سەرەکی » مانشێت » به‌ره‌و خه‌باتی رێك‌وپێك له‌ ریزی خوێندكارانداپەڕە 2

ئەدەبیاتی مـام

به‌ره‌و خه‌باتی رێك‌وپێك له‌ ریزی خوێندكاراندا

به‌ پێنووسی: مام جه‌لال

به‌شی دووه‌م
جیابوونه‌وه‌م له‌ رێبازی شیوعیه‌كانی كۆیه‌، له‌راستی دا وه‌رچه‌رخان بوو به‌ره‌و رێبازی كوردایه‌تی شۆڕشگێرانه‌‌و پێشكه‌وتنخوازی دۆستی شیوعیه‌ت‌و یه‌كێتی سۆڤیه‌ت. بێ ئه‌وه‌ی بچینه‌ بنج‌و بنه‌وانی ماركسیزم-لینینزمه‌وه‌ یان له‌سه‌ره‌تا گشتی‌و گرنگه‌كانیان شاره‌زا‌و دڵنیا بین، خۆشه‌ویستی سۆڤیه‌ت باو بوو، بگره‌ مۆده‌ش بوو، نه‌ك سه‌باره‌ت به‌ تێگه‌یشتن‌و باوه‌ڕهێنان به‌ ماركسیزم-لینینزم به‌ڵكو سه‌باره‌ت به‌م هۆیانه‌ی خواره‌وه‌:
1-هاتنی له‌شكری سووری سۆڤیه‌ت بۆ كوردستانی ئێران‌و ره‌فتاری دۆستانه‌یان له‌گه‌ڵ كورد‌و پاشان یارمه‌تیدانیان بۆ دامه‌رزاندنی ح.د.ك‌و جه‌مهوری دیموكراتی كوردستان له‌ مه‌هابادا، وای له‌ خه‌ڵكی كوردستان گه‌یاندبوو كه‌ سۆڤیه‌ت دۆست‌و پشتیوانی خه‌ڵكی كوردستان‌و رزگاری كورد‌و كوردستانه‌. شیعره‌ باوه‌كانی ئه‌وی رۆژ لای شاعیرانی كوردی موكریان (خوا لێخۆشبووان هێمن‌و هه‌ژار) وێردی سه‌رزاری خوێنده‌وارانی كۆیه‌ بوو به‌تایبه‌تی ئه‌و دوو شیعره‌ی كه‌ ده‌ستپێكی یه‌كه‌میان یه‌مه‌ی خواره‌وه‌ بوو كه‌پێم وایه‌ هی هێمن بوو:
ده‌زانی كه‌ ماڵمان چلۆن بوو برا
چ غه‌در‌و چ زوڵمی له‌ كوردان كرا
كه‌ ئاڵای سوورمان له‌نێو هه‌ڵكرا
به‌ جارێ ته‌می هه‌وری غه‌ممان ره‌وی
بژی دۆستی كورد ده‌وڵه‌تی شووره‌وی
ده‌سپێكی شیعری دووه‌میش ئه‌مه‌ی خواره‌وه‌ بوو كه‌ پێم وایه‌ هی هه‌ژار بوو:
بژی ستالین خۆش بێ چه‌كوش‌و داس
له‌ژێر ئیستیبداد كوردی كرد خه‌لاس
دیاره‌ ئه‌وی ده‌مێ‌و تا زه‌مانێكی دوورودرێژیش ئێمه‌مانان ئاگامان له‌و كاره‌ساته‌ نه‌بوو كه‌ به‌سه‌ر كوردی سۆڤیه‌ت‌و جه‌مهوریه‌ته‌ ئۆتۆنۆمه‌كه‌ی كوردستانی سووردا هاتووه‌. تا دره‌نگیش نه‌مانزانی كه‌ بۆچی‌و له‌سه‌ر چی خوا لێخۆشبوو ژه‌نه‌راڵ مه‌لا مسته‌فای بارزان‌و ئه‌فسه‌ره‌كانی له‌گه‌ڵی بوون خوالێ خۆشبوو میرحاج ئه‌حمه‌د‌و مامۆستا د. شه‌مزینی‌و سه‌دان بارزانی نه‌فی كراون‌و به‌سه‌ر كۆڵخۆزه‌كانی ئاسیای ناوه‌راست دا دابه‌ش كراون، كار‌و كاسبی به‌ده‌نی یان پێ ده‌كه‌ن.
