سەرەکی » کەلتوور » خوێندنەوەیەك بۆ كتێبی ژیانی من

لە گۆڵدا مایەرەوە چی فێر بین؟

خوێندنەوەیەك بۆ كتێبی ژیانی من

جومعە محەمەد نەجم

رەنگبێ خوێندنەوەی ئەم كتێبە بمانگەیەنێت بە ئەنجام و تێگەیشتنێكی نوێ سەبارەت بە كێشەی جوولەكە و خڕبوونەوەیان لەسەر خاكی فەلەستین، كە جوولەكەكان بە نیشتیمانی دێرینی خۆیانی دەزانن و عەرەبەكانیش پێیان وایە خاكیان داگیر كراوە.

هەر ئەو رۆژەی برای وەرگێڕ شەفیقی حاجی خدر كتێبەكەی بۆ ناردم ‌ لەنێوان چەند كتێبێكدا نۆرە بڕیم بۆ كرد و دەستم كرد بەخوێندنەوەی، گەرچی قەبارەی كتێبەكە گەورە و تاقەت پڕوكێنە، بەڵام تا خوێندنەوەیم تەواو نەكرد دەستم نەبرد بۆ كاریتر لەبەر یەك هۆی سەرەكی ئەویش ئەوەیە كێشەی كورد و مەسەلەی جوولەكە لەبنەڕەتدا لەیەك دەچن و ژان و ناسۆرەكانی وەك یەكن و خوێندنەوەی ئەم كتێبە بۆ هەموو خوێندەوارێكی كورد بەتایبەتی سەركردە سیاسیەكان دەكات بە زەروورەت، بۆیەش خوێندنەوەی پێویستە تا ئێمەی كوردی بێ دەوڵەت لەو كتێبەوە مەعریفەی دروستكردنی دەوڵەت و بەڕێوەبردنی وڵات فێر بین و سوود لەو هەنگاوانە وەرگرین كە سەركردە و گەلی جوولەكە بۆ دروستكردنی دەوڵەت لەناو سكی ئەژدیها نابوویان و چۆنیەتی گەڕانەوەی ملیۆنان جوولەكەی ئاوارە كراو بۆ نیشتیمانی رەسەنی خۆیان بزانین.

ئازایەتی و دڵسۆزییەكی كەم وێنە
جوولەكەكان لەسەرەتای سەدەی بیستدا دوای پێشنیارەكەی تیۆدۆر هێرتزل بەدەست و گیرفانی بەتاڵ بەڵام بەسەرخانێكی مەعریفی دەوڵەمەندو ئازایەتی و دڵسۆزییەكی كەم وێنەی رابەر و سەركردەكانیان پۆل پۆل بێ گوێدانە ترس و تۆقین و برسێتی لە روسیای تزاری و ئەوروپا و ئەمریكا و ئەفریقیا و وڵاتانیتری جیهانەوە كۆچیان كرد بەرەو ئەو نیشتیمانەی كە بەهی خۆیانیان دەزانی، بۆ ئەوانی پەرگەندە پشتیوانی ئینگلیزەكان و بزووتنەوەی زایۆنیزم و هاوكاری دارایی رێكخراوی كۆمەكبەخشی جوولەكەكان بەس نەبوو تا كۆچكردنیان هێندە ئاسان بێت بۆ پارچە خاكێكی دڕكاوی و وشك و بێ ئاو، لەئەنجامدا بیكەن بە جوانترین و بەهێزترین وڵاتی رۆژهەڵاتی ناوین ئەگەر دڵسۆزی و ئازایەتی و خۆڕاگری خۆیانی لەگەڵ نەبوایە، گەرچی هەر زوو ئینگلیزەكان پەشیمانبوونەوە لەپشتیوانیكردنی جوولەكەو بەشێكی زۆری وڵاتانی جیهان دژایەتی جوولەكەو كیانی جولەكەیان دەكرد.

ژیانی من، كتێبێكی قەبارە گەورەیەو لە 592 لاپەڕە پێكهاتووە، گۆڵدا مایەر گەورە سەركردەی جوولەكەكان نووسیویەتی و هاوڕێم شەفیقی حاجی خدر لەئینگلیزیەوە كردویەتی بەكوردی و سێیەم جار بەچاپی گەیاندۆتەوە، سێ جار چاپ كردنی یەك كتێب كەتیراژی گشت چاپەكان بگاتە چەند هەزار دانە بێ هۆ نیە، لەكاتێكدا پاش سێجار لەچاپدانەوەی هێشتا لەبازاڕ كەم دەبینرێت، خۆ دیارە كەبۆچی هێندە پڕ فرۆشە و بۆچیش شەفیق دەستی بۆ وەرگێڕانێك بردووە كەلەبیچم دا ئاگادارینامەیەكە بۆ سەركردەكانی كوردستان و لەوێوە پێیان دەڵێت گەر نیەتتان وایە كورد بەدەوڵەت ئاشنا بكەن فەرموون شوێنپێی ئەم ژنە جوولەكەیە(مایەر) هەڵگرن.

خوێنەر ماندوو ناكات
مایەر كتێبەكەی بەزمانی چیرۆك (گێڕانەوەی چیرۆك) نووسیوەو خوێنەر ماندوو ناكات، گەلێك وشەو رستەی جوان و نازدارم تیای بەدیكرد كە توانای نووسەر دەردەخات بۆ نموونە:

كاری مامۆستایی سەنگینترین و پەسەندترینی هەموو پیشەكانەو دەمویست ببم بە مامۆستا، ل43 .

بوژانەوەی نەتەوەیەك هەرگیز بێ ژان و ناسۆر و قوربانیدان مەیسەر نابێ، ل178.

