سەرەکی » ئاراستە » گوندی چاڵگه‌ _ بناری‌ چیای كه‌ڵۆش

دڵشاد و گوندەکانی وڵات

گوندی چاڵگه‌ _ بناری‌ چیای كه‌ڵۆش

شارۆچكه‌ی‌ قه‌ره‌داغ _ زه‌ردیاوا
یه‌كێك له‌شارۆچكه‌ دێرین و ناوازه‌كانی‌ پارێزگای سلێمانی‌ و له‌سه‌رده‌می داگیركاری‌ عوسمانلی، سنجه‌قی زه‌ردیاوا بووه‌و داگیركه‌ری‌ تورك كردویه‌ به‌ قه‌ره‌داغ، له‌سه‌رده‌می ئه‌كه‌دییه‌كاندا ناوی‌ له‌تابلۆ گڵینه‌كاندا ناوی‌ به‌(كاراداك) هاتووه‌و یه‌كێك له‌تابلۆ دروستكراوه‌كانی‌ پێش مێژوو له‌ده‌ربه‌ندی گاور تائێستاش ماوه‌و زه‌رده‌شتییه‌كان له‌م ناوچانه‌ «گه‌بر»یان بووه‌و شوێنی ئاته‌شگایان له‌چیاكان بووه‌، ژیان و مرۆڤی كورد له‌قه‌راغ له‌به‌ره‌به‌یانی مێژووه‌وه‌ بووه‌، درێژی ئه‌م ناوچه‌یه‌ له‌نێوانی‌ دوو زنجیره‌ چیای سه‌ركه‌شدایه‌ یه‌كه‌میان له‌چیای زه‌رده‌وه‌ بۆ هه‌ر «9» قۆپییه‌كه‌ی قراغ هه‌تا چیای سه‌ركه‌ش سه‌گرمه‌ 1536م تاشاخی «ته‌خته‌سی» گوندی‌ دێلێژه‌و ده‌ربه‌نی‌ باسه‌ڕه‌، كه‌ به‌رزیان ده‌گاته‌ 2148 م له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌، دووه‌میان زنجیره‌ چیای به‌رانانه‌ كه‌ له‌ده‌م به‌نداوی‌ ده‌ربه‌ندیخان ده‌ست پێده‌كات هه‌تا بازیان كه‌ به‌رزترینیان 1703 م له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌، ئه‌م دۆڵه‌ كه‌ ئێستا قه‌زای‌ قه‌راغ پێكده‌هێنێ 86 گوند له‌خۆ ده‌گرێت و (718) كیلۆمه‌تر چوارگۆشه‌یه‌، 880 م له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌، ناوچه‌یه‌كی سه‌ختی شاخاوی‌ و به‌ئاوێژگه‌و چڕه‌ دارستانه‌و بۆ گه‌شت و گوزار زۆر له‌بارو شیاوه‌. یه‌كێك له‌گونده‌كانی‌ قه‌زای‌ قه‌ره‌داغ گوندی چاڵگه‌ی‌ ڕۆغزاییه‌كانه‌.

گوندی چاڵگه‌ _ سه‌رچه‌می دێوانه‌
ئه‌م گونده‌ ده‌كه‌وێته‌ باكوری‌ قه‌ره‌داغه‌وه‌ (613)م له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌ له‌نێوان هێڵی پانی 14_35 پله‌ باكورو درێژی 32_45 پله‌ خۆرهه‌ڵاته‌، له‌سه‌ر (چه‌ماوی دێوانه‌)یه‌ كه‌ له‌ئاوڕێژی گوندی هۆمه‌ر ئامانه‌وه‌ به‌ڕووی شاری‌ قه‌راغ دا ده‌ڕژێته‌ ئه‌و مه‌مله‌كه‌ته‌و له‌به‌هارانا وه‌ك دێوانه‌ حاڵ ده‌یگرێت، به‌هاژه‌و لرخه‌یه‌ خۆ به‌ هه‌رۆڵی كه‌ناری‌ شاخا ده‌دات و ئه‌وجا ئاغر ئاغر ده‌ڕژێته‌ به‌نداوی‌ ده‌ربه‌ندیخانه‌وه‌، گوندی چاڵگه‌ له‌نێوانی‌ چیای كه‌ڵۆش كه‌ 1087 م له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌ كه‌ له‌ئه‌ستێڵی خوارین چیاكه‌ ده‌ست پێده‌كات هه‌تا ئاواییه‌ك به‌ناوی‌ كه‌وڵۆشه‌وه‌یه‌، له‌و به‌ریشه‌وه‌ زنجیره‌ چیای به‌رانانه‌، ئه‌م گونده‌ له‌ئاستی لوتی قوچكه‌ی‌ به‌رانان و خه‌نجه‌ره‌و شاخی بلكانه‌ له‌سه‌ر چه‌ماوی‌ دێوانه‌.

