سەرەکی » وتار » ئازاد ئیبراهیم ‌ » گوندەكان لە سیستمی لامەركەزیدا

وتەی ئەمجارە

گوندەكان لە سیستمی لامەركەزیدا

34

لە چەندان وێستگەدا یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بە گرنگەوە باسی سیستمی لامەركەزی كردووە چی لە دانیشتنەكانی لەگەڵ حكومەتی عیراقی پێشو و چی لە پێكهێنانی كابینە یەك لەدوای یەكەكانی حكومەتی هەرێمی كوردستان دا، بیریشمان نەچێت لە دوای ڕاپەڕینی ساڵی 1991ەوە یەكێتی (ئەنجومەنی گوندەكان)ی لە گوندەكانی كوردستان دانا كە ئەمەش بۆ خۆی بەڵگەی ئەوەیە یەكێتی دەیەوێت هەموو جوگرافیایەك دەسەڵاتی خۆی جێبەجێ بكات و بتوانێت ڕۆڵی هەبێت لە پرۆسەی بنیادنانەوەی وڵات دا.

كەواتە بەپێی هەوڵەكەی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بێت بە گرنگیدان بە گوندەكان لەناو سیستمەكانی بەڕێوەبەری دا، بۆمان دەردەكەوێت كە گوندەكانیش دەتوانن لەناو ئەم سیستمە لامەركەزییەدا جێدەستیان دیار بێت و بەڕۆڵی گرنگی خۆیان هەستن.

گوندەكان دەتوانن لەم سیستمەدا بە بەهێزی و بەپێشبڕكێیەكی زۆر بەشێكی گەورە لە بازاڕی وڵات پڕ بكەنەوە و دەسەڵاتی پارێزگاكان مامەڵەی تەواویان لەگەڵ بكات و دەرفەتی ئەوە بداتە گوندەكان كە هەوڵی زیاتر بدەن بۆ بەشداریان لە بەرهەمهێنان دا، یەكێكیتر لە ماهییەتی گوندەكان بۆ لامەركەزی ئەوەیە ئەنجومەنی گوندەكان دەتوانن لە چوارچێوەی دەسەڵاتی هەر پارێزگایەكدا لێنك و پەیوەندی دروست بكەن لەنێوان دەسەڵاتی خۆجێیی پارێزگا و گوندەكان تاكو بەرهەمی جوتیاران لە بارودۆخی زیان كردنیشدا هەموو زیانەكەی بۆ جوتیاران نەگەڕێتەوە و حكومەتی خۆجێیی گوندەكانیش وەك بەشێك لە خزمەت و پرۆژەی خۆی بزانێت بۆ گەشەكردنی چوارچێوە كارگێڕی و داراییەكەی خۆی.

لە زۆرێكی وڵاتاندا گوندەكان وەك هێزێكی كاریگەر و پاڵپشتێكی باش بۆ سیستمی لامەركەزی هەژمار دەكرێت، لە وڵاتانی وەك ئەڵمانیا تا سنورێكی زۆر دەرفەت دراوەتە گوندەكان بۆ ئەوەی هێزی دارایی و ئابوری خۆیان لە بازاڕی ناوخۆیی دا بەكاربهێنن و سیستمی بەڕێوەبەری هەر گوندێك جیاوازە لە گوندێكی دیكە، بۆیە ئەو گوندانەی زیاتر دەتوانن بەرهەم بهێنن دەتوانن زیاتریش خزمەتی دەسەڵاتی خۆجێیی بكەن، لەبەرامبەردا حكومەتیش هەمیشە هاوكارێكی تەواویانە لە ساغكردنەوەی بەروبومە كشتوكاڵی و شیرەمەنییەكان داو هەر دوولا هاوكاری یەكترن لە پێداویستییە مادییەكان و كەرەستە كشتوكاڵییەكان ئەمەش هەندەرێكی باشی گوندەكانە، بەڵام لە سیستمە مەركەزییەكاندا ئەمە بۆ گوندەكان زەحمەتە و لە كاتێكدا پەراوێزخستن لەنێوان شارەكاندا هەیە و دەبێت ئەوا گوندەكان لە كەنارەوە فڕێ دەدرێنە كەنارێكی دیكەوە و كەمترین كات حكومەتی مەركەز پێویستی بە گوندەكانە كە ڕووداوێكی نەخوازراو یان ڕووداوێكی سیاسی ڕووبدات.

لە هەرێمی كوردستان 29 ساڵە لە سایەی سیستمی مەركەزی دا تاكە شتێك بۆ گوندەكان كرابێت ئەنجومەنی گوندەكان بووە كە ئەویش كاری یەكێتی بووە نەك حكومەت، ئەگینا بەردەوام بینیومانە گوندەكان وەك پێویست ئاوڕیان لێنەدراوەتەوە و گوندەكان نەبووەنەتە جێبایەخی حكومەت، بۆیە لەم كاتەدا نەك بەرهەمی ناوخۆش لە زیادبوندا نەبووە بەڵكو بەرهەمی هاوردەكراو شوێنی بەرهەمە ناوخۆییەكەی گرتۆتەوە و ڕەنجی جوتیارو گوندنشینیش بە هەردەر دەچێت هەموو ساڵێك و لە هەر زیان و زەرەرێكیش جوتیاران دەیكەن حكومەت كەمترین هاوكاری جوتیاران ناكات بۆ قەرەبوكردنەوەیان تاكو دوای هەر زیانێك جوتیاران بە گڕوتینەوە دەست بكەنەوە بە كارەكەیان و خەم لە زیان و زەرەركەی نەخۆن.

گوندەكان لە تەواوی وڵاتانی جیهاندا بەجیاوازی سیستمەكانیشەوە كە سیستمی مەركەزی بێت یان سیستمی لامەركەزی، گرنگن و حكومەت لە زیادكردنی بەرهەمی ناوخۆیی دا وەك سەرچاوەیەكی داهات پشتیان پێدەبەستێت، بەڵام لە سیستمی لامەركەزیدا جیاوازترە، لەم سیستمەدا گوندەكان هاوكێشەیەكی پێچەوانە دروست دەكەن، لەكاتێكدا بەكاتی كەم و گواستنەوەی نزیك سودێكی زۆر بە حكومەتی خۆجێیی دەگەیەنن هاوكات حكومەتە خۆجێییەكەش گوندەكان لەبیر ناكات و بەردەوام لە هەوڵدایە بۆ ئەوەی بەردەوامی بە پرۆسەی بەرهەمهێنان و بە بازاڕكردن بدەن و هەوڵەكانیان بە هەدەر بچێت.

print

 177 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*