سەرەکی » ئەدەب و هونەر » سراج بناگه‌ر چیرۆكه‌كانی ئاویه‌ر ده‌گێڕێته‌وه‌

سراج بناگه‌ر چیرۆكه‌كانی ئاویه‌ر ده‌گێڕێته‌وه‌

ئه‌گه‌رچی شێوه‌زاری ئه‌رده‌ڵانی شێوه‌زارێكی میللی تایبه‌ت به‌ ناوچه‌ی سنه‌ و ده‌وروبه‌ره‌كه‌یه‌تی و زۆرتر له‌و ناوچه‌یه‌ قسه‌ی پێده‌كرێ، كه‌متر نووسه‌ران خۆیان له‌ قه‌ره‌ی ئه‌و شێوه‌زاره‌ داوه‌ ئه‌مه‌ش له‌به‌ر ئه‌وه‌ی زاری قسه‌كردنی كه‌مینه‌یه‌كه‌ له‌ كوردستاندا. تاوه‌كو ئێستا دوو نووسه‌ر هه‌ن چیرۆك و رۆمانه‌كانیان به‌و شێوه‌زاره‌ نووسیوه‌، ئه‌وانه‌ش موحه‌مه‌د ته‌وفیق موشیرپه‌ناهییه‌، كه‌ چه‌ند چیرۆكێكی به‌و شێوه‌زاره‌ نووسیوه‌. هه‌روه‌ها سراج بناگه‌ر كه‌ زۆرترین به‌رهه‌می رۆمان و چیرۆكی به‌ شێوه‌زاری ئه‌رده‌ڵانی «سنه‌«یی نووسیوه‌. ئه‌م شێوه‌زاره‌ شیرینه‌ له‌سه‌ر زار گه‌لێك خۆش و شیرینه‌، لێ چون شێوه‌زارێكی محه‌لییه‌ و زاری كه‌مینه‌یه‌ كه‌متر گرنگی پێ ده‌درێ، به‌ جۆرێك خه‌ریكه‌ له‌بیر ده‌چێته‌وه‌.

سراج بناگه‌ره‌، ئه‌م نووسه‌ر سنه‌یییه‌ خاوه‌نی شێوازی خۆیه‌تی له‌ نووسیندا، كه‌ به‌ شێوه‌زاری ئه‌رده‌ڵانی ناوچه‌ی سنه‌ ده‌نووسێ. چیرۆك و رووداوه‌كانی نێو به‌رهه‌مه‌كانی ئه‌م نووسه‌ره‌ چیرۆك و به‌سه‌رهاتی ئاویه‌ره‌، سراج به‌ یه‌كێ‌ له‌ نووسه‌ره‌ باشه‌كانی نێوه‌ندی ئه‌ده‌بی كوردی داده‌نرێ له‌ رۆژهه‌ڵات خوێنه‌ری زۆره‌ و ره‌خنه‌گره‌كان له‌باره‌ی به‌رهه‌مه‌كانییه‌وه‌ لێكۆڵینه‌وه‌یان كردووه‌. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئه‌م ده‌نگه‌ تا ئێستا به‌ ته‌واویی نه‌گه‌یشتووه‌ به‌ هه‌موو خوێنه‌رێكی كورد، هۆكاری ئه‌مه‌ش ئه‌و شێوه‌زاره‌یه‌ كه‌ پێی ده‌نووسێ، لای زۆرینه‌ی خوێنه‌ری كورد تێگه‌یشتن لێی ئه‌سته‌مه‌، به‌تایبه‌ت له‌ باشوور. خوێنه‌ری ئه‌مڕۆ زۆر تاقه‌تی خۆ ماندووكردنی نییه‌. هۆكارێكی دیكه‌ ئه‌وه‌یه‌ كتێب و به‌رهه‌می نووسه‌ران له‌ نێوان رۆژهه‌ڵات و باشووردا كه‌متر ئاڵوگۆڕی پێده‌كرێ. به‌تایبه‌ت به‌رهه‌می ئه‌ده‌بیاتی باشوور سنوور نابڕێ، زۆر سه‌خته‌ بتوانی دوو كتێب له‌ سنوور به‌ په‌ڕێنیته‌وه‌ بۆ ئه‌ودیو. به‌داخه‌وه‌ ئه‌وه‌ چاره‌نووسی گه‌لێكی له‌ت و په‌ت و په‌رتكراوه‌.

