سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » رۆڵی میدیای کوردی لە قۆناغی هەستیاری دوای ریفراندۆمدا

رۆڵی میدیای کوردی لە قۆناغی هەستیاری دوای ریفراندۆمدا

ده‌رهاویشته‌كانی دوای ریفراندۆمی كوردستانی جنوبی له‌ 25/9/2017، میكانیزمی كاركردنی سه‌رجه‌م كایه‌كانی گۆڕی‌و میدیاش وه‌ك به‌شێك له‌و كایانه‌، ئه‌رك‌و رۆڵی ده‌گۆڕدرێت‌و ده‌بێت میدیا به‌گشتی‌و میدیای حزبی به‌تایبه‌تی‌و میدیاكانی یه‌كێتی به‌تایبه‌تتر به‌رچاو روونیی زیاتریان هه‌بێت بۆ چۆنێتی شاندانه‌ به‌ر ته‌حه‌دییه‌كانی ئه‌م قۆناغه‌ی كورده‌واریی‌و ده‌وڵه‌تداری.

به‌مه‌به‌ستی زانینی رای رووناكبیران ‌و رۆژنامه‌نووسان، كوردستانی نوێ له‌ رۆژی 30/9/2017دا له‌كۆبوونه‌وه‌یه‌كی هه‌ڤاڵانه‌دا پێیباش بوو دیدو سه‌رنجی چه‌ند رۆژنامه‌نووس‌و  رووناكبیرێكی دۆست ‌و هاوكاری كوردستانی نوێ بزانێت سه‌باره‌ت به‌ ئه‌ركی میدیای كوردستانی به‌گشتی‌و میدیای ره‌سمیی یه‌كێتی به‌تایبه‌تی، له‌و كۆبوونه‌وه‌یه‌شدا چه‌ند دیدو تێڕوانینێك گه‌ڵاڵه‌ بوون ‌و كۆی  ئه‌و دیدو تێڕوانینانه‌ش ده‌شێت  وه‌ك نه‌خشه‌ڕێگایه‌كی كاتی تا روونبوونه‌وه‌ی ته‌مومژی ئه‌م دۆخه‌ی هاتۆته‌ پێشه‌وه‌، به‌هه‌ند وه‌ربگیرێن‌و یه‌كه‌ یه‌كه‌ی ئه‌و تێڕانینانه‌ش بكرێنه‌ ته‌وه‌ری چه‌ند راپۆرت‌و دیدارێك.
وه‌ك كاركردن  له‌سه‌ر ته‌وه‌ره‌كانی ئه‌و گه‌ڵاڵه‌ نامه‌یه‌ش، یه‌كه‌م دیدارمان له‌وباره‌یه‌وه‌ له‌گه‌ڵ رووناكبیر‌و رۆژنامه‌نووس عه‌داله‌ت عه‌بدوڵڵا-دا سازكرد، كه‌ تێیدا دیدو بۆچوونی خۆی له‌باره‌ی ئه‌ركی میدیا به‌گشتی‌و میدیای حزبی روونده‌كاته‌وه‌ كه‌ چۆن بتوانێت له‌عۆده‌ی ئه‌م قۆناغه‌ هه‌ستیاره‌ بێت.
ئاماده‌كردنی: جه‌مال ئارێز
*میدیای كوردی چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و ته‌وه‌رو باسانه‌دا بكات كه‌ له‌بابه‌تی ریفراندۆم ‌و ده‌رهاویشته‌كانی دوای ریفراندۆمه‌كه‌ هاتوونه‌ته‌ ئاراوه‌؟
-به‌داخه‌وه‌، مامه‌ڵه‌ی میدیای كوردی له‌گه‌ڵ ریفراندۆمدا، دوورو نزیك، وابه‌سته‌ی زانستی میدیا نییه‌، به‌ڵكو زاده‌ی پێویستیی سیاسی و پڕوپاگه‌نده‌ییه‌. ئه‌وه‌ی په‌یام له‌میدیای كوردیدا به‌رهه‌م ده‌هێنێت، میدیاكار خۆی نییه‌، زانستێك نییه‌ كه‌ ده‌ستنیشانی بنه‌ماكانی كارو مامه‌ڵه‌كردنی میدیاكان بكات له‌گه‌ڵ بابه‌ت و دیارده‌و دۆزه‌ جیاجیاكاندا، به‌ڵكو كۆمه‌ڵێك پارت و رێكخراو و كۆمپانیاو كه‌سایه‌تیی سیاسییه‌ كه‌ زۆرجار زیاتر داوای ته‌نها یه‌ك ئه‌رك له‌میدیا ده‌كه‌ن، یان له‌ ته‌نها ئه‌ركێكدا كورتی ده‌كه‌نه‌وه‌، كه‌ ئه‌ویش ئه‌ركی پڕوپاگه‌نده‌یه‌ به‌ دوو دیودا، هه‌م به‌دیوی سه‌رخستنی ئه‌و ئامانج و به‌رنامه‌ سیاسی و ئایدیۆلۆژییانه‌ی كه‌ هه‌یانه‌ – هه‌ندێجار ئامانج و به‌رنامه‌ی كه‌سییش!