ئه‌وه‌ی راست بێت من به‌م په‌له‌ په‌له‌ نامه‌وێ ره‌ئی خۆم بده‌م له‌سه‌ر هه‌ڵوێستی سۆڤیه‌ت ده‌رباره‌ی كورد‌و كوردستان‌و كه‌ڵك‌و زیانی حزبه‌ شیوعیه‌كانی رۆژهه‌ڵاتی ناوه‌راست بۆ جووڵانه‌وه‌ی رزگاری‌و دیموكراتی خه‌ڵكی كوردستان. ئه‌مه‌ باسێكی گرنگ‌و دژواره‌‌و لێكۆڵینه‌وه‌ی وورد‌و دووربینانه‌‌و هه‌مه‌لایه‌نه‌ی گه‌ره‌كه‌.
2-دژایه‌تی ئینگلیز‌و ئه‌مریكا له‌گه‌ڵ كوردایه‌تی‌و هه‌وڵی ئینگلیز بۆ داگیر‌و دابه‌ش كردنی كوردستان‌و به‌ زۆری زۆردار تێكدانی حكوومه‌تی شێخ مه‌حموود‌و چه‌سپاندنی كوردستانی خواروو به‌ عێراقه‌وه‌ به‌ شێوه‌ی ئیلحاق‌و به‌ مانا عیلمیه‌كه‌ی.
هه‌روه‌ها دامركاندنه‌وه‌ی یه‌ك له‌ دوای یه‌كی راپه‌ڕینه‌ جیاجیاكانی شۆڕشی رزگاری كوردسیتان له‌هه‌موو به‌شه‌كانی كوردستان به‌تایبه‌تی له‌ كوردستانی عێراق دا‌و هاوكاری‌و هاریكاری كردنیان له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌ته‌ داگیركه‌ره‌كانی كوردستان.
3-سه‌ركه‌وتنه‌ مه‌زنه‌كه‌ی له‌شكری سوور به‌سه‌ر ئه‌ڵمان‌و هاوپه‌یمانه‌كانی دا‌و ده‌نگدانه‌وه‌ی له‌نێو گه‌لان دا.
4-په‌ره‌سه‌ندنی جووڵانه‌وه‌ی رزگاری گه‌لان به‌ پشتیوانی سۆڤیه‌ت‌و ده‌وری چالاكی حزبه‌ شیوعیه‌كان له‌ رێبه‌ری كردنیان دا.
5-په‌ره‌سه‌ندنی جووڵانه‌وه‌ی كرێكاری‌و كۆمۆنیستی له‌ ئه‌وروپادا.
6-بڵاوبوونه‌وه‌ی بیروباوه‌ری دژایه‌تی ده‌ره‌به‌گایه‌تی‌و كۆنه‌په‌رستی‌و چه‌وساندنه‌وه‌‌و په‌ره‌سه‌ندنی بیروباوه‌ری سۆشیالیستی له‌ جیهان دا.
