سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » سه‌مفۆنیا له‌ هونه‌ری مۆسیقادا

سه‌مفۆنیا له‌ هونه‌ری مۆسیقادا

ئا: ئازاد مه‌عروف

5
ئه‌مكاره‌{سه‌مفۆنیا} به‌گه‌لێك جۆرووشێوه‌ له‌ مێژوودا نوسراوه‌ یان تۆماركراوه‌ جۆرێكیان كه‌ناوه‌ڕۆكێكی درامیانه‌ی له‌ كارو كاردانه‌وه‌ {دژوو ئه‌نتی دژ}هه‌یه‌ له‌ شێوه‌ی چیرۆك ئاماده‌كراوه‌ پاشان چیرۆك گۆڕاوه‌ته‌ سه‌ر هۆنراوه‌ وه‌ هۆنراوه‌ش ئاوازی بۆدانراوه‌ پاشان سیناریۆی بۆ هه‌ڵبژێرراوه‌و شانۆو ئه‌كته‌ری سۆلیست و ده‌رهێنان و هه‌موو پێداویستیه‌كی به‌ هاوبه‌شی هه‌موو به‌شه‌كانی هونه‌ر بۆ ئاماده‌ كراوه‌ له‌م بوونه‌دا به‌ كاره‌كه‌ ووتراوه‌ شانۆی ئاوازدار{ئۆپێراOpera،}پاشان ده‌نگی سۆلیسته‌كان ئۆركستراسیۆن{Orchestra swain،(گۆرینی ده‌نگی مرۆڤ بۆسه‌ر كلیلی ئامێری مۆسیقا)} كراوه‌ بۆسه‌ر كلیلی ئامێره‌ مۆسیقیه‌كان له‌م كاته‌دا كاره‌كه‌ ته‌نها به‌ئامێری مۆسیقا به‌هاوبه‌شی تیپی مۆسیقای ئۆركسترا بێ سۆلیست و شانۆ پێشكه‌شكراوه‌ پێی ووتراوه‌ سه‌مفۆنیا ئه‌م جۆره‌ كاره‌ له‌ به‌رئه‌وه‌ی مانای درامی له‌ شانۆیه‌كه‌وه‌ وه‌رگرتووه‌ پێی ووتراوه‌ سه‌مفۆنیای ناوه‌ڕۆكداری {ماته‌ری}واته‌ مۆسیقا ته‌نها چێژنیه‌ ڕووت و ته‌نهاو به‌س یان ناوه‌ڕۆكێكی زه‌ینی نیه‌ به‌ڵكوو مانایه‌كی ناوه‌ڕۆكداری درامی ماته‌ری هه‌یه‌{تێگه‌یشتنی ته‌واوو پڕو ڕاسته‌و خۆ}،  نمونه‌ی ئه‌مكاره‌ ئۆپێرای {سه‌رتاشی ئیشبیلیه‌،(Barber of seville)} له‌ ئاماده‌كردنی ڕووسینی ئیتاڵی {Gioacino Rossini} 1792-1868}،  ئۆپێرای {ئۆتیلۆی ڤێردی ئیتاڵی(Verds otello opera)                                     GiusepepVerdi 1813-1901    }به‌هه‌مان جۆر كه‌كارێكی مه‌زنه‌ نمونه‌یه‌كی باشی ئه‌مجۆره‌ كاره‌یه‌ ،
ئۆپێرای ڤیدیللۆی بتهۆڤن{Beethoven «Fidelio opera}{Ludvig van Beethoven  1770-1827} دووباره‌ نمونه‌یه‌كی زۆر گه‌وره‌ی ئه‌م كاره‌یه‌ كه‌ دائه‌نرێت به‌مه‌زنترین و خۆشترین و پڕ زانست ترین و مێژوویی تر له‌ مێژووی هه‌موو ئۆپێراكانی سه‌ده‌ی شازده‌ تاكۆتایی هه‌ژده‌ وه‌تا ئێستا له‌ نمونه‌ی ئه‌م كاره‌ له‌ جیهاندا دووباره‌ نه‌بۆته‌وه‌ ، زانایانی مۆسیقا ئه‌وه‌ ڕونده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ گویگرتن له‌م كاره‌ ئۆپێرالی و سه‌مفۆنیایه‌ زۆر به‌سووده‌ بۆ به‌هێز بوونی گوێی گوێگر مۆسیقیانه‌ ئارامییه‌كی ته‌واو گه‌وره‌ ده‌به‌خشێت به‌مرۆڤ وه‌ دانراوه‌ به‌ هونه‌رێكی پله‌یه‌كی پڕله‌ زانست وه‌ پێویسته‌ له‌ سه‌ر هونه‌رمه‌نده‌ مۆسیقژه‌نه‌ئۆركسته‌یكان كه‌ڕۆژانه‌ به‌به‌رده‌وه‌امی به‌ لایه‌نی كه‌م گوێ له‌ به‌شێكی بگرن،
