سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » تاهیر به‌گی جاف، شاعیری عیشق ‌و ره‌ندی

تاهیر به‌گی جاف، شاعیری عیشق ‌و ره‌ندی

ئه‌كره‌می میهرداد

2-2

ناوازه‌یی مه‌عشوق ‌و تواناكانی شاعیری عاشق

عاشق به‌ په‌یڕه‌وی ‌و پشتیوانی له‌ لۆجیكێكی تایبه‌تی، ئه‌وی تر یان مه‌عشوق وه‌كو یه‌ك «گشت» ده‌بینێ ‌و له‌هه‌مان كاتیشدا ئه‌م گشته‌ له‌زیهن‌ و په‌یڤی ئه‌ودا به‌ ته‌واوی به‌یان ناكرێت. كامڵ بوون یان «گشت» بوونی مه‌حبوب له‌لای عاشق ده‌بێته‌ زه‌مینه‌‌ و هۆكاری ده‌ربڕین ‌و نووسینی جوانناسانه‌. شاعیر كه‌ ستایش ‌و وه‌سفی مه‌عشوق ده‌كات له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ بڕوای وایه‌ یار ناوازه‌ ‌و كامڵ ‌و گشته‌‌و شانازیش به‌وه‌ ده‌كات كه‌ ئه‌و وه‌سفی ئه‌و ناوازه‌ییانه‌ ده‌كات، یان خه‌یاڵی ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ به‌رامبه‌ر یان یار ده‌یه‌وێت شاعیر عاشقی ئه‌و بێت، نه‌ك ته‌نها به‌خاتری ئه‌م یان ئه‌و تایبه‌تمه‌ندییه‌، به‌ڵكو له‌به‌ر هه‌موو شتێك. من تۆم خۆشئه‌وێ، له‌به‌ر ئه‌م یان ئه‌و شته‌ نییه‌، به‌ڵكو له‌به‌ر ئه‌وه‌یه‌ تۆ هه‌موو شتێكی. ده‌ربڕین‌ و نووسینی ئه‌م هه‌سته‌ ده‌بێته‌ كار‌ و پیشه‌ی به‌رده‌وامی عاشق‌ و له‌وه‌ش زیاتر ئه‌گه‌ر عاشق شاعیر بێت، ده‌بێته‌ ئه‌وه‌ی كه‌ عاشقی شاعیر وێرای باس‌ و خواستی جوانی‌ و باشی مه‌عشوق، بڕوای دێته‌ سه‌رئه‌وه‌ی كه‌ هیچ كه‌س وه‌كو ئه‌م له‌م پرسه‌دا له‌سه‌ر هه‌ق‌ و شایسته‌‌و ناوازه‌ نییه‌.

((به‌سراوه‌ به‌ زنجیری ئه‌له‌م گه‌ردنی شه‌وقم
مه‌شهوره‌ له‌ناو ئه‌هلی جیهان، شۆری جنونم
دڵ مڵكی عه‌جه‌م، عه‌سكه‌ری خه‌م، له‌شكری سالار
وێرانی ئه‌كا ئاخری، بێ سووده‌ فسونم))
……………………………………………………………
((كه‌س نییه‌ سابت قه‌ده‌م وه‌ك من له‌ داوی عه‌شقدا
بۆ سوپاهی غه‌مزه‌كانت مه‌ردی مه‌یدانم وه‌ره‌
گه‌ر ده‌پرسی حاڵه‌تی من بۆ فیراقت پێت بڵێم؟
هه‌روه‌كو تاهیر هه‌میشه‌ دیده‌ گریانم وه‌ره‌))

له‌ ئه‌وین‌ و شیعری شاعیری عاشقدا هیچ تایبه‌تمه‌ندی ‌و سیفه‌تێكی خۆی‌ و مه‌حبوب زیاده‌نین، به‌ڵكو هه‌موو شتێك ده‌بێته‌ په‌یڤینی عیشق و فه‌زای شیعری. هه‌موو شتێك یان رووداوێك یان تایبه‌تمه‌ندییه‌كی مه‌عشوق ده‌بێته‌ هۆكاری پابه‌ندبووونی زیاتری شاعیری عاشق. ئه‌م ستایش ‌و شانازییه‌ی عاشق بۆ مه‌عشوق كه‌ هه‌میشه‌ له‌ په‌یڤین ‌و سروداندنایه‌، جێگایه‌ك یان نه‌خشێك بۆ مه‌حبوبیش ده‌نه‌خشێنێ، كه‌ ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ بیر‌ و ئیشتیاقی تایبه‌تی ئه‌و (به‌هه‌ر جۆرێك بێت) ده‌بێته‌ به‌شێك له‌ ده‌قی شیعری‌ و په‌یڤینی عاشقانه‌.

