سەرەکی » ئەدەب و هونەر » بۆنی خاك و ره‌نگه‌كان و نیشتمان

بۆنی خاك و ره‌نگه‌كان و نیشتمان

كورده‌وان محه‌مه‌د سه‌عید

كات ده‌مه‌ و ئێواره‌ی دواهه‌مین رۆژی هاوینه‌ و سروشت خۆی ئاماده‌ ده‌كات بۆ پێشوازی له‌ خشپه‌ی گه‌ڵا، گڤه‌ی با، زه‌ردی خه‌زان، سه‌رده‌م سه‌رده‌می مۆدێرنه‌ و پۆست مۆدێرنه‌یه‌، دڵشاد كوێستانی له‌ ئه‌منه‌ سووره‌كه‌ی سلێمانی پیشانگایه‌ك ده‌كاته‌وه‌، من پێشتر له‌ سۆشیال میدیاوه‌ هه‌ندێك له‌ تابلۆكانی كوێستانیم بینیوه‌ و وتاری هه‌ندێك له‌ ره‌خنه‌گره‌ جیهانییه‌كانیشم له‌ باره‌ی كوێستانی و تابلۆكانییه‌وه‌ خوێندۆته‌وه‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ ترسی ئه‌وه‌م نییه‌ له‌ هیچ تێ نه‌گه‌م، به‌ڵكو له‌ دڵه‌كوتێی ئه‌وه‌دام تا بزانم ئه‌م جاره‌ كوێستانی به‌ نیازه‌ چی بكات.

كه‌ چوومه‌ پێشانگاكه‌وه‌ كۆمه‌ڵێك دیارده‌م بینی، ره‌نگ، ره‌نگی سه‌ربه‌خۆ، ره‌نگی ئاوێته‌، ره‌نگی كز و مات، ره‌نگی گه‌ش، ره‌نگی پڕ له‌ هه‌ڵچوون و داچوون، ره‌نگی ئارام و ره‌نگی بێ ئۆقره‌، تێگه‌یشتم دڵشاد كوێستانی له‌ پیشانگای بۆنی خاكدا ده‌یه‌وێ دوو ئامانج بپێكێ: یه‌كه‌میان وه‌بیرهێنانه‌وه‌ و دووه‌میش جه‌ختكردنه‌وه‌ له‌سه‌ر ئێستا و زیندومانه‌وه‌، كه‌ له‌ یه‌كه‌میاندا كار له‌سه‌ر رابردوو ده‌كات و له‌ دووه‌میاندا ئێستا و داهاتوو له‌به‌ر تیشكی خۆردا هه‌ڵده‌خات.

له‌ بواری وه‌بیرهێنانه‌وه‌دا هه‌ر كه‌ ده‌چیته‌ پیشانگاكه‌وه‌، تابلۆكانی كوێستانی كه‌شێكی وا ده‌ڕه‌خسێنێ، وه‌ك بڵێی فریشته‌یه‌ك بچرپێنێ به‌ گوێتدا و پێت بڵێ: به‌ر له‌ دۆزینه‌وه‌ی ئاگر، به‌ر له‌ شۆڕشی كشتوكاڵ و شۆڕشی پیشه‌سازی و تا دوایی، ره‌نگه‌كان هه‌ر هه‌بوون، به‌ر له‌وه‌ی قابیل هابیل بكوژێت، به‌ر له‌وه‌ی ململانێ سه‌ر هه‌ڵبدات به‌ر له‌ ده‌روستبوونی حزب ره‌نگه‌كان هه‌ر هه‌بوون، كوێستانی له‌ تابلۆكانیدا وه‌بیرمان دێنێته‌وه‌، هیچ ره‌نگێك له‌ ره‌نگێكی دیكه‌ ناچێ، به‌ڵام لێك زیز نابن، لای كوێستانی شین هه‌میشه‌ نیشانه‌ی شیوه‌ن نییه‌، ده‌كرێ شین شه‌و بێت، یان شه‌ونم، یاخود شایی، سه‌وز له‌ تابلۆكانی كوێستانیدا، یه‌ك سه‌وز نییه‌، كه‌سكی كاڵ، سه‌وزی تێر و كه‌سكی شینباو و پیرۆزه‌یی و تا دوایی، زه‌رد لای كوێستانی هه‌مان ئه‌و زه‌رده‌ نییه‌ كه‌ له‌ تابلۆی گوڵه‌به‌ڕۆژه‌كه‌ی ڤانكوخدا هه‌یه‌، هه‌ندێك رۆحی زه‌رد له‌ گوڵه‌ چووری هیندستانه‌وه‌ ده‌گوازێته‌وه‌ و له‌گه‌ڵ نێرگز و گوڵه‌به‌ڕۆژه‌ی كوێستانه‌كانی خۆمان ده‌یانكاته‌ هاوڕێ و تۆنی جیاجیایان لێ دروست ده‌كات، سوور له‌ تابلۆكانی كوێستانیدا هه‌میشه‌ به‌ واتای شه‌به‌قی سووری سه‌ر سنگی لاوێكی پێكراو به‌ تیری دوژمن نییه‌، سوور ده‌كرێ به‌شێك بێت له‌ په‌لكه‌زێڕینه‌ و ده‌كرێ لۆیه‌ك بێت له‌ لۆیه‌كانی ده‌سرازه‌یه‌ك، كه‌ دایكێك منداڵ و لانكه‌ی پێ شه‌ته‌ك ده‌دات، ده‌كرێ سوور ره‌نگی گوڵزارێك بێت له‌ خه‌ونی كیژۆڵه‌یه‌كی نیشتماندا، به‌ڵام ره‌نگه‌كان به‌ كاڵ و تێریانه‌وه‌، به‌ هه‌موو تۆنه‌ ئه‌فسوناوییه‌كانیشیانه‌وه‌، لای كوێستانی ناكۆكییان نییه‌، ململانێ ناكه‌ن، لای ئه‌م هونه‌رمه‌نده‌ په‌نجه‌ زێڕینه‌ ته‌باو ناته‌با هه‌ردووكیان هه‌ر ته‌بان، واته‌ ئه‌وه‌ی ناته‌باشه‌ وه‌ك دژ و ناته‌با ده‌رناكه‌وێ، به‌ڵكو به‌رگی تۆنێكی فریشه‌ته‌یی ده‌پۆشێت و له‌گه‌ڵ ره‌نگه‌كانی دیكه‌ ئاوێته‌ ده‌بێت.

