سەرەکی » دۆسێ » لیژنەی دانانی دەستوور لە سوریا پێكدەهێنرێت

بە دەستكەوتێكی گەورە دادەنرێت

لیژنەی دانانی دەستوور لە سوریا پێكدەهێنرێت

رۆژنامەی (فایننشاڵ تایمز )ی بەریتانی، راپۆرتێك لەبارەی سەركەوتنی هەوڵەكانی پێكهێنانی لیژنەی دەستوری لە سوریا بڵاودەكاتەوە كە گیر پیدرسۆن نێردەی نێونەتەوەیی بۆ سوریا داوای یەكەم كۆبوونەوەی كردبوو لە 30ی تشرینی یەكەمی 2019.
رۆژنامەكە نوسیویەتی»پێكهێنانی لیژنەكە بەگەورەترین دەستكەوت بۆ دیپلۆماسی نێونەتەوەیی سەبارت بە سوریا دادەنرێت لەو دەمەی یەكەم رێكەوتن لەنێوان وڵاتانی ئەندامدا كرا بۆ دەستپێكردنەوەی وتوێژەكان لە ساڵی 2015، ئەمەش لەكاتێكدایە كە پێشتر شرۆڤەكار و دیپلۆماتكارەكان هۆشدارییان دابوو لە قورسی گەیشتن بەو قۆناغە كە خۆی لەخۆیدا مایەی فشەڵی ئەو وتوێژانە دەگەیەنێت كە لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكانەوە رێكدەخرێن».
رۆژنامەكە بڵاویكردووەتەوە»هەنگاوی یەكەم بەرەو هەمواری دەستور، یاریدەدەرە بۆ وڵاتانی دۆستی سوریا بۆ هەنگاونان بەرەو ئاسایی كردنەوەی پەیوەندییەكان لەگەڵ بەشار ئەسەد سەرۆكی سوریا كە باسی لە پێویستی دیمەشق كردبوو بە پارەی وڵاتانی خۆرئاوایی بۆ ئاوەدانكردنەوەی وڵاتەكە».
هەر لەو چوارچێوەیەدا رۆژنامەكە لە زاری بنتی شیلەر، بەڕێوەبەری بەشی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و باكووری ئەفریقا لە دامەزراوەی
Heinrich Böll بڵاویكردووەتەوە» دامەزراندنی لیژنەی دەستوری، دەكرێت بۆ ئەوە بەكاربهێنرێت كە دیمەشق هەماهەنگی دەكات و هەنگاوێكە كە دەكرێت لێوەی روخساری دەسەڵاتی سوریا سپی بكات».
رۆژنامەكە كە باسی لە رازیكردنی بەشار ئەسەد كردووە لەلایەن روسیاوە بۆ بەشداریی لە لیژنەی دەستوری نوسیویەتی»هەرچەندە مۆسكۆ بەشێوەیەكی سەربازی پشتیوانی لە دەسەڵاتی سوریا دەكات، لەگەڵ ئەوەشدا دەیەوێت خۆرئاوا بەپارە بەشداریی لە پرۆسەی ئاوەدانكردنەوەدا بكات»، ئاماژەی بە ژمارەی ئەندامانی لیژنەكەش كردووە كە لە 100 ئەندام پێكدێت و نیوەیان نوێنەرایەتی دەسەڵاتی سوریا دەكەن و نیوەكەی ترییان نوێنەرایەتی ئۆپۆزسیۆن دەكەن و لە نوێنەرانی كۆمەڵی مەدەنی سوریا پێكدێن، رۆژنامەكە باسی لەو ئەركە قورسانەش كردووە كە دەكەوێتە سەرشانی لیژنەكە لەڕووی نوسینەوەی یاساكانی وڵاتێكی لەبەریەكهەڵوەشاوە، لەگەڵ ئەوەشدا دەسەڵاتی سوریا و ئۆپۆزسیۆنی وڵاتەكە لەوەدا ناكۆكن كە ئایا لیژنەكە دەستبكات بە گفتووگۆ یان هەمواركردن یان سەرلەنوێ نوسینەوەی دەستور، لەو رووەشەوە نەتەوە یەكگرتووەكان دەڵێت «هەوڵەكە پرۆژەیەكی چاكسازیی دەستورییە».
