سەرەکی » وتار » پشتیوان جه‌مال » تۆخكردنەوەی سنوورەكان لەپای چی؟

كۆبه‌ندی هه‌فته‌

تۆخكردنەوەی سنوورەكان لەپای چی؟

رەنگە كەم نەبن ئەو وڵاتانەی جەنگی ناوخۆیان كرد، لەسەر جیاوازی مەزهەبی، ئایینی وعەلمانی، ناوچەی نەوت، پیشەسازی، بەزاندنی سنوور..هتد. گومان لەوەدا نییە كە جەنگ خوێنی تێدا دەڕژێت، خوێنی مرۆڤ و غەیری مرۆڤیش، كە هەردووكیان گرنگن، بەڵام مێژووی شارستانێتی مرۆڤ وا نیشان دەدات، كە زۆرێك لەجەنگەكان بۆ مرۆڤ دەستكەوت بوون، تەنانەت ئەوەی بواری بۆ رێنینسانسی ئەوروپاشی رەخساند، لەسەر دەستكەوتەكانی جەنگ ئەژماركراوە. ئەمان دوای گەیشتن بەسەردەمی گەشەسەندن و بوژاندنەوەی سەردەمیانەی پێویستییەكانی مرۆرڤ كەوتنە دژایەتی رووكەشی جەنگ، لێ لەجەوهەردا ئەوان هەمیشە لەجەنگدان، بەڵام كام جۆرەی جەنگ ‌و جەنگ لەگەڵ كوێداو لەپای چیدا؟ ئەوان لە سەرەتای سەدەی بیست و یەكەمیشدا هەر بەهەمان كەلتووری جەنگ حوكم دەكەن، بەڵام بەشێوەی مۆدێرن و تەكنۆلۆژیای نوێ و ژیرانەترو میتۆدی تری سەردەم، لەپێناوی گەیشتنی وڵاتەكانیان بەسەنتەنەت و وەسائیلی باشترو خۆش بۆ ژیانی كۆمەڵگەكانیان.
ئەگەر لەعیراق لەوێنەكانی جەنگ بڕوانین، مێژووەكەی تەژییە لەكارەسات و جەنگ و ماڵوێرانی، بە شێوەیەك چەند ساڵێك ئارامی نادۆزینەوە لەو سەد ساڵەی تەمەنی ئەم دەوڵەتە. بەو پێیەی كوردیش بەشێك بووە لەعیراق، بەدەرنەبووە لەململانێ و جەنگی ناوخۆیی، هەر لەسەردەمی میرنشینەكانەوە، لە ئیمارەتی بابان و بۆتان، براكان چەندین جار لەشكركێشییان كردووە بۆ سەر یەكتر، تا دەگات بەشۆڕشە كوردییەكان، بەمودەتێكی چەند ساڵە لەدوای دروستبوونیانەوە، جەنگ لەنێوانیان دروستبووە، دیارترین دووهێزی سیاسی كە یەكێتی و پارتین، لەسەرەتای دروستبوونی ناكۆكی لەنێوانیاندا تاوەكو ئێستاش هەركاتێك نێوانی ئەم دووە جەنگی تێكەوتبێت، هیچ ئەنجامێكی بەقازانجی ئەم هەرێمە لێنەكەوتۆتەوە، بەهۆی شەڕی ناوخۆی نێوان لایەنە سیاسییەكان، چەندین سەركردە و پێشمەرگەی ئازا شەهیدبوون، لە هەموو لایەنەكان، كە لەئەنجامدا زیانی گەورەی لەبزووتنەوەی رزگاریخوازی گەلی كورد داوە، جگە لەوەی جەنگی ناوخۆ لەسەر ئاستی جوگرافی و سیاسی هەرێمی كرد بە دووبەش ‌و لەدوای رێكەوتنیش هەمان سیاسەتی زۆنی زەرد و زۆنی سەوز هەبووە ‌و ئاسەوارەكانی ماون. دوو زۆن كە سەرەڕای خاڵە هاوبەشەكانیان، هەم بەرهەمی دوو كلتووری سیاسی جیاواز و هەم دوو كلتووری سیاسی جیاوازی پێوە دیاربووە. دەزگا نیشتمانییەكانی هەرێم پەیڕەوی یەك ستراتیجی نەتەوەیی یەكگرتو ناكەن لە هەرێم، دەسەڵاتەكانی یاسادانان و جێبەجێكردن و دادوەری تۆكمە و یەكپارچە نین، یەك سوپای سەر بە حكومەت نییە، یەك دەزگای ئاسایش و یەك دەزگای هەواڵگری نییە، یەك پەیوەندی دەرەكی نییە، تەنانەت یەك سیاسەتی ئابووری و یەك سیاسەتی كلتووری‌ نییە. خۆ ئەگەر ئەم دابەشكارییە لەسەردەمی دوو ئیدرارەیی هەبوو، هیچ رەوایەتییەك نییە ئێستا لەزیهنی لایەنێكدا هەبێت و بیەوێت تاكلایەنە هەركات بیەوێت سنووری نێوان دوو پارێزگا دابخات، هەركات بیەوێت گرێبەستی كۆمپانیاكانی نەوت بكات، كام سەركردە عەقڵی نەیبڕی ڕێگری لێبكات، رێگری لەسەرۆكی گەورەترین دەزگای شەرعی ئەم هەرێمە بكات، بیەوێت تاكە حزبی گۆڕەپانەكە بێت و تاكلایەنە حوكمی هەرێم بكات، لەكاتێكدا ساڵێك تێنەپەڕیوە بەسەر دروشمەكانی هەڵبژاردندا، ئەو دروشمانەی كە لەبڵندگۆكانەوە رایاندەگەیاند، كار دەكەین بۆ كوردستانێكی یەكگرتوو، حكومەتێكی بەهێز، چاكسازی و شەفافیەت، بەرقەراركردنی ئارامی. ئاخر ئێستا هاووڵاتی چاوی لەجێبەجێكردنی ئەم دروشمە گەورانەیە بۆی جێەجێبكەن، كێشەی كەركوك و ناوچە كێشە لەسەرەكانی تر چارەسەر بكرێن، كێشەی مووچەكەی چارەسەربكرێت، نەك سنووری دوو ئیدارەیی بۆ تۆخ بكەنەوە، كۆریای باشوور و باكووری بۆ دروست بكەن، لەكاتێكدا عیراق لەنێوان بەرداشی ئەمریكا و ئێراندا خەریكە دەهاڕدرێت، كە لەمەترسی پڕیشكی ئەم ئاگرە بێبەش نابین، چ جای ئەوەی دەستی دەیان دەوڵەتی موخابەراتی و گروپی تیرۆریستی لەم وڵات و هەرێمەدا پیلان دەگێڕن و لەدەرفەتێك دەگەڕێن بۆئەوەی پوازێك بخەنە نێوان ئەم كۆمەڵگەیە و دووكەرتی بكەن. بۆیە تاوانە هەرلایەنێك موبادەرەی شەڕی ناوخۆ بكات، هیچ حسابێك بۆ ئەم كۆمەڵگە خێر لەخۆنەدیوە نەكات، تەنها حساب بۆ بەرژەوەندی و پڕدەسەڵاتی و تاكڕەوی خۆی بكات. لەكۆتاییدا مێژوو رەحم بە هیچ لایەنێك ناكات، گەر بیەوێت جاری دووەم دەست بۆ كونێك بەرێت، لەكاتێكدا جاری یەكەم لەهەمان شوێن مارپێوەی داوە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*