-  هه‌م به‌دیوی لێدان و نابوتكردنی ئه‌ویتری‌ ركابه‌ر ئیتر به‌هه‌ر نرخێك بێت، ته‌نانه‌ت ئه‌گه‌ر له‌سه‌ر حسابی ئیتیكی رۆژنامه‌نووسی و كۆی یاساو رێساكانی رێكخستنی بواری راگه‌یاندنیش بێت!. له‌گه‌ڵ پرسێكی هه‌ستیاری وه‌ك ریفراندۆمدا، هه‌ر میدیایه‌ك پێی وابێت له‌به‌رده‌م ئه‌ركی دروستكردنی رای گشتییه‌ به‌و فۆرمه‌ی كه‌ خۆی ده‌یه‌وێت، ئه‌وا له‌هه‌ڵه‌یه‌كی پیشه‌یی گه‌وره‌دا ده‌ژی. دابه‌شبوونی میدیای كوردی له‌ئاست پرسی ریفراندۆم و ده‌ركه‌وتنی رێژه‌یه‌ك له‌نه‌خێرو بایكۆتیش وه‌ك ده‌ره‌نجامی ریفراندۆم، له‌م هه‌ڵه‌ ستراتیژییه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ ده‌گرێت، چونكه‌ هه‌ندێ میدیا پێیوابووه‌و هه‌تائێستاش پێیوایه‌ كه‌ مومكینه‌ خه‌ون فه‌رامۆش بكرێت، هه‌ندێ تریشیان وای ده‌بینن كه‌ ده‌كرێ واقع پشتگوێ بخرێت، ئه‌مه‌ له‌كاتێكدا ئه‌گه‌ر له‌روانگه‌ی تیۆری میدیایی «به‌كارهێنانه‌كان و تێربوونه‌كان»ه‌وه‌ بڕوانین، ده‌بینین كه‌ ره‌چاوكردنی خه‌ون و واقع له‌لایه‌ن میدیاكانه‌وه‌، وه‌كیه‌ك، پێویستن و بۆ وه‌رگریش پێویستی-ن، ئه‌م به‌ڵگه‌نه‌ویسته‌ ته‌نانه‌ت له‌رووی فه‌لسه‌فیشه‌وه‌ جه‌ختی له‌سه‌ر كراوه‌ته‌وه‌، چونكه‌، زۆر به‌ساده‌یی بیڵێین، خه‌ون له‌مرۆڤ جیاناكرێته‌وه‌، واقعیش له‌كۆمه‌ڵێك ئاستدا به‌رهه‌می ئیراده‌ی مرۆڤه‌، به‌هه‌مان شێوه‌، واقعیش له‌خه‌ون جیاناكرێته‌وه‌ و له‌زۆر ئاستدا زاده‌ی خه‌ون و خه‌یاڵ و بیری مرۆڤه‌، واته‌ له‌كۆتاییدا، په‌یوه‌ندییه‌كی دیالیكتیكی له‌نێوان خه‌ون و بیرو واقعدا هه‌یه‌و هه‌ڵه‌یه‌كی میدیاییه‌ كه‌ ره‌چاونه‌كرێت.
له‌گه‌ڵ پرسی ریفراندۆمدا، هه‌ندێ میدیا بۆ ئه‌وه‌ی له‌مامه‌ڵه‌ی كه‌مكردنه‌وه‌ له‌بایه‌خی ریفراندۆم، پاساوی خۆیان بده‌ن، زۆرجار په‌یامه‌كانیان به‌ناوی واقعه‌وه‌ بڵاوده‌كرده‌وه‌، هه‌ندێ میدیاش بۆ ئه‌وه‌ی ئارگیۆمێنت بۆ مامه‌ڵه‌كردنی بانگه‌شه‌كارانه‌ی په‌تیی خۆیان بهێننه‌وه‌ له‌گه‌ڵ‌ ئه‌م دۆزه‌دا، ته‌نها به‌ناوی خه‌ون و مافی نه‌ته‌وه‌وه‌ په‌یامیان ده‌دا، هه‌ردوو شێوازه‌كه‌ی مامه‌ڵه‌كردنی میدیاییش، به‌گشتی، شێوازی پڕوپاگه‌نده‌یی بوون، به‌داخیشین كه‌ تائێستاش درێژه‌یان هه‌یه‌!.
ئێمه‌ ده‌بێ بزانین كه‌، بۆ ئه‌وه‌ی میدیای كوردی سه‌ودایه‌كی پیشه‌یی و زانستی له‌گه‌ڵ ریفراندۆم و ته‌وه‌ره‌كانیدا بكات، پێویسته‌ له‌سه‌ری كه‌ له‌یه‌ككاتدا ئیستحقاقی واقع و ئیستحقاقی ماف و خه‌ون به‌یه‌كه‌وه‌ گرێبدات، نه‌ خه‌ونی سه‌ربه‌خۆیی پشتگوێ بخاو نه‌ ئه‌و واقعه‌ش كه‌ ئه‌م خه‌ونه‌ی‌ تێدا كارایه‌. بێگومان له‌ماوه‌ی رابردوودا هه‌ندێ هه‌وڵی شه‌رمنانه‌ هه‌بوون كه‌ گوازرشتیان له‌م گرێدانه‌وه‌یه‌ ده‌كرد، بۆ نموونه‌ میدیای «نه‌خێر» پاشگری»له‌ئێستادا»ی ده‌كرده‌ گه‌مه‌یه‌ك بۆ نیشاندانی باوه‌ڕبوون به‌ خه‌ون و ماف كه‌ بریتییه‌ له‌سه‌ربه‌خۆیی و ده‌وڵه‌تی كوردی، میدیای»به‌ڵێ»یش، هه‌ندێجار ده‌سته‌واژه‌كانی»ریفراندۆم، ده‌ستبه‌جێ سه‌ربه‌خۆیی و ده‌وڵه‌تی به‌دوادا نایه‌ت»ی‌ كردبووه‌ یارییه‌ك بۆ نیشاندانی ره‌چاوكردنی واقع، به‌ڵام له‌كرۆكدا، واته‌ له‌هه‌ڵمه‌ت و بانگه‌شه‌ی میدیاییدا،  نه‌ میدیای نه‌خێر و نه‌ میدیای به‌ڵێ-یش، هیچ یه‌كێكیان، نه‌ له‌رووی به‌رنامه‌ڕێژیی  Programmingو نه‌ له‌رووی‌ رووماڵكردنه‌وه‌، هاوسه‌نگییان له‌نێوان چۆنیه‌تی مامه‌ڵه‌كردن له‌گه‌ڵ ئه‌و خه‌ونه‌ی كه‌ ریفراندۆمی هێنایه‌ ئاراوه‌و ئه‌و واقعه‌ی كه‌ كۆمه‌ڵێك كۆسپ و به‌ربه‌ره‌كانیی (تحدیات)ی ده‌هێنێته‌ ڕێ، نه‌پاراست و هه‌تائێستاش له‌سه‌ری به‌رده‌وامن.