لەو بارەیەوە سەباح حەلاق كە چالاكوانە و لە لوبنان نیشتەجێیە و دەبێتە ئەندامێكی سەربەخۆ لە لیژنەكەدا دەڵێت، دەستورە نوێیەكە یاساكانی مافی مرۆڤ دادەڕێژێت سەبارەت بە ژنان و گروپە ئەتینی و ئاینییە جیاجیاكان، بەڵام یەكەم بابەت كە دەبێت كاریی تێدابكەن، گفتووگۆكردنی ناوی وڵاتەكەیە، كە ئایا ناوی سوریا ناوی كۆماری عەرەبی پێوەدەمێنێت كە گروپە ئەتینییەكانی تری سوریای لێبەدەركراوە.
لای خۆیەوە دیپلۆماتكارێكی ئەوروپایی باسی لە هەڵوێستی ئەوروپا كردووە لەو بارەیەوە و دەڵێت، تائێستاش بڕیاری 2254 سەبارەت بە ئەوروپاییەكان بنەمای سەرەكی رێڕەوی سیاسییە و هەر بەو شێوەیەش دەمێنێتەوە، ئەو بڕیارە نێونەتەوەییە جەخت لەسەر پشتیوانی لە ئەنجومەنی ئاسایش دەكاتەوە بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردنێكی ئازاد و بێخەوش لەسەر بنەمای سدەتوری نوێ لەماوەی 18 مانگ و لەژێر سەرپەرشتی نەتەوە یەكگرتووەكان.
لە كۆتاییدا، رۆژنامەمە پێیوایە زۆرێك گومانیان لەوە هەیە دەسەڵاتی سوریا رێگە بەو هەموارە دەستوریانە بدات كە هەژموون و دەسەڵاتەكانی كیمدەكاتەوە و دەنوسێت»ئاشكرا نییە كە ئایا پێویستە راسپاردەكانی لیژنەكە بكرێنە یاسا»، لە زاری شیلەریشەوە بڵاویكردووەتەوە»دەستورە نوێیەكە هیچ شتێك ناگۆڕێت سەبارەت بەوانەی لە سوریادا دەژیین».
ئەنتۆنیۆ گوتێریش سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان لە 23ی ئەیلولی 2019 رایگەیاندبوو، پێكهێنانی لیژنەی دەستوری لە سوریا، هەنگاوێك بوو كە لەمێژبوو چاوەڕواندەكرا بۆ كۆتایی جەنگ لە وڵاتەكە.
گۆتێریش لە بارەگای نەتەوە یەكگرتووەكان لە نیویۆرك بە رۆژنامەوانانی راگەیاندبوو»رێكخراوی نێودەوڵەتی ئاسانكاریی دەكات بۆ كاریی لیژنەكە لە جنێڤ كە لەماوەی چەند هەفتەی داهاتوودا كۆدەبێتەوە».
سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكان، خۆشحاڵی بەرانبەر بە پێشكەوتنەكانی حكومەت و ئۆپۆزسیۆنی سوریا دەربڕیبوو ئاماژەی بەو هەوڵانەش كردبوو كە لەلایەن گیر پیدرسۆن نێردەی نێونەتەوەییەوە خرابوونەگەڕ بۆ جێبەجێكردنی رێكەوتنەكە لەسەر بنەمای بڕیاری 2254ی ساڵی 2015ی ئەنجومەنی ئاسایش.
