سەرەکی » دۆسێ » رێكخراوی هاریكاری ئیسلامی پلانەكەی ترەمپ رەتدەكاتەوەپەڕە 1

رێگرتن لە جێبەجێكردنی بەپێویست دەزانێت

رێكخراوی هاریكاری ئیسلامی پلانەكەی ترەمپ رەتدەكاتەوە

رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی، پلانەكەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا بۆ ئاشتی لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست رەتدەكاتەوە و بە پلانێكی تەرەفگیر و لایەنگیری ئیسرائیل لە ناكۆكییەكەدا دایدەنێت، داواش لە ئەندامانی دەكات، مامەڵە لەگەڵ پلانەكە یان هەماهەنگی ئیدارەی ئەمریكا نەكەن بۆ جێبەجێكردنی.
رێكخراوی هاریكاریی ئیسلامی كە 57 دەوڵەت لەخۆدەگرێت و بارەگاكەی لە جدەیە، لە 4ی شوباتی 2020 لە بەیاننامەیەكدا كە بە ئینگلیزی بڵاویكردەوە لە دوای كۆبوونەوەی نائاسایی وەزیرەكانی دەرەوەی وڵاتانی رێكخراوەكە، رایگەیاندووە»پلانە ئەمریكایی و ئیسرائیلییەكە رەتدەكەنەوە، چونكە لانی كەمی خواستەكانی گەلی فەلەستینی و مافە رەواكانی ناهێنیتەدی».
رێكخراوەكە داوای لە هەموو ئەندامەكانی كردووە»بەهیچ شێوەیەك مامەڵە لەگەڵ پلانەكە، یان هەماهەنگی هەوڵەكانی ئیدارەی ئەمریكا نەكەن بۆ جێبەجێكردنی».
رێكخراوی هاریكاریی ئیسلامی كە نوێنەرایەتی زیاتر لە 1.5 ملیار مسوڵمانی جیهان دەكات، دەڵێت»پرسی فەلەستین و قودسی پیرۆز، چەقی بایەخی تەواوی ئومەتی ئیسلامە و تەئكید لەسەر سیمای عەرەبی و ئیسلامی قودسی شەرقی داگیركراو دەكەنەوە كە پایتەختی هەمیشەیی دەوڵەتی فەلەستینە».
هەروەها پێیوایە»ئاشتی و ئاسایش لە ناوچەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، رێگەچارەی ستراتیژییە و تەنیا بە كۆتایی هاتنی داگیركاریی ئیسرائیل چارەسەر دەبێت لەگەڵ گێڕانەوەی مافە رەواكانی گەلی فەلەستین بە دیاریی كردنی مافی چارەی خۆنوسین و دەستخستنی سەروەریی بەسەر كایە ئاسمانی و دەریایی دەوڵەتەكەدا».
ریاز مالیكی وەزیری دەرەوەی فەلەستین لە وتاری كردنەوەی كۆبوونەوەكە رایگەیاندبوو»پلانەكە ناكرێت ناوی پلانی ئاشتی لێبنرێت، چونكە فەلەستینییەكان بەشێك نیین لەو پلانە كە هەموو هەلەكانی ئاشتی لەناودەبات».
پێشتر كۆمەڵی وڵاتانی عەرەبی لە كۆبوونەوەی نائاسایی خۆی كە لەسەر ئاستی وەزیرەكانی دەرەوە لە قاهیرە لە 1ی شوباتی 2020 سازكرا، «گرێبەستی سەدەی ئەمریكایی – ئیسرائیلی رەتكردەوە، بەو پێیەی لانی كەمی ماف و خواستە رەواكانی گەلی فەلەستین فەراهەم ناكات». تەئكیدی لەسەر سەرپێچی پلانەكەش كردبۆوە بۆ پاشخانەكانی پرۆسەی ئاشتی كە پشت بە یاسای نێودەوڵەتی و بڕیارەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان دەبەستن.
هاوشان لەگەڵ كۆدەنگی عەرەبی بۆ رەتكردنەوەی پلانەكە، مەحمود عەباس سەرۆكی دەسەڵاتی فەلەستینی لە كۆبوونەوەی كۆمەڵەی وڵاتانی عەرەبی رایگەیاندبوو، هەموو پەیوەندییەكان لەگەڵ لایەنی ئیسرائیل و ویلایەتە یەكگرتووەكان دەپچڕێنن، بە لایەنی ئەمنییەوە، بەپێی رێككەوتنی ئۆسلۆش كە لە ساڵی 1993دا ئیمزاكرا، لە هەموو پابەندبوونەكان خۆیان قوتاردەكەن.
