سەرەکی » ئەدەب و هونەر » قووڵی‌ گوڵه‌گه‌نم بۆ سه‌ر شارا گه‌وره‌كه‌ی گوڵه‌وه‌چنیی

قووڵی‌ گوڵه‌گه‌نم بۆ سه‌ر شارا گه‌وره‌كه‌ی گوڵه‌وه‌چنیی

ساماڵ محێدین

دیاریه‌ به‌نرخه‌كه‌ی مامۆستام * (مسته‌فا ساڵح كه‌ریم) كه‌كتێبێكه‌ به‌ ناوی گوڵه‌وه‌چنیی *خوێنده‌وه‌ حه‌ز ده‌كه‌م سه‌ره‌تا به‌ په‌ره‌گرافێكی مامۆستا ده‌ست پێ بكه‌م كه‌له‌لاپه‌ڕه‌ 19 ی كتێببه‌كه‌دا تۆماری كردووه‌ ، به‌م شێوه‌یه‌(ئه‌م وتارانه‌ی له‌ دووتوێی ئه‌م كتێبه‌دا به‌رچاوت ده‌كه‌ون له‌رۆژگارێكی سه‌ختا نوسراون. له‌كاتی خوێندنه‌وه‌دا ئه‌وه‌ت له‌بیر بێت كه‌ئه‌م به‌رهه‌مانه‌ زاده‌ی سه‌رده‌مێكن نوسه‌رانی كورد تێیدا هه‌وڵیان ده‌دا ره‌شماڵی ئه‌ده‌بی به‌رگری فراوانتر بكه‌ن وبه‌وشه‌ی ڕه‌نگین رازی دڵیان بگه‌یه‌ننه‌ خوێنه‌ران و ئه‌وه‌نده‌ی له‌ ده‌ستیان بێ ته‌عبیر له‌ خواست وئاواتی ئه‌وان بكه‌ن ولێیان دانه‌بڕێن وبواره‌كه‌ بۆ شایه‌ره‌كان چۆڵ نه‌كه‌ن).
گومانم نیه‌ كه‌ به‌هه‌زاران هاوڵاتی میلله‌ته‌كه‌مان له‌گه‌ڵ مامۆستادا هاوڕان له‌سه‌ر ناوه‌رۆكی ئه‌و په‌ره‌گرافه‌،به‌نده‌ نه‌نوسه‌رو نه‌ ئه‌دیبم تا هه‌ڵسه‌نگاندن بۆ ئه‌م كتێبه‌ بكه‌م به‌ڵكو ته‌نیا خوێنه‌رێكی ئاساییم كه‌ده‌توانم به‌ده‌یان نمونه‌و هه‌ڵویستی بوێرانه‌ كه‌ هه‌موویان ده‌چنه‌ خانه‌ی ئه‌ده‌بی به‌رگرییه‌وه‌ ده‌ست نیشان بكه‌م له‌ گوڵه‌وه‌چنیی دا له‌و رۆژگاره‌ سه‌خته‌دا. هیوادارم نوسه‌رێكی به‌ ئه‌زموون و شاره‌زا لێكۆڵینه‌وه‌یه‌كی ورد له‌سه‌ر ئه‌م به‌رهه‌مه‌ به‌پێزه‌ بكات ، بۆ زیاتر ئاشنابوونی نه‌وه‌ی دوای راپه‌ڕین به‌سه‌ختی رۆژگاره‌كه‌و بوێری نوسه‌ره‌ به‌هه‌ڵوێسته‌كانی گه‌له‌كه‌مان له‌بره‌ودان به‌ ئه‌ده‌بی به‌رگری.له‌كاتی خوێندنه‌وه‌ی كتیبه‌كه‌دا قولێك گوڵه‌ گه‌نمم له‌سه‌ر شارا گه‌وره‌كه‌ی گوڵه‌وه‌چنیی دانا،كه‌ چوار بیره‌وه‌ری باوكم (محێدین چناره‌یی)*و دوو بیره‌وه‌ری خۆمن ،به‌م جۆره‌:
یه‌كه‌م / مامۆستا له‌لاپه‌ڕه‌ 96 ی كتێبه‌كه‌یدا باسی ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌له‌گه‌ڵ مامۆستا حه‌مه‌ئه‌مین حه‌سه‌ن وچه‌ند مامۆستایه‌كی تر چوونه‌ دیده‌نی مامۆستا گۆران كه‌ نه‌خۆش بوو،مامۆستا گۆران ژانی سك و ئێش و ئازاری خۆی له‌بیرچۆته‌وه‌و گه‌لێك نوكته‌ی خۆشی بۆ گێڕاونه‌وه‌ …..باوكم (محێدین چناره‌یی ) فه‌رمووی :له‌هاوینی 1962 دا رۆژێك شێخ له‌تیفی شێخ مه‌حموود و* شێخ قادری شێخ ته‌هاو من چووین بۆ دیده‌نی گۆرانی شاعیر*، كه‌ ناساغ بوو ،زۆر نه‌بوو له‌ مۆسكۆ گه‌ڕابۆوه‌ له‌سه‌ره‌تای دانیشتنه‌كه‌دا پێی وتین: له‌ مۆسكۆ پێیان وتم هه‌ر كات ئازارت بۆ دروست بۆوه‌ زۆر نابات ماڵئاوایی له‌ ژیان ده‌كه‌یت ئه‌وا ماوه‌یه‌كه‌ ئازاره‌كه‌م بۆ هاتۆته‌وه‌ له‌درێژه‌ی باسه‌كه‌یدا باوكم فه‌رمووی : كه‌ گۆران هه‌ر ئه‌وه‌نده‌ باسی نه‌خۆشیه‌كه‌ی كرد، دوای ئه‌وه‌ دانیشتنه‌كه‌ی به‌باس وخواسی دنیاو مۆسكۆو شیعرو قسه‌ی خۆش رازانده‌وه‌ ئه‌وه‌نده‌ وره‌ به‌رزبوو نه‌خۆشیه‌كه‌ی رێگر نه‌بوو له‌رازاندنه‌وه‌ی دانیشتنه‌كه‌مان .
دووه‌م / دوای شكستی بزوتنه‌وه‌ی ئه‌یلول كه‌رۆژگارێكی گه‌لێك سه‌خت بوو، زۆری نه‌برد چه‌كه‌ره‌ی هیوا گه‌شه‌ی كرده‌وه‌و چیاكان شادبوونه‌وه‌ به‌ پ .م له‌ شۆڕشی نوێدا. مامۆستا له‌ لاپه‌ڕه‌ 129 ی گوڵه‌وه‌چنیی دا ده‌فه‌رموێت (له‌ هاوینی ساڵی 1977 هه‌موو ئێوارانێكی پێنجشه‌مموان له‌باخچه‌ی یه‌كێتی نوسه‌رانی كورد له‌ سلێمانی كۆڕێكی ئه‌ده‌بی سازده‌كراو جه‌ماوه‌رێكی زۆر له‌ ئه‌دیب و ئه‌ده‌بدۆستان له‌و كۆڕانه‌دا ئاماده‌ده‌بوون ……). له‌ هاوینی ئه‌و ساڵه‌داو له‌ئێواره‌ كۆڕێكی شاعیری گه‌وره‌ حه‌مه‌ساڵح دیلاندا* باخچه‌كه‌ جمه‌ی ده‌هات له‌ ئاماده‌بووان ،مامۆستا حه‌مه‌ساڵح دیلان ده‌ستی كرد به‌ خوێندنه‌وه‌ی شیعره‌كانی پاش ماوه‌یه‌ك یه‌كێك له‌ ئاماده‌بووان به‌ده‌نگێكی به‌رز هاواری كردو وتی : مامۆستا ئایا ئێستا سڵ ناكه‌یته‌وه‌ له‌خوێندنه‌وه‌ی شیعری (ڕه‌ز) ؟ ئه‌ویش له‌وه‌ڵامدا وتی ، له‌ هیچ شیعرێكم په‌شێمان نیم و ده‌ستی كرد به‌ خوێندنه‌وه‌ی شیعره‌كه‌ هه‌تا گه‌یشته‌ كۆتایی كه‌ ئه‌مه‌ش چه‌ند دێڕێكیه‌تی :