ده‌مه‌وێ بڵێم جیابوونه‌وه‌مان له‌ رێبازی حشع، جیابوونه‌وه‌ نه‌بوو له‌ م.ل به‌ڵكو پێمان وابوو چه‌كی م.ل له‌ بواری كوردایه‌تی‌و حزبی پێشڕه‌وی كوردایه‌تی دا باشتر به‌كار دێت‌و به‌كه‌ڵكتره‌. هه‌ر بۆیه‌ش هه‌میشه‌ كه‌ره‌سته‌ی هوشیاركردنه‌وه‌ی ناو پارتی دیموكراتی كوردی عێراقیش هه‌ر بڵاوكراوه‌ ماركسیه‌ لینینه‌كان بوون. بۆ نموونه‌ وه‌ختی خۆی من كه‌ له‌ شانه‌ی سه‌ره‌كی خوێندكاراندا بووم‌وۆ مامۆستا عه‌لی عه‌بدوڵڵا رێكخه‌رمان بوو. (مادیه‌ی دیاله‌كتیكی) ‌و مه‌سه‌له‌ نیشتمانی یه‌كه‌ی ستالینی به‌ ده‌رس پێ ده‌گوتین. یان ساڵێك كۆبوونه‌وه‌ی هوشیاری ده‌كرا شه‌وان بۆ كادر‌و ئه‌ندامه‌ دیاره‌كانی پارتی خوالێ خۆشبوو كه‌ریم تۆفیق له‌ (ده‌رباره‌ی رێكخستنه‌وه‌) كه‌ به‌ ئینگلیزی نووسرابوو مانای كادر‌و ئه‌ركه‌كانی له‌ ستالینه‌وه‌ بۆ باس ده‌كردین.
جا له‌گه‌ڵ كاك فاتیح ره‌سووڵی دۆستی دێرینم پاشان لێك دوور كه‌وتینه‌وه‌‌و له‌سه‌ر (نه‌ته‌وه‌)‌و (كیانی سیاسی كوردی)‌و حزبی پێشڕه‌وی كوردستانی كه‌وا سه‌د شوكر خۆشی دوای په‌نجا ساڵ له‌ خه‌باتی شۆڕشگێرانه‌ی دا گه‌یشتۆته‌ هه‌مان ئه‌نجام.
كه‌ ساڵی خوێندنی 1946-1947 ده‌ستی پێ كرده‌وه‌. مامۆستایه‌كمان بۆ وه‌رزش بۆ دانرا بوو مامۆستا كه‌مال عه‌بدولقادر نه‌شئه‌ت زۆر چالاك‌و روو خۆش بوو. من له‌ وه‌رزشدا ته‌نها له‌ پینگ پۆنگ باش بووم. ئه‌ویش به‌و بیانووه‌ منی كرده‌ لێپرسراوی مێزی پینگ پۆنگه‌كه‌ی مه‌كته‌ب كه‌ هه‌ر یاری یه‌ك به‌ چوار فلس بوو تاكو پاره‌ كۆ بكه‌ینه‌وه‌ بۆ كڕینی كه‌لوپه‌لی وه‌رزش. ئه‌م هه‌له‌ی قۆسته‌وه‌. رۆژێكیان من‌و كاك وریای مه‌لا عه‌لی كانی مارانی برای دێرین‌و هاو كلاسی ئه‌وسام، بانگ كردینه‌ ماڵی خۆی‌و له‌وێ هانی داین تاكو كۆمه‌ڵێكی خوێندكاران دروست بكه‌ین به‌ناوی(k.p.x) واته‌ كۆمه‌ڵه‌ی پێشكه‌وتنی خوێنده‌واری. ئێمه‌ش زۆرمان پێ باش بوو. پێكه‌وه‌ هه‌موو ئه‌و خوێندكارانه‌ی پۆلی شه‌ش‌و پێنجمان دواند كه‌ لێیانمان راده‌بینی‌و پاشان هه‌موومان له‌ كۆشكی ته‌كیه‌ی خۆمان كۆكردنه‌وه‌‌و سوێندمان خوارد‌و ( K.P.X) مان دانا. تومه‌ز ئه‌وه‌ به‌ بڕیاری پارتی بوو ئێمه‌ش وه‌ك چالاكی رووكه‌شی پارتی ئه‌و كاره‌مان پێ كرابوو. له‌هه‌مان ساڵدا چالاكی زۆرمان نواند‌و مان گرتنیشمان به‌ خوێندكاران كرد. ژماره‌ی كۆمه‌ڵه‌كه‌شمان تا ده‌هات به‌تایبه‌تی كه‌ شیوعی له‌ناو خوێندكاراندا چالاك‌و زۆر بوون به‌ تایبه‌تی له‌ ناوه‌ندی كۆیه‌دا.