سەرەکی » ئاراستە » ژیاننامه‌ی شه‌هید ئارام له‌ ئینسكلۆپیدیای یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان دا

ژیاننامه‌ی شه‌هید ئارام له‌ ئینسكلۆپیدیای یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان دا

شاسوار جه‌لال لێپرسراوی‌ كۆمیته‌ی‌ هه‌رێمه‌كان و بڕیارده‌ری‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ڕه‌نجده‌رانی‌ كوردستان له‌ ماوه‌ی‌ نێوان كۆتایی 1975 و سه‌ره‌تای 1978.
ناوی‌ ته‌واوی‌ شاسوار جه‌لال سه‌عید غه‌نی‌ ناسراو به‌ ئارام، له‌ دایكبووی‌ ساڵی‌ 1947ی‌ گه‌ڕه‌كی‌ مه‌ڵكه‌ندیی‌ شاری‌ سلێمانی، له‌ بنه‌ماڵه‌یه‌كی‌ مامناوه‌نجه‌ و به‌ بنه‌چه‌ ده‌چێته‌وه‌ سه‌ر شێخانی‌ به‌رزنجه‌.
ساڵی‌ 1953 له‌ ‌سلێمانی‌ خراوه‌ته‌ به‌ر خوێندن، له‌گه‌ڵ‌ مه‌لیحه‌خانی‌ خوشكی‌ كه‌ مامۆستا بووه‌‌و زوو زوو له‌ شوێنێكه‌وه‌ بۆ شوێنێكی‌ تر گواستراوه‌ته‌وه‌، ساڵه‌كانی‌ خوێندنی‌ سه‌ره‌تایی هه‌ر جاره‌ی‌ له‌ شوێنێك ته‌واو كردووه‌، پۆلی‌ یه‌كه‌می‌ سه‌ره‌تایی له‌ ساڵی‌ ‌ 1954دا له‌ ‌سلێمانی‌ ته‌واو كردووه‌. له‌گه‌ڵ‌ گواستنه‌وه‌ی‌ خوشكی‌ بۆ ماوه‌ت، پۆلی‌ سێیه‌می‌ له‌ ماوه‌ت‌ و له‌ ساڵانی‌ دواتردا پۆله‌كانی‌ تری‌ له‌ چوارتا ته‌واو كردووه‌، هه‌روه‌ك قۆناغی‌ خوێندنی‌ ناوه‌ندی‌ و ئاماده‌یی له‌ سلێمانی‌ ته‌واوكردووه‌.
ساڵی‌ 1964 له‌ كۆلیجی‌ ئه‌ندازیاریی‌ زانكۆی‌ به‌غدا وه‌رگیرا به‌ڵام به‌ هۆی‌ كزیی‌ چاوییه‌وه‌ نه‌یتوانی‌ به‌رده‌وام بێت له‌سه‌ر خوێندن له‌و كۆلیجه‌، ساڵی‌ دواتر له‌ كۆلیجی‌ بازرگانی‌ وه‌رگیرا و ساڵی‌ 1970 خوێندنی‌ له‌و كۆلیجه‌ ته‌واو كرد.
مێژووی‌ په‌یوه‌ندی‌ كردنی‌ به‌ یه‌كێتیی‌ قوتابیان و پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستانه‌وه‌ دیار نییه‌، له‌و پێشه‌كییه‌ی‌ كه‌ سالار عه‌زیز له‌ ساڵی‌ 1980دا بۆ چاپی‌ یه‌كه‌می‌ كۆكراوه‌ی‌ نوسینه‌كانی‌ نوسیویه‌تی‌‌و له‌گێڕانه‌وه‌ی‌ وێستگه‌ گرنگه‌كانی‌ ژیانی‌ كه‌ ساڵی‌ 2007 محه‌مه‌د شێخ عه‌بدولكه‌ریم سۆڵه‌یی له‌ دوتوێی كتێبی‌‌ (ئارام‌ و بزووتنه‌وه‌ی‌ شۆڕشگێڕی‌ كورد) ئاماده‌ی كردووه‌، هیچ ئاماژه‌یه‌ك بۆ ساڵی‌ په‌یوه‌ندیی‌ به‌ یه‌كێتیی‌ قوتابیان ‌و پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستانه‌وه‌ نه‌كراوه‌.