دڵشاد كوێستانی سنووری ره‌نگه‌كان كاڵ ده‌كاته‌وه‌، سنووری زبر و ره‌ق و كۆنكرێت ئاسای نییه‌، ئه‌مه‌ش وه‌بیرمان دێنێته‌وه‌ كه‌ به‌ر له‌ سه‌رهه‌ڵدانی ململانێ هیچ نیشتمانێك سنووری نه‌بوو، وه‌بیرمان دێنێته‌وه‌ كه‌ ئه‌م سنوورانه‌ی ئێستا هه‌مووی ده‌ستكرد و زاده‌ی جه‌نگ و ململانێن، له‌مه‌شه‌وه‌ ئۆدیه‌نس یان وه‌رگری كورد ئه‌وه‌ی بیر ده‌كه‌وێته‌وه‌، كه‌ چۆن دوای ململانێكان سنووره‌كان دانران و نیشتمانیشیان لێ زه‌وت كرد، وه‌رگر بیری ده‌كه‌وێته‌وه‌ كه‌ خاكی نیشتمان ئێستا له‌ تۆماره‌ جیهانییه‌كاندا به‌ ناوی میلله‌تانی دیكه‌وه‌ تۆمار كراوه‌، ره‌نگه‌ كوێستانی به‌م وه‌بیرهێنانه‌وه‌یه‌ مه‌به‌ستی بێت بڵێ: بڕیار نه‌بوو سنوور هه‌بێت و نیشتمانه‌كان به‌ش به‌ش بكرێن، ئه‌گه‌ر هه‌ر كردیشتان كوا نیشتمانه‌كه‌ی من؟

له‌ بواری دووه‌مدا تابلۆكانی كوێستانی كار له‌سه‌ر ئێستا و داهاتوو، له‌سه‌ر زیندوومانه‌وه‌ ده‌كات، له‌ تابلۆكانی كوێستانیدا و له‌ نێوان پانتاییه‌ چه‌ماوه‌كاندا چاوی بینه‌ر ده‌خزێ به‌ره‌و ئاقارێك كه‌ هوروژمی ره‌نگه‌كان ئاماژه‌ن بۆ خرۆشانی ژیان، له‌و تابلۆیانه‌دا كه‌ ره‌نگی شین زاڵه‌ به‌سه‌ریاندا هه‌موو شتێك ئاماژه‌ نییه‌ بۆ شه‌وه‌زه‌نگ، به‌ واتای نه‌مانی رووناكی و له‌ده‌ستدانی هیوا، به‌ڵكو ئاماژه‌یه‌ بۆ زه‌نگی شه‌و راكشان و هاكا ئه‌ستێره‌ی به‌ره‌به‌یان دره‌وشا.