*ئه‌ركی میدیای كوردیی چییه‌ له‌وه‌ی كه‌ بتوانێت به‌ زمانی بێگانه‌ «عه‌ره‌بی، توركی، فارسی‌و  ئینگلیزی» ویست‌و تێڕوانینی كورد سه‌باره‌ت به‌ سه‌ربه‌خۆیی‌و مافی چاره‌ی خۆنووسین بگه‌یه‌نێته‌ رووناكبیران‌و سیاسه‌تمه‌داران‌و شه‌قامی ئاسایی وڵاتانی سه‌رده‌ستی ناوچه‌كه‌و جیهان به‌گشتی؟
– نه‌ك ته‌نها بۆ پرسی مافی چاره‌نووس و دۆزی ریفراندۆم، ئێمه‌ له‌زۆر بۆنه‌ی ترو وه‌ك به‌شێك له‌و ئه‌ركه‌ نیشتمانییانه‌ی كه‌ ده‌شێت ماسمیدیای هه‌ر وڵاتێك به‌رامبه‌ر به‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌ باڵاكان و ئاسایش و نێوبانگی وڵاته‌كه‌ی خۆی جێبه‌جێیان بكات، زۆرجار پێشنیاری میدیایه‌یه‌كی كوردی پرۆفیشناڵمان كردووه‌ كه‌ به‌ زمانه‌ زیندووه‌كانی دنیا، جیهان له‌ئه‌زموونی كوردستان ئاگادار بكاته‌وه‌، له‌مه‌شدا بتوانێ ته‌نانه‌ت هه‌ندێجار رووماڵی لایه‌نه‌ نه‌رێنییه‌كانی ئه‌زموونه‌كه‌ش بكات له‌جیاتی ئه‌وه‌ی ئه‌وانیتر راستییه‌كان بشێوێنن و له‌دژی خودی ئه‌زموونه‌كه‌ خۆی به‌كاری بهێنن. زۆرجار له‌سه‌ر ئه‌م بۆشاییه‌ میدیاییه‌، له‌لایه‌نی دۆستانمانه‌وه‌ له‌ وڵاتانی عه‌ره‌بی، له‌لای فارسه‌كان و توركه‌كان و له‌سه‌رو هه‌مووشیانه‌وه‌ رۆژئاواییه‌كانه‌وه‌ ره‌خنه‌مان هاتۆته‌سه‌ر، پێمانده‌ڵێن ئێوه‌ ته‌نها بۆ خۆتان ده‌دوێن له‌سه‌رده‌مێكدا كه‌ ماسمیدیاو ته‌كنه‌لۆژیای پێشكه‌وتوو كۆمه‌نیكه‌یشن ده‌رفه‌تی گه‌وره‌ی خستوونه‌ته‌ به‌رده‌ست بۆ ئه‌وه‌ی جیهان به‌خۆتان و دۆزه‌ سیاسییه‌كه‌تان و مێژوو و كولتورتان ئاشنا ببێت، راستیش ئه‌كه‌ن.. ئێمه‌ تا ئێستا دوو رۆژنامه‌مان نییه‌ كه‌ به‌زمانه‌ زیندووه‌كانی جیهان و به‌ چاپی ناوچه‌یی و جیهانی بۆ جیهان بدوێن، پتر له‌ 35 كه‌ناڵی ئاسمانیمان هه‌یه‌ هیچ یه‌كێكیان له‌كوردی زیاتر به‌ هیچ زمانێكی تر نادوێن، راسته‌ هه‌ندێكیان هه‌ندێ هه‌واڵ و بۆ چه‌ند سه‌عاتێك به‌ زمانی تر بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌وانه‌ وه‌ك ماوه‌و وه‌ك جه‌ماوه‌ری به‌ئامانجكراو، زۆر لاوازو بێ كاریگه‌رین و له‌خانه‌ی نه‌بووندان، بۆیه‌ ده‌بینی ئێستا له‌دۆزی ریفراندۆمدا، میدیای كوردی له‌ئاست ئه‌و لێشاوه‌ له‌ شێواندنی ئه‌م دۆزه‌دا نییه‌ كه‌ له‌لایه‌ن توركه‌كان و به‌شێكی زۆری عه‌ره‌به‌كان و ئێرانییه‌كانه‌وه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌چن، هیچیشی پێ ناكرێت كه‌ كاریگه‌ریی به‌جێ بهێڵێت، بۆیه‌ هیوادارم، حكومه‌ت، یان په‌رله‌مان، یان ده‌زگای تری نیشتمانی، ئه‌و بۆشاییه‌ پڕ بكاته‌وه‌، به‌تایبه‌تی كه‌ دۆزی ریفراندۆم و ئه‌ركه‌كانی دوای ئه‌نجامدانی هێشتا له‌سه‌ره‌تایه‌، كوردستانی هه‌ر چوار پارچه‌ش كادری باشی زمانزانی تیایه‌ كه‌ توانا مرۆییه‌كانی ئه‌و میدیایه‌ دابین بكات.