مەحمود عەباس، رایگەیاندبوو، لەئێستا بەدواوە داوا لە ئیسرائیل دەكات»بەرپرسیارێتی خۆی وەك هێزێكی داگیركەر بۆخاكی فەلەستینی لەئەستۆبگرێت».
پلانی ئاشتی ئەمریكایی كە لەلایەن ترەمپەوە راگەیەندرا، چەندان سازشی بۆ ئیسرائیل لەخۆگرتووە، كە لەلایەن فەلەستینییەكانەوە بە توندی رەتدەكرێتەوە.
پلانەكە دان بە لكاندنی جولەكەنشینەكانی كەناری خۆرئاوادا دەنێت لەلایەن ئیسرائیلەوە، بە تایبەتیش لە غۆری ئەردەن، ئەمەش بە پێشلكردنی یاسا نێودەوڵەتییەكان، بەپێی نەتەوە یەكگرتووەكان دادەنرێت.
هەروەها دان بە دەوڵەتی فەلەستینیشدا دەنێت، بەڵام بەبێ‌ ئەوەی بگاتە ئاستی خواستی فەلەستینییەكان و دەوڵەتەكە تەواوی خاكە داگیركراوەكانی فەلەستینی ساڵی 1967 لەخۆبگرێت.
عەباس دەڵێت»بەپێی پلانەكە قودسی یەكگرتوو بە پایتەختی ئیسرائیل دەناسێنرێت، لەگەڵ دابەشكردنی كاتی و شوێنی مزگەوتی ئەقسا كە پایتەختی دەوڵەتی فەلەستین دەباتە ئەبو دیس كە گوندێكی فەلەستینی دەوروبەری قودسە».
هەروەها بەپێی پلانەكە وەك عەباس باسی دەكات»30%ی كەناری ئیسرائیل دەخاتە سەر ئیسرائیل، لەگەڵ لكاندنی گوندە عەرەبییەكان لەو سێگۆشەیەی كە 250 هەزار عەرەبی لە ئیسرائیلدا تێدا نیشتەجێیە، بە دەوڵەتی فەلەستینی، ئەمەش وەك قەرەبووكردنەوەی ئەو جولەكەنشینانەی لە كەناری خۆرئاوا دروستكراون.
دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا لە 28ی كانوونی یەكەمی 2020، لە كۆنفرانسێكی ڕۆژنامەوانی هاوبەش لەگەڵ بنیامین نەتانیاهۆ سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیل لە دوای شیكردنەوەی هەندێك لە وردەكارییەكانی پلانی ئاشتی بۆ خۆرهەڵاتی ناوەڕاست كە بە “گرێبەستی سەدە” ناودەبرێت ڕایگەیاند”فەلەستینییەكان شیاوی ژیانێكی باشترن و بۆ چەسپاندنی ئاشتی و هەنگاونان ڕووەوە ئەو ئاراستەیە، سەرسامم بە هەوڵەكانی ئیسرائیل”، ئاماژەی بە پشتیوانی نەتانیاهۆش كرد لە “گرێبەستی سەدە”.
هەر لە قسەكانیدا، ترەمپ ڕایگەیاندبوو”من بۆ ئەوە هەڵنەبژێردراوم خۆم لە بڕیارە قورسەكان بدزمەوە، دەبێت ڕێڕەوی ئاشتی ببێتە بناغەی ئاشتی بۆ كۆتایی هاتنی ناكۆكییەكانی نێوان ئیسرائیل و فەلەستینییەكان، بۆیە پێویستە فەلەستنییەكانیش خۆیان نەخەنە نێو توندڕەوی و تیرۆرەوە”، پلانەكەشی بۆ ئاشتی بە ڕێككەوتنێكی مێژویی وەسفكرد.
سەرۆكی ئەمریكا لە بارەی پرۆژەكەوە وتی:”قودسی شەرقی بەپێی پلانە نوێیەكە دەبێتە پایتەختی فەلەستینییەكان و هەر لەڕێی پلانەكەی ئەوانەوە یەك ملیۆن هەلی كار بۆ فەلەستینییەكان دەڕەخسێت كە لەئێستادا لە حاڵەتێكی هەژاریی ترسناكدا دەژین”.
بە گوتەی سەرۆكی ئەمریكا، ئامانجیان لە پرۆژەكە بەدیهێنانی ئاشتی راستەقینەیە، سوپاسی سەرۆك وەزیرانی ئیسرائیلیشی كرد كە پێشوازیی لە پێشنیارەكە كردووە و ئامادەیی خۆی بۆ سازش و دانوستانە لەپێناو ئاشتیدا دەربڕیوە.

print

 17 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*