ئێڵی‌ جافه‌كان و مێژوو
له‌به‌شی باشوری‌ كوردستان تیره‌و ئێڵه‌كانی‌ هۆزی جافی مورادی بڵاوبوونه‌ته‌وه‌ به‌زۆری له‌گه‌رمیان و شاره‌زوورن. (تیره‌ی‌ نه‌ژوێنی)و (تیره‌ی‌ مه‌كایلی_ ئه‌مانه‌ له‌پیر میكایلی شه‌ش ئه‌نگوستن كه‌ له‌ساڵی (738 كۆچی) چۆته‌ گوندی «ده‌ودان»ی‌ جوانڕۆی پایته‌ختی گه‌وره‌ی‌ جاف)، (تیره‌ی‌ هارونی)و «ڕۆغزایی كه‌ هۆزه‌كانیان حه‌مه‌جان/ سه‌رحه‌د/ ڕۆغزادو سمایڵ و سڵێمانی‌ خانن، ئه‌وجا تیره‌ی‌ گه‌ڵاڵی و شاتری و ته‌لانی (جافه‌ڕشكه‌)و ئیسایی و جه‌نگی و سه‌یانی و به‌یاخی و باشكی و كه‌ماڵه‌یی و شێخ سمایلی و میراوده‌لی و سۆفی وه‌ن و وه‌ڵی و مه‌سۆیی و تیكه‌ڵو و نه‌ورۆڵی و پشتماڵه‌و سمایل عوزێری و عه‌مه‌ڵه‌و یه‌زدان به‌خشی و تاوه‌گۆزی و زه‌ردۆیی و غه‌واره‌و بێسه‌ری‌ و قه‌ویله‌یی، ئه‌مانه‌ ئێڵ و تیره‌كانی‌ جافی مورادین له‌باشوری‌ كوردستان، یه‌كێك له‌م تیرانه‌ پێیده‌ڵێن «ڕۆغزایی»، كه‌ به‌فارسی واته‌ «هه‌ڵۆزاده‌«و حه‌وت به‌ره‌ن یه‌كێك له‌به‌ره‌كانی‌ ڕۆغزاد «فه‌تاحی جبرائیل» كه‌ له‌تیره‌ی‌ سمایه‌ڵه‌ وارگه‌ی‌ گه‌رمیانی له‌«هه‌واره‌ ڕه‌قه‌« بووه‌ ، به‌هاران له‌گه‌ڵ سه‌رتۆپی ئێڵه‌كه‌ی‌ گاو هێسترو ماین و كه‌ریان باركردووه‌و ڕانه‌ مه‌ڕیان پێش خۆداوه‌ و چونه‌ته‌ كوێستانه‌كانی‌ خۆرهه‌ڵاتی كوردستان و پێنجوێن، ساڵانه‌ ئه‌م نه‌ریته‌ هه‌بووه‌، هه‌تا فه‌تاحی جوبرایل سه‌رۆك ئێڵی سمایه‌ڵه‌ نه‌خۆش كه‌وتووه‌ له‌سه‌ره‌تای‌ سه‌ده‌ی‌ نۆزده‌، حه‌كیم و دنیادیده‌كان پێیانوتووه‌ له‌شوێنێكی فێنك ڕه‌ش ده‌وارت هه‌ڵده‌و هات و چۆ مه‌كه‌، ئه‌میش ده‌چێته‌ «بڵكان»ی سه‌ر شاخی به‌رانان و ئاوه‌دانی‌ ده‌كاته‌وه‌، پاش مردنی ئه‌م سه‌رخێڵه‌ حه‌مه‌ی‌ فه‌تاحی جوبرائیل شوێنی گرتۆته‌وه‌ كه‌ ده‌چنه‌وه‌سه‌ر سمایلی حه‌مه‌ ڕۆغزاد. ئه‌م ناوچه‌ی قه‌ره‌داغه‌ شوێنی په‌ڕینه‌وه‌ و هاتوچۆو خێڵ به‌ره‌و ژوورو به‌ره‌و خواری‌ جاف بووه‌ به‌تایبه‌ت ئێڵه‌كانی‌ «ته‌رخانی‌«و «هارونی»و «شاتری‌«و «گڵاڵی»، ئه‌مما ئێڵی ڕۆغزایی كه‌ له‌گه‌رمیانه‌وه‌ «كفری‌ و كه‌لار و پێواز..)ه‌وه‌ به‌ڕێ كه‌وتوون بۆ گه‌شته‌ به‌ناوبانگه‌كه‌ی‌ جاف (گه‌رمیان و كوێستان) ئه‌وان له‌ده‌ربه‌نی په‌یكوڵی نێوان چیای زه‌رده‌و چیای گوڵانی‌ ده‌ربه‌ندیخانه‌وه‌ شۆڕبوونه‌ته‌وه‌ سه‌ر چه‌می دێوانه‌، لاله‌ حه‌مه‌ی‌ فه‌تاحی جوبرائیل له‌«وارگه‌ ڕه‌قه‌«ی‌ باوك و باوه‌لێیه‌وه‌ له‌ته‌ك قه‌ومه‌كانیدا جوڵاوه‌، كه‌ چۆته‌ كوێستان و سه‌رپه‌ڵه‌ی‌ پایز گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ گونده‌كانی‌ «دووكه‌رۆ _ كه‌ به‌مانای‌ دوو گه‌روو دێت) ئاوه‌دانی‌ كردۆته‌وه‌، هاتۆته‌ ئه‌وێ كه‌ لاله‌ حه‌مه‌ی‌ فه‌تاحی جوبرائیل وه‌فات ده‌كات ڕۆسه‌می‌ كوڕی جێی ده‌گرێته‌وه‌.