*فه‌رامۆشكردنی ئه‌و میدیا كوردییانه‌ی به‌زمانه‌ جیاوازه‌كان په‌خش ده‌كه‌ن له‌لایه‌ن حزبه‌كانه‌وه‌ هۆكاره‌كه‌ی بۆچی ده‌گه‌ڕێننه‌وه‌، نه‌بوونی بینه‌رو خوێنه‌رو وه‌رگریی ئه‌و میدیایانه‌ له‌ ناوه‌ند‌و شه‌قامی پێكهاته‌كانی تری عیراقدا؟ یان بۆ نه‌بوونی عه‌قڵێكی كراوه‌ بۆ دیالۆگ‌و لێكتێگه‌یشتن له‌گه‌ڵ گه‌لانی تردا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟ «الاتحاد‌و الحریه‌» وه‌ك دوو نموونه‌ی میدیای كوردیی حزبی؟
-ئه‌و دوو هۆكاره‌ به‌رپرسن نین له‌وه‌ی نموونه‌ی ئه‌و ئه‌زموونه‌ سه‌رنه‌كه‌وتووانه‌ی ناوتان هێناون، یان هی تریشیان كه‌ هێشتا ماون، پێ بپێوین. سێ كۆڵه‌گه‌ی گرنگی به‌ڕێوه‌بردنی داموده‌زگای میدیایی بریتییه‌ له‌توانا داراییه‌كانی و توانا مرۆییه‌كانی و ته‌كنه‌لۆژیای پێشكه‌وتووی میدیا. ئه‌وه‌نده‌ی من زانیاریم هه‌بێت، ئه‌زموونی ئه‌و ئامرازه‌ میدیاییه‌ كوردییانه‌ی كه‌ به‌ زمانی عه‌ره‌بی په‌خشیان هه‌بووه‌ یان بڵاوده‌بوونه‌وه‌، له‌هه‌ر سێ ئاسته‌كه‌دا كێشه‌یان هه‌بووه‌، ئه‌وان توانای كێبڕكێیان نه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ میدیای عه‌ره‌بیی عێراقیدا، زۆرجاریش مۆركی كوردییانه‌ی گوتاری میدیاییان له‌ده‌ستده‌دا، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌وه‌ی میدیای هه‌واڵی نه‌بوون كه‌ له‌م قۆناغه‌دا زۆر گرنگه‌. ئێستا كه‌ناڵی NRTی عه‌ره‌بییش كه‌ بڕیار وایه‌ هی كورد بێ، هیچ مۆركێكی كوردیی نییه‌و كه‌ناڵێكی عێراقیی په‌تییه‌، خزمه‌ت به‌ زمان و كولتورو میدیای عێراقی و عه‌ره‌بی ده‌كات، خاوه‌نه‌كه‌ی خۆی ده‌ڵێ بۆ بزنسه‌، كه‌واته‌ تۆ له‌كۆتاییدا هیچ كۆڵه‌گه‌یه‌كی میدیاییت دابین نه‌كردووه‌ كه‌ ستراتیژی كاركردنی هه‌بێت له‌سه‌ر دواندنی كۆمه‌ڵگه‌ی عێراقی و بڵاوكردنه‌وه‌ی گوتاری كوردی به‌ زمانی ئه‌وان و بتوانێت وه‌رگر دروست بكات و له‌پێشبڕكێی ده‌زگا میدیاییه‌كانی تردا بێت و كاریگه‌ری به‌جێ بهێڵێت، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌، پێویسته‌، پێشوه‌خت ئه‌و كۆمه‌ڵه‌گه‌و مه‌رجانه‌ ره‌چاو بكرێن پێش ئه‌وه‌ی پرۆژه‌یه‌كی تری میدیایی دابمه‌زرێنین كه‌ ئه‌ركی گوتاردانی (مخاگبه‌) بۆ كۆمه‌ڵگه‌ی عێراقی و عه‌ره‌بیی، هه‌بێت.
*میدیای خۆمان چۆن بتوانێت زه‌روره‌ت‌و ره‌وایی ریفراندۆم بگه‌یه‌نێته‌ خه‌ڵكی خۆمان‌و به‌ چ ئاراسته‌یه‌ك كار له‌سه‌ر ئه‌و ته‌وه‌ره‌ بكات، تا خه‌ڵكی ئاسایی‌و شه‌قامی كوردیی ئه‌و بابه‌ته‌ به‌ موجه‌ڕه‌دی وه‌ك ویستێكی حزبی ‌و ململانێیه‌كی ناوخۆیی حزبه‌كان ته‌ماشا نه‌كات‌و وه‌ك  زه‌روره‌تی بوونی قه‌واره‌یه‌ك له‌ده‌وریی كۆببنه‌وه‌؟
– ئه‌گه‌ر مه‌به‌ست له‌ میدیای یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان بێت. ئه‌وا له‌هه‌مان چوارچێوه‌دا ته‌ماشا ده‌كرێت به‌ هه‌ندێ تایبه‌تمه‌ندییه‌وه‌، واته‌ ئه‌ركی ئه‌م میدیایه‌ به‌ هه‌موو دامو ده‌زگانییه‌وه‌ بریتیه‌ له‌رووماڵكردن و به‌رهه‌مهێنان و چاره‌سه‌ری میدیایی پیشه‌ییانه‌، پیشه‌ییبوون و حزبیبوون-یش دژ به‌یه‌ك نین، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌. پارته‌ سیاسییه‌كان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پرۆژه‌ی گه‌یشتن، یان