چالاكی یه‌كانمان سه‌رنجی مامۆستاكانمانی راكێشابوو به‌تایبه‌تی مامۆستای ژیر‌و هه‌ڵكه‌وتوو خوالێخۆش بوو تاهیر سه‌عید‌و مامۆستای چالاك‌و دڵسۆز‌و پاك‌و پاك ره‌وشت مامۆستا حه‌مه‌ده‌مین مه‌عروف كه‌ نموونه‌ی پاكی‌و دڵسۆزی‌و چالاكی‌و ره‌وشت‌و خوی باش بوو.له‌ناو خوێنده‌وارانی كۆیه‌دا یه‌كێك بوو له‌و تێكۆشه‌ره‌ هوشیارانه‌ی كه‌ نه‌ده‌یخوارده‌وه‌، نه‌ كاغه‌زانه‌ی ده‌كرد، نه‌ جگه‌ره‌ی ده‌كێشا. نه‌ له‌ كۆڕ‌و مه‌جلیسی گۆرانی‌و به‌زمدا به‌شدار ده‌بوو. به‌ڵكو وه‌ك ده‌روێشی دڵسۆز‌و له‌ خۆبردووی خه‌بات هه‌ر خه‌ریكی حزبایه‌تی خۆی بوو. ئه‌وسا ئه‌و ئه‌ندامی لیژنه‌ی ناوچه‌‌و موفه‌تیشی لیژنه‌ی ناوچه‌ش بوو.
مامۆستا تایه‌ر سه‌عیدی خوالێخۆشبوو ، زۆر زیره‌ك‌و به‌هۆش بوو، هه‌رچه‌نده‌ بچمێكی بچووك‌و دوو چاوی كرۆڵه‌ی هه‌بوو به‌ڵام پارچه‌یه‌ك گه‌وهه‌ر بوو ریازیات‌و ئینگلیزی پێ ده‌گوتین له‌ هه‌ردووكیاندا وه‌ستابوو.
جارێكیان من‌و كاك وریای بانگ كرده‌ ماڵی خۆی‌و ئیتر كه‌وته‌ هوشیاركردنه‌وه‌یان‌و هه‌فته‌ی جارێك ده‌چووینه‌ ماڵه‌كه‌ی‌و شه‌وان تا دره‌نگ قسه‌ی بۆ ده‌كردین‌و وشیاری ده‌كردینه‌وه‌.
تا گه‌یشتینه‌ نیهایه‌تی ساڵی 1946 ئه‌وه‌ بوو له‌ مانگی كانوونی دووه‌می ساڵی 1947 دا هه‌ردووكمانی پاڵاوت بۆ ئه‌ندامی پارتی كه‌ ئه‌وسا ناوه‌كه‌ی پارتی دیموكراتی كوردی عێراق بوو، له‌ كۆبوونه‌وه‌ی سه‌ره‌ مانگی لیژنه‌ی ناوچه‌ی كۆیه‌دا هه‌ردووكمان هه‌رچه‌نده‌ شه‌شی سه‌ره‌تایی بووین به‌ ئه‌ندام وه‌رگیراین. من به‌ نازناوی (ئاگر) بوومه‌ ئه‌ندام وا بزانم كاك وریاش به‌ (پشكۆ). به‌ڵام له‌ هینه‌كه‌ی كاك وریا دڵنیا نیم.
ئیتر خراینه‌ شانه‌ی حیزبیه‌وه‌‌و كه‌وتینه‌ چالاكی. به‌ڵام نیهایه‌تی ساڵی 1946 ساڵێكی نه‌گبه‌ت‌و ناهه‌موار‌و پڕ له‌ كوێره‌وه‌ری بوو. له‌ كانوونی یه‌كدا هه‌واڵی رووخانی جه‌مهوری كوردستانی(مهاباد) مان پێ گه‌یشت‌و یه‌ك هه‌وری ڕه‌شی خه‌م‌و ناهومێدی دڵ‌و ده‌روونمان، نا به‌ ته‌نها، به‌ڵكو ئاسمانی كورده‌واری‌و كوردایه‌تیشی گرت.
با باسی ئه‌مه‌ بۆ ووتاری داهاتوو بێت.
