سەرەکی » راپۆرت » ئامادەکردنی:بورهان ئەمین » ئیدلب، خاڵی ناكۆكی هاوپەیمانەكان

ئیدلب، خاڵی ناكۆكی هاوپەیمانەكان

وڵاتانی زلهێز كێشەو شەڕەكانی سوریایان ئەوەندە ئاڵۆزكردووە، چارەكردنی ئەستەم بووەو تادێ ئاڵۆزتر دەبێت. لەماوەی ئەو چەند ساڵەدا دەیان رێكەوتن‌و دانوستان‌و كۆبوونەوەی فراوانی وەك ئەستانا‌و جنێف‌و سوچی‌و هی تر بەستراوە، كەچی لایەنەكان پەیوەست نابن پێیەوە.
تازەترین رووداوی گەرما‌و گەرمی گۆڕەپانەكەش بەریەككەوتنی روسیاو توركیایەو هاوسەنگییەكانی گۆڕیوە. توركیا دەیەوێت پێگەی خۆی لەو ناوچانە قایمتر بكات‌و بەپێی ئەو رێكەوتنانەی لەگەڵ روسیاو ئێران لەساڵی 2018دا كردوویەتی، دەبێت 12 ناوچەی چاودێری لە ئیدلب هەبێت، بەڵام بەشێكی ئەو ناوچانە لەلایەن هێزەكانی سوریا گیراونەتەوەو ئەوانی تریش كەوتوونەتە سەر هێڵی سووری نێوان هەردوولا، ئەویش دەیەوێت دەستیان بەسەردا بگرێتەوەو لەڕێی چەكدارە سورییەكانی سەربەخۆیەوە هێرش‌و پەلامارەكانی دەستپێكردووە.

شەڕی ئیدلب بۆچی؟
بایەخی ئیدلب بۆ توركیا گەلێ زۆرە، جگەلەوەی بەهێڵێكی سنووری 130 كم پێكەوە دەیانبەستێتەوە. ئەو شوێنە جوگرافی‌و ستراتیژییە بۆ توركیا جێی بایەخەو لەو پانتاییە بەرفراوانەدا ئاوارە سورییەكان بە ئاسانی دەتوانن بپەڕنەوەو بچنە ناو خاكی توركیاوە. بۆ روسیاش بایەخەكەی لەوە كەمتر نییە، چونكە روسیا لە 2015وە بە تەنها ویستویەتی بچێتە سوریاو خۆی بڕیار بەدەستی ئەو وڵاتە بێت، رێكەوتنیشی لەگەڵ ئێران‌و توركیا تەنها كاتیی بووە، كاتێك ئەمریكا لەگەڵ روسیا رێكەوت‌و خاكی سوریای جێهێشت، ئاماژەیەك بوو بۆئەوەی سوریا تەنها بۆ روسیایەو ئێستاش كە پێویستی بەهیچ لایەن‌و وڵاتێك نەماوەو حكومەتی دیمەشق بەهێز بۆتەوەو دەستیگرتۆتەوە بەسەر زۆربەی خاكی وڵاتەكەدا، ئیدلب گرێكوێرەكە دەكاتەوەو دەبێ توركیاو هەموو لایەن‌و گروپەكانی تریش جێی بهێڵن.

سوچی پێشێل دەكرێت
روسیا دەڵێت، سوپای توركیا بەردەوامە لە پێشێلكردنی رێكەوتننامەی سوچی‌و هەمیشە پشتیوانی گروپە چەكدارەكانی ئیدلب دەكات بۆ پەلاماردانی سوپای سوریا. وەك لە رێكەوتنەكەدا هاتووە، دەبوو تا مانگی ئۆكتۆبەری 2018 هەموو گروپە چەكدارەكانی سەر بە توركیا بكشێنەوەو بارگرژییەكان كەم بكرێنەوەو هیچ هەڵمەتێكی سەربازیی نەكرێت، بەڵام ئەوەی توركیا كردوویەتی، پێچەوانەی رێكەوتنەكانە. ئەوان دەڵێن، تائێستاش فڕۆكە بێفڕۆكەوانەكانی توركیا زانیاریی هەواڵگریی سەربازیی دژی سوریا دەدەنە گروپە چەكدارەكان، كە ئەمانە هەموویان پێشێلكردنی ئەستانەن. لەسەر ئەمە روسیا چەندینجار هۆشداریداوە لەوەی توركیا دەبێت پابەند بێت بەو بەندانەی ئیمزایان كردووە‌و دەبێت ئەو هێزانە لەو ناوچەیە دووربخاتەوەو گرەنتی ئەوە بدات كە چەكدارەكانی لەسەر توركیا هەژمار دەكرێن، هێرش نەكەنە سەر بنكەكانی روسیا لە نێو خاكی سوریادا.
وەك روسەكان دەڵێن، توركیا گوێ بەو داواكارییانە ناداو بەردەوامە لە هەڵمەت‌و بەرپاكردنەوەی شەڕ، بەڵام ئەنقەرە ئەو تۆمەتانە رەتدەكاتەوە.

