سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » گه‌وهه‌ر له‌ هونه‌ری مۆسیقادا

گه‌وهه‌ر له‌ هونه‌ری مۆسیقادا

ئا : ئازاد مه‌عروف

11
حه‌زو ئاره‌زوو
حه‌ز په‌یوه‌ندییه‌كی بێسنوری پڕ له‌چێژی نێو هه‌ستی مرۆڤه‌ به‌گشتی و هونه‌رمه‌ند به‌تایبه‌تی .
حه‌ز له‌ مرۆڤ یان چێژ له‌ هونه‌رمه‌ند له‌ شوێنێكدان كه‌ ڕێگرییان لێده‌كرێت ,مرۆڤ بۆ به‌دیهێنانی حه‌زه‌كانی زۆر ماندو ده‌بێت , له‌ ڕاده‌یه‌ك زۆر كات ده‌كه‌وێته‌ به‌ر مه‌ترسی سزا كۆمه‌ڵایه‌تی و یاساییه‌كانیش ,زۆر جار ده‌كه‌وێته‌ ناو ئه‌و هه‌ڵه‌ مامناوه‌نده‌ی كه‌ له‌ چه‌شنی سزاكه‌ هه‌ڵدێت و ته‌نها ئازاری سزاكان ده‌هێنێته‌ به‌رچاو خۆی وه‌ ناتوانێت جۆرێك له‌ چاره‌سه‌ربوون بدۆزێته‌وه‌ كه‌ سزاكه‌ له‌گه‌ڵ خۆیدا ده‌هێنێت ,به‌جۆرێك نازانێت كه‌ ژیان له‌گه‌ڵ گیانێكی نه‌خۆش و هه‌ڵوه‌شاو و سته‌مدا زۆر له‌و كه‌سه‌ خراپتره‌ كه‌ته‌نها جه‌سته‌ی نه‌خۆشه‌ ,له‌به‌رئه‌وه‌ بۆهه‌ڵهاتن له‌سزاو چاره‌سه‌ركردنی گیانی پشت به‌ هه‌موو بیانویه‌ك ده‌به‌ستێت ,وه‌ ئه‌گه‌ر خاوه‌نی كه‌مێك له‌ داهاتی مادیش بێت هه‌مووی له‌و پێناوه‌دا ناهێڵێت وه‌ ده‌بێته‌ هاوڕێی چه‌ند كه‌سانێكی هه‌لپه‌رست و ده‌ستڕۆشتو كه‌ هیچ له‌گه‌ڵ پێگه‌ی ئه‌ودا نایه‌نه‌وه‌. بۆ ئه‌وه‌ی هونه‌رمه‌ند له‌م دۆخه‌ ناهه‌مواره‌ به‌دوور بێت پێویسته‌ بیری جڵه‌وی ئاره‌زووه‌كانی بگرێت واته‌ هه‌میشه‌ ئاگاداربێت كه‌له‌ پێناو حه‌زو ئاره‌زووه‌كانی ده‌ستی له‌سته‌مه‌وه‌ نه‌ئاڵێنێت. ئه‌گه‌ر وانه‌بێت خراپه‌ له‌ گیانیدا جێگه‌ی چاكه‌ ده‌گرێته‌وه‌ له‌ ئاستێكدا له‌ به‌رگی هونه‌رمه‌ندا نامێنێته‌وه‌ بۆئه‌مه‌ش هه‌میشه‌ به‌رگریده‌كات و به‌به‌رده‌وامی خۆی ناوی خۆی وه‌ك هونه‌رمه‌ند ده‌هێنێت كه‌ چه‌شنێكه‌ له‌ شووره‌یی. ئه‌م جۆره‌ له‌ شووره‌یی به‌لایه‌كی تریشدا بوونی هه‌یه‌ كه‌ مرۆڤه‌كه‌ به‌هیچ جۆرێك له‌ خه‌سڵه‌تی هونه‌رلای نه‌داوه‌ به‌ڵام له‌لایه‌ن سه‌ندیكاو ڕێكخراو و گروپ و ده‌سته‌و تاقم و كۆمه‌ڵه‌ی سه‌پێنه‌ری ده‌ستڕۆشتو له‌ خوێندنه‌وه‌ی پێگه‌یدا مافی پێشێل ده‌كه‌ن وه‌ ناچار ده‌بێت و هاواری شوره‌یی لێبه‌رز بێته‌وه‌ و خۆی به‌خۆی به‌ئاره‌قكردنه‌وه‌یه‌كی زۆره‌وه‌ بناڵێنێ كه‌ ئه‌گه‌ر هونه‌رمه‌ندیش نه‌بێت خۆ مرۆڤێكی پڕ خزمه‌تی كاره‌كه‌یه‌.