كوێستانی به‌ خۆی و فڵچه‌كه‌یه‌وه‌ وه‌ك لیده‌رێكی لێهاتوو، به‌ دروستكردنی هه‌ستی وابه‌سته‌یی به‌ خاكه‌وه‌ لای بینه‌ر، گوڕوتینی ژیاندۆستی ده‌وروژێنێت، له‌ یه‌كێك له‌ تابلۆكاندا نیشتمانێك له‌به‌ر تیشكی خۆر راكشاوه‌و پڕه‌ له‌ زه‌نوێر و هه‌ڵه‌ت و نزار و مێرگی چاوباشقاڵ و كه‌ند و خه‌رند و لووتكه‌ و قه‌دپاڵ و بنار، له‌ نێوه‌ندی تابلۆی به‌ده‌ودا تیشكێك هه‌ڵكشاوه‌ به‌ره‌و ئاسمان، تابلۆكه‌ زه‌نگێكه‌ بۆ ئاگاداركردنه‌وه‌ی بینه‌ر و بینه‌ری وریا به‌ ئاسانی له‌و زه‌نگه‌ تێ ده‌گات، بینه‌ر ده‌ستبه‌جێ له‌وه‌ تێ ده‌گات كه‌ هه‌ڵكشان له‌ ئارادایه‌ و خه‌یاڵی بۆ هه‌ڵكشانی هزری ده‌وروبه‌ری ده‌ڕوات و تێ ده‌گات كه‌ ده‌بێ بكه‌وێته‌ خۆ، تێ ده‌گات ئه‌و نیشتمانه‌ پڕ له‌ ژیانه‌ هه‌ر له‌ جووڵه‌ و وه‌خۆكه‌وتن و خرۆشانی ئه‌می كه‌مه‌، له‌وه‌ تێده‌گات كه‌ پێویستی به‌ راچڵه‌كینه‌ له‌ ئاست رووداوگه‌لی ده‌وروبه‌ری و له‌ ئاست هه‌ڵكشانی میلله‌تان و هه‌ر له‌وێشه‌وه‌ خه‌یاڵی بۆ هه‌نگاونان ده‌چێ.

له‌ پاڵ ئه‌و دوو ئامانجه‌دا كوێستانی هه‌ندێك پرسیاریش ده‌وروژێنێت، یه‌كێك له‌ پرسیاره‌كان ئه‌وه‌یه‌، دوای ئه‌وه‌ی بینه‌ر خه‌یاڵی بۆ هه‌نگاونان ده‌چێ، ده‌پرسێ: كوا نیشتمانم؟ من له‌ كوێی نیشتماندام؟ تۆ بڵێی نیشتمان وه‌ك له‌ هه‌ندێك له‌ شیعره‌ نوێگه‌راكاندا وتراوه‌ ته‌نیا سه‌راب بێت؟ لێره‌وه‌ بینه‌ر ناچار ده‌بێت به‌ خۆیدا بچێته‌وه‌، ناچار ده‌بێت جارێكی دی پێناسه‌ی خۆی و نیشتمان و مرۆڤایه‌تی و گه‌ردوون بكاته‌وه‌، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر پرسیاره‌ سه‌رمه‌دییه‌كان، ده‌كه‌وێته‌ گومانه‌وه‌، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر تابلۆكه‌، كه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر پێناسه‌ی نیشتمان، قووچه‌كه‌كه‌ی ئه‌براهام ماسلۆی دێته‌ به‌رچاو، چونكه‌ ئه‌و ده‌ڵێ: یه‌كه‌م پێویستیی مرۆڤ، پێویستییه‌ فسیۆلۆژییه‌كانه‌، وه‌ك خه‌وو خۆراك و سێكس و ئۆكسجین، دوای ئه‌وه‌ شوێنێك بۆ حه‌وانه‌وه‌، نشیمه‌ن، په‌ناگه‌، واته‌ نیشتمان، نیشتمانی دڵشاد كوێستانیش پڕه‌ له‌ ژیان، ته‌ژیه‌ له‌ حه‌یران و لاوك و هۆره‌ و سیاچه‌مانه‌، لێوانلێوه‌ له‌ ره‌نگ، ئه‌مه‌ش وای كردووه‌ كه‌شی پیشانگاكه‌ به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی كه‌شێكی ئه‌ویندارانه‌ی ئه‌فسوناوی بێت، خه‌یاڵ زاڵه‌ به‌سه‌ر روانینی بینه‌ردا، به‌ تایبه‌ت ئه‌و كاته‌ی به‌رامبه‌ر تابلۆیه‌ك ده‌وه‌ستێ و وه‌بیرهێنانه‌وه‌كان و ئه‌گه‌ره‌كانی داهاتوو پرسیار له‌ دوای پرسیار، ده‌وری خه‌یاڵی ده‌ته‌نن.

 172 جار بینراوە