بڵێ هه‌ی سه‌رشێت كوشته‌ی گڕی ته‌ڕ
گه‌ر تیاتا ماوه‌ یه‌ك تۆز نرخ وفه‌ڕ
تۆ له‌سه‌ر باكه‌ی شوشه‌كه‌ی شكان*
له‌گه‌ڵ خودادا كردت به‌ زۆران
هه‌ڵسه‌ به‌ره‌و ئه‌م ناوه‌ هه‌ڵتوتێ
نه‌ك شوشه‌ شكا وا ڕه‌ز ئه‌سوتێ
هه‌تا گه‌یشته‌ كۆتایی شیعره‌كه‌ كه‌ ده‌ڵێ:
به‌ره‌و مه‌ڵبه‌ندی كوردستان ڕه‌وتێ
نه‌ك كووپه‌ شكا وا ڕه‌ز ئه‌سوتێ *
دوای ئه‌وه‌ بوو به‌ چه‌پڵه‌ڕێزان و ده‌ستخۆشی كردن له‌ مامۆستای شاعیرو جموجۆڵ په‌یدا بوو له‌ ناو جه‌ماوه‌ری ئاماده‌بوودا،به‌تایبه‌ت گه‌نجه‌كان كه‌ویستیان به‌دروشمدان دژی ده‌سه‌ڵاتی سه‌ركوتكه‌ری داگیركه‌ر بڕژێنه‌ سه‌ر شه‌قامه‌كه‌، له‌وكاته‌ پڕجۆش و خرۆش وهه‌ستیاره‌دا مامۆستای ژیرو به‌ئه‌زموون وتێكۆشه‌رو قاڵبووی سیاسه‌ت و دڵسۆزی كورده‌واری مامۆستا مسته‌فا ساڵح كه‌ریم كه‌ سه‌رۆكی لقی سلێمانی ئه‌دیبان بوو فه‌رمووی : ئێستا كاتی ئه‌مه‌ نییه‌ تكاتان لێ ده‌كه‌م هێمن وئارام بن تا كاتی خۆی دێت،ئه‌وانه‌ی نزیكی ده‌رگاكه‌بوون ئاگاداری ئه‌و هه‌ڵوێسته‌ی بوون،به‌ڕاستی ئه‌وه‌نده‌ به‌سۆز وتی (هه‌تا كاتی خۆی دێت ) كه‌ كاریگه‌ری راسته‌وخۆی له‌سه‌ر گه‌نجه‌كان دروست كردوو هێمنی و ئارامی باڵی به‌سه‌ر باخچه‌كه‌دا كێشاو دیلانی شاعیریش به‌رده‌وام بوو له‌ خوێندنه‌وه‌ی شیعره‌كانی .
سێیه‌م /له‌لاپه‌ڕه‌ 172 دا كه‌ باس له‌ دامه‌زراندنی كۆمه‌ڵه‌ی برایه‌تی *ده‌كات له‌ده‌فته‌ری بیره‌وه‌رییه‌كانی محێدین چناره‌یی دا هاتووه‌ كه‌ به‌رپرسی كۆمه‌ڵه‌ی ناوبراو له‌ شاروشارۆچكه‌كانی باشوری كوردستاندا به‌وجۆره‌ بوون: هه‌ولێر- مه‌لاخالیدو عه‌لی ئاغای دزه‌یی ، كه‌ركوك- شێخ ساڵحی سه‌عاتچی،خانه‌قین –ره‌شیدباجه‌لان ،پێنجوێن- شێخ حه‌مه‌سه‌عیدی نزاره‌ ،ره‌واندز-نوری باویل ئاغا شارباژێڕ- محێدین چناره‌یی ،ته‌وێڵه‌- حاجی باوه‌ یاخود وه‌ك مامۆستا عه‌بدولره‌قیب ده‌ڵێت محه‌مه‌دسان ئه‌حمه‌د ،خۆزگه‌ میژوونوسه‌كانمان زیاتر له‌وه‌ی كه‌ هه‌یه‌ له‌سه‌ریان ده‌نوسی .
