سەرەکی » دۆسێ » دادگای فیدراڵی: مادەی 140 زیندووە و دەبێت جێبەجێ بکرێت

كاردانەوەی لێدەكەوێتەوە

دادگای فیدراڵی: مادەی 140 زیندووە و دەبێت جێبەجێ بکرێت

دادگای فیدراڵی عیراق تەئكید لەسەر مانەوەی كاریگەریی ماددەی 140ی دەستوری هەمیشەیی عیراق دەكاتەوە و دەڵێت، “تا ئەو كاتەی جێبەجێ‌ دەكرێت و پێداویستی ئامانجی داڕشتنەكەی دێتەدی، كاریگەری ماددەكە وەك خۆی دەمێنێتەوە” هەربۆیە كورد پشتیوانی بۆ بڕیارەكە دەردەبڕێت و عەرەب و توركمان-یش لەدژی دەوەستنەوە.
دادگای باڵای فیدڕاڵ، لە 3ی تەمموزی 2019، بڕیاریدا لەسەر مانەوەی كاریگەریی ماددەی 140ی دەستوری عیراقی، كە لە ساڵی 2007وە كاركردن بۆ جێبەجێكردنی ڕاگیرا، جەختیشی لەسەر مانەوەی كاریگەریی ماددەكە كردەوە، تا ئەو كاتەی ئامادەكارییەكان بۆ جێبەجێكردن و هێنانەدی ئامانجی داڕشتنی یاساكە دەهێنرێنەدی.
بەپێی ماددەی 140ی دەستوری عیراقی، دەبوو ئایندەی شاری كەركوك و ناوچە جێناكۆكەكان بەسێ‌ قۆناغ دیاری بكرێن، كە یەكەم قۆناغی ئاسایی كردنەوەی ڕەوشەكە و پاشان سەرژمێری و دواتر ڕاپرسییە بۆ یەكلاكردنەوەی، بەڵام بەهۆی ناكۆكییە سیاسییەكان، جێبەجێكردنی ماددەكە پەكی كەوتووە.

كاردانەوەكان
لە یەكەم كاردانەوە بەرانبەر بە بڕیاری دادگای فیدڕاڵی، بەرەی توركمانی بڕیاری دادگاكەی بە بەشێك لە ساختەكاری هەڵبژاردنەكان وەسفكرد.
هاوكات، بەرەی عەرەبی كەركوكیش، ئۆباڵی “لەدەستدانی دەستكەوتەكان لە پارێزگای كەركوك و ناوچە جێناكۆكەكانی تر”دایە پاڵ عادل عەبدولمەهدی، سەرۆك وەزیرانی عیراق».
بەەرەی عەرەبی كەركوك لە بەیاننامەیەكیدا لەو بارەیەوە ڕایگەیاندبوو، “عەبدولمەهدی بەبێ‌ بەرامبەر نەوتی پارێزگاكە رادەستی هەرێمی كوردستان دەكات”.
هەر لە بەیاننامەكەدا هاتبوو، “ماددەی 140 ماددەیەكی دەستوری مردووە، بە حوكمی دەستور، كە حكومەت و پەرلەمانی پابەندكردبوو لەماوەیەكی دیاركراودا كە 31ی كانووی یەكەمی 2007 بوو، جێبەجێ‌ بكرێت”.
بەرەی عەرەبی، بەرپرسیارێتی تێكچوونی ڕەوشی كەركوك و دەرهاویشتەكانی داهاتووی خستبووە ئەستۆی عادل عەبدولمەهدی سەرۆك وەزیران كە بە بۆچوونی بەرەكە “دەیەوێت كەركوك رادەستی هەرێمی كوردستان بكات.
لای خۆیەوە، ئەڵماس فازڵ، بڕیاردەری فراكسیۆنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە پەرلەمانی عیراق رایگەیاندبوو، پێشوازی لە بڕیاری دادگای فیدراڵی عیراق دەكەین سەبارەت بە جێبەجێكردنی ماددەی 140 و هاوكار و پشتیوانیش دەبین بۆ جێبەجێكردنی بڕگەكانی ماددەكە.
بە گوتەی ئەڵماس فازڵ “ئەو بڕیارەی دادگای فیدڕاڵی، وێرای ئەوەی جێگای دەستخۆشیە و بێلایەنی دادگاكە دەسەلمێنێت، هاوكات وڵامێكش بوو بۆ شۆڤێنییەكان، كە باسیان لە بەسەرچوونی ماوەی ئەو ماددە دەستوریە دەكرد”.
پەرلەمانتارەكەی یەكێتیی نیشتمانیی دەڵێت»بەپێی ئەو بڕیارە حكومەتی عیراقیش دەبێت پابەند بێت و بە ئەركی خۆی هەڵبستێت و دەست بكات بە جێبەجێكردنی بڕگەكانی ماددەكە».
ئەڵماس فازڵ داوای لە حكومەتی هەرێم و لایەن سیاسیەكانیش كردبوو، هاوكاربن و كاری جدی بكەن بۆ جێبەجێكردنی ماددەكە و خزمەتكردنی هاووڵاتیانی شاری كەركوك و ناوچە جێناكۆكەكان.