بۆمبه‌ ته‌وقیت كراوه‌كه‌ی كۆسۆڤۆ‌و چاره‌نووسی باڵكان
رووداوه‌ خوێناوی یه‌كانی ئه‌م دواییه‌ی هه‌رێمی (كۆسۆڤۆ) ئه‌گه‌ر نیشانه‌ی هه‌قیقه‌تێك بن، به‌ڵگه‌ی ئه‌وه‌ن كه‌ هێشتا به‌رمیله‌ باروده‌كه‌ی ناوچه‌ی باڵكان هه‌ر مه‌ترسی یه‌كی گه‌وره‌یه‌ بۆ سه‌ر ئاشتی‌و ئاسایشی ئه‌وروپا‌و هه‌موو جیهان.
چاودێره‌ سیاسی یه‌كان كه‌ به‌ نیگه‌رانی یه‌كی زۆره‌وه‌ ئه‌ڕواننه‌ رووداوه‌كانی هه‌رێمی (كۆسۆڤۆ) ناهه‌قیان نی یه‌، چونكه‌ كێشه‌ نه‌ته‌وه‌یی‌و ئاینی‌و مه‌زهه‌بی یه‌كانی ناوچه‌ی باڵكان له‌م سه‌ده‌یه‌دا دوو جه‌نگی نێوده‌وڵه‌تی گه‌وره‌یان لێ كه‌وتۆته‌وه‌.
مۆسكۆ باوه‌ڕی وایه‌ ته‌قینه‌وه‌ی كێشه‌ نه‌ته‌وایه‌تییه‌كانی باڵكان كه‌ تازه‌ترین نموونه‌یان رووداوه‌كانی كۆسۆڤۆیه‌. پرۆژه‌یه‌كی دروستكراوی ئه‌مریكا‌و به‌ریتانیایه‌‌و بۆ ئه‌وه‌یه‌ سزای مۆسكۆ‌و به‌لگرادی پێ بده‌ن كه‌ سه‌ره‌ڕای هه‌ره‌س هێنانی بلۆكی سۆشیالیزم هێشتا دوو هاوپه‌یمانی دڵسۆزی یه‌كترن.
ساڵی 1989، (سلۆبۆدان میلۆسۆڤیچ) ی سه‌رۆكی سربستان مافی ئۆتۆنۆمی له‌ هه‌رێمی كۆسۆڤۆ سه‌نده‌وه‌. له‌ ئاكامی ئه‌مه‌دا ده‌ستبه‌جێ شه‌ڕ‌و كوشتار له‌ كرواتیا ده‌ستی پێ كرد‌و شه‌ڕه‌كه‌ بۆسنێ هێرزه‌گۆڤینیشی گرته‌وه‌. ئه‌و شه‌ڕه‌ ساڵی 1995‌و دوای راگه‌یاندنی رێككه‌وتننامه‌ی دایتۆن كۆتایی پێ هات. پرۆسه‌ی ئاشتی كۆماری بۆسنێ هێرزه‌گۆڤین هێنده‌ نی یه‌ ده‌ستی پێ كراوه‌ كه‌چی میلۆسۆڤیچ ئاگری شه‌ڕی له‌ كۆسۆڤۆ هه‌ڵگیرساند، ئه‌مه‌ش مه‌ترسی ئه‌وه‌ی لێ ده‌كرێ شه‌ڕ‌و كوشتار له‌ بۆسنێ سه‌ر هه‌ڵبداته‌وه‌‌و هه‌موو ناوچه‌ی باڵكان بگرێته‌وه‌.