لە بڕیارەكەدا ئاماژە بە داڕشتنەوەی دەستوری سوریا كراوە لە چوارچێوەی پرۆسەیەكی راگوزەریی، داواش لە هەموان كراوە دەستبەجێ‌ هێرشەكانیان لە دژی ئامانجە مەدەنییەكان رابگرن، وڵاتانی ئەندام لە ئەنجومەنی ئاسایش هاندراون پشتیوانی لە هەوڵەكانی راگرتنی ئاگربەست بكەن.
ڕیارەكە داواشی لە نەتەوە یەكگرتووەكان كردووە، هەردوولا بۆ چوونە نێو دانوستانەكان كۆبكاتەوە، و هەڵبژاردنێكی ئازاد و بێخەوش لەژێر سەرپەرشتی نێونەتەوەیی بە ئامانجی وەرچەرخانی سیاسی ئەنجام بدرێت.
لای خۆیەوە پیدرسۆن رایگەیاندبوو، چاوپێكەوتنەكانی لە دیمەشق لەگەڵ وەلید موعەلیم وەزیری دەرەوەی سوریا ئەرێنی بووە، و لێوەی گفتووگۆ لەبارەی تەواویی پرسەكانی پەیوەست بە پێكهێنانی لیژنەی دەستوری كراوە.
پیدرسۆن لە دوای چاوپێكەوتنەكەی لە مانگی ئەیلولی 2019 لەگەڵ موعەلیم، بە رۆژنامەوانانی رایگەیاندبوو، بە تەلەفۆن قسەی لەگەڵ نەسیر حەریری سەرۆكی دەستەی دانوستانەكانی ئۆپۆزسیۆنی سوریا كردووە، ئاماژەی بە ئاگاداركردنەوەی ئەنتۆنیۆ گۆتێرێش سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكانیش كردبوو لەبارەی گفتووگۆكان و ئەنجامەكانی.
نەسیر حەریریش لای خۆیەوە وتوێژەكانی لەگەڵ پیدرسۆن بە ئەرێنی وەسفكردبوو كە تێیدا «راماڵینی ئاستەنگەكانی بەردەم پێكهێنانی لیژنەی دەستوری باسكران».
لە میانی كۆنگرەی دیالۆگی نیشتمانی سوریا لە شاری سوچی روسی لە كانوونی دووەمی 2018، لایەنە ناكۆكەكانی سوریا و نەتەوە یەكگرتووەكان و توركیا و ئێران و روسیا، بڕیاریاندا لەسەر پێكهێنانی لیژنەی پێداچوونەوە بە دەستوری سوریا.
دەبوو لیژنەكە 150 ئەندام لەخۆبگرێت كە پەنجایان لەلایەن دیمەشقەوە دیاریی دەكرێن و پەنجای لەلایەن ئۆپۆزسیۆنەوە هەڵدەبژێردرێن و پەنجاكەی تریش لەلایەن نەتەوە یەكگرتووەكان، ئەمەش بە ئامانجی وەرگرتنی راوبۆچوونی زیاتری پسپۆڕان و نوێنەرانی كۆمەڵی مەدەنی.
ئۆپۆزسیۆن داوای داڕشتنی دەستورێكی نوێ‌ كردبوو، بەڵام دەسەڵاتدارانی سوریا تەنیا رازیی بوون بەوەی دەستكاریی لە دەستوری ئێستادا بكرێت.
نێردەی نێونەتەوەیی ئەركێكی قورسی لەسەرشانە بوو كە خۆی لە زیندووكردنەوەی دانوستانەكانی نێوان حكومەت و ئۆپۆزسیۆنی سوریادا دەبینییەوە لە نەتەوە یەكگرتووەكان، ئەمەش دوای ئەوەی لە گەڕەكانی پێشووی دانوستانەكان داواكاریی دژ بە یەك لەلایەن لایەنە ناكۆكەكانەوە خرابوونەڕوو.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

شیكاری سەربازیی: كەركوك‌ و ئەوەی دەتوانرا رزگار بكرێ

پەیڤێک ماوەیەکی زۆرە قسەوباسی بێ مانا و ناڕەوا لە بارەی ...