((دڵبه‌ره‌ی قه‌د عه‌رعه‌ره‌ی بێ ره‌حمه‌كه‌ی به‌دبه‌خته‌كه‌م
دڵ رفێنه‌ی شۆخه‌كه‌ی بێ عه‌هد‌و په‌یمانم وه‌ره‌
نازه‌نینه‌ی سوخمه‌ ئاڵه‌ی دیده‌ مه‌سته‌ی كه‌ چ كولا
گوڵعوزاره‌ی شۆخ‌ و شه‌نگه‌ی، شاهی خوبانم وه‌ره‌))

له‌ شیعری تاهیر به‌گدا هه‌موو تایبه‌تمه‌ندی ‌و ره‌هه‌ند ‌و رووداوێكی خۆی، یان هه‌ر دیدگا‌و روانینێكی خۆی‌ و هه‌ست‌ و بیری به‌رامبه‌ر به‌ مه‌حبوب ده‌بێته‌ شیعر‌و سوتان‌ و دڵسۆزی‌ و اشتیاق ‌و ده‌ربه‌ده‌ری ‌و هه‌موو شتێك له‌گه‌ڵ زانایی ‌و شاعیری ‌و مه‌ردی ‌و ئاماده‌یی له‌ناو شیعری ئه‌ودا شه‌پۆل ئه‌ده‌ن ‌و به‌مه‌ش تاهیربه‌گ توانیویه‌تی دوالیزمێك له‌ ره‌هه‌ند ‌و تایبه‌تمه‌ندیی خۆی‌ و مه‌حبوب بكاته‌ ئه‌و شیعره‌ جوانانه‌ی كه‌ كورد پێی شاد‌و خه‌نی‌ بووه‌.
شاعیر ‌و عاشق له‌خه‌ڵوه‌تی نووسین ‌و یاده‌وه‌ری خۆیدا هه‌میشه‌ له‌ ره‌وشی چالاكی ‌و وزه‌دایه‌، هه‌ر كارێك بیكات به‌شێكه‌ له‌بوون‌ و مانای عیشق، هه‌ر بۆیه‌ش به‌رگه‌ی ئه‌م هه‌موو ئاهو ناڵینه‌ ده‌گرێت‌ و ژیانیشی پڕه‌ له‌ داهێنان‌ و جوانكاری. ته‌نانه‌ت غه‌م ‌و شكست ‌و دابڕانیش ده‌كاته‌ به‌شێك له‌ داهێنان‌ و جوانكاری شیعری ‌و په‌یڤینی عیشقی. گله‌یی‌ و شانازی ‌و غه‌مگینی ‌‌و خۆشی ‌و هه‌موو ژیانی رۆژانه‌ش ده‌بێته‌ یان ده‌یكاته‌ شیعر‌ و ئه‌وین ‌و داهێنان. له‌م پرسه‌دا شاعیری عاشق په‌یڕه‌وی له‌ دوو مه‌نتقی خۆی ده‌كات كه‌ بێگومان ئه‌م دوو لۆجیكه‌ ده‌بنه‌ روانگه‌‌ و بیركردنه‌وه‌ی گشتی ئه‌و بۆ هه‌موو شتێك نه‌ك ته‌نها بۆ شیعر‌و عیشق.

((ده‌زانی بۆچی مه‌سرورم، ئیشاره‌ی كردمێ دولبه‌ر
وتی حازر به‌ بۆ كوشتن به‌یانی جه‌ژنی قوربانه‌
بۆ باری خه‌مت گه‌ر به‌ده‌نم سسته‌ مه‌ڕه‌نجه‌
پێكراوی موژه‌ی تۆیه‌ نه‌ كوژراوی تفه‌نگه‌))

((زه‌مانه‌ به‌زمی ره‌ندانه‌ بده‌ ساقی به‌ په‌یمانه‌
له‌به‌ر ته‌عزیمی مه‌یخانه‌ بڵێن پیری موغان بابێ
ئه‌لا ئه‌ی ئاشقی مه‌دهۆش وه‌كو «تاهیر» مه‌به‌ خامۆش
له‌به‌ر سۆزی دڵی پڕ جۆش، نه‌وایی موتریبان بابێ))

((من به‌سه‌د میننه‌ت له‌ نه‌حلی لێوی خۆم ئه‌خۆم
تۆ به‌ شاگردی دوكانی مه‌روه‌قه‌ ‌و نانم ئه‌كه‌ی
من به‌ ته‌ختی خوسره‌ ‌و جامی جیهانی تێ ئه‌گه‌م
تۆ به‌ مه‌ئمور‌و ئیعانه‌ی دۆم ‌و خه‌ڕاتم ئه‌كه‌ی(5)))