چواره‌م /هه‌رله‌ لاپه‌ڕه‌172 دا مامۆستا ده‌فه‌رموێت :(شێخ له‌تیف وه‌ك پێشه‌وای مه‌زن شێخ مه‌حموودی باوكی ئه‌ده‌ب دۆست بوو هه‌روه‌ك ئه‌ویش ناوبه‌ناو شیعری ده‌وت بۆیه‌ هه‌میشه‌ حه‌زی به‌ مه‌جلیسی شیعرو ئه‌ده‌ب ده‌كرد شه‌وه‌ها له‌ دانیشتنی ئه‌ده‌بی تایبه‌تیمانا به‌شداری ده‌كردو دانیشتنه‌كه‌ی به‌قسه‌ خۆشه‌كانی ده‌ڕازانده‌وه‌ ) به‌نده‌ش له‌یادمه‌ ئه‌و جارانه‌ی شێخ له‌تیف میوانمان ده‌بوو له‌ (چناره‌ ) *هه‌ركاتێكی شه‌و بوایه‌ یان رۆژ داوای قه‌ڵه‌م وكاغه‌زی ده‌كرد و هه‌ندێ شتی ده‌نوسی وپه‌ڕه‌كه‌ی ده‌خسته‌ گیرفانی ، باوكم ده‌یفه‌رموو ئه‌وه‌ شیعره‌ ده‌ینوسێت . هه‌روه‌ها ده‌شیوت له‌سه‌ره‌تای چله‌كاندا كه‌سایه‌تیه‌كی سلێمانی بانگهێشتی نیوه‌ڕۆخوانێكی شێخ له‌تیف وپیره‌مێردومنی كرد له‌كاتی نانخواردندا شێخ له‌تیف رووی كرده‌ پیره‌مێردو پێی وت خاڵه‌ من نیو دێڕ شیعر ده‌ڵیم تۆش ته‌واوی بكه‌ واته‌ نیوه‌ دێڕه‌كه‌ی تری بڵێ:
هه‌تا ئاو كه‌م نه‌كات مه‌ده‌ له‌بوار
پیره‌مێرد كه‌ خێراو حازر به‌ده‌ست بوو بۆ شیعر وتن وتی: ئه‌زانم ده‌ڵێی چی؟
هه‌رگیز مه‌كه‌ ڕه‌فیقی پیاوی جلخوار *
خاوه‌ن ماڵ ( جلخوار) بوو ، به‌نازی هاوڕێیه‌تییه‌وه‌ كه‌مێك خۆی توڕه‌ كردو وتی: له‌سه‌رخوانی خۆم توانجم لێ ده‌ده‌ن ئه‌مه‌ چۆن ده‌بێت؟ ئیتر بوو به‌ پێكه‌نین وئه‌م گفتوگۆیه‌ش هه‌ر بۆ خۆشی و رازاندنه‌وه‌ی دانیشتنه‌كه‌ بوو به‌ قسه‌ی خۆش .