هه‌ندێك چاودێری سیاسی ئه‌ڵێن: رێككه‌وتننامه‌ی دایتۆن ناتوانێ ئاینده‌یه‌كی هێمن بۆ ناوچه‌ی باڵكان ده‌ستبه‌ر بكات. چونكه‌ هۆكاره‌ بنه‌ره‌تی یه‌كانی فه‌رامۆش كردووه‌ كه‌ گرنگترینیان كێشه‌ی كۆسۆڤۆیه‌، به‌لای حكومه‌تی به‌لگراده‌وه‌ كۆسۆڤۆ خاڵێكی پیرۆزه‌‌و هیچ سازشێك هه‌ڵناگرێ، دانیشتوانی ئه‌و هه‌رێمه‌ش كه‌ زۆربه‌ی هه‌ره‌ زۆریان ئه‌لبان نه‌ژادن كۆسۆڤۆ به‌ خاكی نه‌ته‌وه‌یی خۆیان ئه‌زانن‌و مێژوو ئه‌كه‌ن به‌ شایه‌ت كه‌ ئه‌ڵێ پێنج سه‌ده‌ زیاتره‌ ئه‌و ناوچه‌یه‌ نیشتیمانی ئه‌لبان نه‌ژاده‌كانه‌.
میلۆسۆڤیچ بۆ سه‌ركوتكردنی خه‌ڵكی ئه‌و هه‌رێمه‌ چه‌ند بیانوویه‌ك ئه‌هێننه‌وه‌ به‌وه‌ی گوایه‌ كێشه‌ی كۆسۆڤۆ مه‌سه‌له‌یه‌كی ناوخۆی یه‌‌و ئاژاوه‌گێڕه‌كان له‌ تاقمی تیرۆریست زیاتر هیچی تر نین. ئێستا جگه‌ له‌ رووسیا هیچ ووڵاتێك گوێ له‌م پاساوانه‌ی به‌لگراد ناگرێ.
وه‌زیرانی ده‌ره‌وه‌ی ووڵاته‌ گه‌وره‌كان، له‌پێناوی كۆتایی هێنان به‌ قه‌یرانه‌كه‌ی هه‌رێمی كۆسۆڤۆ-كه‌ كه‌وتۆته‌ ئه‌وپه‌ڕی باشووری یۆگۆسلاڤیای جاران چه‌ند هه‌نگاوێكیان ده‌ست پێ كردووه‌، به‌ڵام هێشتا هه‌نگاوه‌كان ئه‌وه‌ نین ئومێدی چاره‌سه‌ریی یه‌كجاره‌كی كێشه‌كه‌یان لێ بكرێ. ئه‌و چاره‌سه‌ره‌ بڕیارێكی سیاسی گه‌وره‌ی ئه‌وێ‌و گه‌وره‌ هێزه‌كان كه‌ هێشتا قه‌یرانی كه‌مه‌ نه‌ته‌وایه‌تی یه‌كانی تریان چاره‌سه‌ر نه‌كردووه‌‌و هیچَشتا سێبه‌ری جه‌نگی ناوخۆی بۆسنێ هێرزه‌گۆڤینیان به‌ یه‌كجاری نه‌ڕه‌واندۆته‌وه‌، ناتوانن له‌م ساته‌وه‌خته‌ی ئێستادا بڕیارێكی سیاسی له‌و جۆره‌ بده‌ن.
سربه‌كان تائێستاش گوێ به‌ هه‌ڕه‌شه‌ی گه‌وره‌ هێزه‌كان ناده‌ن‌و به‌رده‌وامن له‌ كرده‌وه‌ عه‌سكه‌ری یه‌كانیان دژی جه‌نگاوه‌ركانی سوپای رزگاری خوازی كۆسۆڤۆ‌و لایه‌نگرانی. حكومه‌تی ئه‌لبانیاش ئه‌وه‌نده‌ گیروگرفتی ئابووری‌و سیاسی‌و كۆمه‌ڵایه‌تی بووه‌ به‌ كۆمه‌ڵه‌وه‌ كه‌ زۆربه‌ی دانیشتوانی به‌ كۆمه‌ڵ ڕه‌و ئه‌كه‌ن بۆ ئیتالیا‌و ووڵاته‌كانی تری ئه‌وروپا، له‌به‌رئه‌وه‌ دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێكی نوێ پرۆسه‌ی پاراستنی ئاشتی له‌ ئه‌ستۆی ئه‌مریكا‌و په‌یمانی ناتۆ‌و وڵاتانی خۆرئاوا قورستر ئه‌كات.