مانه‌وه‌یان هه‌یه‌ له‌ده‌سه‌ڵات و حوكمڕانێتی، ئه‌وا به‌رپرسیارێتیی میدیایی زیاتریان ده‌كه‌وێته‌ ئه‌ستۆ، دیارترین به‌رپرسیارێتییش له‌میدیادا پێشه‌ییبوونه‌ كه‌ له‌مه‌شدا گرنگترین خاڵ بریتییه‌ له‌ ئاماده‌گی و توانای پێشبڕكێكردن له‌گه‌ڵ میدیاكانی تردا، هه‌روه‌ها كاركردن له‌سه‌ر فاكت و زانیارییه‌كان و ساخته‌نه‌كردنیان، یان نه‌شاردنه‌وه‌و دانه‌پۆشینیان، هاوكات رێگه‌دان به‌پره‌نسیپی هاوسه‌نگی و راو رای ئه‌ویتر. له‌دۆزی ریفراندۆم-یشدا، میدیای یه‌كێتی ده‌بێ به‌ ئه‌ندازه‌ی كاركردن له‌سه‌ر ئه‌م مافه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌ بایه‌خ به‌ هه‌ڕه‌شه‌و مه‌ترسییه‌كانیش بدات له‌سنورو قه‌باره‌ی خۆیان به‌شێوازێكی بابه‌تی و به‌زمانی داتاو ژماره‌و ئامار نه‌ك به‌رووماڵێكی تۆقێنه‌ر و فوتێكراو. چاره‌سه‌ری میدیاییانه‌ی میدیای یه‌كێتی-یش بۆ بابه‌تی هه‌ڕه‌شه‌و مه‌ترسییه‌كانی به‌رده‌م ئه‌م خه‌ونه‌ نه‌ته‌وه‌ییه‌، ده‌بێ چاره‌سه‌رێكی كرده‌یی و واقعی بێت، پێشنیارو بیرۆكه‌و هاندانی عه‌قڵانییانه‌ی تێدا بێت بۆ سه‌رخستنی پرۆژه‌كه‌، بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش ده‌توانێت پشت به‌ پسپۆران و مامۆستایانی زانكۆو سیاسه‌تمه‌داران و ده‌زگاكانی لێكۆڵینه‌وه‌ی ناوخۆ و ده‌ره‌وه‌ ببه‌ستێت.. ئه‌گه‌ر میدیای یه‌كێتی، به‌م تایپه‌ كاربكات، ده‌توانێت ببێته‌ خاوه‌نی ده‌ستپێشخه‌ریی گه‌وره‌و ئه‌وه‌ی له‌میدیاكانی تردا له‌پێناوی ئامانجی پڕوپاگه‌نده‌یی و سیاسییدا پشتگوێ ده‌خرێن، ئه‌و گرنگی پێ بدات، به‌مه‌ش مسداقییه‌تێكی زیاتر بۆ خۆی كۆده‌كاته‌وه‌و كاریگه‌رییش له‌سه‌ر وه‌رگر دروست ده‌كات و بۆ لای خۆی رایانده‌كێشێت.
*میدیا حزبییه‌كانی یه‌كێتی چۆن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌م پێشهاته‌ نوێیه‌دا بكه‌ن؟
– میدیای یه‌كێتی، پێش هه‌ر كارێك پێویستیی به‌ پرۆسه‌ی نیتیۆرككردنه‌، ئه‌م پرۆسه‌یه‌ بریتییه‌ له‌ژووری عه‌مه‌لیات و هاوئاهه‌نگییه‌كی به‌رده‌وام و سوودوه‌رگرتن له‌بیرۆكه‌و تواناو وزه‌ی جیاجیای كه‌ناڵه‌كان، هه‌روه‌ها داڕشتنی پلان و سیاسه‌تی میدیایی یه‌كگرتوو، به‌ڵام به‌ شێوازی رووماڵكردنی جیاجیا، به‌ دابه‌شكردنی رۆڵ و ئه‌ركه‌كان، به‌زمانی هه‌مه‌ڕه‌نگی رووماڵكردن، به‌ جیاوازیی كه‌ناڵ و به‌پێی تایبه‌تمه‌ندیی كه‌ناڵه‌كان، به‌ڵام هه‌موو ئه‌مانه‌ له‌ناو یه‌ك ستراتیژی بڵاوكردنه‌وه‌و په‌خشكردندا.. ئه‌م پرۆسه‌ی نیتیۆرككردنه‌ مه‌رجێكی پێوه‌خته‌ بۆ میدیای یه‌كێتی بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت رۆڵێكی سه‌ره‌كی و ته‌وه‌ره‌كی گرنگ بێت له‌ناو میدیای كوردیدا بۆ ئیشكردن له‌سه‌ر پرسی ریفراندۆم و ئیستحقاقه‌كانی قۆناغی ئێستاو ئاینده‌، به‌بێ دابینكردنی ئه‌م مه‌رجه‌ بنه‌ڕه‌تییه‌، میدیای یه‌كێتی به‌ میدیایه‌كی په‌رت و بێ ستراتیژو بێ روئیاو گوتار ئه‌مێنێنێته‌وه‌، له‌م حاڵه‌ته‌شدا وه‌رگر توانای متمانه‌كردنی به‌ كه‌ناڵه‌ جیاجیاكانی نامێنێت بۆ ئه‌وه‌ی له‌رێگه‌یانه‌وه‌ وێنه‌یه‌كی روون و پێوانه‌كراو و بێ ته‌مومژیان له‌سه‌ر هه‌ڵوێست و سیاسه‌ته‌ نیشتمانییه‌كانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان بخاته‌ به‌رده‌ست.