ره‌ندانه‌ی تاهیر به‌گ
له‌ دیدگای ره‌ندی شاعیرانه‌، ته‌نیا كه‌سێك هه‌ڵگری ئه‌م باره‌ی ئه‌مانه‌تی عیشق ‌و ره‌ندی ئه‌زه‌لیه‌ كه‌ وه‌كو چاره‌نووسی به‌رده‌وامی خۆی، ئه‌من ‌و ئاسایشی ژیانی گشتی ‌و په‌یڕه‌وی له‌ جیهانی عاده‌ت ‌و نه‌ریت ‌و حوكمه‌كانی شه‌رع ‌و عورف ره‌ها بكات ‌و خۆی به‌خت بكات ‌و گوێ نه‌داته‌ هه‌موو ئه‌و ئازار ‌و رسواییانه‌ی كه‌ كۆمه‌ڵ ‌و ده‌سه‌ڵات ‌و فه‌رهه‌نگی حاكم ‌و زۆردار به‌سه‌ریان ده‌هێنێ. ئه‌وان ئه‌زانن (عاشق ‌و ره‌نده‌كان) كه‌ (له‌رێگای عیشقدا ئه‌من ‌و ئاسایش به‌ڵان) ‌و داخی گوناهی ئه‌زه‌لی ئه‌خۆن ‌و خواستی ئه‌زه‌لی ته‌جه‌للی ‌و به‌رجه‌سته‌بوونی جوانی له‌ خۆیاندا ده‌كه‌نه‌ ئه‌و ئاكامه‌ی كه‌ هه‌موویان كردوویانه‌ته‌ په‌یامی خۆیان ‌و ئازادانه‌ش ده‌یخه‌نه‌ گه‌ردنی خۆیان.

ئه‌و چاره‌نووسه‌ی كه‌ ته‌سه‌وف ‌و زاهد ده‌یانه‌وێت بۆی بگه‌ڕێنه‌وه‌، گه‌ڕانه‌وه‌یه‌ بۆ ئاده‌می پێش یه‌كه‌مین گوناح ‌و به‌ده‌ستهێنانه‌وه‌ی به‌هه‌شته‌، ئه‌و ئاده‌مه‌ی كه‌ له‌ئاسایش ‌و سه‌لامه‌تی ‌و بێ ترس ‌و بێ مه‌رگیدا له‌ به‌هه‌شت ده‌ژیا. به‌ڵام چاره‌نووس ‌و رێگا ‌و ئاكامی عارفی ره‌ند ئاده‌می دوای گوناهه‌، ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ له‌ به‌هه‌شت ‌و ئاسایش ‌و سه‌لامه‌تی ‌و بێ ترسی ‌و بێ مه‌رگی ده‌ركراوه‌ ‌و خامۆشی ‌و سه‌لامه‌تی ‌و ئاسایشی له‌ ده‌ستداوه‌ ‌و جیهانی خۆشی ‌و شادی به‌هه‌شتی گۆڕیوه‌ته‌وه‌ به‌ سه‌ودای عیشق ‌و هاتۆته‌ مه‌یدانی كار ‌و بیركردنه‌وه‌ ‌و بوون ‌و هه‌بوونی سه‌ر زه‌وی. یان جیهانی هاوتا ‌و تاك ئاوازی بێ شه‌وق ‌و شور ‌و بێ مانای حه‌یوانی/ فریشته‌یی ره‌ها كردووه‌ ‌و جیهانی پڕ شور ‌و شه‌وق ‌و هه‌را ‌و پڕ مه‌عنای مرۆڤی هه‌ڵبژاردووه‌ ‌و باری ئه‌مانه‌تی مانای بوون ‌و ژیانی خستۆته‌ سه‌رشانی خۆی.

