سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » جه‌نگ له‌ چاوی ژنانه‌وه‌

جه‌نگ له‌ چاوی ژنانه‌وه‌

بیار ره‌شید

هه‌رچه‌نده‌ فه‌زای جه‌نگ بۆ ئێمه‌ وه‌ك كورد فه‌زایه‌كی نامۆ نییه‌، چونكه‌ ئه‌و جوگرافیایه‌ی ئێمه‌ی تێدا ده‌ژین به‌رده‌وام له‌ جه‌نگدایه‌، به‌ڵام خوێندنه‌وه‌ی ئه‌و هه‌سته‌ی سه‌ربازێك له‌ به‌ره‌ی جه‌نگدا هه‌یه‌تی و گێڕانه‌وه‌ی له‌ زمانی خۆیه‌وه‌ شتێكی تره‌، به‌ تایبه‌تی ئه‌گه‌ر ئه‌و سه‌ربازه‌ ژن بێت.
جه‌نگ به‌گشتی سیمایه‌كی پیاوانه‌ی هه‌یه‌ و زیاتریش له‌ زمانی پیاوانه‌وه‌ ده‌گێڕدرێته‌وه‌، وه‌لێ رۆمانی (جه‌نگ هیچ روخسارێكی ژنانه‌ی نییه‌) له‌ نووسینی (سڤێتلانا ئه‌لیكسیڤیچ) و وه‌رگێڕانی (هیوا قادر) گێڕانه‌وه‌ی رووداوه‌كانی جه‌نگه‌ له‌ زمانی كۆمه‌ڵێك ژنه‌وه‌ كه‌ وه‌ك سه‌رباز، په‌رستار، جلشۆر … به‌شدارییان له‌ جه‌نگدا كردووه‌، ئاوێنه‌ی ئازاری ئه‌و ژنانه‌یه‌ كه‌ له‌ كاتی جه‌نگدا ناكوژرێن، به‌ڵام به‌ درێژایی ته‌مه‌نیان كابووسی ته‌قینه‌وه‌ و خوێن و هاواری برینداره‌كان لێیان نابێته‌وه‌، ئه‌وان چه‌ندین ساڵ هه‌وڵ ده‌ده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ژنبوون ئاشت ببنه‌وه‌، هه‌ریه‌كه‌یان به‌ جۆرێك ده‌كه‌وێته‌ گێڕانه‌وه‌ی جه‌نگ؛ «تا ئه‌و كاته‌ی جه‌نگ به‌رده‌وام بوو ئێمه‌ ژن نه‌بووین.»، «ئه‌وه‌ی به‌شداری جه‌نگی كردبێت رۆحی پیر ئه‌بێت»، «ئاخر چۆن ئه‌بێت فیلمی ره‌نگاوڕه‌نگ هه‌بێت باس له‌ جه‌نگ بكات؟ هه‌موو شتێكی جه‌نگ ره‌شه‌. ئه‌وه‌ ته‌نیا خوێنه‌ ره‌نگێكی تێری هه‌یه‌ … ته‌نها خوێن بوو ره‌نگی سوور بوو.».
له‌ سه‌ره‌تای خوێندنه‌وه‌ی ئه‌م رۆمانه‌دا له‌گه‌ڵ یه‌كه‌م هه‌نگاوی ژنانی سه‌ربازدا به‌ جه‌سته‌یه‌كی ساغ و ئیراده‌یه‌كی به‌هێزه‌وه‌ به‌ره‌و جه‌نگ هه‌نگاو ده‌نێیت، ورده‌ ورده‌ به‌ره‌و پێشه‌وه‌ ده‌چیت و نزیكتر ده‌بیته‌وه‌، كاتێك ده‌زانی له‌ ناو تۆز و دووكه‌ڵ و ساتری جه‌نگدا خۆت ده‌بینیته‌وه‌. به‌رده‌وامی له‌ خوێندنه‌وه‌، له‌ناكاو بریندار