هه‌ندێك ئه‌ڵێن: ورووژاندنی كێشه‌ی هه‌رێمی كۆسۆڤۆ له‌م ساته‌ وه‌خته‌دا تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ی ئه‌مریكا بێت له‌ رووسا كه‌ له‌ قه‌یرانه‌كه‌ی ئه‌م دوایی یه‌دا پشتی عێراقی گرت. ووڵاتانی ئه‌وروپا له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌ باوه‌ڕیان وایه‌ واشنتۆن له‌وه‌ زیاتری ناوێت‌و پشتگیری له‌ ئامانجه‌ سه‌ربه‌خۆیی خوازه‌كانی ئه‌لبانی یه‌كان ناكات.
ئه‌مریكا‌و به‌ریتانیا ئێستا پێ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ دائه‌گرن كه‌ پێویسته‌ سه‌رۆكی سربستان ده‌ستپێشخه‌ری بكات‌و ئۆتۆنۆمی به‌و هه‌رێمه‌ ببه‌خشێ، به‌لای زۆر كه‌سه‌وه‌ ئه‌م چاره‌سه‌ره‌ رێگاچاره‌یه‌كی گونجاوه‌، چونكه‌ له‌ سه‌ربه‌خۆبوون‌و جیابوونه‌وه‌ی هه‌رێمه‌كه‌ له‌ بارودۆخی ئێستادا داواكارییه‌كی مه‌نتیقی یه‌، نه‌ هه‌ڵوێستی حكوومه‌تی سربستانیش قابیلی قبوڵكردنه‌ كه‌ به‌ ئاگر‌و ئاسن دانیشتوانی هه‌رێمه‌كه‌ سه‌ركوت ئه‌كات.
كاربه‌ده‌ستێكی گه‌وره‌ی حكومه‌تی ئه‌مریكا ووتی: گه‌ر پێویست بكات، واشنتۆن ئاماده‌یه‌، بۆ چاره‌سه‌ر كردنی كێشه‌ی هه‌رێمی كۆسۆڤۆ، هێزی عه‌سكه‌ری بێنێت، به‌ڵام شاره‌زایانی كاروباری عه‌سكه‌ری ئه‌ڵێن: مۆسكۆ به‌رهه‌ڵستی هه‌موو هه‌ڵوێستێكی له‌و جۆره‌ ئه‌كات له‌به‌رئه‌وه‌ی به‌كارهێنانی هێز له‌لایه‌ن واشنتۆنه‌وه‌ شه‌ڕێكی تازه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا ئه‌خولقێنێ‌و رۆڵی مۆسكۆش له‌ ناوچه‌ی به‌ڵقاندا بچووك ئه‌كات، چه‌ند سه‌رچاوه‌یه‌كی ئاگادار ووتیان: سه‌رۆكی سربستان به‌ڵێنی به‌ وه‌زیری ده‌ره‌وه‌ی به‌ریتانیا داوه‌ رووداوه‌كانی كۆسۆڤۆ دووباره‌ نابنه‌وه‌. ئه‌مه‌ مایه‌ی دڵخۆشی ئه‌وروپایه‌ گه‌ر مانای وابێ كه‌ كاره‌ توند‌و تیژه‌كان كۆتاییان پێ دێت‌و خه‌ڵكی هه‌رێمه‌كه‌ به‌ هه‌ندێ مافی ره‌وای خۆیان شاد ئه‌بن، به‌ڵام ره‌نگه‌ مانای وابێ حكوومه‌تی به‌لگراد درێژه‌ به‌ سیاسه‌ته‌ نه‌ته‌وایه‌تییه‌كانی خۆی ئه‌دات‌و هه‌موو ده‌نگێكی ناره‌زایی هه‌رێمه‌كه‌ كپ ئه‌كات.