له‌ سه‌رده‌می‌ دابه‌شبوونی‌ پارتی‌ دیموكراتی‌ كوردستان به‌سه‌ر دوو باڵدا، شاسوار جه‌لال به‌ ‌هۆی‌ ریشه‌ شارییه‌كانییه‌وه‌ ‌و له‌ سۆنگه‌ی‌ بیروباوه‌ڕه‌ پێشكه‌وتنخوازه‌كانییه‌وه‌ پشتگیریی باڵی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی كردووه‌.
مانه‌وه‌ی‌ له‌ به‌غدا پاش ته‌واوكردنی‌ خوێندن له‌ زانكۆ، ئه‌و ده‌رفه‌ته‌ی‌ بۆ پێك هێنا كه‌ له‌ ناوه‌نده‌ رۆشنبیری‌‌و سیاسییه‌كان نزیك بكه‌وێته‌وه‌ و مشتوماڵی‌ ئایدیۆلۆژیا شۆڕشگێڕییه‌كان بكات.
په‌یوه‌ندی‌ كردنی‌ به‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌رانی‌ كوردستانه‌وه‌ بۆ ساڵی‌ 1970 یان 1971 ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، پاش یه‌كگرتنه‌وه‌ی‌ هه‌ردوو باڵی‌ پارتی‌ له‌ ساڵی‌ 1971، كرایه‌ ئه‌ندامی‌ سكرتاریه‌تی‌ یه‌كێتیی‌ لاوانی‌ دیموكراتی‌ كوردستان‌و به‌رپرسی‌ لقی‌ به‌غدای‌ یه‌كێتییه‌كه‌ و ساڵی‌ دواتر كرایه‌ به‌رپرسی‌ به‌شی‌ روناكبیری‌ و راگه‌یاندنی‌ سكرتاریه‌تی‌ یه‌كێتیی‌ لاوان.
ساڵی‌ 1972 له‌ رۆژنامه‌ی‌ (هاوكاری‌) وه‌ك نووسه‌ر و رۆژنامه‌نووس دامه‌زرا، له‌و ماوه‌یه‌دا هه‌وڵیدا له‌ ڕێی‌ نوسینه‌وه‌ بانگه‌شه‌ بۆ بیرو بۆچونه‌ ئایدیۆلۆژییه‌كانی‌ بكا، له‌م سه‌روبه‌نده‌شدا هه‌ر له‌و ماوه‌یه‌دا له‌گه‌ڵ‌ چه‌ند رۆشنبیرێكدا به‌شدار بوو له‌ وه‌رگێڕانی‌ نوسینه‌كانی‌ سه‌رۆكی‌ كۆریای‌ باكور كیم ئیل سۆنگ بۆ سه‌ر زمانی‌ كوردی‌.
ساڵی‌ 1974 له‌گه‌ڵ‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ شه‌ڕ له‌ نێوان كورد و رژێمی‌ به‌عسدا، له‌گه‌ڵ‌ ئه‌ندامانی‌ سكرتاریه‌تی‌ یه‌كێتیی‌ دیموكراتی‌ لاواندا باره‌گای‌ یه‌كێتییه‌كه‌ی‌ بۆ چۆمان گواسته‌وه‌ و په‌یوه‌ندیی‌ به‌ شۆڕشه‌وه‌ كرد، دواتر له‌گه‌ڵ‌ چه‌ند كادیرێكی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌راندا، له‌وانه‌ جه‌بار‌ حاجی‌ ره‌شید، به‌شدار بوو له‌ سه‌رپه‌رشتی‌ كردن و به‌ڕێوه‌بردنی‌ كامپی‌ خوێندكارانی ناو شۆڕش له‌ پێنجوێن.
پاش هه‌ره‌سهێنانی‌ شۆڕش له‌ ساڵی‌ ‌ 1975، گه‌ڕایه‌وه‌ بۆ سلێمانی‌‌و به‌ گرێبه‌ست له‌ به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تیی‌ ئاوه‌دان كردنه‌وه‌ی‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ دامه‌زرا، له‌م قۆناغه‌دا زۆر به‌ چڕی‌ سه‌رقاڵی‌ كاركردن بوو له‌ رێكخستنه‌كانی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌راندا.
پاش ئه‌و گورزه‌ی‌ كه‌ ده‌زگا ئه‌منییه‌كانی‌ رژێمی‌ به‌عس له‌ كۆتایی ساڵی‌ 1975 له‌ رێكخستنه‌كانی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌رانی‌ كوردستانیان وه‌شاند، ژماره‌یه‌كی‌ زۆری‌ ئه‌ندامان‌ و كادیره‌كانی‌ رێكخستن گیران ‌و ژماره‌یه‌كی‌ زۆریشیان ناچار بوون خۆیان بشارنه‌وه‌، له‌م سه‌روبه‌نده‌شدا ئه‌ندامانی‌ سه‌ركردایه‌تیی‌ كۆمه‌ڵه‌ بۆ خۆده‌ربازكردن له‌ شاڵاوی‌ راوه‌دونان ‌و گرتن، رویان كرده‌ ئێران به‌و مه‌به‌سته‌ی‌ كه‌ له‌ ئێران رێوشوێنێكیان چنگ كه‌وێ به‌هۆیه‌وه‌ بگه‌نه‌ سوریا، به‌ڵام هه‌موویان له‌ ناو ئێران ده‌ستگیركران‌ و دواتر راده‌ستی‌ عیراق كرانه‌وه‌، به‌مجۆره‌ كۆمه‌ڵه‌ به‌بێ‌ سه‌ركردایه‌تی‌ مایه‌وه‌.
له‌ كانونی‌ دووه‌می‌ 1976 شاسوار جه‌لال له‌گه‌ڵ‌ هه‌ر یه‌ك له‌ مه‌لا به‌ختیار و عه‌بدولڕه‌زاق محه‌مه‌د عومه‌ر و ئازاد هه‌ورامی‌ و سالار عه‌زیز كۆمیته‌یه‌كی‌ به‌ ناوی‌ كۆمیته‌ی‌ هه‌رێمه‌كان پێكهێنا بۆ فریاكه‌وتنی‌ رێكخستنه‌كان. به‌كرده‌وه‌، كۆمیته‌ی‌ هه‌رێمه‌كان وه‌ك سه‌ركردایه‌تیی دیفاكتۆی‌ كۆمه‌ڵه‌ هه‌ڵسوكه‌وتی‌ كرد، به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی‌ هیچ كام له‌ ئه‌ندامه‌كانی‌، پێشتر ئه‌ندامی‌ سه‌ركردایه‌تی‌ بووبن. كۆمیته‌ی‌ هه‌رێمه‌كان له‌كاتێكی‌ پێوانه‌ییدا توانی‌ رایه‌ڵه‌ی‌ رێكخستنه‌كان رێك بخاته‌وه‌ و كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌ران له‌ ‌بۆشایی ده‌سه‌ڵات رزگار بكا، پێنج ساڵ‌ پاش پێكهێنانی‌ كۆمیته‌ی‌ هه‌رێمه‌كان، راپۆرتی‌ گشتیی‌ كۆنفره‌نسی‌ یه‌كه‌می‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌ران له‌ ساڵی‌ 1981 كه‌ به‌ دیكۆمێنتێكی‌ فه‌رمی‌ ده‌ژمێردرێ‌، سه‌ری‌ رێزو نه‌وازشی‌ بۆ هه‌وڵه‌كه‌ی‌ شاسوار جه‌لال بۆ فریاكه‌وتنی‌ رێكخستنه‌كان و پێكهێنانی‌ سه‌ركردایه‌تییه‌كی‌ دیفاكتۆ دانه‌واندو كۆششه‌كه‌ی‌ به‌ ده‌ستپێشخه‌رییه‌كی‌ (گرنگ و كاریگه‌ر) ئه‌ژمار كرد.
