سەرەکی » وتار » ئازاد ئیبراهیم ‌ » ئیسرائیل به‌ره‌و كرانه‌وه‌ی زیاتر

رای ئازاد

ئیسرائیل به‌ره‌و كرانه‌وه‌ی زیاتر

5

له‌ ساڵی 1973وه‌ له‌ رێكه‌وتنێكی نێوان ئه‌مریكا و سعودیه‌دا كه‌ به‌ رێكه‌وتنی نه‌وت به‌رامبه‌ر دۆلار ناوده‌برێت، سعودیه‌ وه‌ك بریكارێكی دڵسۆز، زۆر كاری‌ بۆ ئه‌مریكا كردووه‌ و دیارترینیشیان نزیككردنه‌وه‌ی‌ جیهانی‌ عه‌ره‌بییه‌ له‌ ئیسرائیل.

ئه‌و هه‌موو نازپێدان و بێده‌نگییه‌ی‌ ئه‌مریكا له‌ ئاست سعودیه‌ و سیستمه‌ داخراوه‌كه‌ی‌ سعودیه‌ و ده‌سه‌ڵاتی‌ «محه‌مه‌د شا سه‌لمان»ی‌ ئێستا هه‌یه‌تی، هه‌ر هه‌مووی له‌پێناوی ئه‌وه‌ بووه‌ سعودیه‌ ده‌رچه‌یه‌ك بدۆزێته‌وه‌ گۆشه‌گیریی له‌سه‌ر ئیسرائیل بشكێنێت و ده‌روازه‌كانی‌ به‌ڕووی وڵاتانی‌ كه‌نداودا بكاته‌وه‌ و چیتر ئیسرائیل ته‌نها وڵاتێكی سه‌یركه‌ر نه‌بێت له‌ناوچه‌كه‌دا كه‌ نه‌توانێت هیچ خۆڕاته‌كاندنێكی سیاسی و ئابووریی‌ و بازرگانی‌ بكات.

ده‌وترێت له‌ یه‌كه‌م سه‌ردانی‌ دۆناڵد تره‌مپدا وه‌ك سه‌رۆكی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی‌ ئه‌مریكا له‌ 20ی ئایاری 2017دا، ئه‌و په‌یامه‌ی‌ به‌ وڵاتانی‌ ئه‌نجومه‌نی‌ هاریكاریی‌ كه‌نداو داوه‌ كه‌ ده‌بێت په‌یوه‌ندییه‌كانیان له‌گه‌ڵ ئیسرائیل چاك بكه‌نه‌وه‌ و بۆ ئه‌و مه‌به‌سته‌ش سعودیه‌ ته‌واوی‌ په‌یامه‌كانی‌ ئه‌مریكای‌ به‌ كرداریی‌ كردووه‌ و له‌پێش هه‌ر وڵاتێك په‌یامه‌كه‌ی‌ به‌ قه‌ته‌ر گه‌یاندبوو كه‌ هاوكاریی‌ رێكخراوه‌ تیرۆریستییه‌كانی‌ سوریا و عیراق نه‌كات، بۆیه‌ به‌ درێژایی مێژووی‌ دامه‌زراندنی «ئه‌نجومه‌نی‌ هاریكاریی‌ كه‌نداو»، ئه‌وه‌ یه‌كه‌مینجار بوو ناكۆكی بكه‌وێته‌ نێوان وڵاتانی‌ كه‌نداوه‌وه‌ و تا ئه‌ندازه‌یه‌ك له‌یه‌كتریی دووربكه‌ونه‌وه‌.

هه‌ر له‌دوای‌ ئه‌و ئاڵۆزییانه‌ش كه‌ كه‌وته‌ نێوان سعودیه‌ و قه‌ته‌ره‌وه‌ له‌سه‌ر پرسی تیرۆر و تۆمه‌تباركردنی‌ قه‌ته‌ر به‌وه‌ی كه‌ په‌یوه‌ندیی له‌گه‌ڵ گروپی تیرۆریستیی داعشدا هه‌یه‌، ئه‌وه‌بوو وه‌زیری به‌رگریی‌ ئیسرائیل ئه‌ڤیگدۆر لێبه‌رمان، نامه‌یه‌كی ئاراسته‌ی‌ سعودیه‌ كرد و له‌و نامه‌یه‌دا ده‌ڵێت: «ئه‌وه‌ی‌ مه‌ترسییه‌ بۆسه‌ر ناوچه‌كه‌ تیرۆره‌ نه‌ك ئیسرائیل، بۆیه‌ ئیسرائیل ئاماده‌یه‌ هاوكاریتان بكات».

كرانه‌وه‌ی‌ ئیسرائیل به‌ڕووی ناوچه‌كه‌دا و ئیمزاكردنی چه‌ند رێكه‌وتنێك له‌گه‌ڵ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی ناوچه‌كه‌ و ده‌ستبردن بۆ بازرگانیی‌ گه‌وره‌ و پڕۆژه‌ی‌ ستراتیژی كه‌ یه‌كه‌مینجاره‌ ئیسرائیل له‌ ناوچه‌كه‌دا ئه‌و كرانه‌وه‌ گه‌وره‌ و له‌به‌رچاوه‌ ده‌كات، نیشانه‌ی‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئیتر ره‌نگه‌ ناتۆی به‌ناو ئیسلامی! به‌ڕابه‌رایه‌تی سعودیه‌ و چاودێریی ئیسرائیل و ئه‌مریكا له‌ ناوچه‌كه‌دا بچێته‌ بواری‌ جێبه‌جێكردنه‌وه‌ و هه‌ژموونێكی ئیسرائیلی _ سعودی _ ئه‌مریكی شوێنی هه‌موو ئه‌و رێكه‌وتن و ئه‌نجومه‌ن و رێكخراوه‌ عه‌ره‌بییانه‌ بگرێته‌وه‌ كه‌ پێشتر هه‌بوون و تا ئه‌ندازه‌یه‌ك زۆرێكیان توند بوون و به‌ڕه‌هایی نزیكبوونه‌وه‌یان له‌ ئیسرائیل ره‌تده‌كرده‌وه‌.

