سەرەکی » ئاراستە » ئەڵمانیا مەرگ هەناردە دەكات لە ژێر ئاگربارانداپەڕە 19

ئەڵمانیا مەرگ هەناردە دەكات لە ژێر ئاگرباراندا

نووسینی كلاودیا ڤۆن زالزەن
و. هەڵۆ بەرزنجەیی
تائێستا لە مێژووی حكومەتی ئەڵمانیدا هێندە چەك نەفرۆشراوە، وەك ئەوەی لەسەردەمی هاوپەیمانێتی گەورە(CDU&SPD) لەچوار ساڵی رابووردوودا ئەنجام دراوە.
وەزیری ئابووری جارانی ئەڵمانیا Sigmar Gabriel-SPD، هاتۆتە قسەو دەڵێت: دەبێت چەك رەوانەكردن كەم بكەینەوە. بۆ ئەم وەزیرەی دەرەوەی ئێستا، كێشەیەكی دیكە لە چەك فرۆشتن سەریهەڵداوە. توركیا ئەو تانكانەی لە ئەڵمانیای كڕیووە، بەئاشكرا بەكاریان دێنێ لە پەلاماردان بۆ سەر كورد لە باكووری سوریا. لەدوا دیداری وەزیری ناوبراو لەگەڵ مەولود چاوش ئۆغڵو بەئەرێنی باسی ئەمەی كردو وتی: پێویستە تانكەكان لە توركیا مۆدێرن بكرێنەوە.
*چی لەمەڕ ناردنی چەكەوە لەساڵانی رابووردوودا زانراوە؟
-راپۆرتی چەك فرۆشتنی ساڵی 2017ی حكومەتی ئەڵمانیا هێشتا بەتەواوی گەڵاڵە نەبووەو لەبەردەستدا نییە. لێ لە وەڵامێكدا لەسەر داوای پەرلەمانتاری چەپ Stefan Liebisch، وەزارەتی ئابووری چەند زانیارییەك دەداو دەڵێت: لە ساڵی رابووردوودا هاوپەیمانێتی گەورە بایی 6،2 ملیار چەكی فرۆشتووە. بەشێكی زۆری ئەو چەك و كەرەسە سەربازییانە بە وڵاتانی دەرەوەی یەكێتی ئەوروپا EU و ناتۆ فرۆشراون. لەبەر ئەمە (لەم كاتەدا جگە لە توركیا) بێ كێشە كارەكە پێشوازیی لێكراوە، لەلایەن دەوڵەتانی سێیەمەوە كە پێیان فرۆشراوە. بۆ ئەم وڵاتانە چەك بایی 3،8 ملیار یۆرۆ رەوانە كراوەو بە بەراورد بە ساڵی 2016، 120 ملیۆن یۆرۆ زیاترە. لەنێوان ساڵانی 2014-2017 دا حكومەتی ئەڵمانیا رێگەی بە فرۆشتنی چەك بە بڕی 24،9 ملیار یۆرۆ داوە. بەمەش توانیویەتی زیاتر لەكولیسیۆنی رەش و زەرد، واتە CDU&FDP بكەن كە ئەوان بایی 20،7 ملیاریان فرۆشتووە. لێرەدا ناردنی چەكەكان زیاتر بۆ وڵاتانی سێیەم بووە.
لە كاتێكدا لە نێوان 2010-2013 دا فرۆشتنی چەك و پێداویستی تری سەربازی بە بڕی 9،9 ملیار یۆرۆ بە دەوڵاتانی سێیەم رێگەی پێدراوە. لەم بڕەدا لە چوار ساڵی رابووردوودا رێژەكە بۆ 46% بەرزبۆتەوە. هاوپەیمانێتی CDU&SPD بایی بڕی 14،5 ملیاریان داوە بە وڵاتانی سێیەم.
*ئەو دەوڵەتە گرنگانە كامانەن بۆ ناردنی چەكی ئەڵمانیا؟
-وڵاتە گرنگەكان لەسەروو هەموویانەوە، جەزائیر بایی 1،4 یۆرۆو میسر 780 ملیۆن یۆرۆو عەرەبی سعودی ـ ئەگەرچی لەگەڵ دەوڵەتی یەمەنی دراوسێیدا لەشەڕدایەو ئیماراتی عەرەبی و كۆریای باشوور لەو 10 وڵاتە گرنگەی لیستەكەی ئەڵمانیادان بۆ چەك فرۆشتن.
*ژمارەكان چۆن لەلایەن حكومەت و بەڕیوەبەری گشتییەوە دەنرخێندرێن؟
-ئێمە لە 6،8 ملیار یۆرۆوە كەممان كردۆتەوە بۆ 6،2 ملیار یۆرۆ، ئەمە قسەی وتەبێژێكی وەزارەتی ئابوورییە. ئۆپۆزسیۆن بە توندی رەخنە لەم كارانەی حكومەت دەگرێ و پێیانوایە پارتی دەسەڵاتدار بەتەواوەتی پەكی كەوتووە.