بە ماددەیەكی ماوەبەسەرچوو وەسفیان دەكرد
ئەمەش لەكاتێكدایە كە پێشتر پارێزگاری كەركوك بە وەكالەت ڕایگەیاندبوو، ماددەی 140ی دەستور كە بۆ چارەسەركردنی ناوچەكێشەلەسەرەكان دانرابوو لەنێوان بەغدا و هەرێم، ماوەی بەسەرچووە، و ناتوانێت چارەسەری كێشەكە بكات، هێزەكانی ئاسایش و پێشمەرگەشی بە هەڕەشەكردن لە دەیان گوند و دەستگیركردنی سەدان كەس لە دانیشتوانی كەركوك تۆمەتبار كردبوو، داواشی لە حكومەتی فیدراڵ كردبوو، ئەو بیرە نەوتانە كۆنترۆڵ بكاتەوە كە لەژێر دەستی هەرێمی كوردستانن و سەر بە پارێزگەی كەركوكن.
راكان سەعید جبوری پارێزگاری كەركوك بە وەكالەت، لە 26ی حوزەیرانی 2019، بە رۆژنامەوانانی ڕاگەیاندبوو”ڕەوشی كەركوك لەئێستادا ئارامە گەر بە چەند ساڵی ڕابردوو بەراورد بكرێت، دۆخی ئەمنی كەركوك بەشێوەیەكی تایبەت باشە و ئەدای پیشەیی هێزە فیدراڵییەكان بەباشی بەڕێوەدەچێت و هەماهەنگییەكی زۆر باش لەنێوان هەموو پێكهاتەكانی كەركوكدا هەیە، هەموو كەسێكیش دەتوانێت بێتە كەركوك و رەوشەكە ببینێت، قەدەغەكردنی هاتووچۆ لە شارەكەدا نییە، و هەموو هاوڵاتیانیش بە جلوبەرگی میللی خۆیانەوە هاتووچۆدەكەن و دەسوڕێنەوە”.
سەبارەت بە هەڵبژاردنی پارێزگارێكی نوێ‌ بۆ كەركوك لە بری ئەو، جبوری رایگەیاندبوو”برایانی كورد خواستییان لەوەیە، بەڵام میكانیزمی یاسایی هەیە بۆ هەڵبژاردنی پارێزگار كە دەبێت لەڕێی ئەنجومەنی پارێزگاكەوە بێت، ئەنجومەنەكەش بۆ دوو ساڵ دەچێت لەكاركەوتوو بەهۆی ئامادەنەبوونی لایەنێكی سیاسی، بەڵام كەركوك شارێكی عیراقیە و جێبایەخی هەموو عیراقییەكانە، ئیدارەكەشی بە تەوافوق دەكرێت كە پێویستە بەڕێژەی 32% بێت”.
هەر لەبارەی تەوافوقەوە، پارێزگاری كەركوك بە وەكالەت رایگەیاندووە”ئیدارەی كەركوك بە تەوافوق دەبێت و كەی تەوافوق دروستبوو، ئەوان لەگەڵیدا دەبن و پشتیوانی لێدەكەن”.