گوندی دوكه‌رۆ و به‌گژاچونه‌وه‌ی‌ داگیركه‌ر
ڕۆسه‌می حه‌مه‌ی‌ فه‌تاحی جوبرائیل جافداری‌ كردووه‌، به‌ڵام كاتێك به‌خزمه‌ت شێخی نه‌مر «مه‌لیك مه‌حموود»ی‌ مه‌لیكی كوردستان ده‌گات ده‌بێته‌ یاوه‌رو دڵسۆزی و شێخی مه‌لیكیش ده‌یكاته‌ (قۆمانداری‌ قه‌وه‌ی‌ شه‌عبی _ فه‌رمانده‌ی‌ مه‌فره‌زه‌ی‌ میللی) له‌زۆرێك له‌شه‌ڕو پێكدادانه‌كاندا له‌ته‌ك مه‌لیكی كوردستان وه‌ستاوه‌، لالۆ (محه‌مه‌د ڕۆسته‌م محه‌مه‌د فه‌تاح جوبرائیل) ئێستا ته‌مه‌نی 82 ساڵه‌و به‌گوندستانی‌ گوت: شه‌ڕی (ئاوباریك) له‌(بنارگل) هه‌رچی عه‌شایه‌ری‌ ئه‌م كورده‌ته‌،به‌شداری‌ كرد، باوكم (ڕۆسه‌می حه‌مه‌ی‌ فه‌تاح) له‌ته‌ك بڕێ له‌قه‌ومه‌كانی‌ له‌ته‌ك له‌شكری‌ شێخ بوو، باوكم قۆمانداری‌ قه‌وه‌ی‌ میللی بوو، پاش شه‌ڕێكی گه‌وره‌ له‌ 3/4/1931 له‌ئاوباریك و ژماره‌یه‌ك شه‌هیدو بریندار، بڕیاری‌ پاشه‌كشه‌ ده‌ده‌ن، باوكم وه‌دزی له‌شكری‌ ئینگلیزه‌وه‌ هاته‌ گوندی دوكه‌رۆی قه‌ره‌داغ، ئامر قه‌وه‌ی‌ عێراق (سید علی حجازی) بوو، ولاته‌كه‌ی‌ كردبووه‌ ئاگر، خه‌ڵكی ده‌كوشت، خه‌ڵكی ده‌گرت، پیاوی ئینگلیز بوو، ده‌یده‌هێشت باوكم دانیشێ و بحه‌وێته‌وه‌، هه‌تا «شێخ غه‌فوری‌ شێخ حسێنی چرچه‌ڵا» میانگیری كردو بۆی تێكه‌وت لای‌ ئه‌و قۆماندانه‌ بێ به‌زه‌ییه‌، بۆیه‌ بڕیاری‌ دا: ئه‌گه‌ر ڕۆسه‌می حه‌مه‌ی‌ فه‌تاح له‌ئاوایی دووكه‌رۆ دانیشێ، ده‌بێ هه‌موو ڕۆژانی شه‌ممویه‌ك بچێته‌ قه‌راغ ئیسپات وجو بكات، پاشان ده‌بێ (پێنج چه‌كی ته‌یاره‌ شكێن )و (500 فیشه‌ك)و (500 ڕوپێ) جه‌زا بدات و باوكم دای‌. له‌ساڵی 1961 هه‌رای كه‌وا سوره‌كان «شۆڕشی میللی عه‌شایه‌ره‌ كورده‌كان» دژی قاسم له‌ده‌ربه‌ندیخان و ده‌ربه‌ندی بازیان پێكه‌وه‌ ده‌ستی پێكرد، مام حه‌مه‌ی‌ لاله‌ ڕۆسه‌م گوتی: باوكم و خزمان به‌شدار بوون، لێره‌وه‌ وه‌بان كه‌ر نان‌و ئاوو فیشه‌كمان بۆ ده‌بردن، ئه‌وجا له‌و سه‌رده‌مانه‌ی‌ باوكم له‌«دوكه‌رۆ» دانیشتبوو «شێخ مه‌حموودی‌ مه‌لیكی كوردستان» سه‌ردانی كرد، له‌ساڵی 1967یش شێخ له‌تیفی شێخ مه‌حموودی‌ حه‌فیدو شێخ كاوه‌ی‌ كوڕی سه‌ردانی‌ باوكمیان كرد، له‌م ئاخره‌یشدا شێخ مه‌حموودی‌ كوڕی شێخ كاوه‌ی‌ حه‌فید سه‌ردانی‌ باوكمیان كرد

ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی‌ گوندی‌ چاڵگه‌
بنه‌وانی‌ جۆگه‌ی‌ كۆن كه‌ له‌دێوانه‌وه‌ هه‌ڵگیراوه‌ چاڵ بووه‌، بۆیه‌ به‌م گونده‌یان گوتووه‌ چاڵگه‌، زیاتر له‌حه‌وت ئاشی ئاو «ئاسیاو» له‌ئه‌ستێڵی خوارو و تازه‌دێ و هه‌تا دوكان و كانی‌ حه‌یران له‌سه‌ر چه‌می‌ دێوانه‌ هه‌بوو هه‌تا په‌یابوونی‌ ئاشه‌ مه‌كینه‌ له‌دوكانی‌ قه‌ره‌داغ، پرۆژه‌یه‌كی ئاودێرییان هه‌یه‌ كه‌ له‌بنه‌وانی‌ جۆگه‌وه‌ بۆ ناو زه‌وییه‌كانی‌ مه‌ره‌زه‌و ئاودێری باخ به‌درێژی 2 كیلۆمه‌تر هه‌ڵگیراوه‌ و سودێكی زۆرباشی بۆ جوتیاره‌كان هه‌یه‌. ڕۆبیته‌ن ڕۆسته‌م حه‌مه‌ فه‌تاح ده‌م سپی و ئه‌نجومه‌نی‌ گوندی چاڵگه‌یه‌ ئه‌و به‌ گوندستانی‌ گوت: زه‌عیم سدیقی تاوانبارو فاشیستی سوپای عێراق له‌ساڵی 1963 به‌ردرایه‌ گیانی گوندنشینه‌كان، بۆیه‌ ئاواییه‌كانی‌ «چه‌مه‌رگه‌«و «كانی‌ ساردی ده‌ربه‌ندیخان»و «ئاوایی چه‌می سمۆر»و «ئاوایی ده‌لوجه‌«و «گۆشان» لێیان قه‌وما، ئاواییه‌كانیان سوتاو تاڵان و بڕۆ كران، بۆیه‌ په‌نایان هێنا بۆلای‌ باوكم له‌«دوكه‌رۆ» باوكم له‌ته‌ك ئه‌م قه‌ومانه‌ هاتنه‌سه‌ر چه‌می دێوانه‌، كه‌پرو ده‌واریان هه‌ڵداو به‌یه‌كه‌وه‌ ماوه‌یه‌ك مانه‌وه‌، دواتر باوكم له‌ته‌ك قه‌ومان و خزمانی دوكه‌رۆو دوكان و بلكان ڕێكه‌وتن وه‌ك برا، باوكم لێره‌ له‌چاڵگه‌ بمێنێته‌وه‌ ئیدی ئه‌مه‌ بوو ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ی چاڵگه‌. ئه‌م دێیه‌ له‌گه‌ڵ ئاوایی دوكانی‌ قه‌ره‌داغ به‌یه‌كه‌وه‌ كه‌رتی كشتوكاڵی ژماره‌ «15»ن، دوو سێ هه‌زار دۆنم شیاوی كشتوكاڵ و دوو سێ هه‌زار دۆنم له‌وه‌ڕگه‌و شاخه‌ڵانی‌ هاوبه‌شمان هه‌یه‌و به‌ته‌نها دێیه‌كه‌ی‌ خۆمان «150» دۆنمی به‌راومان هه‌یه‌ له‌سه‌ر چه‌می دێوانه‌، له‌ساڵی 1999 قوتابخانه‌ لێره‌ كراوه‌ته‌وه‌ محه‌مه‌دی حاجی حه‌مه‌ومینی جافه‌رانی یه‌كه‌م مامۆستای‌ گوند بووه‌، لێره‌ جاران به‌زۆری مه‌ره‌زه‌و توتن كریاوه‌، جگه‌ له‌خه‌له‌و خه‌رمان و دالێ و به‌خێوكردنی‌ مێگه‌ل و ڕه‌شه‌وڵاخ. له‌ساڵی 1988 ساڵی ئه‌نفاله‌ به‌دناوه‌كه‌ی‌ ئومه‌ی‌ عه‌ره‌بی بۆسه‌ر كوردی بێكه‌س و بێدیفاع لێره‌ خۆمان «15» ماڵ و سێ ماڵی ئێلی چوچانی و ژماره‌یه‌ك ماڵی پێشمه‌رگه‌و هه‌ڵاتوی‌ سه‌ربازی لێ بوو، په‌لاماردریاین، چوار كه‌سمان ئه‌نفال كرا.

