سەرەکی » دۆسێ » بانكی نێودەوڵەتی: هەژاری هەڕەشە لە 5 ملیۆن عیراقی دەكات

نەوت و كۆرۆنا هۆكارن

بانكی نێودەوڵەتی: هەژاری هەڕەشە لە 5 ملیۆن عیراقی دەكات

بانكی نێودەوڵەتی پێیوایە، نزیكەی 2.7 بۆ 5 ملیۆن عیراقی هەڕەشەی هەژارییان لەسەرە بەهۆی پەتای كۆرۆنا و دابەزینی نرخی نەوت، تەئكید لەسەر خواستی بانكەكە دەكاتەوە بۆ پشتیوانی لە عیراق لەپێناو كڕینی ڤاكسینی زیاتری دژە كۆرۆنا، ئاماژە بە تەرخانكردنی 1.8 ملیار دۆلاریش دەكات بۆ پشتیوانی لە كەرتە جیاجیاكان لە عیراق.
دكتۆر وائیل مەنسور، ئابوریناس لە بانكی نێودەوڵەتی لە لێدوانێكی رۆژنامەوانیدا لە سەرەتای مانگی حوزەیرانی 2021، رایگەیاندووە»بانكی نێودەوڵەتی پەیوەندی نییە بە دیاریكردنی بەهای خەرجەوە لەو وڵاتانەی مامەڵیان لەگەڵدا دەكات، هیچ هەڵوێستێكیشی نییە بەرامبەر بە گۆڕینی بەهای خەرج لە عیراق، و قسەی لەگەڵ هیچ لایەنێكی عیراقیش نەكردووە، حكومەت بێت یان بانكی ناوەندی یان ئەنجومەنی نوێنەران، بەڵام بڕیارەكە بە تەواوەتی بڕیارێكی سیادییە».

بەهای خەرج
وئیل مەسنور پێیوایە»بانكی نێودەوڵەتی لە دیدێكی ئابورییەوە تەماشای ئەو نرخانە دەكات و پێیوایە، گەر جوڵەكە دابەزین بێت یان بەرزبوونەوە، یاریدەدەر دەبێت بۆ زیاتكردنی ركاربەری وڵاتەكە و گەشەكردنی، ئەمەش بەشێك نییە لە رێكارە تاكلایەنەكان كە هاوشانن بۆ چاكسازییەكانی تری پەیوەست بە گەشەی ئابوری و وەبەرهێنان لە ژێرخان و سەرمایەی مرۆیی».
بە وتەی ئەو ئابوریناسە»داهاتەكانی بودجە لە دەرەوەی كەرتی نەوت، بە رێژەی 8% مەزەندە دەكرێن لە كۆی گشتی داهاتەكان، بۆیە پێویستە بەردەوامبن لەسەر چاكسازییە راستەقینەكان، وەك چۆن لە پاكێجی سپیدا هەن و لەلایەن حكومەتەوە پێشنیازكراوە بۆ پاشكردنی داهاتی گومرگ و باجەكان، و چۆنیەتی سودوەرگرتن لەو داهاتانە، لەپێناو زیاتركردنی داهاتە نانەوتییەكان».
هەروەها دەڵێت»ئەمەش پێویستی بە پلانە بۆ زیاتركردنی رووبەری دارایی، تا دەوڵەت وەبەرهێنان بەوداهاتانە بكات لە كەرتە ستراتیژییەكانی وەك فێركاریی و تەندروستی، یان پارێزگاریی كۆمەلایەتی و ژێرخان، پێویستە داهاتە نانەوتییەكان زیاتر بكرێن، بۆ پڕكردنەوەی پێداویستییەكان و پێشكەشكردنی خزمەتگوزاریی كوالێتی بە هاووڵاتیان، دەبێت رەچاوی بەكارهێنانی سیاسەتەكان و وەبەرهێنان بكرێت بۆ بەردەوامبوونی ژینگەیی و بە تایبەتیش كە ئایندە رووی لە گەشەی بەناو گەشەی سەوزە».

