سەرەکی » وتار » دووفاقی لە پرۆسەی پەروەردە و فێربووندا…

دووفاقی لە پرۆسەی پەروەردە و فێربووندا…

دووفاقی لە پرۆسەی پەروەردە و فێربووندا لە عیراق

ئەسعەد عەزیز محەمەد

بەردەوام دەستەواژەی (دوو فاقی) لە زۆربەی كاروباری ژیاندا رووبەڕوومان دەبێتەوە، لەپرسی سیاسەت و لە زانستی ئابووری و لە كۆمەڵناسی و لە سەرجەم زانستە مرۆڤایەتییەكان ئەم وشەیە دەخوێنینەوە.

بیرمەندی گەورەی عیراق دكتۆر عەلی وردی زۆرجار لەبارەی دووفاقی لە كەسایەتی عیراقییەوە لێكۆڵینەوەی زانستیی پێشكەش كردووە و تیشكی خستۆتە سەرئەوەی كە دەتوانین بڵێین بەشێوەییەكی زانستییانە و گونجاو شیكاریی بۆ چەمكی دووفاقی لە كەسایەتی عیراقیدا كردووە، هۆكارەكەی بۆ ئەوە گەڕاندۆتەوە كە ژینگەی كۆمەڵایەتیی كەسێتی تاكی عیراق لەژێر كاریگەریی دوو كەلتوور و بەهای كۆمەڵایەتی جیاوازدایە، كەلتووری سەختی بیابان و بەهای خێڵەكی بەهۆی تەوژمی هاتنی بەردەوامی خێڵە كۆچەرییەكان لە بیابانەكانەوە بۆ ناو شار و كۆمەڵگە نیشتەنییەكان. كەلتووری هۆز و خێڵەكیش لە هەوڵی ئەوەدابووە هەژموونی خۆی بەسەر دانیشتوواندا بسەپێنێت.

بەهای دووەمیش كەلتووری شار و بەها كۆمەڵایەتییەكانی شارییەكانە، هیچ گومان لەوەدا نەبوو ئەم دوو كەلتوورە جیاوازە هەموو كات لە هەوڵی ململانێی سەختی یەكتردا بوون بۆ سەپاندنی جڵەوی دەسەڵاتی رەهای خۆی، بەڵام ئەوەی مایەی نیگەرانییە دوو فاقی لە زۆر لایەنی جیاوازی ژیانی هاووڵاتیانی عیراقدا رەنگیداوەتەوە. یەكێك لەو لایانانە پرۆسەی پەروەردە و فێربوونە.

دووفاقی لە پرۆسەی پەروەردە و فێربوون هۆكارێكی زۆر مەترسیدارە بۆ كۆمەڵگە، چونكە پرۆسەی پەروەردە و فێربوون پێویستە لەسەر ئایدیا و دنیابینییەك هەڵبچێنرێت و بناغەی خۆی دابمەزرێنێت كە لە دەرەنجامدا كەسێتیەكی تۆكمە و بڕوا بەخۆبوو بێنێتە كایەوە، بەڵام ئەگەر چەمكی دووفاقی لە پێكهاتەی فەلسەفە پەروەردەییەكەی رەنگی دابێتەوە، ئەوا هیچ گومانی تێدا نییە ئەو شێوازی دوو فاقییە بە كەسێتییەكەوە دەلكێت و تا كۆتایی كەسێتییەكی دووفاقی لە هەموو بوارەكانی ژیاندا دەمێنێتەوە.

كەسێتی دووفاقی لە زۆر لایەنی پەروەردەییدا دەردەكەوێت و هەستی پێدەكرێت. لە لایەنی پرۆگرام و خوێندن و شێوازی فێركردن و وتن و كردار و نموونەی كەسێتی باڵا و ژیانی رۆژانە …هتد. بەڵام ئەوەی مەبەستمە لەم وتارەدا تیشك بخەمە سەری و باسی لێ بكەم، دووفاقی پرۆگرامی خوێندنە لەگەڵ قەناعەت و بڕواكانی خەڵك و كۆمەڵگە. ئەگەر بۆ چەند ساتێك بە تەنها ئاوڕ لە ناولێنانی قوتابخانەكانی عیراق بدەینەوە، مرۆڤ تووشی شۆك دەبێت لەبارەی ئەو ناوانەی قوتابخانەكان هەڵیانگرتووە، چونكە هەندێك ناوی ئەو قوتابخانانە زۆر پێچەوانەی بیر و ئایدیا و ئەو فەلسەفە و بڕوایانەیە كە پرۆگرام و كتێبی خوێندنی داڕشتووە.