*پێتانوایه‌ كه‌ ده‌بێت قسه‌كردنی كورد بۆ موخاته‌به‌ی ئه‌وانی تر قسه‌ی ئاسایی‌و سه‌رپێیی بێت، یان پێویسته‌ قسه‌ی سیاسی‌و مه‌دروس بن تا كه‌مترین بوار بۆ به‌لاڕێدا بردن‌و شێواندن بهێڵێته‌وه‌؟
– په‌یامی میدیایی كه‌ ئاراسته‌ی ئه‌ویتری ده‌ره‌-كورد بكرێت، پێویستیی به‌ زانیاری و پاشخانێكی مه‌عریفیی فراوان هه‌یه‌. جه‌ماوه‌ری به‌ئامانجكراو له‌م بواره‌دا كولتورو زمان و دابو نه‌ریت و بیروباوه‌ڕی سیاسیی هه‌مه‌جۆری هه‌یه‌، هاوكات دۆزو كێشه‌و ململانێ و قه‌یرانی جیاجیای تایبه‌ت به‌ خۆیشیان هه‌یه‌، ده‌بێ پێشوه‌خت وێنه‌یه‌كی‌ پێویست له‌باره‌ی جه‌ماوه‌ری ئه‌ویتره‌وه‌ هه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌گه‌ری بڕێك له‌دڵنیایی له‌گه‌یشتنی په‌یامه‌كانت و دروستكردنی كاریگه‌رییان، هه‌بێت. ئه‌م ئه‌ركه‌ش نایه‌ته‌دی به‌بێ دیراسه‌كردن و پرۆسه‌ی فیدباككردن. له‌لایه‌كی تره‌وه‌، پێویسته‌ ئێمه‌ بزانین گرنگترین ئه‌و بابه‌تانه‌ چین كه‌ ده‌شێت كاریگه‌رییان له‌سه‌ر گۆڕینی رای گشتیی ئه‌وانیتر هه‌بێت، بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر میدیای عه‌ره‌بی یان ئێرانی وێنه‌ی ئیسرائیلێكی تریان له‌ناوچه‌كه‌ بۆ داتاشیوین بۆ ئه‌وه‌ی ره‌وایه‌تی بده‌ن به‌ دژایه‌تیكردنی دۆزی ریفراندۆم و ئامانجه‌كانی، ئه‌وا ده‌بێ ئێمه‌ له‌ به‌رامبه‌ردا به‌ ده‌یان نموونه‌و رووماڵی تایبه‌ت و كاری شیكاری و زانیارییه‌وه‌ پێچه‌وانه‌كه‌ی بسه‌لمێنین، یان ئه‌و په‌یوه‌ندییانه‌ی كه‌ له‌ قۆناغ و سه‌رده‌می جیاوازدا ئه‌و وڵاتانه‌ی به‌ ئیسرائیله‌وه‌ گرێداوه‌..ئه‌گه‌ر وه‌ها وێنا ده‌كرێین كه‌ سه‌ربه‌خۆیی كورده‌كان سه‌رچاوه‌ی شێواندنی ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی چه‌ندین وڵاتی هه‌رێمایه‌تییه‌، ئه‌وا ئێمه‌ له‌به‌رابه‌ردا ده‌بێ چه‌ندین ئه‌زموون و په‌یوه‌ندی و رێكه‌وتن و به‌رژه‌وه‌ندییان بیر بخه‌ینه‌وه‌ كه‌ قه‌ناعه‌ت دروست بكات كه‌ سه‌ربه‌خۆیی باشووری كوردستان ئه‌و هه‌ڕه‌شانه‌ ناخوڵقێنێت..و هتد …بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش ده‌توانین پشت به‌ بۆچوونی دۆسته‌كانمان ببه‌ستین له‌ وڵاتانی ترو ده‌ره‌وه‌ی كورد.
*میدیای كوردی به‌گشتی‌و میدیای حزبی چۆن بتوانێت كاری زانستییانه‌ له‌سه‌ر به‌ڵگه‌و دیكۆمێنته‌ مێژوویی‌و یاساییه‌ مرۆیی‌و نێوده‌وڵه‌تییه‌كان بكات بۆ سه‌لماندنی ره‌وایی مافی خه‌ڵكی كوردستان له‌ ریفراندۆم بۆ به‌دیهێنانی سه‌ربه‌خۆیی؟
– سه‌ره‌تا پێویسته‌ بانكێكی زانیاریی نیشتمانیی تایبه‌ت بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ دروست بكرێت و ببێته‌ سه‌رچاوه‌و مه‌رجه‌عی ده‌زگاكانی ماسمیدیا بۆ ئه‌وه‌ی بۆی بگه‌ڕێنه‌وه‌و به‌پێی به‌رنامه‌و پلانی كاری میدیایی خۆیان سوودی لێ وه‌ربگرن، چونكه‌ ئه‌م كاره‌ به‌ته‌نها كاری میدیا نییه‌ به‌بێ پاڵپشتی ده‌وڵه‌تی و دامه‌زراوه‌یی ده‌زگا ره‌سمییه‌كان.. پاشان له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی مه‌به‌ست له‌م پرۆژه‌یه‌، پرۆژه‌ی سه‌لماندنی مافی خه‌ڵكی كوردستان له‌به‌دیهێنانی سه‌ربه‌خۆیی، پرۆژه‌یه‌كی ئاراسته‌كراوه‌ بۆ ئه‌ویتر، كه‌واته‌ پێویستیت به‌ ده‌زگای میدیایی تایبه‌ت هه‌یه‌ كه‌ به‌ زمانی ئه‌ویتر په‌یامه‌كان بگه‌یه‌نێت و به‌رنامه‌و رووماڵه‌كانی بڵاوبكاته‌وه‌، ئه‌م ده‌زگا میدیاییه‌شمان نییه‌ له‌حاڵی حازردا، هه‌ردوو ئه‌م ئه‌ركه‌ش، به‌ پله‌ی یه‌كه‌م له‌ ئه‌ستۆی حكومه‌ت و وه‌زاره‌تی رۆشنبیرییه‌ كه‌ به‌هاوكاری په‌رله‌مان ئه‌م كاره‌ بخه‌نه‌ ئه‌ستۆی خۆیان، ده‌نا ئه‌گه‌ر پرۆژه‌كه‌ ته‌نها بۆ ناوخۆی كوردستان بێت، بێ سوودو بێ مانا ئه‌بێت، چونكه‌ خه‌ڵكی باشووری كوردستان پێویستیی به‌ به‌ڵگه‌و به‌ڵگه‌نامه‌ نه‌بوو بۆ ئه‌وه‌ی بزانێت مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ سه‌ربه‌خۆ بێت یان نا.. كاری زانستیی میدیاییش، دوای جێبه‌جێكردنی ئه‌و دوو مه‌رجه‌ی پێشتر، ده‌توانرێت له‌ چه‌ند كۆنگره‌و كۆنفرانسێكی زانستی و به‌به‌شداری به‌شه‌كانی راگه‌یاندنی زانكۆكان و داموده‌زگاكانی میدیای كوردی، ده‌ستنیشان بكرێت و راسپارده‌ی‌ پێویست بخرێته‌ به‌رده‌ست و له‌به‌ر رۆشناییان پلان و به‌رنامه‌ دابنرێت.