پێنجه‌م/ مامۆستا له‌ لاپه‌ڕه‌ 244دا سه‌باره‌ت به‌ به‌كر سدقی*ده‌فه‌رموێت : ئه‌ڵه‌مانه‌كان به‌ڵێنی دامه‌زراندنی كارگه‌ی چه‌كیان به‌ به‌كر سدقی دا به‌چه‌ند مه‌رجێكی ئاسان به‌شێوه‌یه‌كی تایبه‌تیش بانگیان كرد بۆ ئاماده‌بوون له‌ مناوه‌ره‌ی سوپای ئه‌ڵه‌ماندا، له‌وچونه‌دا روونوسی رێكه‌وتننامه‌یه‌كی پێبوو كه‌له‌وێ مۆری بكه‌ن به‌ڵام ئه‌وه‌ بوو له‌ فرۆكه‌خانه‌ی موصڵ كوژرا ) باوكم له‌یاداشته‌كانی خۆیدا باس له‌وه‌ ده‌كات كه‌له‌و سه‌رده‌مه‌دا شێخ مه‌حموود دوورخراوه‌بوو له‌ به‌غدا ژیانی به‌سه‌ر ده‌برد، كه‌ ده‌بیستێت به‌كر سدقی ده‌یه‌وێت گه‌شتی ئه‌ڵه‌مانیا بكات په‌یوه‌ندی پێوه‌ ده‌كات وپێی ده‌ڵێت: ئه‌وگه‌شته‌ مه‌كه‌ له‌وانه‌یه‌ بكوژرێیت تۆ كوردیت رقم لێت نییه‌و حه‌زده‌كه‌م بمێنی،ئه‌وه‌بوو له‌ 12/8/1936 له‌گه‌ڵ مقه‌ده‌م محه‌مه‌د عه‌لی جواد له‌ فرۆكه‌خانه‌ی موسڵ كوژران .
شه‌شه‌م/ له‌گۆشه‌ی هه‌ندێ دیارده‌ی ناله‌بارداو له‌لاپه‌ڕه‌ 231 -233 مامۆستا باس له‌هه‌ندێ دیارده‌ی ناله‌بارده‌كات له‌وانه‌ كه‌هه‌ندێ پرسه‌ چۆڵییان پێوه‌ دیاره‌ . چه‌ندساڵێك له‌مه‌وبه‌ر له‌مزگه‌وتی قازی محه‌مه‌د له‌ سلێمانی له‌پرسه‌ی كه‌سایه‌تیه‌كی ناسراودا كه‌سه‌رده‌مانێك نه‌ك هه‌ر له‌سه‌ر ئاستی سلێمانی به‌ڵكو زیاده‌ ڕۆیی نییه‌ ئه‌گه‌ر بڵێم له‌سه‌ر ئاستی پانتاییه‌كی زۆری عیراق ناسرابوو ئه‌و كه‌سایه‌تییه‌ تێكۆشه‌ره‌ ئه‌ده‌بدۆست و رۆشنبیره‌ كه‌ئه‌فسه‌ری ئازادیخوازو به‌شداری چالاكی شۆرشی 14ی ته‌مووزی1958 و توشبووی گه‌لێك ئازارو ته‌نگوچه‌ڵه‌مه‌ی ژیان بوبوو له‌سه‌رده‌ستی داگیركه‌رانی كوردستاندا كه‌ مسته‌فا عه‌بدوڵڵا ناسراو به‌ (ڕه‌ئیس مسته‌فا) بوو، له‌ته‌ك مامۆستای گه‌وره‌و خه‌مخۆری شارو كوردستان مامۆستا جه‌مال عه‌بدول به‌ته‌نیشت یه‌كه‌وه‌ دانیشتبوین مامۆستا جه‌مال فه‌رمووی وتی : دیقه‌ت بده‌ ساماڵ پرسه‌كه‌ چۆڵی پێوه‌ دیاره‌ ئه‌مه‌ ئه‌گه‌ر پرسه‌ی (….) ناوی سه‌ره‌ك جاشێكی تاوانباری هێنا بووایه‌ ئه‌وا ئێستا كورد واته‌نی رێ به‌ر رێدار نه‌ ئه‌كه‌وت و جێی دانیشتن نه‌ده‌بوو .