سراج بناگه‌ر له‌به‌رهه‌مه‌كانیدا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ نێو ژیانی خه‌ڵك و چیرۆكی سنه‌یییه‌كان ده‌گێڕێته‌وه‌. له‌ رۆمانی خه‌وزڕان دا به‌هه‌مان شێوه‌ چیرۆكی ئه‌وین و دابڕان و ژیانی سه‌ختی خه‌ڵكی ئه‌و ناوچه‌یه‌ ده‌گێڕێته‌وه‌. ژیانی كورده‌واری چۆنه‌ و چۆن ده‌ژین. چیرۆكی ئه‌وینداری فه‌ریدوون و سه‌یران ده‌گێڕێته‌وه‌. له‌ پاڵ چیرۆكی سه‌ره‌كی رۆمانه‌كه‌دا كه‌ چیرۆكی ئه‌ویندارییه‌. گه‌لێك چیرۆك و به‌سه‌رهاتی خه‌ڵكی ئه‌م ناوچه‌یه‌ ده‌خاته‌ به‌رباس. له‌وانه‌ چیرۆكی پیاوسالاری و به‌كه‌م سه‌یركردنی ژن. نووسه‌ر باسی ئه‌وانه‌ ده‌كات كه‌ كچیان هه‌یه‌ و خودا كوڕی پێ نه‌به‌خشیون له‌نێو كۆمه‌ڵی كورده‌واریدا به‌ ئوجاخ كوێر ناودێر ده‌كرێن. وه‌ك له‌رۆمانه‌كه‌دا هاتووه‌«. من ته‌نیا دوو كه‌نیشكم هه‌س. ئه‌مه‌ گه‌وره‌كه‌س. ئه‌ویاكه‌م جارێ كلاس هه‌شته‌. ئه‌ویچم هه‌ر فه‌قیر و خاسه‌. وه‌لێ ئه‌مه‌مه‌ چتێرتره‌. مه‌ردم ئه‌یژن پێم ئوجاخ كوێر. دوور و نزیك ژنفتگمه‌ ئه‌یژن فلانی ئوجاغ كوێره‌، چون كوڕی نییه‌. ده‌ی چه‌ بكه‌م برا خۆ ئوجاخ كوێری به‌ده‌ست به‌شه‌ر نییه‌!؟ منیچ حه‌زم ئه‌كرد ئوجاخم رۆشن بووایت دوواییمه‌ خوا مه‌یلی نه‌وگه‌ چه‌ خاكێ بكه‌مه‌ سه‌رما!؟…» سراج زۆر به‌جوانی و به‌و زمانه‌ پاراو و جوان و شیرینه‌ له‌ زاری كارئه‌كته‌ره‌كان خۆیانه‌وه‌ چیرۆكی ئه‌و ژیانه‌ سه‌خته‌یان ده‌گێڕێته‌وه‌.