«ماددەی 140 بە زیندوویی دەمێنێتەوە»
دادگای فیدراڵی عیراق كۆبوونەوەیەكی تایبەتی لەبارەی ماددەی 140 ئەنجامدا و بڕیاریدا كاركردن بە مادەی 140 بەردەوام بێت.
دادگای فیدڕاڵی عیراق لەسەر پرسی مادەی 140 لە 30ی تەمموزی 2019 كۆبووەوە، لەبارەی كۆبوونەوەكەش، ئەیاس سامۆك وتەبێژی دادگای باڵای فیدراڵی عیراق لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاندبوو، لە كۆبوونەوەكەی دادگای باڵای فیدڕاڵی عیراقدا، بڕیاری بەردەوامبوونی ماددەی 140ی دەستووری عیراقی دەرچوو، تا ئەوكاتەی ماددەكە جێبەجێ دەكرێت.
بە گوتەی سامۆك»دەستوری عیراق دەسەڵاتی داوەتە حكومەت بۆ ئەوەی هەنگاوی پێویست بۆ جێبەجێكردنی ماددەكە بگرێتەبەر، و پێویستە بەپێی دەستوور ماددەكە كە تایبەتە بە چارەسەركردنی كێشەی ناوچە جێناكۆكەكان، بەتەواوی لێكەوتەكانی جێبەجێ بكرێت».
ئەمەش لەكاتێكدایە كە پارێزگای كەركوك لەدوای 16ی تشرینی یەكەمی ساڵی 2017 و بە پاڵپشتی پارێزگاری كەركوك و ژمارەیەك لە سەركردە عیراقییەكان، بە هەزاران هاووڵاتی عەرەب هێنراونەتە كەركوك و دەیانەوێت تەعریب لە ناوچەكەدا دەستپێبكەنەوە.
دوابەدوای بڕیارەكەی دادگای فیدراڵی عیراق سەبارەت بە ماددەی 140ی دەستور، فراكسیۆنی یەكێتی پێشوازی لە بڕیارەكە كرد و داوای لە حكومەتی هەرێم و لایەنەكان كرد هاوكاربن بۆ جێبەجێ‌ كردنی ماددەكە.

كۆكردنەوەی ئیمزا بۆ جێبەجێكردنی ماددەكە
وتەبێژی هۆزە عەرەبەكان لە ناوچە جێناكۆكەكان ڕایگەیاندبوو، دانیشتوانی قەزای خانەقین، ئیمزایان كۆكردۆتەوە بۆ جێبەجێكردنی ماددەی 140ی دەستوری عیراقی.
مزاحم حویت، وتەبێژی هۆزە عەرەبەكان لە ناوچە جێناكۆكەكان لە 11ی تەمموزی 2019 لە لێدوانێكی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاندبوو”دانیشتوانی قەزای خانەقین، دەستییان كردووە بە كۆكردنەوە ئیمزا بۆ جێبەجێكردنی ماددەی 140ی دەستوری عیراقی”.
بە وتەی مزاحم حویت، لیژنە لەلایەن دانیشتوانی قەزای خانەقینەوە لە كورد و عەرەب و نەتەوە و مەزهەبەكان و پێكهاتەكانی تر بۆ كۆكردنەوەی ئیمزا پێكهێنراوە، داواش لە هەردوو حكومەتی بەغدا و هەولێر كراوە، ماددەی 140ی دەستوری عیراقی جێبەجێ‌ بكەن.
وتەبێژی هۆزە عەرەبەكان لە ناوچە جێناكۆكەكان دەڵێت”ئەوان وەك هۆزە عەرەبەكان، داوا لە هەردوو حكومەتی فیدراڵ و هەرێم دەكەن، ماددەی 140 جێبەجێ‌ بكەن، بەو پێیەی ماددەیەكی دەستوری و یاساییە، و دەبێتە مایەی كۆتایی هێنان بە كێشە و ناكۆكییەكان لە ناوچە جێناكۆكەكاندا”.
قەزای خانەقین، یەكێكە لە ناوچە كوردستانییەكانی دەرەوەی ئیدارەی هەرێمی كوردستان و لەئێستادا لەڕووی ئیدارییەوە سەر بە پارێزگەی دیالەیە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

سەدر بە چوار خاڵ عەبدولمەهدی ئاگاداردەكاتەوە

رابەری رەوتی سەدر، بە چوار خاڵ كە لەڕێی (تویتەر)ەوە بڵاویكردەوە، ...