هونه‌رمه‌ندی ڕاستگۆ چۆن بۆ مافی خۆی به‌رگری ده‌كات له‌ هه‌مانكات كه‌سایه‌تییه‌كی یاساییه‌ واته‌ كاتێك كه‌ دوچاری سته‌مێكیش ده‌بێت هه‌روه‌ك چۆن نه‌خۆشێك بۆلای پزیشكێك ده‌چێت,به‌و جۆره‌ به‌پێی خۆی ده‌ڕواته‌ به‌رده‌م دادوه‌رو ئه‌و سزایه‌ی كه‌شایسته‌یه‌تی په‌سه‌ندی ده‌كات ئه‌مه‌ش بۆیه‌ ده‌كات تا درمی نه‌خۆشی سته‌م له‌گیانیدا ڕه‌گدانه‌كوتێ و ته‌واو ئالوده‌ی خۆی نه‌كات ده‌شێت مه‌رگی سروشتی هونه‌ری هه‌ر نه‌ته‌وه‌یه‌كیش به‌شێوه‌ی بێهوده‌یی ڕامیاری ده‌ربكه‌وێت كه‌ ئه‌م حه‌زو ده‌ركه‌وتن و هونه‌ره‌ باڵایه‌ له‌ هونه‌رمه‌ندا بووه‌ به‌ خوو . خوو له‌ مرۆڤ وه‌ك هونه‌رو هونه‌رمه‌ند به‌رهه‌مه‌كه‌ی كه‌ به‌ده‌رده‌كه‌وێت كاتێكه‌ چالاك و ته‌ندروسته‌كه‌ به‌ گونجاوو له‌سه‌رخۆو به‌رده‌وام به‌رهه‌می خۆی ده‌بێت ,له‌م بوونه‌دا خوو ده‌بێته‌ كارێك كه‌ دژی نییه‌ .
خوو له‌ هونه‌ردا كه‌ ده‌بێته‌ به‌رهه‌می هونه‌رمه‌ند له‌كاتێكدا ته‌ندروست و ڕاسته‌قینه‌یه‌ كه‌دژی نه‌بێت نه‌ك دژی دژبه‌ر بێت ئه‌م دووجۆره‌ له‌به‌رهه‌م جیاوازیان هه‌یه‌ ,یه‌كه‌میان ساده‌و ساكارو بێخه‌وشه‌ به‌ئاسانی خۆی له‌ نێو مێژوودا جێده‌كاته‌وه‌ ,دووهه‌میان ئاڵۆزو ڕه‌ق و توندو تۆڵو سه‌پێنه‌ره‌و به‌زۆر خۆی نیشانی گوێگرو بینه‌ری خۆی ده‌دات.
هونه‌رمه‌ند ده‌بێت له‌ ژیانی هونه‌ریدا ڕۆژی ڕه‌شی هه‌ژاری خۆی هه‌میشه‌ له‌ یاد بێت ,له‌پێناو حه‌زو چێژه‌ خۆشه‌كانی تری ژیان له‌ كاره‌ هونه‌رییه‌كه‌ی به‌ناوی پژێوی ژیان لانه‌دات وه‌ هه‌ژاری بازنه‌ی پیرۆزی كاره‌ هونه‌رییه‌كه‌ هه‌میشه‌ بپارێزێت. كارێك كه‌ زۆرداری تیادابوو مرۆڤه‌كانیش به‌ره‌و لادانی ناسكی و جوانی ده‌بات كه‌ده‌رئه‌نجامی شتی زۆر خراپتری لێده‌كه‌وێته‌وه‌ په‌یوه‌ند به‌ بارو دۆخی كۆمه‌ڵایه‌تی مرۆڤ له‌وانه‌ ته‌ندروستی , به‌جۆرێك له‌كاتێكدا به‌رهه‌مێكی هونه‌ری سه‌پێنه‌ری ڕه‌ق و زبری پڕله‌ سته‌م پێشكه‌ش به‌ كۆمه‌ڵانی خه‌ڵك ده‌كرێت مرۆڤ ئالووده‌ ده‌بێت به‌( توندڕه‌وی ,نه‌مانی پاك و خاوێنی ,به‌رپرسیارنه‌بوون ,ئه‌نجامدانی كاری هه‌ڕه‌مه‌كی یان دروستبوونی بڕیاری هه‌ڕه‌مه‌كی ) ,لێره‌دایه‌ كه‌ هونه‌رمه‌ند ده‌بێت خودی خۆی ئه‌وپه‌ڕی دادوه‌ربێت .