له‌ كۆمه‌ڵه‌ چیرۆكی چاوشاره‌كێ شدا به‌هه‌مان شێوه‌ سراج بناگه‌ر چیرۆكی خه‌ڵكی ده‌گێڕێته‌وه‌. ئه‌م كتێبه‌ش له‌كۆمه‌ڵێك چیرۆك پێكدێ له‌وانه‌ چیرۆكه‌كانی سه‌ره‌خوه‌ر، ئه‌م چیرۆكه‌ باس له‌ نه‌ریتێكی ناشیرینی كورده‌واری ده‌كات كه‌ به‌هۆی دواكه‌وتوویی خه‌ڵكه‌وه‌ گرنگی پێدراوه‌ و له‌ زۆر ناوچه‌ی كوردستاندا هه‌بووه‌ و هێشتاش له‌ هه‌ندێك شوێن هه‌یه‌. چیرۆكه‌كه‌ باسی كه‌سێك ده‌كات كه‌ به‌ له‌ دایكبوونی وی كه‌سێكی خۆشه‌ویستی خێزانه‌كه‌ی ده‌مرێ و به‌وهۆیه‌وه‌ به‌رده‌وام ده‌كه‌وێته‌ به‌رده‌م تانه‌ و ته‌شه‌ر، پێی ده‌ڵێن سه‌ره‌خۆره‌. له‌ چیرۆكێكی دیكه‌ دا به‌ناونیشانی هه‌ساره‌ دووره‌كان چیرۆكی ئه‌وینداری كچێك و كوڕێك ده‌گێڕێته‌وه‌. كه‌ باوكی كچه‌كه‌ حاجی مه‌حمود رازی نییه‌ كچه‌كه‌ی بدات به‌كوڕ ماڵ عه‌به‌ چه‌ورێ. كچه‌ش له‌داخا خۆی ده‌رمانخوارد ده‌كات و ئاخیری باوكه‌كه‌ رازی ده‌بێ و چیرۆكه‌كه‌ به‌زه‌ماوه‌ندی ئه‌و دوو عاشقه‌ ده‌ست پێده‌كات و به‌ زه‌ماوه‌نده‌كه‌ش كۆتایی دێ. سه‌ره‌تا له‌ زه‌ماوه‌ندی له‌یلا و ئه‌رسه‌لانه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كات، له‌وێوه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ گێرمه‌وكێشه‌ی ئه‌وینداری ئه‌و دوو عاشقه‌. چه‌ندین چیرۆكی دیكه‌ له‌دووتوێی ئه‌م كتێبه‌دا هه‌ن له‌وانه‌ زه‌ماوه‌ن، یاو، قاو، نامه‌، لێزمه‌. كه‌ زۆربه‌ی چیرۆكه‌كان چیرۆكی كوردانه‌یه‌ و گێڕانه‌وه‌ له‌دنیای نه‌ریتخوازی و به‌سه‌رهاتی سه‌ختی مرۆڤه‌كانه‌ له‌نێو كۆت و به‌ندی ئه‌و نه‌ریتانه‌دا.

رۆمانی قولولوو یه‌كێكی دیكه‌یه‌ له‌رۆمانه‌كانی سیراج بناگه‌ر كه‌ هه‌ر به‌و شێوه‌زاره‌ نووسراوه‌، چیرۆكی چوار هاوڕێیه‌ به‌ناوه‌كانی خه‌لیل و كامه‌رانی و یه‌حیا و سه‌یفه‌. هه‌ر یه‌ك له‌م چوار كه‌سه‌ كه‌ هاوڕێی یه‌كن و هه‌ر یه‌كه‌و چیرۆكێكی هه‌یه‌ و هه‌ر یه‌كه‌یان خاوه‌نی بیركردنه‌وه‌ی خۆیه‌تی. زه‌مه‌نی رۆمانه‌كه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ سه‌رده‌می شۆڕشی ئیسلامی ئێران. رووداوه‌كانی‌ نێو ئه‌م رۆمانه‌ ئه‌وینداری و سیاسه‌ت و شۆڕش و ژیانی‌ كورده‌واری‌ خه‌ڵكه‌كه‌یه‌تی‌.

ئه‌م به‌رهه‌مانه‌ی‌ سیراج بناگه‌ر له‌ بڵاوكراوه‌كانی‌ چاپه‌مه‌نی‌ خانی یه‌.

ئەدەب و هونەر

 391 جار بینراوە