 بتهۆڤن له‌م كاره‌یدا وه‌له‌ كۆتایی سه‌مفۆنیای{ 9}دا كۆڕاڵی ژنان و پیاوان و منداڵانی له‌ ده‌نگی گڕو ناسك { (باص ،تینور ، ئاڵتۆ ، سوپرانۆ) Tenor،Alto،soprano،Bass }تێكه‌ڵ كردووه‌ به‌هاوبه‌شی كردنی ئامێره‌ مۆسیقیه‌كان كه‌له‌و سه‌رده‌مه‌دا ڕه‌خنه‌ی زۆری لێگیراوه‌ له‌م به‌كارهێنانه‌ سه‌مفۆنیایه‌ گوایه‌ ده‌نگی مرۆڤ و ئامێری مۆسیقا دووشتی جیاوازی زانستی و ئێستاتیكین له‌ هونه‌ری مۆسیقا به‌ڵام ئه‌و {بتهۆڤن}دڵنیابووه‌ له‌ زانستی ده‌نگ كه‌سه‌رچاوه‌ی مۆسیقا قوڕگی مرۆڤه‌ مرۆڤ ئامێره‌ مۆسیقیه‌كانی دروستكردووه‌ بۆ لاسایی ده‌نگی خۆی له‌گڕو ناسك له‌ ژنان و پیاوان و منداڵان.
ئه‌م جۆره‌ به‌رهه‌مه‌گوێیه‌كی زۆر باشی ده‌وێت بۆ چێژوه‌رگرتن لێی، ئارامێكی گه‌وره‌ی پێویسته‌ بۆ تێگه‌یشتن لێی له‌ لایه‌ن هونه‌رمه‌نده‌ مۆسیقیه‌كانی تره‌وه‌ به‌ڵام له‌ لای خه‌ڵكی ئاسای ناتوانن گوێی لێبگرن ته‌نها له‌ كاتێكدا نه‌بێت كه‌ له‌ خۆشگوزه‌رانیه‌كی زۆرباشدابن {ئه‌رستۆقرات}چونكه‌ كاری وه‌ها گه‌وره‌ كه‌مرۆڤ به‌كه‌مدووییه‌وه‌ به‌ره‌و ڕووی ده‌ڕوات به‌ڵام هونه‌رمه‌ند به‌درووستی كاره‌كه‌ ده‌رده‌خات ،كاته‌كه‌ی بوونێكی جیاوازی هه‌یه‌ و خه‌ڵكی به‌كاتێكی خێرای دانانێن ئه‌وان ئالووده‌ بوون به‌خێرایی ژیانیان له‌ ئاسیتێكی نزمی ئابووریدا كه‌ په‌یوه‌ندی به‌هێزكردوون بۆدابینكردنی پژێوی ژیان ،په‌یوه‌ندی به‌هێزیش سۆزی مرۆڤ زیاد ده‌كات سۆزی زۆریش ئارام له‌ مرۆڤ كه‌مده‌كات،جووڵه‌ خێرا ده‌كات تێگه‌یشتنی چه‌ندایه‌تی و چونایه‌تیان كورت ده‌كات له‌ كورترین ماوه‌و كه‌مترین كات ئالووده‌ ده‌بن به‌ژیان توانای تێگه‌یشتن و ئارام و له‌ سه‌رخۆییان نیه‌ به‌ جۆرێك كه‌ ئه‌م كاره‌ مۆسیقیانه‌ پێویستی به‌كاته‌ بۆ تێگه‌یشتن ،بۆیه‌ به‌رهه‌می وه‌ها له‌لایه‌ن زۆرینه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ به‌ به‌ره‌هه‌می له‌ كاركه‌وتوو ده‌ناسرێت وه‌ له‌ گووتنی له‌ كاركه‌وتوودا ده‌بیسرێت،گوتنی له‌ كاركه‌وتوو به‌خێرایی به‌سه‌ر شته‌ نوێكاندا