سەرەکی » دۆسێ » موفتی‌ پێنجوێنی‌ دژه‌ شه‌ڕ

موفتی‌ پێنجوێنی‌ دژه‌ شه‌ڕ

له‌تیف فاتیح فه‌ره‌ج

موفتی‌ پێنجوێنی‌ وه‌ك حاجی‌ قادرو قانع و بێكه‌س و ئه‌سیری‌ شاعیرێكی‌ نیشتمانپه‌روه‌رو نه‌ته‌وه‌ییه‌ ، لێ‌ ئه‌و پێچه‌وانه‌ی‌ ئه‌وان بیر له‌ رێگه‌یه‌كی‌ تر ده‌كاته‌وه‌ بۆ سه‌ركه‌وتن ، ئه‌و دووژمن له‌ شه‌ڕدا په‌ت ناكا وه‌كو سه‌گ ، داوای‌ تۆپ و تفه‌نگ و هاوه‌ن ناكات ، ناڵێ‌ ببنه‌ پێشمه‌رگه‌و چه‌ك هه‌ڵگرن ، ئه‌و ده‌ڵێت له‌ شه‌ڕ دوور كه‌ونه‌وه‌ تا سه‌ركه‌وین ، بۆ من ئه‌مه‌ جیاوازیه‌كی‌ زۆره‌ كه‌ پێنجوێنی‌ بیر له‌ رێگه‌ی‌ تر ده‌كاته‌وه‌ ، وه‌ك سه‌رده‌می‌ قه‌ڵه‌م و موڕاجه‌عات ، یان شێوه‌یه‌كی‌ جیاواز .
كورده‌ له‌مه‌و لا هۆشت بێته‌ سه‌ر
لاده‌ له‌ به‌زمی‌ بێهوده‌و سه‌مه‌ر
تا ئێستا ئاخر به‌ جه‌نگ و به‌ شه‌ڕ
چی‌ كه‌وته‌ ده‌ستت به‌ غه‌یری‌ زه‌ره‌ر
ئه‌مڕۆژه‌ رۆژی‌ ئه‌قڵ و زمانه‌
نه‌ك رۆژی‌ شه‌ڕو تیرو كه‌وانه‌
ئه‌گه‌ر تۆ هیوات به‌ به‌گ و خانه‌
تۆ ماڵ وێران و ئه‌و سه‌رگه‌ردانه‌

موفتی‌ به‌و جۆره‌ بانگی‌ كورد ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی‌ له‌ رێگه‌ی‌ شه‌ڕه‌وه‌ نا ، له‌ رێگه‌ی‌ ئه‌قڵ و زمانه‌وه‌ مافه‌كانی‌ به‌ ده‌ست بێنێت ، ئه‌قڵ و زمان ، دیبلۆماسیه‌ت و خۆ سه‌پاندنه‌ دوور له‌ نیشاندانی‌ هێزی‌ شه‌ڕ ، ئه‌گه‌ر چی‌ تا ئێستا نیشاندانی‌ هێزی‌ شه‌ڕ دادی‌ ئێمه‌ی‌ نه‌داوه‌و هه‌میشه‌ له‌ شه‌ڕدا زیانی‌ گه‌وره‌مان به‌ركه‌وتوه‌ ، له‌و داستانانه‌شدا كه‌ باسیان ده‌كه‌ین له‌ كۆتایدا شكستمان چنیوه‌ته‌وه‌ ، له‌ گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا هه‌ردووك پێویستن ، تۆپ و تفه‌نگ و هاوه‌ن و دیبلۆ ماسیه‌تیش ، یانی‌ ئاشتی‌ و نیشاندانی‌ هێز دوانه‌یه‌كی‌ پێویستن ، به‌ تایبه‌ت بۆ نه‌ته‌وه‌ی‌ وه‌ك نه‌ته‌وه‌یی‌ كورد كه‌ هه‌میشه‌ له‌ به‌رده‌م زه‌برو زه‌نگ و چه‌وسانه‌وه‌و شه‌ڕدا بووه‌ .
موفتی‌ له‌ چه‌ندین شیعرا داوای‌ دوركه‌وتنه‌وه‌ له‌ چه‌ك و له‌ شه‌ڕ ده‌كات :
هه‌ر قه‌ومه‌ قه‌ولی‌ سه‌فه‌ر به‌ریه‌تی‌
ئه‌م كورده‌ دایم شه‌ڕ له‌ سه‌ریه‌تی‌
یا به‌ چه‌پۆكی‌ دوژمن په‌شێوه‌
پۆلێ‌ له‌ زیندان پۆلێ‌ له‌ كێوه‌
یا هه‌ر خۆ به‌ خۆ ئه‌نیشنه‌ یه‌ك
داری‌ یه‌كێتی‌ ده‌ردێنن له‌ ڕه‌گ
ئه‌م داخه‌ ئاخۆ كه‌ی‌ سامانی‌ بێ‌
ئه‌م ده‌رده‌ ئاخۆ كه‌ی‌ ده‌رمانی‌ بێ‌
له‌ كوردستانا ده‌مانچه‌و تفه‌نگ
خۆزگه‌ نه‌مئه‌بیست نه‌مئه‌دی‌ به‌ ڕه‌نگ