دادوه‌ری له‌هونه‌رمه‌ندا له‌وه‌دا به‌دی ده‌كرێت كه‌ كه‌سی به‌توانا فه‌رمانڕه‌وایی به‌سه‌ر كه‌سه‌ لاوازه‌كاندا بكات و له‌هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ له‌وان به‌هره‌مه‌ندتر بێت,ئه‌وه‌ش هه‌یه‌ كه‌ هونه‌رمه‌ندی باڵا چه‌ند به‌رگری ده‌كات له‌ ڕاستییه‌كان پێویسته‌ به‌هه‌ر ڕێگه‌یه‌كی شایسته‌بێت ئه‌و ڕاستیانه‌ بخاته‌ڕوو واته‌ سه‌رده‌می لاویه‌تی سه‌رده‌مێكه‌ كه‌خۆی به‌ پراكتیكی كاره‌ هونه‌رییه‌كه‌یه‌وه‌ سه‌رقاڵ ده‌كات به‌ڵام قۆناخه‌كانی تری هونه‌ری به‌ره‌و كامڵبوونی ده‌بات ,هونه‌رمه‌ند له‌ كامڵبووندا ئاره‌زووی زۆری تێگه‌یشتن ده‌كات .
له‌ناو مێژوودا تێگه‌یشتن هه‌یه‌ چونكه‌ ڕه‌گی سه‌ره‌كی بیری مێژوو له‌ بواری ڕامیاری خۆی له‌ فه‌لسه‌فه‌دا ده‌بینێته‌وه‌ ,ئه‌م بینینه‌وه‌یه‌ش زۆرجار بۆ هونه‌رمه‌ند جاڕسكه‌ره‌و داوای كاتی زۆرو ده‌ربڕینی زۆرو سه‌رقاڵبوونی زۆرده‌كات , مرۆڤ گۆشه‌گیر ده‌كات و هونه‌رمه‌ند ڕه‌نگی كه‌سێكی شێتی سه‌رلێشێواو ده‌گرێت لێره‌دایه‌ كه‌ سوقرات له‌سه‌ر زاری ئه‌فلاتونی خوێندكاری ده‌ڵێت كه‌سێك سروشتێكی پاكی هه‌بێت و هه‌موو ته‌مه‌نی له‌ فه‌لسه‌فه‌دا تێپه‌ڕێنێت سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ی كه‌سێكی به‌هه‌ره‌مه‌نده‌ له‌هه‌موو لایه‌كه‌وه‌ ئاماده‌كاری تیادا به‌دی ده‌كرێت به‌ڵام خودی ژیانی خۆی له‌ چاره‌ڕه‌شی به‌ولاوه‌ هیچی ترنییه‌ ,ئه‌مه‌ باجێكی زۆر بچوكه‌ كه‌ هونه‌رمه‌ند له‌هه‌موو به‌شه‌كانی هونه‌رو ئه‌ده‌ب و بواری ڕامیاری دوچاری ده‌بێت واته‌ كاتێك له‌ ژیانیشدا ده‌ژی شه‌هیدی زیندووه‌.
هه‌موو كه‌سێك به‌هره‌ی له‌ كارێكدا هه‌یه‌و هه‌موو ته‌مه‌نی له‌پێناو ئه‌وبه‌هره‌یه‌دا تێده‌په‌ڕێنێت ,كاتێك له‌ هه‌موو كه‌سێك شاره‌زاتره‌ به‌ڵام ئه‌مه‌ له‌ كاتێكدایه‌ كه‌ به‌هره‌كه‌ی له‌ ناخی بیریدا بێت نه‌ك وه‌ك حه‌ز ڕووت و ته‌نهاو به‌س په‌یوه‌ند به‌هه‌ستی. حه‌ز له‌ ناو هه‌ستدا (سێكس ,خواردن ,نوستن ) داگیری كردووه‌و زۆربه‌ی مرۆڤه‌كانی دوچاری خۆپه‌رستی و به‌لاڕێدابردن كردووه‌ ئه‌مه‌ش جۆرێكه‌ له‌ ململانێ له‌ نێو ناخی خودی مرۆڤ خۆیدا ,ململانێش هه‌رچی بێت بوونێكی سروشتییه‌ ئه‌گه‌ر نه‌بێت هیچ شتێك نابێت یان گۆڕان ڕوونادات .
له‌گریكی كۆن كاتێك كه‌ هونه‌ری مۆسیقا وانه‌یه‌كی سه‌ركی په‌روه‌رده‌و فێركردن بووه‌ له‌ ژێر ئاڵای (هونه‌ر بۆ ته‌ندروستی كۆمه‌ڵ ) به‌ڕێوه‌چووه‌. پێویسته‌ منداڵ هه‌ر له‌منداڵییه‌وه‌ په‌روه‌رده‌بكرێت ,ئه‌و منداڵانه‌ی كه‌ به‌هره‌ی هونه‌رییان تیادایه‌ جیابكرێنه‌وه‌ و شوێن و كه‌ره‌سه‌و مامۆستای پسپۆری خۆیان هه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی به‌هونه‌ر به‌گشتی له‌هه‌مانكات مۆسیقا به‌ تایبه‌تی ئاڵووده‌بكرێن .