ئه‌وه‌ی‌ ئه‌مڕۆ ئیسرائیل و ئه‌مریكا پێی ده‌گه‌ن، به‌رهه‌می دوو قۆناغی دووری‌ مێژووییه‌، قۆناغی یه‌كه‌م به‌رهه‌می پڕۆژه‌ی‌ دوای‌ ساڵانی‌ 1948 و دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی‌ ئیسرائیله‌ و قۆناغی دووه‌میش پڕۆژه‌ی‌ «خۆرهه‌ڵاتی‌ نوێ»ی ئه‌مریكایه‌ كه‌ له‌دوای‌ ساڵی 1990ه‌كانه‌وه‌ بۆ ناوچه‌كه‌ هه‌یه‌تی و ده‌یه‌وێت له‌م خۆرهه‌ڵاته‌ نوێیه‌دا ئیسرائیل له‌ پێگه‌ مێژووییه‌كه‌ی‌ جارانیدا نه‌مابێت و ئه‌و چوارچێوه‌ سیاسی و بازرگانی‌ و په‌یوه‌ندییه‌ گشتییانه‌ی‌ تێپه‌ڕاندبێت كه‌ به‌هۆی دژایه‌تی وڵاتانی‌ عه‌ره‌بییه‌وه‌ تێیكه‌وتبوو له‌ رابردوودا.

رێكه‌وتنی ئیسرائیل_ «ئیمارات _ به‌حره‌ین» گه‌وره‌ترین هه‌نگاوی‌ ئیسرائیله‌ له‌دوای‌ رێكه‌وتن له‌گه‌ڵ سعودیه‌، وه‌رگرتنی به‌رزاییه‌كانی‌ جۆڵان، گواستنه‌وه‌ی‌ پایته‌خت بۆ قودس، به‌شداریی‌ له‌ پڕۆژه‌ی‌ بازرگانی‌ نیۆم…. هتد.

ئه‌م كرانه‌وه‌ گه‌وره‌یه‌ی ئیسرائیل هێشتا خاڵی كۆتایی نه‌خشه‌ی‌ ئیسرائیل و ئه‌مریكا نییه‌ بۆ ناوچه‌كه‌ و نزیكبوونه‌وه‌ له‌ وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی، ئه‌وه‌ی‌ هه‌ردوو وڵات به‌ چاوساغیی سعودیه‌ ده‌یانه‌وێت پێیبگه‌ن له‌ ئاینده‌دا، كرانه‌وه‌یه‌كی زیاتره‌ تا ئاستی كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ هه‌ژموونی ئه‌و وڵاتانه‌ی كه‌ له‌ رابردوودا و له‌ بۆشایی ده‌سه‌ڵات و بوونی ئیسرائیلدا له‌ناوچه‌كه‌دا هه‌بووه‌ و ته‌راتێنی سیاسی و بازرگانی‌ خۆیانیان كردووه‌. بۆیه‌ هه‌ر دوای‌ ئیمزاكردنی‌ رێكه‌وتنی ئیسرائیل و وڵاتانی‌ عه‌ره‌بی زۆرێك له‌ وڵاتانی‌ ئیقلیمی و جیهانی‌ دژی رێكه‌وتنه‌كه‌ وه‌ستانه‌وه‌ و به‌ داگیركارییه‌كی نه‌رمی ناوچه‌كه‌ ناویان برد، كه‌ ئێستا له‌دوای میرنشینه‌ یه‌كگرتووه‌كانی عه‌ره‌بی ‌و شانشنی به‌حرێنه‌وه‌، سودانیشی هاته‌سه‌ر، ئه‌مه‌ جگه‌ له‌ په‌یوه‌ندییه‌كانی میسرو ئیسرائیل كه‌ له‌ساڵی 1979 وه‌ له‌ رێكه‌وتننامه‌ی كامپ ده‌یڤیددا میسر به‌ئاشتیی ‌و شێنه‌یی هه‌ریه‌كه‌ له‌ پارێزگاكانی سیناو تابای وه‌رگرتنه‌وه‌ كه‌ له‌شه‌ڕه‌كانی حوزه‌یرانی 1967 و ئۆكتۆبه‌ری 1973دا له‌ده‌ستی دابوون، بۆیه‌ ئه‌مه‌ش ئه‌گه‌ری هه‌یه‌ ببێته‌ خاڵێكی به‌هێز بۆ ئیسرائیل كه‌ جگه‌ له‌فه‌له‌ستین له‌ڕووی خاكه‌وه‌ چاوی له‌خاكی كه‌س نییه‌، به‌ڵام له‌ڕووی ئابوورییه‌وه‌ ده‌یه‌وێت پێگه‌ی له‌هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌دا هه‌بێت كه‌ له‌گه‌ڵیاندا رێك ده‌كه‌وێت ‌و له‌ڕووی سیاسیشه‌وه‌ به‌و رێكه‌وتنانه‌ ئاشتیی بۆ سنووره‌كانی خۆی بۆ تاهه‌تایه‌ زامن بكات.

 72 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*