ئه‌م رق بوونه‌ له‌ شه‌ڕو شۆڵ له‌ خۆڕا سه‌رچاوه‌ی‌ نه‌گرتووه‌ ، ئه‌م رقه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌و بارو دۆخ و جوگرافیایه‌وه‌ كه‌ كوردی‌ تیایه‌و چوار ده‌وری‌ به‌ووڵاتانه‌ ته‌نراوه‌ كه‌ كوردو كوردستانیان به‌سه‌ردا دابه‌شكراوه‌، ئه‌و وڵاتانه‌ پشتگیری‌ نێو ده‌وڵه‌تی‌ و چه‌ك و چۆڵی‌ زۆریان هه‌یه‌و له‌ نێوان كوردو ئه‌واندا نابه‌رانبه‌ریه‌كی‌ زۆر هه‌یه‌ ، موفتی‌ پێنجوێنی‌ له‌و روانگه‌یه‌وه‌ قسه‌ له‌ سه‌ر رێگه‌ی‌ ئه‌قڵ و زمان ده‌كات و ده‌زانێت به‌ شه‌ڕ هه‌میشه‌ كورد زیاتر خوێنی‌ له‌ به‌ر ده‌ڕوات ، ئه‌و له‌ شیعره‌كه‌ی‌ سه‌ره‌وه‌دا زۆر به‌ ڕونی‌ هۆكاری‌ رق بوونه‌كه‌ی‌ له‌ شه‌ڕ نووسیوه‌و ته‌نانه‌ت خۆزگه‌ی‌ خواستوه‌ هه‌رگیز تفه‌نگ و ده‌مانچه‌ی‌ نه‌ك نه‌دیبایه‌ نه‌بیستبایه‌ .
ئه‌و باسی‌ ئه‌وه‌ش ده‌كات كه‌ مه‌رج نیه‌ هه‌ر به‌ چه‌ك و تفه‌نگ شه‌ڕو شۆڵ له‌ خۆت دوور بخه‌یته‌وه‌ ، ده‌ڵێت ده‌توانی‌ به‌ هۆی‌ قه‌ڵه‌مه‌وه‌ ترس له‌ خۆت دوور خه‌یته‌وه‌ ، ره‌نگه‌ ئه‌مه‌ بۆ دوژمنه‌كانمان و بۆ خۆیشمان تێگه‌یشتن و حاڵی‌ بوون لێی‌ ئاسان نه‌بێت ، به‌لاَم كه‌ مرۆڤ سه‌یری‌ بارو دۆخی‌ ئێستای‌ باشورو باكوری‌ كوردستان ده‌كات له‌وه‌ ده‌گات كه‌ شه‌ڕ هیچ قازانجێكی‌ نابێت و ره‌نگه‌ به‌ هۆی‌ جێبه‌جێ‌ كردنی‌ ماده‌ی‌ 140ه‌وه‌ ئه‌وه‌ی‌ به‌ شه‌ڕ له‌ ده‌ستمان داوه‌ بیگێڕینه‌وه‌ ، ئه‌وه‌ش كاریگه‌ری‌ قه‌ڵه‌م ،كه‌ وه‌ك ووتم ئێستا به‌ ئاسانی‌ وه‌رناگیرێ‌ :
ئه‌گه‌ر ئه‌ترسی‌ له‌ تورك و عه‌جه‌م
له‌ جیاتی‌ تفه‌نگ به‌ نوكی‌ قه‌ڵه‌م
هاوار كه‌ بۆ خۆت دانیشه‌ بێخه‌م
ئاواتی‌ دڵتی‌ بۆ بێنه‌ به‌رهه‌م

موفتی‌ پێنجوێنی‌ به‌ لای‌ كه‌مه‌وه‌ نزیكه‌ی‌ 70 ساڵ له‌مه‌وبه‌ر ئه‌مه‌ی‌ نووسیوه‌ ، ئه‌و له‌ 19ی‌ مایسی‌ 1952 له‌ نه‌خۆشخانه‌ی‌ سلێمانی‌ كۆچی‌ دوای‌ كردووه‌، واته‌ زیاتر له‌ 65 ساڵه‌ كۆچی‌ دوای‌ كردووه‌ .
موفتی‌ پێنجوێنی‌ لای‌ وابووه‌ هه‌ر خوێندن و ئه‌قڵ و نووسین كورد له‌و دۆزه‌خی‌ سته‌مه‌ ده‌رده‌كات بۆیه‌ زۆرترین شیعریشی‌ هاندان بووه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ كچ و كوڕی‌ كورد بخوێنن و له‌ رێگه‌ی‌ قوتابخانه‌و فێرگه‌وه‌ پێبگه‌ن ، ئه‌مه‌ش دیسان دژایه‌تی‌ بووه‌ به‌ شه‌رو چه‌ك و چۆڵ .
له‌ رێی‌ مه‌كته‌ب سه‌رم دانێم ره‌وایه‌
له‌ بۆ ده‌ردی‌ دڵ خاكی‌ شیفایه‌
ئه‌گه‌ر چی‌ چه‌ند كه‌سێك لێی‌ ناڕه‌زایه‌
له‌ لای‌ من كۆشكی‌ پڕ شه‌و ق و چرایه‌

 346 جار بینراوە