جوانیی ره‌ها ‌و ره‌هایی جوانی كه‌ ده‌یه‌وێت له‌ ژیاندا به‌رجه‌سته‌ بێت، ده‌بێت له‌ ئاوێنه‌ی جیهانێكدا بێته‌ دی ‌و ئه‌و جیهانه‌ش خاوه‌نی دیدگایه‌كه‌ كه‌ له‌وێدا خۆمان ته‌ماشاگه‌ری بین. ئه‌مه‌ش بێگومان به‌هۆی وازهێنان ده‌بێت له‌ هه‌موو به‌هه‌شتی ئاسمان ‌و زه‌وی، واته‌ به‌هه‌شتی مه‌وعودی خودایی ‌و به‌هه‌شتی مه‌وجودی سه‌ر زه‌وی ده‌سه‌ڵات ‌و كۆمه‌ڵ ‌و فه‌رهه‌نگی حاكم، ‌و ئیدی ده‌ست بردنه‌ بۆ (گوناهه‌كان) ‌و نه‌یارییه‌ له‌گه‌ڵ به‌هه‌شت ‌و ژیانی ئاسایش ‌و په‌نابردنه‌ بۆ سه‌رمه‌ستی هۆشیارانه‌ ‌و هۆشیاریی مه‌ستانه‌ ‌و زیره‌كی ڕه‌ندانه‌ ‌و له‌ ئاده‌می زاهده‌وه‌ ده‌بێته‌ ئاده‌می ره‌ند. ئه‌و ره‌نده‌ی كه‌ سه‌ری پڕ سه‌ودا ‌و دڵی هۆشمه‌ند ‌و چاوانی تیژبین ‌و جوانناسه‌ له‌ ئاوێنه‌ی جیهاندا به‌ دوای جوانی ره‌هادا ده‌گه‌ڕێ. ئه‌م رێگایه‌ش بێگومان هه‌مان ڕێگای زانین ‌و هۆشیاری ‌و خه‌بات ‌و عیشق ‌و خۆ فیداكردنه‌ بۆ ئه‌و ئامانج ‌و جوانیانه‌ی كه‌ مرۆڤی ره‌ند خۆی بۆیان ته‌رخان ده‌كات ‌و ژیانیشی له‌ هه‌موو ساته‌كاندا به‌رجه‌سته‌یی ‌و جیلوه‌ی ئه‌وانن.

یان هه‌روه‌كو تاهیر به‌گی جاف ره‌ند سیفه‌ت ئه‌ڵێ:

((دڵ له‌ هیجرت وا له‌ خه‌مدا، ماهی كه‌نعانم وه‌ره‌
زه‌خمه‌ جه‌رگم بۆ فیراقت، زوو به‌ لوقمانم وه‌ره‌
سه‌د ته‌بیب هات ‌و عیلاجی ئه‌م برینانه‌ی نه‌كرد
تۆ عه‌لاجی زه‌خمه‌كه‌م بكه‌، سا به‌ ئامانم وه‌ره‌))
((دیده‌ مه‌ستی، شۆخوشه‌نگی، نازه‌نینه‌ی شاره‌زوور
دڵڕفێنی جه‌معی عاله‌م، كه‌بكی كێوانم وه‌ره‌
دڵ له‌ دووریت پڕ له‌ خوێنه‌، شه‌معی دیوانی ئه‌من
هه‌روه‌كو (تاهیر) هه‌میشه‌ سینه‌ بریانم وه‌ره‌!))

هه‌موو وه‌سف ‌و زاراوه‌كانی تاهیر به‌گ له‌ دێڕی یه‌كه‌مدا بۆ یار یان ژیان ‌و جیهان به‌و هه‌موو دووری، دڵڕه‌قی، ناخۆشی، زۆرداری، كافری، جه‌فا ‌و جه‌وره‌وه‌، له‌ به‌رامبه‌ر هه‌موو وه‌سف ‌و زاراوه‌كانی دێڕی دووه‌م بۆ خۆی ماهی كه‌نعان (یوسف)، لوقمان (زانا ‌و حه‌كیم)، دڵ په‌رێشان، مه‌ردی مه‌یدان، ماهی تابان، شه‌مسی خوبان، شاهی خوبان، جانی جانان، نه‌قشی قه‌لبی زار، دیده‌ی گریان، كه‌بكی كێوان، شه‌معی دیوان، سینه‌بریان دروست باسی ئه‌و ژیان ‌و جیهان ‌و هه‌وڵ ‌و تێكۆشانه‌ ده‌كات كه‌ ده‌بێ مرۆڤی ره‌ند ‌و جوانناس ‌و عاشق ‌و خه‌باتكار ‌و ئازا بیانكات ‌و ئه‌مه‌ش بێگومان هه‌موویان تایبه‌تمه‌ندی ‌و به‌رجه‌سته‌یی ‌و جیلوه‌كانی مرۆڤی واڵا ‌و ره‌ند ‌و عارفن!.

سه‌رچاوه‌كان:

1-صدای شعر امروز، گزینش، احمد منگقی‌ ‌و بهمن مه‌ابادی، انتشارات تلاش، چاپ هفتم، 1378، ل14.

2-ه.س.پ. ل 16.

3-رولان بارت، سخن عاشق، ترجمه‌ی پیام یزدانجو، نشر مركز چاپ اول 1383، ل 105.

4-ه.س.پ.ل 301

5-دیوانی تاهیر به‌گی جاف كۆكردنه‌وه‌‌و ئاماده‌كردنی حه‌سه‌ن گۆران، چاپی دووه‌م، ده‌زگای رۆشنبیری گۆران 2711. هه‌موو شیعره‌كانی تاهیربه‌گ له‌م لێكۆڵینه‌وه‌یه‌دا له‌م سه‌رچاوه‌یه‌ وه‌رگیراون.

 77 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*