تایبه‌تمه‌ندی هونه‌ری مۆسیقا لێره‌دا بۆیه‌ ئاماژه‌ی پێده‌درێت پێویسته‌ هه‌موو به‌شه‌كانی تری هونه‌ر سه‌ودایه‌كی ڕێژه‌یی توانای پڕاكتیكی هونه‌ری مۆسیقایان هه‌بێت به‌تایبه‌تی كه‌مێك له‌ زانینی ئامێری پیانۆ ته‌نانه‌ت چیرۆكنووس و هۆنه‌رو ڕامیاریداریش كه‌له‌و په‌ڕی ڕێكی ڕیتمی هونه‌ری مۆسیقادان یان نه‌ك له‌و په‌ڕی به‌ڵكوو ڕیتم هۆكاری تایبه‌تمه‌ندیانه‌ له‌ كاره‌كه‌یان ئیتر چیدی ئالووده‌بوون بۆ هونه‌رمه‌ند هه‌ر له‌منداڵییه‌وه‌ كه‌په‌روه‌رده‌ ده‌كرێت ده‌بێته‌ خوو .
خوو كارێكه‌ دژی نییه‌ خاوه‌نی خه‌سڵه‌تی به‌رده‌وامی خۆی هه‌یه‌ دژیشی ئه‌گه‌ر هه‌بێت گشتی و ڕواڵه‌تییه‌ , خوو پێویستی به‌ده‌ربڕینی قوڵ و نیاز به‌هێزیه‌,كه‌ خۆی هه‌ردووكیانه‌ . هونه‌رو نه‌ته‌وه‌و تاكه‌كه‌سی به‌رهه‌مهێنه‌ر به‌مه‌رگی سروشتی نامرن و هه‌میشه‌ زیندوون و له‌ نێو ژیان ده‌مێننه‌وه‌ .
ئه‌گه‌ر هه‌رنه‌ته‌وه‌یه‌ك به‌به‌رده‌وامی ئاوا بمێنێته‌وه‌ ئیتر بوونیان له‌ ئامانجی ژیاندا سه‌ركه‌وتوییه‌ ,له‌م بوونه‌دا هه‌موو سودمه‌نده‌كانی نێو دامه‌زراوه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیه‌كان ئامانجی خۆیان له‌ ده‌ست ده‌ده‌ن چونكه‌ ئه‌و ئامانجانه‌ی كه‌ ئه‌م سوودمه‌ندانه‌ له‌ درێژترین كات و زۆرترین ماوه‌دا هه‌وڵیان بۆداوه‌ له‌لایه‌ن خولیادارانی خاوه‌ن خووی خۆی له‌ كه‌مترین ماوه‌و كورترین كاتدا هاتونه‌ته‌دی ,
به‌ڵام ئێستا جگه‌ له‌ بێهووده‌یی و تاقه‌تپڕوكێنی ڕامیاری هیچی دیكه‌ نه‌ماوه‌ته‌وه‌ له‌هه‌مانكات هیچ هێزێكی ده‌ره‌وه‌و ناوه‌وه‌ ناتوانێت به‌سه‌ر هونه‌ری هیچ نه‌ته‌وه‌یه‌كدا زاڵ بێت مه‌گه‌ر ئه‌قڵ و ئیراده‌ی ئه‌و نه‌ته‌وه‌یه‌ پێشتر مردبێت له‌ هه‌مانكات دوای ئه‌م قۆناخه‌ش هونه‌رمه‌ند هه‌رده‌مێنێت چونكه‌ خه‌سڵه‌تی به‌رهه‌می هونه‌ری و هونه‌رمه‌ند ئه‌وهایه‌ له‌پاش مه‌رگ ژیانی ده‌ژێته‌وه‌ .
له‌ژێر هه‌ناوی خۆردا هیچ شتێكی تازه‌ نییه‌ به‌ڵام خۆری هونه‌ر فۆرمێكی دیكه‌ی هه‌یه‌ كاتێك كه‌ به‌رهه‌می هونه‌ری هونه‌رمه‌ند بوونی هه‌یه‌و ڕامیاریداران گه‌لێك له‌ ڕۆشنفیكران چاودێری ده‌كه‌ن و ده‌ یپارێزن , خودی هونه‌رمه‌ند خۆیشی به‌ئاگایه‌ له‌و خه‌سڵه‌تانه‌ی كه‌ هونه‌ر به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ده‌بات ته‌نانه‌ت له‌ فره‌لایه‌نی فه‌رمانڕه‌وایی پڕ له‌ ململانێ كه‌كه‌س خۆی به‌ به‌رپرسیاری دواكه‌وتنی هونه‌ر نازانێت به‌ڵام له‌هه‌مانكات فره‌چه‌شنی یه‌ك ئیراده‌یی نه‌ته‌وه‌ له‌ چه‌نده‌ها گۆشه‌ی جیاوازه‌وه‌ به‌رهه‌می هونه‌ری زیاد ده‌كات .