شۆڕش و گوندی چاڵگه‌
له‌پایزی ساڵی 1976 مه‌لا ئه‌حمه‌دی حه‌مه‌ومینی خه‌جێ به‌ناوی‌ كڕینی ئاژه‌ڵ و جامبازییه‌وه‌ هاته‌ گوندی چاڵگه‌، عه‌تای‌ ڕۆسه‌می چاڵگه‌ به‌گوندستانی‌ گوت: ئه‌و ده‌مه‌ (شه‌وكوت) هه‌بوو، حزبی به‌عس جه‌رده‌و دزو پیاوی خوێڕی ده‌نارده‌سه‌ر گونده‌كان به‌ناوی‌ پێشمه‌رگه‌وه‌ «سه‌رانه‌«و «پاره‌«یان لێ ده‌ستاندین، كه‌ پێشمه‌رگه‌ په‌یدا بوو، ئه‌مانه‌ ڕایان كردو بوون به‌ جاش، ئیدی ڕێكخستن ده‌ستی پێكرد، دوای‌ چه‌ن مانگێ مه‌فره‌زه‌یه‌ك به‌فه‌رمانده‌یی «ملازم جوامێر سیامێر» هاتن بۆ لامان كه‌ زانیان ئێمه‌ش پشتیوانیانین هاتن «گۆران تله‌زه‌یتی»و «شێخ شه‌ماڵی باخ و مامۆستا حه‌مه‌ومین»مان تیا ناسی، من تفه‌نگێكی‌ (مزه‌لی)م بوو له‌شانی خۆم داگرت و خستمه‌ شان گۆران تله‌زه‌یتی شه‌هیدو قاره‌مان، له‌گۆمه‌زه‌ردی كه‌ڵۆش عه‌زیزی حاجی عه‌بدوڵڵا حه‌یف ئه‌نفال كرا ئه‌ویش تفه‌نگێكی‌ پێشكه‌ش به‌پێشمه‌رگه‌كانی‌ شۆڕشی نوێ كرد. ئه‌كره‌م ئه‌حمه‌د ڕۆسه‌م یه‌كێكیتره‌ له‌دانیشتوانی‌ گوندی چاڵگه‌_ قه‌ره‌داغ _ بناری‌ شاخی كه‌وڵۆش له‌سه‌ر چه‌می دێوانه‌ به‌گوندستانی‌ وت:له‌ساڵی 1979 له‌سه‌ر ده‌ستی مامۆستا ئه‌نوه‌ر كه‌ناوی‌ (ڕه‌فیقی سه‌بری) بوو له‌گه‌ڵ فوئادی حاجی قایر ئێمه‌بووین به‌ڕێكخستن، له‌ساڵی 1985 كه‌ حكومه‌تی‌ داگیركه‌ری‌ عێراق قوتابخانه‌كانی‌ داخست له‌ناوچه‌ ڕزگاركراوه‌كانی‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی‌ ه. پ. ك ی (ی. ن. ك) یه‌كێتی مامۆستایانی كوردستان قه‌ڵه‌می له‌گه‌ڵ چه‌كی هه‌ڵبڕی و ئه‌و بۆشاییه‌ی پڕكرده‌وه‌، من بووم به‌مامۆستای‌ شۆڕش، كاك سدیق ئه‌فسه‌رێكی سوپای كوردستانه‌ له‌هێزه‌كانی‌ (70) سه‌باره‌ت به‌به‌شداریان له‌شه‌ڕه‌كانی‌ دژ به‌جه‌رده‌و سه‌گه‌ڕیش بۆگه‌نه‌كانی‌ داعش به‌گوندستانی‌ گوت: گونده‌كه‌ی‌ ئێمه‌ خۆبه‌خشانه‌ به‌شداریان كرد له‌شه‌ڕه‌كان، له‌داقوق، له‌خورماتوو، ناوچه‌كانی‌ كه‌ركوك، به‌ (20) پێشمه‌رگه‌ی‌ قاره‌مانه‌وه‌. ئێستاش ئاماده‌ین به‌سه‌رو ماڵ به‌رگری‌ له‌كوردستان و كورد بكه‌ین.

