سەرەکی » وتار » یەكێتی و پێداگریی لەسەر لامەركەزیی

یەكێتی و پێداگریی لەسەر لامەركەزیی

هیوا رەسوڵ ئەحمەد

رووداوەكانی ئەم دواییەی كوردستان، لە بڕ و ئاراستەدا، نەتەوەكەمانی خستە قۆناغێكی نوێی بەرەنگارییەوە، خەباتی سیاسی و پەیوەندیی دیپلۆماسی و شێوازی نوێی روبەڕوبونەوەی داگیركاریی دوور لە هەر بڕیارێكی پێشوەختە، لە گوتار و موفرەداتی ژینگەی سیاسیی ئێستای كارەكتەكارانی عیراق و بەشێكی هەرێمی كوردستان وردبینەوە، شیتەڵی جۆریی و تێفكرین لەو قەیرانەی رووبەڕووی نەتەوەكەمان بۆتەوە بكەین، بەداخەوە دەبینین تێگەیشتنەكان بۆ نەتەوە و دامەزراوەكان دابەش دەبن.

دامەزراوە سیاسییەكان لە هەرێمی كوردستان، زۆربەی كات دەكەونە ژێر كاریگەریی كەسایەتی و گۆڕانكارییە سیاسییەكان و نێچیری بیروباوەڕی سیاسی و حزبی، ئەمەش راستەوخۆ كاتێك دامەزراوەكان رۆڵی خۆیان نابینن، كاریگەریی دەبێت لەسەر پەیوەندییەكانیان.

ئەوە روونە كە هیچ هەنگاوێك ئەوەندەی ئارامی و لێك تێگەیشتن و یەكڕیزیی خزمەت بە ئەزموونی هەرێمی كوردستان ناكات، بێگومان جوگرافیا و هێز و سنووری دەستكردی دیاریكراو و زۆر هۆكاری تر، ئەگەرچی لە چەند ساڵی رابردوودا زۆر هەوڵی كاڵكردنەوەیان دراوە، بەڵام هێشتا بوونیان هەیە، ئەمە راستییەكە كە دەبێت بۆ هەموو ئەگەرێك و پێشهاتێك رەچاوی بكەین، بەرلەوە ئەوە بەبیرخۆمان بهێنینەوە كە هەرێمی كوردستان هێشتا لە قۆناغێكدایە، حیسابی ورد و جدی لەسەر كارو كاردانەوەكانی دەكرێت، ئەگەرنا كۆی پرۆسەی سیاسی كە بەرهەمی خوێنی هەزاران شەهید و رۆڵەی نەتەوەكەمانە بەو ئاسانییە بینا ناكرێتەوە.

هەمووان ئەو راستییە دەزانین، چ لە ناوخۆ و چ لە دەرەوە لە ئاستی وڵاتانی زلهێز، بەبێ یەكڕیزیی و یەك گوتاریی، هیچ هەنگاوێك بەكردەیی جێبەجێ نابێت، ئەمە حەقیقەتی پرۆسەی سیاسیی هەرێمی كوردستانە.

لەم خوێندنەوەیەوە دەكرێت ئەوە بڵێین هەوڵدان و پێداگریی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لە پرسی لامەركەزیی ئیداریی، دارایی، تەكنیكی و قانوونی خەمێكی گشتییە، ناكرێت ئەوەش لەبەرچاو نەگیرێت كە ئەو بەدبەختییانەی دووچاری كوردستان و پارێزگاكان دەبێتەوە، پەیوەندییەكی زۆر نزیكیان بەوەیە كە دامەزراوەكان وەك پێویست رۆڵی خۆیان نابینن، كە بە درێژایی مێژوو لە كاتێكی هەستیار و چارەنوسسازدا كوردستانیان پەلكێشی كاردانەوەی سیاسی و جەنگی دەروونی ناوخۆیی كردووە.

لامەركەزیی یەكێكە لە سیستمەكانی بەڕێوەبردن لە زۆربەی وڵاتاندا كاری پێدەكرێت كە بۆ نەهێشتنی گەندەڵی و قۆرخ نەكردنی دەسەڵات لەلایەن یەك كەس و لایەنەوە لەهەموو بوارەكانی بەڕێوەبردن و نەهێشتنی رۆتین و خێراكردنی كاروباری هاووڵاتیان تا ئەوپەڕی بەهادارە.

بەكۆدەنگیی سیاسی، پرسی لامەركەزیی كارنامەی حكومەتی هەرێمی كوردستان بوو، هەر بەو ئاراستەیەش هەوڵە جدی و بەردەوامەكانی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان لەو رەهەندەوە سەرچاوەی گرتووە، بەوپێیە هەر كۆدەنگیەكی سیاسی ئەگەر لەگەڵ بەغدادا بكرێت، بەڵام دەستی دەستی بە رێكەوتەكان لە ناوخۆی هەرێمدا هەبێت، زیان بە كابینەی حكومەت و هەرێمی كوردستان و دواجار جددییەتی دانوستاندنەكانیش دەگەیەنێت.

گونجاو نییە بۆ هەر هێزێكی سیاسی كۆدەنگیی سیاسی بۆ بەغدا پێ قبوڵكراوبێت، بەڵام هەرێمی كوردستانیش بەدەست دەیان كێشەی ئیداریی و دارایی و قانونییەوە سەرگەردان بێت، بەدڵنیاییەوە هەر شێوە كۆدەنگییەك بەبێ ئەو سیاسەتانەی یەكێتی كردونییەتە ستراتیژ و روئیای سیاسیی خۆی بۆ هەرێمی كوردستان و عیراقیش، سەركەوتوو نابێت.

یەكێك لە خاڵە بەهێز و كارپێكراوەكانی چوارەمین كۆنگرەی یەكێتی، لە سیاسەتی حزبیدا، هەوڵە دیپلۆماسییەكانێتی لە عیراق و هەرێم، هەوڵەكانیش بە پراكتیكی لە سیاسەتی هاوسەرۆكانی یەكێتیدا كارپێكراوە و بەتەواوی رەنگی داوەتەوە.

 232 جار بینراوە