كاتێك قۆرخكردن له‌لایه‌ن لایه‌نێكی نافره‌چه‌شن دروستده‌بێت و ده‌ستده‌خاته‌ هه‌موو كارووباره‌ سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی و ئابووریه‌كان هونه‌ر وه‌ك هێما یه‌كه‌م نیشاندان ده‌بێت و ده‌وه‌ستێت و ده‌بێته‌ هێمای بوونی سته‌م له‌ كۆمه‌ڵگه‌ ئه‌م كه‌مپێره‌ {پێوه‌ر} به‌به‌رده‌وامی ئه‌گه‌ر كاری له‌سه‌ربكرێت ماندووبوون له‌ ده‌ستگای ئاسیشی نه‌ته‌وه‌یی كه‌م ده‌كاته‌وه‌ .
له‌م بوونه‌دا ده‌بینین كاتێك هه‌مووشت وه‌ستاوه‌ كه‌چی گیانی هونه‌ری له‌ هونه‌رمه‌ندا نامرێت ,ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌مرێت ته‌نها هه‌ر ئه‌و هونه‌رمه‌ندانه‌ن كه‌ تێناگه‌ن و پشتگیری ئه‌و باروودۆخه‌ ده‌كه‌ن , چونكه‌ گیانی پێشكه‌وتنی هونه‌رمه‌ندی پێشكه‌وتوخواز وابه‌سته‌یه‌ به‌ مێژووی جیهانی هونه‌ر به‌گشتی كه‌ ئه‌مڕۆ له‌ جیهانگیریدا خۆی وه‌ك گوندێكی بچوك ده‌بینێته‌وه‌ واته‌ ئه‌مڕۆ كاتێكه‌ گیانی گشتی له‌بره‌ودایه‌و نامرێت ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌مرێت ته‌نها گیانی تاكه‌ په‌یوه‌ند به‌ بیركردنه‌وه‌ له‌ ئازاد بوونی هه‌ستی تاك و كۆت بوونی بیر .
هه‌ست {سه‌ركێشه‌, زۆره‌ ڕۆیه‌, ڕه‌هایه‌, بێسنووره‌ ,په‌لكێشه‌} ,
بیر{ سنوورداره‌ , كه‌مڕه‌وه‌ ,ڕێژه‌داره‌ },
ئه‌گه‌ر بیر نه‌توانێت جڵه‌وی ویست له‌هه‌ست بگرێت هه‌ست ده‌ماندات به‌به‌ردو داردا, هونه‌رمه‌ند له‌ بنچینه‌دا كه‌سێكی سه‌پێنه‌رنییه‌ چونكه‌ خۆی به‌سه‌رخه‌ڵكیدا ناسه‌پێنێت بوونێكی دادوه‌رانه‌یه‌ كه‌ سته‌مكردن له‌ سته‌ملێكردن له‌یه‌كتر جیاده‌كاته‌وه‌ چونكه‌ هاوڕایی تیادایه‌ له‌ بۆچونه‌كاندا كه‌ ده‌توانێت دروست له‌ نادروست جیابكاته‌وه‌ ,ئه‌مه‌ له‌هونه‌رمه‌ندا كه‌مێك شاراوه‌یه‌ به‌ڵام له‌بواری ڕامیاری وه‌ك ڕامیاریدار ڕوونتر دیاره‌ كه‌ پیاوێكی زانا له‌ هه‌زاره‌ها پیاوی نه‌زان به‌هێزتره‌و له‌به‌ر ئه‌وه‌شه‌ ده‌بێت فه‌رمانڕه‌واییان بكات و له‌ هه‌موو شتێكیشدا له‌وان زیاتر سوودمه‌ندتر ده‌ بێت .