*چۆن میدیای حزبی به‌تایبه‌تی‌و میدیای هه‌موو حزبه‌كان به‌گشتی بتوانن جۆرێك له‌ هاوئاهه‌نگی له‌سه‌ر پرسێكی نه‌ته‌وه‌یی ‌و نیشتمانیی له‌م جۆره‌ی ئێستا بكه‌ن، وه‌ك چۆن میدیای ده‌سه‌ڵاته‌ سه‌رده‌سته‌كانی وڵاتانی داگیركه‌ری كوردستان سه‌رباری بوونی ناكۆكیی قووڵ له‌سه‌ر زۆربه‌ی پرسه‌ نیشتمانی‌و نه‌ته‌وه‌یی‌و مه‌زهه‌بی‌و ئیقلیمی‌و نێوده‌وڵه‌تییه‌كانی تر،  له‌ پرسی ریفراندۆم ‌و سه‌ربه‌خۆیی كوردستاندا بوونه‌ته‌ خاوه‌نی یه‌ك خیتابی هاوشێوه‌و هاو ئاهه‌نگ؟
– ئه‌زموونی له‌و جۆره‌مان هه‌بووه‌و ده‌توانین سوودیان لێ وه‌ربگرین.. پێش ده‌ ساڵ، له‌سه‌ر چۆنیه‌تی به‌رگریكردن له‌ ماده‌ی 140ی ده‌ستووری عێراقی كه‌ تایبه‌ت بوو به‌ ناوچه‌ كوردستانییه‌كان، هه‌مئاهه‌نگییه‌كی دڵخۆشكه‌رو گه‌وره‌ له‌نێوان زۆربه‌ی كه‌ناڵ و دام و ده‌زگاكانی باشووری كوردستاندا دروستبوو. ئه‌و ده‌م من خۆم نوێنه‌ری كوردستانی نوێ و مه‌كته‌بی راگه‌یاندنی یه‌كێتی بووم، هه‌موو لایه‌كمان هه‌ستمان به‌ به‌رپرسیارێتیی نیشتمانیی ئه‌و قۆناغه‌ی مادده‌ ده‌ستووریه‌كه‌ ده‌كردو چه‌ندین كۆبوونه‌وه‌و دیدار رێكخران و بڕیارو پلان و كاری هاوبه‌ش و لۆگۆ و دروشم و وتارو به‌رنامه‌ی باش دانران و خرانه‌ بواری جێبه‌جێكردنه‌وه‌، ته‌نانه‌ت زۆربه‌ی كه‌ناڵه‌ ئه‌هلی و ناحزبییه‌كانیش هاتنه‌ ناو پرۆژه‌كه‌وه‌. له‌ ئێستاشدا ده‌توانرێت هه‌وڵ بدرێت بۆ ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر بنه‌مای نیشتمانێتی و چاره‌نووسسازیی دۆزی سه‌ربه‌خۆیی، هه‌مان هه‌مئاهه‌نگی دروست بكرێته‌وه‌، ئه‌مه‌ له‌ئه‌زموونی زۆربه‌ی وڵاتانی جیهاندا هه‌یه‌، هه‌ندێجار میدیاكان هه‌مئاهه‌نگی ئه‌كه‌ن- بۆ نموونه‌- له‌دژی گرانفرۆشی، یان هه‌ندێ بڕیار كه‌ باری ژیانی هاووڵاتیان قورس ده‌كات و هتد. له‌م رووه‌وه‌، ئه‌توانرێت له‌رێگه‌ی په‌رله‌مانه‌وه‌، یان حكومه‌ته‌وه‌، بانگه‌شه‌یه‌ك بۆ هه‌موو ده‌زگاكانی راگه‌یاندن بكرێت و ده‌سه‌ته‌یه‌كی باڵا هه‌ڵببژێردرێت بۆ ئه‌وه‌ی نوێنه‌رایه‌تی هه‌موو میدیا به‌شداربووه‌كان بكات، هاوكات وه‌كو ئه‌نجوومه‌نێكی یاسادانان و به‌رنامه‌رێژیی كاری میدیایی وابێت بۆ كه‌ناڵه‌كان و رێنمایی و راسپارده‌كانی بگشتێنێت و، به‌هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ بتوانرێ په‌یڕه‌ویی له‌سیاسه‌تێكی نیشتمانی و نه‌ته‌وه‌یی و دوور له‌ حزبایه‌تی بكرێت، ئه‌مه‌ش بۆ به‌هێزكردنی پاڵپشتییه‌كی میدیایی سه‌رتاسه‌ری بۆ دۆزی سه‌ربه‌خۆیی كوردستان.