یەدەکێكی دارایی
لەبارەی قەرزەكانەوە، ئەو ئابوریناسەی بانكی نێودەوڵەتی رایگەیاندووە»بانكی نێودەوڵەتی لەمساڵدا قەرزی نوێی نەداوە بە عیراق، ئەو یەدەگە داراییە هەمەڕەنگەی دانراوە، بە 1.8 ملیار دۆلار مەزەندە دەكرێت و لە پرۆژەكانی كەرتە جیاجیاكانی وەك ئاوەدانكردنەوەی ناوچە رزگاركراوەكان لە داعش، و كەرتەكانی كارەبا و فێركاریی و تەندروستی و یارمەتییە تەكنیكییەكانی هەردوو وەزارەتی دارایی و پلاندانان و تۆڕەكانی دڵنیایی كۆمەڵایەتی، دەخرێتەگەڕ».
لە درێژەی قسەكانیدا، دكتۆر وائیل مەسنور خواستی بانكی نێودەوڵەتی حستەڕوو بۆ كاركردن لەگەڵ حكومەتی عیراق، گەر بۆ پرۆژە نوێیەكان داوای لێبكرێت»بانكەكە بەردەوامە لە پرۆژەكانی یارمەتیدان بۆ خێراتركردنی هەڵمەتەكانی كوتان، لەڕێی هێنانی بڕی زیاتری ڤاكسینەكان، تا عیراق بتوانێت رووبەڕووی پەتای كۆرۆنا ببێتەوە، ئەوانیش بەردەوام لەگەڵ عیراقن، كاتێك داوای پرۆژەی نوێ‌ دەكات».

پووكانەوەی ئابووری
وائیل مەسنور دەڵێت»عیراق لە ساڵی 2020 دووچاری دوو نەهامەتی بۆوە، یەكەمیان دابەزینی نرخی نەوت بوو، ئەوی تر بەهۆی پەتای كۆرۆناوە بوو، بانكی نێودەوڵەتیش لەمساڵدا رێژەی پوكانەوە لە ئابوری عیراقدا بە 10.3% مەزەندە دەكات، بەهۆی پاشەكشەكردنی بەرهەمی نەوت لە ئاكامی رێكەوتنی (ئۆپیك+)، و پەتای كۆرۆنا كە كاریگەرییان لەسەر كەرتە خزمەتگوزارییەكان دروستكرد كە نزیكەی سێیەكی ئابوری نیشتمانی عیراقی پێكدەهێنن، ئەمەش بەهۆی كەرەنتینە یەك لە دوایەكەكان».
بەبۆچوونی ئەو ئابوریناسە»پەتای كۆرۆنا و دابەزینی نرخی نەوت، كاریگەرییان لەسەر رێژەكانی هەژاریی و بەرزكردنەوەیان بۆ 7 بۆ 14 خاڵی سەدی، واتا 2.7 بۆ 5 ملیۆن عیراقی دروستكرد كە هەڕەشەی هەژارییان لەسەر بەهۆی كۆرۆنا و یاریكردنی نەرخی نەوت».

خێراكردنی پرۆسەی كوتان
باسی لە خواستی نێودەوڵەتی كرد بۆ «گفتووگۆ لەگەڵ حكومەتی عیراقی لەبارەی خێراكردنی پرۆسەی كوتان و كڕینی بڕێكی زیاتری ڤاكسین و یارمەتیدانی كەرتی تەندروستی بۆ رووبەڕووبوونەوەی پەتاكە لەڕێی ئەو یەدەگە داراییەی دایانناوە كە بۆ یارمەتیدانە لە بوارەكانی پەیوەست بە گەشەكردن،تا ئابوری عیراقی بتوانێت، بەخێرایی ببوژێتەوە، بە تایبەت بوژانەوەی كەرتی تایبەت».