مێژوو له‌ جیهانی هونه‌ر خۆی وا ده‌ناسێت كه‌كاری خۆی ده‌زانێت له‌م نێوه‌نده‌دا ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌مرێت له‌ڕێگه‌ی تاكی هونه‌رمه‌ندی مردوو گیانی هونه‌ری یه‌ك نه‌ته‌وه‌یه‌ كه‌ تاك له‌ نێو بازنه‌ی هونه‌ر ڕۆڵێكی گه‌وره‌ ده‌بێنێت له‌ پێشكه‌وتن یان دواكه‌وتنی هونه‌ر ,چونكه‌ گیانی نه‌ته‌وه‌یی به‌گشتی وابه‌سته‌ به‌مێژووی جیهان كه‌كاری زانراوه‌و كه‌مێژووش له‌لایه‌ن مێژوونوسانی خۆیه‌وه‌ كاری تێڕامانی تایبه‌تی خۆی هه‌یه‌ كه‌له‌ده‌ستدانی هه‌ر جۆره‌ بێ ڕێزیه‌ك له‌لایه‌ن تاكی خاوه‌ن هه‌ستی بێ بیر له‌نێو هونه‌ری جیهان ده‌ستنیشان ده‌كرێت و له‌ خوێندنه‌وه‌ی مێژوویی بێبه‌ش ده‌بێت ,ئه‌مه‌ ئه‌وبوونه‌یه‌ كه‌ فه‌لسه‌فه‌ ده‌ستی ده‌خاته‌ سه‌ر كه‌ گیانی هزری و گیانی گشتی دووشتی جیاوازن و مێژوو خۆی له‌گیانی گشتی دونیای هزریدا ده‌بینێته‌وه‌ له‌گیانی گشتی دونیای هه‌ستدا هونه‌ر به‌ره‌و دواوه‌ ده‌ڕوات له‌ڕێگه‌ی تاكی یه‌كجه‌مسه‌ری به‌ناو هونه‌رمه‌ند ,كه‌سه‌كان په‌نا بۆناخی خۆیان ده‌به‌ن و به‌دوای نیازی خۆپه‌رستانه‌دا ده‌گه‌ڕێن كه‌ئه‌مه‌ نیشاندانی خراپی بارودۆخی نه‌ته‌وه‌یه‌و تاكی به‌ناو هونه‌رمه‌ندی بێ ئاگا ده‌بێته‌ هێما , چونكه‌ هه‌ركه‌سه‌و له‌ په‌یوه‌ندی هونه‌ری دروستكراوی خۆیدا مه‌به‌سته‌ تایبه‌تیه‌كانی خۆی له‌سه‌ر سۆزداری و به‌رژوه‌ندی خۆی هه‌ڵده‌بژێرێت .
به‌ڵام هونه‌رمه‌ندی خاوه‌ن بیركردنه‌وه‌ له‌ به‌رئه‌وه‌ی په‌نا بۆ ناوه‌وه‌ی خۆی ده‌بات وه‌ بوونی خۆی به‌ بوونێك ده‌زانێ هیگڵ واته‌نی به‌بێ په‌یوه‌ندیه‌كه‌ی ناتوانێت هونه‌رمه‌ند بێت ئیتر چیدی هزر وه‌ك گه‌وهه‌رێگی سه‌ربه‌خۆ به‌دیار ده‌كه‌وێت به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ زانسته‌كان بنه‌ما ده‌گرن.
زانسته‌كان هه‌میشه‌ له‌ داڕووخان و وێرانبوونی هه‌رنه‌ته‌وه‌یه‌كدا هاوه‌ڵن ,هاوه‌ڵییه‌ك كه‌ په‌یوه‌نده‌ به‌ كه‌مپێری نێوان هونه‌رمه‌ندو نه‌ته‌وه‌ ,به‌ڵام له‌هه‌مانكات گیانی هزری و گیانی گشتی خۆی له‌خۆیدا پێویستییه‌كی مێژوویی ماتریالیستییه‌ كه‌شته‌ باشه‌كان و دركپێكردن و پێشكه‌وتنی به‌ هۆی شته‌ خراپه‌كانه‌وه‌یه‌ واته‌ یه‌ك ته‌واوكه‌ری ئه‌وی تره‌ ,شته‌ باشه‌كانیش هه‌ندێكات هه‌ندێ خراپه‌ی تایبه‌تی خۆیان هه‌یه‌ چونكه‌ به‌ ئاسته‌م له‌ پێشكه‌وتنی هونه‌ر پراكتیك و تیور كه‌ دوو شتی جیاوازن هاوسه‌نگ ده‌بن , زیاتر ئه‌م جیاوازیه‌له‌ بواری ڕامیاری ڕوونتره‌.ئه‌وشته‌ی بۆ ئه‌مڕۆ ده‌ته‌وێت و بڕیار ئه‌ده‌ی له‌سه‌ری بۆداهاتو خراپه‌ ئه‌وشتانه‌ش كه‌ داهاتووت پرشنگدار ده‌كات ئه‌مڕۆ له‌ماندو بوون و زیان و ناخۆشی به‌ولاوه‌ هیچی ترنه‌بووه‌ .
ئه‌گه‌ر بواری به‌ڕێوه‌بردنی فه‌رمانڕه‌وایی تێبینی هاوسه‌نگی پراكتیك و تیوری هونه‌ر له‌ مێژوودا بكات ده‌توانێت كۆمه‌ڵگه‌ به‌ كپ و ماتی به‌رێت به‌ڕێوه‌ به‌ڵام له‌ كێشه‌ی به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵكان كه‌ده‌بێته‌ ململانێ هه‌ر ڕزگاری نابێت ,له‌هه‌موو بوونه‌كان بیری پێشكه‌وتووی هونه‌رو ڕامیاری و په‌یوه‌ندی ئه‌وه‌یه‌ بتوانێت ئامانجی دیاریكراوی خۆی ده‌سته‌به‌ربكات .