ئەسەد زۆربەی ناوچەكانی كۆنتڕۆڵ كردۆتەوە
هێزەكانی حكومەتی بەشار ئەسەد بە پشتیوانیی روسیا بەرپەرچی ئەو هێرش‌و پەلامارنە دەدەنەوەو وەك میدیاكان بڵاویانكردۆتەوە، هێزە ئاسمانییەكانی روسیا بۆ پشتیوانی سوپای ئەسەد بۆردومانی ئەو ناوچانەیان كردووە كە هێزەكانی توركیای لێیەو دەیان سەربازیان لێ كوشتوون. وەزارەتی بەرگری روسیاش رەتیدەكاتەوە كە ئەو سەربازانە بە بۆردومانەكانی ئەوان كوژرابن. ئەوەش ناشارنەوە كە بەردەوام دەبن لە راماڵینی تیرۆریستان. لەسەر ئەمە سێرگی لاڤرۆڤ وەزیری دەرەوەی روسیا ئاشكرایكرد، هیچ جۆرە سازشێك لەسەر پرسی روبەڕوبونەوەی تیرۆریستان لە ئیدلب ناكەن، هێرشەكانیان راناگرن‌و ناشكرێت دۆخی سوریا ئاڵۆزتر بكرێت. بەرپرسانی سەربازیش ئاشكرایانكرد كە دوو سەكۆی موشەكیان لە دەریای رەشەوە بەرەو كەناراوەكانی سوریا جوڵە پێكردووەو ئامادەیان دەكەن بۆ هەر ئەگەرێك، بۆیە ئەنقەرەش ژمارەیەك تانكی رەوانەی خاڵەكانی چاودێری لە ئیدلب كردووە، بۆ ئەگەری هەر هێرشێكی سەربازیی بۆ سەریان. رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیاش هەڕەشەی هێرشی بەربڵاو دەكاو دەڵێت، «تۆڵەی خۆمان دەكەینەوە».

ناتۆ كۆبۆوە
توركیا ئەو كەیسەی خستە بەردەم هاوپەیمانی باكووری ئەتڵەسی (ناتۆ)، چونكە بەپێی بڕگەكانی 4‌و 5ی هاوپەیمانێتییەكە، هەر ئەندامێك رووبەڕووی هەڕەشە بێتەوە، ئەوا دەبێت ناتۆ پشتیوانی لێبكات، بۆیە توركیا لە پاش كوژرانی 33 سەربازی وڵاتەكەی‌و برینداربوونی دەیانی تر، پەنای بۆ ناتۆ بردو پێی وتن كە دەبێ هەڵویست وەربگرن. لەسەر ئەمە، ناتۆ لە كۆبوونەوەیەكدا تاوتوێی رەوشەكەی كردو یەنس ستۆڵتنبێرگ سكرتێری گشتیی ناتۆ لەگەڵ ئەوەی پشتیوانی بۆ توركیا دووپاتكردەوە، داوای لە سوریاو روسیا كرد هێرشەكانیان بۆ سەر ئیدلب رابگرن، بەڵام هیچ هەڵوێستێكی توندی نەنواندو ئەوەش توركیای بێئومێد كرد لەوەی بەشداریی ئەو ململانێیە بكات.

كارتەكانی فشار
لە هەمان كاتدا، توركیا داوای ناوچەیەكی دژەفڕین دەكات‌و بەقسەی خۆی بۆ پاراستنی ئەو سەدان هەزار ئاوارەیەیە كە لە ترسی شەڕ دەربەدەربوون. هەروەك دەڵێت كە ئیدی كاتی ئەوەیە دەرگا لەبەردەم ئەو ئاوارانەدا بكەنەوە كە لە توركیا گیریانخواردووەو دەیانەوێت خۆیان بگەیەننە ئەوروپا، بۆیە سنوورە زەمینی‌و دەریاییەكانی لەبەردەمدا كردنەوە، ئەمەش گوایە ئەوروپا راستگۆ نەبووە لە بەڵینەكانی خۆی سەبارەت بەو رێكەوتنانەی لەگەڵیان كراوەو ئامادەنین هاوكارییە مادییەكانیان بدەنە توركیا بۆ داڵدەدانی ئەو ئاوارە سورییانە، ئەنقەرەش چیدی ناتوانێت بیانگرێتە خۆی. ئەو هەوڵ‌و هەنگاوانەی توركیاش ئەوروپییەكانی بێزاركردووەو ئێستا لەبەردەم شاڵاوی پەنابەرانی سوری، هێزە سنوورپارێزەكانی یۆنان لەژێر رێنمایی یەكێتیی ئەوروپاوە دیوارێكی ئاسنینیان دامەزراندووەو نایەڵن كەس بپەڕێتەوە.

سەرەنجام
ئەو دۆخە تازەیەی ئیدلب، دۆستایەتیی روسیاو توركیای تێكداو توركیای لە ئەمریكا نزیكتر كردەوە، وەك چاودێران دەڵێن، ئەو دوو وڵاتە توركیا وەك كارتێكی فشار لەدژی یەكتر بەكاردێنن. لەلایەكی تریش توركیاش دەیەوێت یاری بە هەردوولا بكات.
لەلایەكی تریشەوە، لەسەر داوای ئەمریكا‌و بەریتانیا‌و فەرەنسا، ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتی بۆ تاوتوێكردنی گرژییەكانی ئیدلب كۆبۆوە‌و بە وتەی سەرچاوە دیپلۆماسییەكان، پێدەچێت درێژكردنەوەی گەیاندنی هاوكارییە مرۆییەكان بۆ نزیكەی 4 ملیۆن ئاوارە، پەسەند بكەن.

سەرچاوە: ئاژانسەكان

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*