مەرجی پێدانی قەرز
مەنسور دەڵێت»بانكی نێودەوڵەتی، مەرجی سەروەریی ناسەپێنێت بەسەر هیچ وڵاتێكدا بۆ پێدانی قەرز، ئەو میكانیزمانەش كە بۆ پێدانی قەرز پشتیان پێدەبەسترێت، خۆیان لە سێ‌ بابەتدا دەبیننەوە، یەكەمییان پەیوەندی بە سودی ئابوری و كۆمەڵایەتی و ژینگەیی پرۆژەكەوە هەیە، بۆیە پێویستە داهاتەكەی بەرز بێت».
هەروەها وتی»دووەمیان بەئاگایی پێویستە و پەیوەندی بە بەگەڕخستنەوە هەیە، چونكە ئێمە جەخت لەسەر ئەو بابەتە دەكەینەوە بەتایبەت ئەوەی پەیوەندی بەو پرۆژانەوە هەیە كە ئێمە پارەدارییان دەكەین، جا لە لایەنی بنبڕكردنی گەندەڵی و شەفافیەت بێت، یان گەیشتن بە زانیارییەكان لەپێناو خۆلادانان لە ئاستەنگ و كێشەكان، سێیەمیش پەیوەندی بە داوای هەر حكومەتێكەوە هەیە بۆ پشتیوانی لە بودجە، مەرجەكە لێرەدا هاوتا دەكرێت لەگەڵ پلانی چاكسازییەكی روون كە دەبێتە چوارچێوەیەكی ئابوری تەواوەتی و هەمیشەیی، تا دڵنیایی لەبارەی قەرزەكەوە فەراهەم بكەین بەوەی كە بەشێوەیەكی كاریگەر هاوبەشی دەكات لە رووبەڕووبوونەوەی هەر تەنگژەكی لەناكاو، یان هاوبەشی دەكات لە گەشە یان كەمكردنەوەی رێژەی هەژاریی».

عیراق دەوڵەتێكی مایەپووچ نییە
مەنسور پێیوایە»عیراق دەوڵەتێكی مایەپوچ نییە، بەو پێیەی چوارەم دەوڵەتی بەرهەمهێنی نەوتە و موقەدەراتی ئابوری و مرۆیی گەورەی هەیە، و بازاڕێكی گەورەشە، بەڵام عیراق بەدەست كێشەی بونیادی ئابورییەوە دەناڵێنێت، لەوانەش پشتبەستنی لەڕادەبەدەری بە كەرتی نەوت كە 95%ی هەناردەكان و 90%ی داهاتەكانی بودجەكەی پێكدەهێنێت، بە هەمان شێوە 60%ی ئابوری راستەقینەی وڵاتەكەیە، بۆیە لەكاتی هەر بەرزو نزمكردنێكی نەوتدا، ئاستەنگی ئابوری بۆ دروست دەبێت و گەشەكردن تێكدەچێت».

پاكێجی سپی
بە بۆچوونی ئابوریناسەكەی بانكی نێودەوڵەتی»عیراق بەدەست قەبارەیەكی زەبەلاحی هەڵاوسانی كەرتی گشتییەوە دەناڵێنێت لە ئابوری و زیانەكانی كەرتی كارەبا كە پێویستە زیاتر پشتیوانی بكرێن لە هەموو ساڵێكدا، وێڕای لاوازیی لە قەبارەی وەبەرهێنانی گشتی و تایبەت و جۆرەكانی»، جەختیش لەسەر دركپێكردنی عیراق دەكاتەوە بۆ ئەو ئاستەنگانە و دەڵێت»لەئێستادا دەستكراوە بە دانانی چارەسەر بۆ كێشەكان».
لە كۆتایی قسەكانیدا، وائیل مەنسور وتی»چارەسەرەكان لە پاكێجی سپیدا باسكراون كە پلانێكی خوازراوە بۆ چاكسازیی، بەو پێیەی بە وردی كێشەی ئابوری لە عیراقدا دەستنیشان كردووە، بۆیە هیواخوازین بەرپرسە عیراقییەكان پەلە لە جێبەجێكردنیدا بكەن».

 157 جار بینراوە