سەرەکی » کەلتوور » لە گوندەوە بۆ جیهانی رۆژنامەگەریی و ئەدەب

ئەبو گاتع

لە گوندەوە بۆ جیهانی رۆژنامەگەریی و ئەدەب

ئیدریس جەبار

شمران یوسف موحسین یاسری (شمران یاسری ئەبو گاتع)، لە هەندێك لە بەرهەمەكانیدا بە خەڵەف دەواح دەناسرێت، نووسەر و رۆمانووس و ئەدیبی عیراقی، لە سەرەتای نووسینەكانیدا بە شێوازێكی گاڵتەجاڕیی و رەخنەگرانە لە حكومەتە یەك لە دوایەكەكان دەردەكەوێت و شێوازی تێگەیشتنیشی ئاسان و بەچێژە بۆ خوێنەر و بە شێوەزاریی (عامی ریفی) بوو.

شمران لە ساڵی 1926 لە ریفی محێرجە (ناحیەی موەفەقیەی ئێستا)ی سەر بە قەزای ئەلحەی لە باشووری خۆرئاوای سەنتەری پارێزگای واست (كوت) لە دایكبووە.

یاسری لە خانووە قوڕەكان و لەوپەڕی ریفی عیراقی و لە نێوان سروشتێكی دڵڕفێن لە دایكبووە، رەچەڵەكی لە خانەوادە سادەكانی عەلەوییە كە لەو ناوچەیەدا خەریكی كشتوكاڵ بوون، ئەو لەو دەمەدا نەچووە بەر خوێندنی رەسمی، بەڵام لای مەلا (الكتاتیب) فێری خوێندنەوە و نووسین بووە، باوكی رۆڵی گەورەی هەبووە لە فێركردنی، بەو پێیەی فێری خوێندنەوە و لەبەركردنی قورئانی كردووە.

خواستێکی زۆری فێربوونی هەبوو
شمران خواستێكی زۆری بۆ فێربوون هەبوو، ئەمەش وایكرد پشت بەخۆی ببەستێت و هەرچییەكی دەكەوتە بەردەست دەیخوێندەوە، فێری زمانی ئینگلیزیش بووە لەسەر دەستی مامۆستاكانی خوێندنگەی حەمورابی لە پڕۆژەی دجێل، دوای ئەوەی سەركەوتنێكی باشی بەدەستهێنا، بڕیاریدا تاقیكردنەوەی دەرەكی (بەكالۆری) بكات و لەوەشدا توانی سەركەوتوو بێت.
لەبەر راو وەدونان و چەوساندنەوە، نەیتوانی خوێندنی زانكۆ تەواو بكات، بەڵام لە ساڵانی حەفتای سەدەی رابردوو رۆژنامەگەریی خوێند لەڕێی چەند خولێكی رۆژنامەگەریی لە پەیمانگەی رۆژنامەگەریی ئەڵمانی دیموكراتی ئەو سەردەمە.
ئەو لەبەر ئەوەی باگراوندێكی شیوعی هەبوو، زیاتر بایەخی بە پرسی نیشتمان و جووتیاران و چەوساوەكان دەدا.
ئەو خۆی رۆشنبیر كرد لەڕێی خوێندنەوەی زۆربەی كتێبەكان و بەتایبەت كتێبە ماركسییەكان، پەیوەندی بە هەندێك لە رۆشنبیر و ئەدیبەكانی ئەو دەمەی هەردوو شاری ئەلحەی و كوتەوە دەكرد، زۆربەی رۆشنبیران و ئەهلی عیلمیش لەو سەردەمەدا لە مامۆستایان و فەرمانبەران پێكهاتبوون رۆڵی گەورەیان لە پێشكەوتنی كۆمەڵایەتی گوندی عیراقیدا هەبوو.