Dietmar Bartsch فراكسیۆنی چەپ دەڵێت: نابێت چەك بە میسرو سعودییەو ئیمارات بفرۆشرێت. چەك ناردن بۆ ئەم كڕیارە گرنگانەی ئەڵمانیا رابگیرێت. راپۆرتەكان ئەوە نیشان دەدەن لە 2015 دا ناردنی چەك كەمی كردۆتەوە، لێ لەبەرئەوەی ساڵی ریكۆرد شكاندن نییە وەك 2017، بەكورتی ئۆپۆزسیۆن دەڵێت: «هەر وڵاتێك شەڕ بكات، نابێت چەكی پێ بفرۆشرێ و بۆی رەوانە بكرێت». لێرەشدا مەبەست میسرو سعودیە و ئیماراتە.
*ئەنقەرە بەئاشكرا تانكی ئەڵمانی لەدژی كورد بەكاردەهێنێ، چی لەمەڕ ئەمە زانراوە؟
-ئەردۆغان سەرۆك كۆماری توركیا بێ گوێدانە رای گشتی نێودەوڵەتی، دەیەوێ هێرشەكان بۆسەر چەكدارانی كورد YPG درێژە پێبدات.» سەرەتا دەیانەوێ تیرۆریستان بنەبڕ بكەن و پاشان ژیان بۆ ئەو دەڤەرە بگێڕنەوە». ئەمە راگەیاندنی رۆژی 24/1/2018ی ئەردۆغانە.
حكومەتی ئەڵمانیا ئەو داگیركارییە بە نیگەرانیەوە سەرنج دەدات. وتەبێژەكەیان دەڵێت: «داوا لەهەموو لایەك دەكەین تەقە بووەستێنن و رێگە بۆ ناردنی كۆمەكی مرۆیی بهێڵنەوە».
بۆ هێرشە زەمینییەكانی تورك تانكی جۆری لیوپاردی ئەڵمانی Leopard2A4 بەكاردەهێنێت. ئەڵمانیا لە نێوان 2006-2011 دا 350 دانەی لەم جۆرە تانكە رەوانەی توركیا كردووەو هیچ مەرجێكیشی لەسەر توركیا دانەناوە.
ئەگەرچی لەساڵی رابردوودا لە گرێبەستەكاندا ئەڵمانیا داوایكرد دەبێت تەنیا بە پێی بڕگەی 5 رێكەوتننامەكەی ناتۆ ئەو چەكانە بەكاربێت، واتە بۆ داكۆكی لە خۆیان و هاوپەیمانێتییەكەیان. رۆژی 24/1/2018 باڵیۆزی ئەڵمانیا لە توركیا Martin Erdmann وتی: «لەگەڵ وەزارەتی بەرگریی توركیا لەمەڕ هێرشەكانی توركیاوە قسەمان كردووە».
*پەلاماری توركیا بۆ سەر كورد چ مانایەكی هەیە بۆ چەك رەوانەكردن بۆ توركیا؟
-ئەگەرچی توركیا سەر بەناتۆیە، بەڵام لەساڵانی رابردوودا چەندینجار حكومەتی ئەڵمانیا رازی نەبووە چەك و تەقەمەنی بفرۆشی بە توركیا. بەهای سەرجەم چەكی فرۆشراو بە توركیا 83،9 ملیۆن یۆرۆ بووەو لەساڵی 2016دا بۆ 34،2 ملیۆن یۆرۆ دابەزیوە.
هێرشە سەربازییەكانی توركیا بۆ سەر كورد چ ئاكامێكی دەبێت چانسێكی نوێ بدات بە ناردنی چەك و تەقەمەنی بۆ توركیا، حكومەتی ئەڵمانی لەم رووەوە نایەوێ هیچ بڵێت.
توركیا دەیەوێ لیۆپاردی دوو نوێ بكاتەوە، واتە گەشەی زیاتری پێبدات و داوا لە ئەڵمانیا دەكات ئەم كارەی بۆ بكات، بۆئەوەی بەهێزو توانایەكی گەورەوە شەڕی پێ بكات.
گابریل لە دیدارەكەیدا لەگەڵ چاوش ئۆغڵو رایگەیاندووە: لە كاتێكی نزیكدا پشكنین لەلایەن حكومەتی ئەڵمانییەوە دەكەین. هەر چەپ و سەوزەكان بەتەنیا داوای وەستانی ناردنی چەك و تەقەمەنی بۆ توركیا ناكەن. پەرلەمانتاری كریست دیموكراتەكان Norbert Röttgen دەڵی بەتەواوی دوورە تانكەكانی توركیا نوێ بكەینەوەو پێشكەوتووتریان بكەین. هەروەها پسپۆڕی سۆسیال دیموكراتەكانیش Rolf Mützenich دژی ئەو پڕۆژەیە وەستایەوە.

سەرچاوە: دێر تاگە شپیگل رۆژی 24/1/2018

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*