له‌ شوباتی‌ 1976دا راپۆرتێكی‌ سه‌باره‌ت به‌ ڕه‌وشی‌ ناوخۆی‌ كۆمه‌ڵه‌ نووسی‌‌و تێیدا ره‌خنه‌ی‌ له‌ ئه‌ندامانی‌ سه‌ركردایه‌تیی‌ كۆمه‌ڵه‌ گرت كه‌ هیچ پلانێكیان بۆ ئه‌گه‌ره‌ خراپه‌كان نه‌بووه‌و له‌ كاتی‌ ته‌نگانه‌دا ویستویانه‌ وڵات به‌جێ‌ بهێڵن و خۆیان ده‌رباز بكه‌ن.
شاسوار جه‌لال كه‌ له‌م قۆناغه‌دا وه‌ك سه‌رۆكی‌ كۆمیته‌ی‌ هه‌رێمه‌كان ره‌فتاری‌ كردووه‌، درێژه‌ی‌ به‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی‌ له‌گه‌ڵ‌ ده‌سته‌ی‌ دامه‌زرێنه‌ری‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان له‌ سوریا داوه‌‌و هه‌ماهه‌نگییه‌كی‌ پوختی‌ بۆ جێبه‌جێ‌ كردنی‌ پڕۆژه‌ی‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار له‌ كوردستان هێناوه‌ته‌ دی‌، به‌ ‌ڕێنمایی ئه‌و و ئه‌ندامانی‌ تری‌ كۆمیته‌ی‌ هه‌رێمه‌كان، مه‌فره‌زه‌ سه‌ره‌تاییه‌كانی‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار له‌ پارێزگای‌ سلێمانی‌ پێك هێنران، خۆیشی‌ سلێمانیی‌ به‌جێ‌ هێشت و له‌ دێهاته‌كانی‌ قه‌ره‌داغ ژیانی‌ پێشمه‌رگایه‌تیی‌ ده‌ستپێكرد.
ئه‌م قۆناغه‌ گرنگترین قۆناغی‌ ژیانی‌ سیاسیی پێكدێنێ‌، هه‌وڵ‌‌و كۆششی‌ بۆ فریاكه‌وتنی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌ران و رزگاركردنی‌ له‌ پوكانه‌وه‌ و له‌ ناوچوون بایه‌خێكی‌ مێژویی زۆری‌ هه‌یه‌.
سه‌ره‌ڕای بارودۆخی‌ سه‌ختی‌ سه‌ره‌تایی قۆناغی‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كدار، له‌ ئه‌یلولی‌ 1977 له‌ گوندی‌ گوڕبازی‌ ناوچه‌ی‌ قه‌ره‌داغ رۆژنامه‌ی‌ (ئاڵای‌ شۆڕش)ی‌ ده‌ركردووه‌ كه‌ تێیدا هه‌وڵیداوه‌ خه‌باتی‌ نیشتمانی‌ و خه‌باتی‌ چینایه‌تی‌ تێكه‌ڵ‌ به‌ یه‌كتری‌ بكا‌و له‌ دیدگای‌ جیهانبینیی ماركسیستییه‌وه‌ شرۆڤه‌ی‌ ره‌وشی‌ جیهان بكات.
ته‌مه‌نی‌ وه‌ك سه‌ركرده‌ و وه‌ك پێشمه‌رگه‌ زۆری‌ نه‌خایاند، له‌ 31ی‌ كانونی‌ دووه‌می‌ 1978 له‌گوندی‌ ته‌نگیسه‌ری‌ ناوچه‌ی‌ قه‌ره‌داغ به‌ده‌ستی‌ جاشه‌كان شه‌هید كرا و له‌گه‌ڵ‌ شه‌هیدبوونی‌، بابه‌ته‌كانی‌ ژماره‌ 2ی‌ رۆژنامه‌ی‌ (ئاڵای‌ شۆڕش) ون بوون. هه‌ر له‌و گونده‌ له‌گۆڕستانی‌ شێخ مسته‌فا به‌خاك سپێردرا.