*تاچه‌ند پێویسته‌ میدیای كوردیی ‌و میدیای حزبی كوردیی سوود له‌ لێدوان‌و باری سه‌رنجی ئه‌و كه‌سه‌ غه‌یره‌ كوردانه‌ بكات كه‌ هاوسۆزن له‌گه‌ڵ پرسی سه‌ربه‌خۆیی كوردستاندا‌و تێڕوانینی واقیعبینانه‌ی دوور له‌ نه‌ته‌وه‌گه‌رایی‌و مه‌زهه‌ب گه‌راییان هه‌یه‌؟
– هیچ گومانێك له‌وه‌دا نییه‌ كه‌ ئه‌و بیرۆكه‌یه‌ زۆر گرنگه‌و ده‌بێ كاری له‌سه‌ر بكرێت، ده‌توانرێت به‌ چاوپێكه‌وتن، به‌وتار، به‌ لێدوان وه‌رگرتن، سوودی زۆر له‌بیروڕا باشه‌كانیان و پشتگیرییه‌كانیان وه‌ربگیرێت، به‌ڵام وه‌ك پێشتر وتمان، بۆچوونی ئه‌وان بۆ خۆمان كه‌متر گرنگه‌ به‌ به‌راورد به‌ گرنگیی بۆچون و هه‌ڵوێسته‌كانیان بۆ جیهانی عه‌ره‌بی و وڵاتانی وه‌ك توركیاو ئێران و جیهان به‌ گشتی، ئێمه‌ ئه‌گه‌ر ده‌زگای میدیایی تایبه‌ت به‌ موخاته‌به‌كردنی جیهانمان نه‌بێت ناتوانین هه‌لی بۆچوونه‌ جوان و پاڵپشتییه‌ دۆستانه‌كانی غه‌یری كورد بقۆزینه‌وه‌و له‌رووی مه‌عنه‌وییه‌وه‌ كۆمه‌كی زیاتر بۆ پرۆژه‌ی سه‌ربه‌خۆیی كۆبكه‌ینه‌وه‌.
*چی بكرێت بۆ سڕینه‌وه‌ی هه‌ستی شۆڤێنیستی له‌لای تاكی كورد كه‌ ئێستا هه‌ندێك لایه‌ن‌و ئاراسته‌ی سیاسی كاری له‌سه‌ر ده‌كه‌ن تا بتوانرێت شه‌قامی كوردی‌و سیاسه‌تی كوردی به‌ شێوازه‌ عه‌قڵانییه‌كه‌ی بگه‌یه‌نرێته‌ رووناكبیران‌و شه‌قامی عه‌ره‌بی‌و فارسی‌و توركی بۆ پووچه‌ڵكردنه‌وه‌ی ئه‌و خواسته‌ی ده‌سه‌ڵاتدارانی وڵاتانی داگیركه‌ری كوردستان كه‌ بوونی ناكۆكیی نه‌ته‌وه‌یی‌و مه‌زهه‌بی ‌و بوونی ره‌وتێكی شۆڤێنیستی كوردی خزمه‌ت به‌ئه‌جێندا‌و مانه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ ده‌دات له‌سه‌ر كورسیی ده‌سه‌ڵات بۆ درێژه‌دان به‌ ملهوڕیی‌و كپكردنی ئازادییه‌كان به‌پاساوی پارێزگاریی له‌ ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی‌و نیشتمانی؟
-پێویسته‌ له‌میدیاكانماندا فۆكه‌س بخرێته‌ سه‌ر ئه‌و دیمه‌ن و دیارده‌و ره‌فتارو هه‌ڵوێستانه‌ی كه‌ سیمایه‌كی دیموكراتی و شارستانی به‌ گه‌لی كورد ده‌ده‌ن و دوورن له‌هه‌موو ده‌مارگیرییه‌كی ناسیۆنالیستی. هاوكات بۆ هۆشیاریی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تییش ده‌بێ به‌رده‌وام په‌یامی ره‌خنه‌گرانه‌ هه‌بێت له‌باره‌ی ئه‌و ره‌فتارو دروشم و هه‌ڵوێستانه‌ی كه‌ دژی پێكه‌وه‌ ژیانن و هانی كولتوری ره‌گه‌زپه‌رستی و جیاوازیی نه‌ژادی ده‌ده‌ن، چونكه‌ كورد خۆی قوربانیی ده‌ستی ئه‌و كولتورو سیاسه‌تانه‌ بووه‌.. ده‌كرێ له‌ میدیاوه‌ به‌رنامه‌ی تایبه‌ت بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ دابنرێت، له‌هه‌مانكاتدا داوا له‌ حكومه‌ت و لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان بكرێت كه‌ چاودێری ئه‌و ده‌زگایانه‌ی ماسمیدیا بكه‌ن كه‌ ده‌مارگیریی نه‌ته‌وه‌یی و جیاكاری ره‌گه‌زیی بڵاوده‌كه‌نه‌وه‌و سزایه‌كیش هه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی دووری لێ بگرن و له‌جێگایاندا په‌ره‌ به‌ نه‌ریتی لێبوورده‌یی و پلۆرالیزم و یه‌كتر قبوڵكردن بدرێت.. میدیاكان ده‌توانن خۆیان بپارێزن له‌وه‌رگرتنی بیروڕاو بۆچوونی ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ پێشوه‌خت دیدێكی ره‌گه‌زپه‌رستانه‌یان هه‌یه‌و وێنه‌یه‌كی ناشیرین له‌سه‌ر كورد ده‌ده‌ن به‌جیهان و ره‌فتارو گوفتاره‌كانیان بۆ لێدان له‌ دۆزی سه‌ربه‌خۆیی ده‌قۆزرێنه‌وه‌، ئه‌و ده‌زگایانه‌ ناچار نین به‌ بیانووی به‌های وروژاندنه‌وه‌ ئه‌و جۆره‌ خه‌ڵكانه‌ و بیروباوه‌ڕه‌ په‌ڕگیره‌كانیان په‌خش و بڵاو بكه‌نه‌وه‌، ده‌كرێ سه‌ندیكا رۆژنامه‌نووسانیش له‌و بواره‌دا رۆڵی خۆی بگێڕێت و هه‌ندێ كۆبوونه‌وه‌و دیدار له‌گه‌ڵ دامو ده‌زگاكانی راگه‌یاندا رێك بخات و میساقێكی شه‌ره‌ف ئیمزا بكرێت كه‌ رێز له‌پره‌نسیپه‌كانی دیموكراسی و دۆستایه‌تی و برایه‌تیی گه‌لان بگرێت.

 370 جار بینراوە