له‌كۆتایی ئه‌م چه‌ند دێڕه‌دا به‌نده‌ش له‌ته‌ك پڕۆفیسۆر دكتۆر عیزه‌دین مسته‌فا ڕه‌سوڵ خوازیارم كه‌ (ته‌مه‌ن وله‌شساغی ده‌رفه‌ت به‌به‌ڕێزیان و مامۆستا مسته‌فا ساڵح كه‌ریم بده‌ن كه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ له‌باره‌ی ژیان و نوسینی یه‌كترو چه‌ندین كه‌ڵه‌ ئه‌دیب و شاعیرو بیرمه‌ندو تێكۆشه‌ری گه‌له‌كه‌مان بكه‌ن ).
په‌راوێزه‌كان:
* كه‌ ده‌نوسم مامۆستام (مسته‌فا ساڵح كه‌ریم ) له‌به‌رنامه‌یه‌كی تی ڤی كه‌ناڵی كوردسات دا له‌ نیسانی 2014 وتم له‌ساڵی 1962 له‌ قوتابخانه‌ی سه‌ره‌تایی چوارتا كه‌ قوتابی پۆلی یه‌كه‌م بووم ،مامۆستا مسته‌فا به‌ڕێوه‌به‌ری قوتابخانه‌كه‌مان بوو ،فێری كردم كه‌چۆن پێنوس به‌ده‌سته‌وه‌ بگرم،خۆ له‌لایه‌كی تر مامۆستا وه‌ك نوسه‌ر، ئه‌دیب،رۆژنامونووس و تێكۆشه‌ر مامۆستای سه‌دانی وه‌ك به‌نده‌یه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ به‌شانازییه‌وه‌ پێی ده‌ڵیم (مامۆستام ) .
*گوڵه‌وه‌چنیی ، بۆ ئه‌و به‌ڕێزانه‌ی ده‌رفه‌تی خوێندنه‌وه‌ی كتێبی گوڵه‌وه‌چنیی یان بۆنه‌ڕه‌خساوه‌ یان واتای ئه‌م وشه‌یه‌ روون نییه‌ لایان بفه‌رمون له‌گه‌ڵ مانای وشه‌كه‌ كه‌دانه‌ری كتێبه‌كه‌ له‌ لاپه‌ڕه‌126 دا تیشكی خستۆته‌سه‌ر له‌كاتی دره‌وی گه‌نم وجۆدا هه‌ندێ گوڵه‌گه‌نم یان گوڵه‌جۆ ده‌مێننه‌وه‌ ، به‌رداسی دروێنه‌كار ناكه‌ون، یان له‌ده‌می داسه‌كانیان ده‌وه‌رن وبه‌جێ ده‌مێنن،ئه‌وسا دوای دره‌و بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و گوڵه‌ جوانانه‌ به‌فیڕۆنه‌چن، هه‌ژارو ده‌ست كورت ده‌چنه‌ نێوپه‌رێزه‌كه‌وه‌و ده‌ست به‌چنینه‌وه‌یان ده‌كه‌ن،پاشان ده‌یكوتن و پوشوو كای لێ جیاده‌كه‌نه‌وه‌، ئه‌وجا دانه‌كه‌ی ده‌به‌نه‌ ئاش و ده‌یهاڕن به‌وه‌ نانی خۆیان وخێزانیان زامن ده‌كه‌ن.له‌كورده‌واریدا به‌كاری گوڵ چنینه‌وه‌كه‌ ده‌وترێ (گوڵه‌وه‌چنیی ).