شەرەفی هەموو كەس پاڵەوانەكانیەتی، ل215.

هەروەها وەرگێڕیش بەزمانێكی پاراو و بێ گرێوگۆڵ وەریگێڕاوەو دەتوانم بڵێم كوردەواریانە كتێبەكەی خستۆتە بەر دەست خوێنەر و زۆر وشەی كۆنی كوردی زیندوو كردۆتەوە، بۆ نموونە: مارە و پێشقەرەوڵەكان، هێدمگرتی، گارانگاز، كۆنباوی، حولحولی، هەدادان، شاش، مرازم وایە، دەیان زاراوەو وشەیتری كوردی نازدار.

دەكرێت زەین لە كەمووكوڕیەكانیش بدەین و بازیان بەسەردا نەدەین كە دڵنیام وەرگێڕ سوودی لێ وەردەگرێت و بەنیشاندانیان گەش دەبێتەوە بۆ نموونە:

سێ ساڵ لەمەوبەر باوكم یارمەتی برادەرێكی دابوو ل28، وشەی لەمەوبەر تەنها بۆ كاتی نووسینی كتێبەكە دەگونجێت نەك بۆ ئێستا چونكە بەپێی كات دەبێتە رابردووی دوور كە دەبوو بنووسرێت لەوەوبەر.

بەداڕسانەوە دەیگوت ل126، داڕسان لەزمانی كوردیدا واتا هەوڵدانە بۆ لێدان بەڵام لێرە باوكی گۆڵدا ئەم هەوڵەی نەداوە، كەواتە وشەكە بەهەڵە دانراوە.

من نەمدەتوانی ببمە كەسێكی كردەوەباز (پراگماتیك) ل412، دانانی وشەی كردەكی لەجیاتی وشەی كردەوەباز باشتر بوو لەبەرانبەر وشەی پراگماتیك.

نزیكەی شەست پیاو لەسەر كورسییەكان بەدەوری مێزێكی كەتە دانیشتبوون ل414 ، دەستەواژەی كەتە زیاتر بۆ مرۆڤی زل و زەلام بەكار دێت نەك بۆ كەرەستەو كەلووپەل، دەكرا بنووسرێت مێزێكی فرە گەورە.

دەكرا لەجیاتی وشەی(ئیش)ی عەرەبی وشەی(كار)ی بەكار بهێنایە، ل425.

بۆچی لەجیاتی وشەی(قانوونە خۆجێییەكان) وشەی یاسا خۆجێییەكان نەنوسرێت؟ ل474.

ناوی سەرۆكی ئەوسای رۆمانیا بەدوو شێواز هاتووە، ساوشسكۆ و چاوشسكۆ، ل512-513 كامیان راستن؟

كورتەیەك لە ژیانی مایەر
بۆ بەرچاو روونی خوێنەر و ناسین و ئاشنا بوونیان بەژیان و رابردووی نووسەر بەباشمزانی كورتەیەك لەژیانی مایەر بخەمە ڕوو، لەساڵی 1898 ز لەدایك و باوكێكی هەژاری جوولەكەكانی ئۆكراین هاتۆتە دنیاوە، لەساڵی 1900 ڕوو دەكەنە شارێكی روسیای تزاری بەڵام لەبەر هەژاری و چەوسانەوەی ئاینی لەساڵی 1906 بەرەو ئەمریكا كۆچ دەكەن.

مایەر لەتەمەنی لاوێتی خۆیدا تێكەڵ بە بزووتنەوەی زایۆنیزم و ڕێكخراوە كرێكاریەكان دەبێت و تواناو وزەی خۆی دەخاتە كار بۆ ناساندن و خستنە ڕووی كێشەی جوولەكەو ئەو زوڵم و چەوسانەوەیەی دەرهەقیان دەكرا، لەساڵی 1917 لەگەڵ گەنجێكی جوولەكە بەناوی مۆریۆس یارسن هاوسەرگیری ئەنجام دەدات، لەساڵی1921خۆی و هاوسەرەكەی بەرەو فەلەستین لەگەڵ سەدان هاوڕێی تریان كۆچ دەكەن و داوا لە جوولەكەكانی جیهان دەكات بەرەو نیشتیمانی ڕەسەنی خۆیان كۆچ بكەن، گەرچی دایك و باوكی سەركۆنەی دەكەن لەچوونیان بۆ فەلەستین بەڵام دواجار مایەر ئەوانیش رادەكێشێت بۆ فەلەستین.

لەماوەی نێوان ساڵانی 1917 بۆ1948هەزاران بانگەواز بڵاودەكاتەوەو پەیوەندی دەكات بە هەزاران خێزانی جووی وڵاتان تاكو بەرەو فەلەستین كۆچ بكەن.

یەكێكە لەدامەزرێنەرانی دەوڵەتی ئیسرائیل، لەساڵی 1948 دەكرێت بەئەندامی پەرلەمانی كاتی، لەهەمان ساڵدا دەكرێت بە بەرپرسی كونسولخانەی ئیسرائیل لەمۆسكۆ.

لەیەكەم كابینەی حكومەتی ئیسرائیل كە بنگۆریۆن سەرۆك وەزیرانی دەبێت دەكرێت بەوەزیری كار، لەساڵی 1956 دەكرێت بەوەزیری دەرەوە، لەساڵی 1968 بەهەڵبژاردن بووە بەسكرتێری گشتی پارتی كرێكارانی ئیسرائیل، دواجار بووە بەربژێری ئەو حزبە بۆ وەرگرتنی پۆستی سەرۆك وەزیران و ماوەی چەند ساڵێك وەك سەرۆك وەزیران حكومڕانی ئیسرائیلی كرد .

 327 جار بینراوە