کارکردن لە رۆژنامەکاندا
لەدوای سەركەوتنی شۆڕشی 14ی تەمموز، یاسری بۆ نیشتەجێبوون دەچێتە بەغدا و لەوێ‌ رۆژنامە و رادیۆ باوەشی بۆ دەكەنەوە، لە رێی بەرنامە بەناوبانگەكەی (احجیها بصراحە یبو طاطع) ناوبانگێكی گەورە پەیدا دەكات، بەڵام بەهۆی رەخنەگرتنی لە عەبدولكەریم قاسم، بەرنامەكەی قەدەغە دەكرێت و رێگە بە پەخشكردنی نادرێت.
یاسری دوای ئەوەی پێگەیەكی گەورەی بۆخۆی پەیدا كرد، لە چەندان رۆژنامەی وەك (الفكر الجدید، البلاد، الحضارە، صوت الاحرار) كاری كرد و پاشان بووە هەواڵساز لە رۆژنامەی (التاخی) و دواتر (طریق الشعب)، لە سەرەتای ساڵانی حەفتا بووە سەرنووسەری گۆڤاری (الثقافە الجدیدە) لەو دەمەدا بژاردەیەك لە ئەدیب و نووسەرانی ناسراوی وەك فازڵ سامر و ئەلفرێد سەمعان و یاسین نەسیر كاریان لەگەڵدا كردووە، لە بواری رۆمانیشدا چوارینەكەی (الزناد، بلابوش دنیا، غنم الشیوخ، فلوس أحمید) ناوبانگێكی فراوانی پەیدا كرد یەكەم رۆمان بوو بەشێوەزاری عیراقی عامی عیراقی بنووسرێت كە بەشێوەیەكی ورد ژیانی سیاسی و كۆمەڵایەتی و ئابووری و فیكری لە ریفی عیراقی بەتایبەت و لە وڵاتدا بەگشتی دەخاتەڕوو، لە ساڵی 1972دا رۆمانەكە چاپكرا و لە ساڵی 2003 جارێكی تر لەلایەن خانەی رەوادەوە چاپکرایەوە. رۆمانێكی تری بە ناوی (قضیە حمزە خلف) لە ساڵی 1983دا چاپكرا و لە دوای مردنیشی لە ساڵی 2006 لەلایەن خانەی رەوادەوە چاپكرایەوە.
خەڵەف دەواح، ئەو ناوە خوازراوە بوو كە شمران لێوەی بەرهەمەكانی بڵاودەكردەوە لە سەردەمی بەرەی نیشتمانی (هاوپەیمانی شیوعییەكان لەگەڵ بەعس) و رەخنەی سیاسی لە دەسەڵات دەگرت، ئەمەش زۆربەی كاتەكان كێشە و گیروگرفتی بۆ رۆژنامەكە دروست دەكرد.
ئەبو گاتع لە سەرەتای ساڵی 1962 دەستگیركرا بەهۆی ئیمزاكردنی لەسەر بەڵێننامەی (ئاشتی لە كوردستان) كە داوای لە عەبدولكەریم قاسم دەكرد، جەنگ لە دژی بزووتنەوەی كورد رابگرێت، دەسەڵات لەو دەمەدا بەشوێن زۆرێك لەو رۆشنبیر و ئەدیبە عیراقیانەدا دەگەڕا تا دەستگیریان بكات، بەو هۆیەی ئیمزایان لەسەر بەڵێننامەكە كردبوو.

کۆچی دوایی ئەبو گاتع
ئەبو گاتع (خەڵەف) دەواح لە رەوشێكی تەواو ناڕۆشندا دیارنەما و ونبوو. ئەو لە 17ی ئابی 1981 لە تەمەنی 55 ساڵیدا كۆچی دوایی كرد بەهۆی رووداوێكی هاتوچۆ كە لە چیكۆسلۆڤاكیاوە بەرەو هەنگاریا دەچوو بۆ سەردانی براگەورەكەی (جبران)، لە گۆڕستانی شەهیدانی فەلەستینی لە بەیروت بەخاكسپێردرا.
مردنی شمران یاسری بەوشێوەیە، برینێكی قوڵی لە دڵی خۆشەویستان و نیشتماپەروەران و رۆشنبیرانی و ئەدیباندا دروستكرد كە خەونیان بە نیشتمانێكی ئازاد و دیموكراتەوە دەبینی.
یاسری میراتێكی گەورەی رۆشنبیری و مێژوویی و پاك و بێخەوشی لەدوای خۆیەوە بەجێهێشت، بووە نموونەیەكی باڵاش بۆ چاولێكردن و شوێنکەوتنی رێچكەكەی، بەو پێیەی جووتیارێكی رۆشنبیر و نیشمانپەروەر بوو، پشتی بەخۆی بەست لە دروستكردنی كەسێتی و توانی لە ئاسمانی رۆشبینری عیراقیدا بەرزەفڕبێت.
ئەنجومەنی پارێزگای بەغدا لە دانیشتنی ئاسایی خۆی لە 7ی ئایاری 2019، بەزۆرینەی دەنگی ئەندامەكانی بڕیاریدا(شەقامی 10) كە گۆڕپانی ئەندەلوس بە پردی پیادەی یاریگای شەعبەوە دەبەستێتەوە، بە ناوی شەقامی شمران یاسری (ئەبو گاتع)ەوە ناوبنرێت.

 133 جار بینراوە