حه‌ز له‌مرۆڤ كه‌ به‌رهه‌می گه‌ڕاندنه‌وه‌ی هه‌سته‌ له‌بیرێكی یه‌كجه‌مسه‌ری ئایدیالیست ڕیالیستانه‌یه‌ نه‌ك بیردارانه‌ واته‌ تێڕوانینی خود بۆناخی خۆی بوونگه‌رانه‌یه‌, ئه‌م بوون و پێكهاته‌ییه‌ پێش سه‌رده‌می سوقراتیش نه‌زانراو بوو ته‌نها له‌سه‌رده‌می ئه‌ودا سه‌ریهه‌ڵداو ده‌ستیپێكرد به‌ڵام كه‌بیر كردنه‌وه‌و تێڕامان بنه‌مای گرت تاكه‌كه‌س خۆی له‌داب و نه‌ریت و ڕه‌وشتی كۆمه‌ڵایه‌تی لاداو په‌نایان بۆناخی خۆیان برد هه‌تا به‌حه‌زی خۆیان بژین ئیتر سته‌م له‌دژبه‌ری و دژیه‌كی به‌ئاشكرایی بوونیان هه‌بوو ,به‌ڵام هونه‌ر ناتوانێت هه‌میشه‌ له‌ بوونی دژیه‌تیدا بمێنێته‌وه‌ به‌ڵكو به‌دوای یه‌كتاییه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێت چونكه‌ یه‌كتایی هونه‌ركه‌له‌خودی تاكه‌وه‌ سه‌رهه‌ڵده‌دات بنه‌مایه‌كی باشتری هه‌یه‌ به‌تایبه‌تی بۆ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی به‌رهه‌مخۆر كه‌ بوونی فه‌رمانڕه‌وایه‌تی و به‌رژه‌وه‌ندی ئابووری ده‌بێته‌ ڕه‌نگدانه‌وه‌ی به‌رهه‌می هونه‌ری ,له‌ كاتێكدا كه‌ فه‌رمانڕه‌وایه‌تی نه‌ته‌وه‌یه‌ك فره‌لایه‌نییه‌و په‌یوه‌ندی كۆمه‌ڵایه‌تی بێ به‌رهه‌مه‌و هیچ په‌یوه‌ندییه‌ك له‌ نێوان لایه‌ن و كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكدانیه‌ ته‌نها ( سته‌م , فێڵ و به‌رژه‌وه‌ندی بچڕاندن) كه‌یه‌ك له‌ویتری ده‌كات , ئه‌مه‌ بوونی هه‌یه‌ , وه‌له‌ نێو لایه‌نكانیش ململانێی ته‌واو له‌گه‌شه‌كردنی خۆیدایه‌ بۆ فه‌رمانڕه‌وایی واته‌ یه‌ك له‌ دژی ئه‌وی تر له‌ قه‌یرانی فه‌رمانڕه‌واییه‌تیدان ئایدیای هاورده‌ له‌نێوانیان له‌ مشت و مڕ دایه‌ ,ئه‌م نه‌كڵۆكی و هاورده‌یی و سته‌م و فێڵانه‌ ده‌بێته‌ دروستبوونی كۆمه‌ڵێك له‌ هونه‌رمه‌ند كوت و مت له‌دایكبوونی فێڵ و سته‌من له‌جێی به‌رهه‌می ڕازاوه‌ , هونه‌رمه‌ندی ئه‌كتیڤ وه‌لا ده‌نرێت ده‌سته‌گه‌ری و تۆڕگه‌لی له‌نێو هونه‌ر په‌یدا ده‌بێت هونه‌ر له‌ دوره‌وه‌ ڕازاوه‌و له‌ ناوه‌وه‌ وێران ده‌بێت ,هونه‌رمه‌ندی ڕه‌سه‌ن وه‌لاده‌نرێت .