ده‌گوزه‌رێت ،زوو بۆچوونه‌كان له‌ ئاستی ڕووداوه‌ نوێكاندا كۆنده‌بن ،به‌رهه‌می له‌ كاركه‌وتووی زۆرینه‌ی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك زوو كۆن ده‌بێت شته‌ نوێیه‌كه‌ش له‌وێدا به‌ خه‌سڵه‌ته‌ پۆزه‌تیڤه‌كانییه‌وه‌ ئازاد ده‌كرێت كه‌ به‌رهه‌می له‌ كاركه‌وتوو له‌وه‌ زۆرتر به‌سه‌رییه‌وه‌ كاریگه‌ر نییه‌و خه‌ڵكی ئاره‌زوومه‌ندی نین به‌ڵام كاری نه‌مر له‌ مێژوودا به‌به‌رده‌وامی ده‌مێنێته‌وه‌و خۆی ده‌سه‌پێنێت ئه‌وه‌ی خه‌سڵه‌تی مانه‌وه‌و به‌رده‌وامی هه‌یه‌ ده‌بێت به‌ پێكهاته‌ی بوونی ڕاسته‌قینه‌ی هه‌بووه‌كان و له‌ نێو جیهاندا ده‌كه‌وێته‌ به‌ر ڕۆشنایی ئه‌زمونمان ئه‌وه‌ی به‌رده‌وام ده‌مێنێته‌وه‌ شتێكی ڕاسته‌قینه‌یه‌ و بابه‌تی ماتماتیكه‌ ئه‌وه‌ی له‌ هه‌بوویه‌كدا هه‌یه‌و ماتماتیك ده‌یه‌وێت بیزانێت بوونی هه‌بووه‌كه‌یه‌ ،هه‌بوویه‌كی نه‌مر،نه‌مریش هه‌رته‌نها شتێك نیه‌ به‌بیری مرۆڤدا ڕاگوزه‌ربكات به‌ڵكو چه‌ندین هۆكاری نهێنی تریش وا له‌ هونه‌ری سه‌مفۆنیاو هه‌موو كاره‌ ئۆركسترالیه‌كانی تر ده‌كات كه‌ به‌ نه‌مری{Immortality} بمێننه‌وه‌ چونكه‌ چالاك بوونی ئاوازێكی ئۆركستی هه‌رئه‌وه‌نده‌ نیه‌ كه‌ كات گۆرین و شوین گۆڕین یان هاوبه‌شی ده‌نگی گڕو ناسكی ژنان و پیاوان و منداڵان تیایدا هاوبه‌ش بێت به‌ڵكو پێویست و مه‌رجێكی زۆر سه‌ره‌كی كاره‌كه‌یه‌ كه‌{ شوێن ،(ئاواز،ڕه‌نگ، مه‌قام،چوونایه‌تی)}خودی {كات،(ڕیتم،چه‌ندایه‌تی ،تاریك و ڕووناكی) }دروست بكات واته‌ كاتێك كات په‌یوه‌نده‌ به‌ڕیتم وه‌شوێن په‌یوه‌نده‌ به‌ ئاواز خودی ئاوازه‌كه‌ ببێته‌ هۆكاری دروستبوونی ڕیتم نه‌ك وه‌ك ئاوازێكی میللی {گۆرانی}ئامێری مۆسیقای ڕیتمدار هاوبه‌ش بێت ئامێری ڕیتمداری ئۆركسترا ڕیتم نادات به‌ ئاواز به‌ڵكو وه‌كوو ئاواز ڕۆڵی خۆی ده‌بینێت به‌تایبه‌تی له‌ ده‌نگه‌ نزمه‌كانه‌وه‌ بۆ به‌رزه‌كان{دیمیناندۆ بۆ كریشاندۆ (زاراوه‌ی ئیتالیه‌)} یان زرمه‌ له‌ ناكاوه‌كان یان…….هتد واته‌ هۆكارێكی باش ئه‌بێت بۆ ده‌ربڕینی هه‌موو پێناسه‌ مۆسیقیه‌كان كه‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی هه‌موو جووڵه‌كانی ژیانی مرۆڤه‌.
print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

دواین ئه‌فسانه‌ی دونیا

فاروق هومه‌ر رۆژێك لای هاوڕێیه‌كم ئاره‌زوویه‌كی دێرینی خۆمم دركاند، ئه‌و ...