نوسینه‌كانی‌ كه‌ به‌شێكی‌ گرنگی‌ وێژه‌ی شۆڕشگێڕانه‌ی‌ كورد له‌ ده‌یه‌ی‌ حه‌فتاكانی‌ سه‌ده‌ی‌ بیسته‌م پێكدێنن، پاش مردنی‌ به‌ چه‌ند ساڵێك، له‌ ده‌یه‌ی‌ هه‌شتاكان سه‌رله‌نوێ‌ چاپ كرانه‌وه‌، له‌ ساڵی‌ 1980دا به‌شێكی‌ نوسینه‌كانی‌ له‌ دوتوێی كتێبێكدا به‌ ناونیشانی‌ (هه‌ڵبژارده‌یه‌ك له‌ نوسینه‌كانی‌ شه‌هید ئارام) له‌ چاپخانه‌ی‌ برایم عه‌زۆ له‌گوندی‌ زه‌ڵێ‌ بڵاوكرانه‌وه‌، سالار عه‌زیز پێشه‌كییه‌كه‌ی‌ نوسیوه‌، هه‌روه‌ها له‌ ساڵی‌ ‌ 1982دا له‌ دوتوێی‌ كتێبێكدا به‌ ناونیشانی‌ (ئارام ‌و بزووتنه‌وه‌ی‌ ئینته‌رناسیۆنالیستی‌) كه‌ پێشه‌كییه‌كه‌ی‌ مه‌لا به‌ختیار نوسیویه‌تی‌، به‌شێكی‌ وتاره‌كانی‌ كه‌ له‌ ساڵانی‌ 1972-1973 له‌ ‌رۆژنامه‌ی‌ (هاوكاری‌) بڵاوی‌ كردۆته‌وه‌، چاپ كرانه‌وه‌.
هه‌روه‌ها له‌ ساڵی‌ ‌ 2007دا محه‌مه‌د عه‌بدولكه‌ریم سۆڵه‌یی به‌شێكی‌ نوسینه‌كانی‌ جارێكی‌ تر له‌ ‌سلێمانی‌ چاپ كرده‌وه‌، هه‌روه‌ك ئه‌كادیمیای‌ هۆشیاری‌‌و پێگه‌یاندنی‌ كادیران له‌ ساڵی‌ ‌ 2010دا له‌ چوارچێوه‌ی‌ پرۆژه‌ی‌ دیكۆمێنت كردنی‌ مێژووی‌ یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستاندا به‌شێكی‌ نوسینه‌كانی‌ چاپ كرده‌وه‌.
به‌ به‌راورد له‌گه‌ڵ‌ سه‌ركرده‌كانی‌ تری‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌رانی‌ كوردستان ‌و یه‌كێتیی‌ نیشتمانیی‌ كوردستان، شاسوار جه‌لال، پاش تاڵه‌بانی‌، له‌ هه‌موان زیاتر له‌سه‌ری‌ نوسراوه‌و له‌م سه‌روبه‌نده‌دا ژماره‌یه‌ك لێكۆڵینه‌وه‌و كتێبی‌‌ له‌سه‌ر ده‌رچووه‌ كه‌ تیشكیان خستۆته‌ سه‌ر ورده‌كارییه‌كانی‌ تێڕوانینه‌ سیاسییه‌كانی‌ ‌و پێگه‌و رۆڵی‌ له‌ ناو كۆمه‌ڵه‌ی‌ ره‌نجده‌ران ‌و كۆمیته‌ی‌ هه‌رێمه‌كان ‌و رۆڵی‌ به‌رچاوی‌ له‌ قۆناغی‌ ئاماده‌كردنی‌ مه‌فره‌زه‌ سه‌ره‌تاییه‌كان ‌و ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی‌ خه‌باتی‌ چه‌كداردا له‌وانه‌ كتێبه‌كه‌ی‌ محه‌مه‌د شێخ عه‌بدولكه‌ریم سۆڵه‌یی‌ (ئارام ‌و بزوتنه‌وه‌ی‌ شۆڕشگێڕیی‌ كورد) 2007، لێكۆڵینه‌وه‌كه‌ی‌ فه‌رید ئه‌سه‌سه‌رد (ئارام ‌و رۆڵی‌ له‌ بزوتنه‌وه‌ی‌ سیاسیدا) 2012 ‌و كتێبه‌كه‌ی‌ یوسف محه‌مه‌د به‌رزنجی‌ (ئارام: شه‌هیدێك له‌ بناری‌ كه‌ڵه‌وێ‌ دا) 2015.

print

 37 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*