به‌ڵام له‌ هه‌مانكات كێشه‌ی هونه‌رمه‌ندی ڕه‌سه‌ن و هاوچه‌رخ و به‌رهه‌م ڕازاوه‌ بوونی فه‌رمانڕاواییه‌تێكی یه‌كجه‌مسه‌ر نییه‌ به‌ڵكو بوونی تاك و ڕۆڵ بینین كه‌ هونه‌ر داوای ده‌كات زیاتر خۆی له‌ نێو سیسته‌می هه‌ڵبژاردنی بازنه‌یی ده‌بینێته‌وه‌ زیاتر تر له‌ لیستی لایه‌ن ئه‌مه‌ش له‌ تیوردا به‌هه‌شته‌ به‌ڵام له‌ پراكتیك ململانێی لایه‌ن بۆ هێنانه‌وه‌ی لیست ته‌نگوچه‌ڵه‌مه‌ی زۆرتر به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێ پێویستی به‌ هێزی زۆر تایبه‌تی هه‌یه‌ كه‌ بتوانێت هاوسه‌نگی نێوان هه‌ڵبژاردنی بازنه‌و لیست هاوسه‌نگانه‌و سه‌ركه‌وتوانه‌ ڕابگریت ,هونه‌رمه‌ند نوێنه‌ری خۆی له‌ فه‌رمانڕه‌وایدا هه‌بێت هونه‌ر له‌ سه‌ر پێگه‌ی تێكۆشان و بوونی باشی به‌رهه‌می هونه‌ری به‌ڕێوه‌ بچێت ئه‌وناهه‌مواریانه‌ی كه‌ فه‌رمانڕه‌وایه‌تی هه‌ڵبژاردنی {دیموكراسی}بوونی هه‌یه‌ ئاشكرا بكرێت ئاڵای لایه‌نه‌ یه‌كجه‌مسه‌رو ئایسۆكراس و ئۆتۆكرات كه‌ هه‌موو ئۆلگاریشیانه‌ خۆیان مه‌ڵاس ده‌ده‌ن بخرێته‌ ڕوو ئه‌وه‌ كاتێكه‌ به‌ هونه‌ردا ده‌زانرێت كه‌ نه‌ته‌وه‌ هۆشیاره‌ چونكه‌ كه‌مپێری به‌رهه‌می هونه‌ری ڕوون و ئاشكرا ده‌بێت ئه‌گه‌ر وانه‌بێت و كۆمه‌ڵگه‌ نه‌توانێت فه‌رمانڕه‌واییه‌تی هه‌ڵبژاردنی بازنه‌یی به‌ ده‌ستبهێنێت هونه‌ر كپ ده‌بێت كۆمه‌ڵێك هونه‌رمه‌ند دروستده‌بێت كه‌ هه‌میشه‌ به‌ دوای یه‌كتایی فه‌رمانڕه‌وایی ڕه‌هانه‌ هه‌وڵده‌ده‌ن چونكه‌ یه‌كتایی بیری یه‌كجه‌مسه‌ری فه‌رمانڕه‌وایی بواری ڕامیاری ده‌توانێت خۆی له‌گه‌ڵ یه‌كتایی هونه‌رمه‌ندا بگونجێنێت به‌ڵام ئه‌و {هونه‌رمه‌ند}پێش ئه‌وه‌ی بگونجێت فه‌رمان جێ به‌جێ ده‌كات ناتوانێت فه‌رمانی هونه‌ری ده‌ربكات.
لێره‌دایه‌ كه‌ پێویسته‌ له‌یه‌كتایی فه‌رمانڕه‌وایه‌تی و یه‌كتایی هونه‌ر تێبگه‌ین واته‌ یه‌كتایی هونه‌رمه‌ند ته‌نها له‌ كاتێكدا ئه‌كتیڤه‌ كه‌ خۆی مافی ده‌نگدان و بڕیاری یاسایی هونه‌ری خۆی بێت چونكه‌ ئاگاهی كاتێك ده‌توانێت دژه‌كان له‌ ناو ببات كه‌بنه‌مای ئازادی تاكه‌كه‌س پێشتر فه‌راهه‌م كرابێت , كۆتا ڕه‌وتی ئه‌وه‌یه‌, چونكه‌ هونه‌رمه‌ند و هونه‌ره‌كه‌ی دیاریكه‌ری خۆیه‌تی و ده‌ر باره‌ی بوونی خۆی بیر ده‌كاته‌وه‌.
هه‌رنه‌ته‌وه‌یه‌ك به‌ قۆناخه‌ هه‌مه‌جۆره‌ یه‌ك به‌دوایه‌كه‌كانی خۆیدا په‌روه‌رده‌ییانه‌ ڕامیاریانه‌ ئابوریانه‌ تێبپه‌ڕێت هاوسه‌نگ ده‌مێنێته‌وه‌ به‌رهه‌می هونه‌ریشی ڕازاوه‌ ده‌بێت .واته‌هه‌رنه‌ته‌وه‌یه‌ك به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ هه‌تا ئه‌و كاته‌ی ده‌گاته‌ پله‌ی گشتی هه‌ر ئاوا به‌ڕازاوه‌یی بمێنێته‌وه‌ پێشكه‌وتنی گه‌وره‌ی لێبه‌دی ده‌كرێت له‌وپه‌ڕی به‌جیهان بوونیدا.

print

 63 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*