ده‌بیت، هه‌ست ده‌كه‌ی وا خوێنت لێده‌ڕوا، ده‌ست به‌ جله‌كانتدا ده‌هێنیت، سه‌یره‌ هێشتا وشكن! زریكه‌ و هاواری بریندار و كوژراوه‌كان وه‌خته‌ كاست بكا، له‌ناو زرێپۆشه‌كاندا ئاگر له‌ جه‌سته‌ت به‌رده‌بێت، هاوار ده‌كه‌یت و ده‌بیته‌ قه‌ره‌برووت، به‌ڵام هێشتا خه‌ریكیت هه‌ناسه‌ ده‌ده‌یت و به‌ بێده‌نگی به‌رده‌وامی له‌ خوێندنه‌وه‌. پێت سه‌یره‌ چۆن په‌ڕه‌ی كتێب ده‌توانێت ئه‌و هه‌موو كێڵگه‌ سووتاوه‌ له‌ نێو خۆیدا هه‌ڵگرێت و هێشتا سپی بێت! ئه‌و جۆگه‌له‌ی خوێنانه‌ له‌ نێوان دێڕه‌كانیدا بن و ره‌نگی خوێنی نه‌گرتبێت! یان پیته‌كان چۆن به‌رگه‌ی ئه‌و هه‌موو ئازاره‌ ده‌گرن و هێشتا پێكه‌وه‌ لكاون؟! بیر له‌ ته‌مه‌نی خوێنه‌ره‌كان ده‌كه‌یته‌وه‌، له‌به‌ر خۆته‌وه‌ ده‌ڵێیت ره‌نگه‌ ئه‌وان به‌ ته‌مه‌نترین مرۆڤه‌كانی سه‌رزه‌وی بن، چونكه‌ ژیانی هه‌موو ئه‌و كاره‌كته‌ر و مرۆڤانه‌ش ده‌چێته‌ سه‌ر ته‌مه‌نیان كه‌ ده‌یانخوێننه‌وه‌، خوێنه‌ر هه‌یه‌ له‌ نوح زیاتر ژیاوه‌ و له‌ هیچ كتێبێكی ئاسمانیشدا ناوی نه‌هاتووه‌! له‌ كۆتایی رۆمانه‌كه‌دا وا هه‌ست ده‌كه‌یت ته‌مه‌نت بووه‌ به‌ دووسه‌د و سی و پێنج ساڵ، ئاخر ناكرێت ژیان و ئازاری ئه‌و هه‌موو ژنه‌ بخوێنیته‌وه‌ و هێشتا گه‌نج بیت.
سڤێتلانا له‌ دێڕێكی رۆمانه‌كه‌دا ده‌نووسێت «من رۆح تۆمار ئه‌كه‌م». هه‌رواشی كردووه‌، به‌ نووسینه‌وه‌ی چیرۆكی ژیانی ئه‌و ژنانه‌ی سه‌رده‌مانێك كیژێكی لاو بوون، جه‌نگاون و خه‌باتیان كردووه‌، وه‌لێ دواتر كه‌وتوونه‌ته‌ په‌راوێزه‌وه‌ و پشتگوێ خراون، تاوانبار كراون، هه‌ندێكیان سووكایه‌تیان پێكراوه‌ … مانای ئه‌و دێڕه‌مان زیاتر بۆ روون ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ده‌ڵێت «له‌ جه‌نگدا هیچ لایه‌نێك براوه‌ نییه‌»، هه‌روه‌ها هه‌مووشمان وه‌ك مرۆڤ ده‌خاته‌ به‌رده‌م دادگاییه‌كی ئه‌خلاقی كه‌ له‌ پێناوی چیدا جه‌نگ هه‌ڵده‌گیرسێنین؟

*له‌ ئه‌كاونتی نووسه‌ره‌وه‌.

 43 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*