بێجگه‌ له‌ رووسیا، هیچ كام له‌ وه‌زیرانی وڵاته‌ گه‌وره‌كان به‌و به‌ڵێنانه‌ی به‌لگراد دڵیان ئاو ناخواته‌وه‌‌و له‌ كۆبوونه‌وه‌یه‌كی نائاسایی دا به‌ ئاشكرا نیگه‌رانی‌و بێزاری خۆیان له‌ هه‌ڵوێستی به‌لگراد راگه‌یاند. له‌نده‌ن له‌ نامه‌یه‌كی توندوتیژدا به‌ كاربه‌ده‌ستانی به‌لگرادی راگه‌یاند: ئه‌گه‌ر گفتوگۆی جددی له‌گه‌ڵ سه‌ركرده‌كانی هه‌رێمی كۆسۆڤۆدا ده‌ست پێ نه‌كات یه‌كێتی ئه‌وروپا هه‌رگیز ناتوانێ په‌یوه‌ندی ئاسایی له‌گه‌ڵ سربستاندا ببه‌ستێ، لێپرسراوی كاروباری ده‌ره‌وه‌ی یه‌كێتی ئه‌وروپا ئه‌ڵێت: یه‌كێتی ئه‌وروپا داوای جیابوونه‌وه‌ی هه‌رێمی كۆسۆڤۆ ناكات، به‌ڵام زۆر به‌پێویستی ئه‌زانێت حكومه‌تی به‌لگراد ئه‌و مافی ئۆتۆنۆمی یه‌ی پێ ببه‌خشێ كه‌ ساڵی 1989 میلۆسۆڤیچ هه‌ڵی وه‌شاند. قه‌یرانه‌كه‌ی ئه‌م دوایی یه‌ی هه‌رێمی كۆسۆڤۆ تائێستا 24 هاووڵاتی‌و چوار پۆلیسی تیا كوژراوه‌، ده‌یان هه‌زار ئه‌لبانی له‌ تیرانا‌و ئه‌ڵمانیا‌و زۆر پایته‌ختی تردا درێژه‌ به‌ خۆپیشاندان‌و مانگرتن ئه‌ده‌ن‌و داوا له‌ كۆمه‌ڵی ده‌ولی ئه‌كه‌ن زوڵم‌و سته‌می به‌لگرادیان له‌سه‌ر هه‌ڵگرن.
سوپای رزگاری خوازی كۆسۆڤۆ كه‌ له‌ ساڵی 1996‌و له‌ ئاكامی شكست هێنانی گفتوگۆی نێوان دانیشتوانی هه‌رێمه‌كه‌‌و حكومه‌تی به‌لگراد دا سه‌ری هه‌ڵدا هێشتا ئه‌و هێزه‌ سیاسی-عه‌سكه‌ری یه‌ گه‌وره‌یه‌ نی یه‌ بتوانێ خه‌باتی چه‌كداری‌و شه‌ڕی پارتیزانی ده‌سه‌ڵاتی حكوومه‌تی سربستان له‌و هه‌رێمه‌دا شپرزه‌ بكات، به‌ڵام ناوه‌رۆكه‌ ڕه‌واكه‌ی خه‌باتی ئه‌و هه‌رێمه‌‌و هه‌ڵوێستی ڕای گشتی جیهانی دوو خاڵی به‌هێزن له‌ گۆشه‌گیركردنی میلۆسۆڤیچ دا رووداوه‌كانی رابردووشی له‌ بۆسنێ هێرزه‌گۆڤین‌و ووڵاتانی تری ناوچه‌ی به‌لقاندا ده‌ریان خست میلۆسۆڤیچ ئه‌و پیاوه‌ ئایدۆلۆجیسته‌ نی یه‌ ئاماده‌ بێ له‌پێناوی بیروباوه‌ره‌كانی خۆی به‌خت بۆیه‌ زۆربه‌ی چاودێره‌ سیاسی یه‌كان ئه‌ڵێن: له‌ ئاینده‌یه‌كی نزیكدا‌و له‌ژێر گوشاری واشنتۆن‌و یه‌كێتی ئه‌وروپادا حكوومه‌تی سربستان مافی ئۆتۆنۆمی به‌ هه‌رێمی كۆسۆڤۆ ئه‌به‌خشێته‌وه‌.

بەشی یەکەمی ئەم بابەتە لە کوردستانی نوێ ژمارە (7458) پێنج شەمە 4/1/2018دا بڵاوکراوەتەوە.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*