*محێدین چناره‌یی (1907-21/1/1998 ) له‌گه‌لێك نوسینی نوسه‌ران و رۆژنامه‌نووسان و مێژوونوسان وسیاسه‌تمه‌داردا هاتووه‌ كه‌ناوبراو كه‌سایه‌تییه‌كی نیشتمانپه‌روه‌رو كوردپه‌روه‌رو كۆمه‌ڵایه‌تی وخاوه‌ن كه‌سایه‌تییه‌كی به‌هێز بوو،لێره‌دا بواری نوسینی ئه‌و هه‌موو سه‌رچاوه‌یه‌ نیه‌، ئه‌گه‌ر ته‌مه‌ن وله‌شساغی ده‌رفه‌ت بده‌ن له‌ ئاینده‌دا به‌ردێژی له‌وباره‌یه‌وه‌ زانیاری پێشكه‌ش به‌ خوێنه‌ران ده‌كه‌م .
*شێخ له‌تیفی شێخ مه‌حموود، 1917-12/5/1972
*گۆران 1905-18/11/1962
*حه‌مه‌ساڵح دیلان ،1927-28/10/1990
*وه‌ك ئاماژه‌یه‌ك بۆچوارینه‌یه‌كی خه‌یام
*ئه‌م چه‌ند دێڕشیعره‌م له‌ دیوانی شیعر ئاماده‌كردن ولێكۆڵینه‌وه‌و پێشه‌كی وپه‌راوێزنووسینی عه‌بدولڵا عه‌زیز خالد وه‌رگرتووه‌ كه‌ساڵی 1987 چاپ كراوه‌ كه‌تایبه‌ته‌ به‌شیعره‌كانی محه‌مه‌د ساڵح دیلان.
*كۆمه‌ڵه‌ی برایه‌تی ، 1937- 1944
*چناره‌ ، گوندێكی خنجیله‌و جوانه‌ به‌دوری 6كم كه‌وتۆته‌ رۆژهه‌ڵاتی چوارتاوه‌ به‌هۆی رۆڵی شۆرشگێڕانه‌ی حاجی خدری باوكی محێدین چناره‌یی چه‌ندجارێك له‌سه‌رده‌می شۆڕشه‌كانی شێخ مه‌حموودا له‌لایه‌ن فڕۆكه‌كانی ئینگلیزه‌وه‌ بۆردوومان كراوه‌ ،له‌ماوه‌ی بزوتنه‌وه‌ی ئه‌یلولدا چه‌ندین جار له‌لایه‌ن فڕۆكه‌كانی رژێمی عێراقییه‌وه‌ بۆردومان كراوه‌ هه‌تا له‌ساڵی 1987دا ده‌ستی ڕه‌شی داگیركه‌ر گه‌یشته‌ ئه‌م گونده‌ جوانه‌ی بناری سه‌رسیرو خاپوركرا، وه‌ك ئه‌و 4500 گوندوشارووشارۆچكه‌یه‌ی باشوری كوردستان .
*جلخوار ،ئه‌م ده‌سته‌واژه‌یه‌ له‌سه‌ره‌تای بیسته‌كانی سه‌ده‌ی رابردوو هاته‌سه‌رزمانی كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی باشوری كوردستان وجێگای خۆی كرده‌وه‌ له‌فه‌رهه‌نگی سیاسی كورددا ،جلخوار به‌وكه‌سانه‌ ده‌وترا كه‌سیاسه‌تی توركه‌كانیان لاپه‌سه‌ند بوو هه‌روه‌ك چۆن ئینگلیزخوا به‌و كه‌سانه‌ ده‌وترا كه‌سیاسه‌تی ئینگلیزه‌كانیان لاپه‌سه‌ند بوو .
*به‌كرسدقی ،ئه‌فسه‌رێكی پله‌باڵای سوپای عێراق بوو له‌وسه‌رده‌مه‌دا له‌رێكه‌وتی 11/8/1936 هه‌ڵسا به‌ئه‌نجامدانی كوده‌تایه‌ك به‌سه‌ر رژێمی ئه‌و سه‌رده‌مه‌ی عێراقدا وله‌ رۆژی 12/8/1937 واته‌ دوای یه‌ك ساڵ به‌كوشتنی ئه‌و كۆتایی به‌وكوده‌تایه‌ هێنرا .

 1,236 جار بینراوە