ئێستاو چاڵگه‌
شه‌پۆله‌كانی‌ دێوانه‌، به‌هاژه‌و لرفه‌و هاوارن، له‌به‌نده‌نی‌ چیاكان ده‌نگ ده‌داته‌وه‌ باخه‌ ترشه‌مه‌نییه‌كان «پرته‌قاڵ و سندی» به‌رامبه‌ر تیشكی خۆر ڕه‌نگی پرته‌قاڵیان ده‌دا به‌ تیشك، قه‌رسیل تا لمۆزی به‌رخ و كار هه‌ڵسابوون، شه‌ونمیش تاڵ تاڵ، ئاونگ ئاونگ گیاكانیان شكاندبۆوه‌و لێشی نه‌ده‌بوونه‌وه‌، مێگه‌ل به‌قه‌ی‌ كه‌وڵۆش و قه‌ڵا قه‌یمه‌س و قامیشان و دوكه‌رۆو دوكان و به‌رده‌ڵانه‌كانی‌ سۆڵه‌ی‌ شێخ قایرو هه‌ناره‌ بڵاوبووبوونه‌وه‌ و سه‌ریان له‌و گژوگیایه‌ی‌ ئه‌م به‌فرانباره‌ هه‌ڵ نه‌ده‌بڕی، ژیان پڕ له‌جوڵه‌ بوو، باڵنده‌كانیش ده‌هاتن و ده‌چوون دیاربوو نوقڵانه‌ی‌ ساڵێكی به‌به‌هاتیان پێ بوو، من بینیمن.

print

 285 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*