ئەگەر بەخێرایی سەیری ناوی هەندێك لەو قوتابخانانە بكەین كە ناوەكەی زۆر پێچەوانەی بیروڕا فیكرییەكانی خەڵكی عیراقە.

هەر بۆ نموونە چەندین قوتابخانە لە عیراقدا و لەناو بەغدا و شارەكانی موسڵ و كەركوك هەن ناوی (پاشا) و (شاژن) و (میر) یان هەڵگرتووە، ئەمە لەكاتێكدایە كە بە رووخاندنی سیستمی پاشاییەتی لەعیراقدا بە شۆڕش ناودەبرێت، هەروەها لە پرۆگرامی خوێندن و كتێبەكانی قوتابخانەدا زۆر جەخت لەوە دەكرێتەوە كە فەرمانڕەوایی پاشاییەتی سیستمی دواكەوتوو و دەستەمۆی ئیستعمار بوو لە دژی بەرژەوەندیی خەڵكی عیراق بوو.

هەروەها رووییەكی تر لە دووفاقی لەنێو كتێبە مێژووییەكانی وەزارەتی پەروەردەی عیراق سەبارەت بە دەوڵەتی (ئاق قۆینلو) بەشێوەیەك باسی ئەو دەوڵەتە كراوە كە سەردەمی حوكمڕانی ئەو دەوڵەتە بە تاریكترین قۆناغی مێژووی دادەنرێت، هەروەها بە خراپترین و دڕندەترین ئەو داگیركەرانە ئەژماركراوە كە حوكمڕانی عیراقیان كردووە، بەڵام ئەوەی جێگەی سەرسوڕمانە لە هەمان كاتدا، قوتابخانە هەیە ناوی (ئاق قۆینلو)ی لێنراوە. هەروەها لە كتێبە مێژووییەكانی وەزارەتی پەروەردەی عیراقدا كاتێك باس لە دەوڵەتی عوسمانی دەكرێت، وەك داگیركەر ناوی دەبرێت و باسی ئەو دەوڵەتە لە خانەی تەماعكاریی و داگیركردن و خراپەكاریی پۆلێن كراوە، بەڵام لەلایەكی ترەوە ئێستا بە رەزامەندیی و پێرۆز راگرتنی وەزارەتی پەروەردەی عیراق، ناوی قوتابخانەیەك بەناوی یەكێك لە سوڵتانەكانی دەوڵەتی عوسمانییەوە ناونراوە.

دەمەوێت بەهۆی ئەم نموونانەوە و هەروەها چەندین نموونەی ترەوە، جەخت لەسەر ئەوە بكەمەوە كە حاڵەتی دووفاقی لە نێوان بیر و كردار شۆڕبۆتەوە بۆ رێڕەوی پەروەردە، پڕۆگرام و كتێبی قوتابخانەكان بە ئاراستەییەك گوزارشت لە دیدو ئایدیای فەلسەفەی پەروەردەییەكان دەكەن لە هەمان كات و ساتدا هەنگاوە پەروەردەییەكان و هەڵوێستی رۆژانەمان بە ئاراستەیەكی پێچەوانە گوزارشت لە دیمەنەكان دەكەن.

دەرەنجامی ئەم دوو فاقییە لە پرۆسەی پەروەردە و فێربووندا نەوەییەكی دووڕوو، خاوەن كەسێتییەكی بێ متمانە و بێ بڕوا بەخۆبوون پەروەردە دەبێت كە ناتوانێت رووبەڕووی ئاستەنگییەكانی ژیان ببێتەوە.

 85 جار بینراوە