سەرەکی » ئەدەب و هونەر » شانۆگه‌ری‌ (زه‌لكاو) چه‌ند سه‌رنجێك له‌میانه‌ی‌ كاری‌ ده‌رهێنانه‌وه‌

شانۆگه‌ری‌ (زه‌لكاو) چه‌ند سه‌رنجێك له‌میانه‌ی‌ كاری‌ ده‌رهێنانه‌وه‌

ئه‌رسه‌لان ده‌روێش

1-2

كاتێك زه‌ینی‌ ده‌رهێنه‌ر جارێكی‌ تر جیهانی‌ (ده‌ق)ی‌ نووسه‌ر داده‌ڕێژێته‌وه‌، ره‌هه‌نده‌ ئیستاتیكییه‌كان پانتاییه‌كی‌ به‌رفراوانتر له‌ دیالۆگه‌كانی‌ ناو تێكست ره‌ت ده‌ده‌ن و سه‌رله‌نوێ له‌ میانه‌ی‌ گوتارێكی‌ فره‌ توخمی‌ تازه‌دا (ده‌قی نمایش) ده‌هێننه‌ وجود. مه‌عریفه‌ و دیدگای‌ هونه‌ریی (ده‌رهێنه‌ر) ئه‌م پرۆسێسه‌ كه‌مه‌ندگیر ده‌كات و به‌ره‌و نزاره‌ بژوێن و په‌ی‌ پێ نه‌براوه‌كان ئاڕاسته‌ی‌ ده‌كات. هه‌ڵبژاردنی‌ (ده‌ق) و دیارییكردنی‌ كاكڵه‌ هزریی و دراماتیكییه‌كانی‌ و بڕیاردان له‌سه‌ر داڕشته‌ی‌ نوێی ئاڕاسته‌كردنیان بنچینه‌ی‌ پرۆسه‌كه‌یه‌، كه‌ پێویسته‌ به‌ركه‌وتنێكی‌ راسته‌قینه‌ و كاریگه‌ر له‌گه‌ڵ خه‌م و خه‌ون و پرسه‌ ژیارییه‌كانی‌ وه‌رگر و (كۆمه‌ڵگا)دا دروست بكات، پاشان دیارییكردنی‌ ره‌گه‌زه‌ پێكهێنه‌ره‌كانی‌ نمایش و ئاوێته‌كردنیان به‌و ژێده‌رانه‌ی‌ دیدگا هونه‌رییه‌كه‌ی‌ له‌سه‌ر هه‌ڵچنیراوه‌، له‌ میانه‌ی‌ كۆمه‌ڵێك بژارده‌ی‌ گرنگ بۆ: ئه‌كته‌ره‌كان، شوێنی‌ نمایش، فۆرم و میكانیزمی‌ به‌رجه‌سته‌كردنی‌ گوتاره‌ شانۆییه‌كه‌ له‌رووی‌ هزریی و ئیستاتیكییه‌وه‌ پرۆسێسه‌كه‌ به‌ ئاكام ده‌گه‌یه‌نێت. بێگومان توخمه‌كانی‌ سینۆگرافیا و دیزاینی‌ جووڵه‌ له‌ پانتاییدا و داڕشته‌ی‌ میزانسین به‌گشتی‌ له‌ میانه‌ی‌ كارا بوونی‌ ئه‌كته‌ره‌وه‌، به‌ وێستگه‌ كاریگه‌ره‌كانی‌ ئه‌و ئۆپراسیۆنه‌ هونه‌رییه‌ به‌رفراوانه‌ داده‌نرێت.

بۆیه‌ گرنگه‌ درك به‌وه‌ بكرێت كه‌ (دیدگای‌ ده‌رهێنه‌ر) پانتاییه‌كی‌ ئه‌بستراك نییه‌ بۆ گریمانه‌كانی وه‌رگر و لێكدانه‌وه‌ جۆراوجۆره‌كانی، به‌ڵكو مه‌رجداره‌ به‌ مه‌عریفه‌ و په‌یبردن به‌ ستراتیژه‌كانی‌ نمایش و چۆنیه‌تی‌ هه‌ڵكۆڵین و شۆڕبوونه‌وه‌ به‌ نێو بونیاده‌كه‌یدا و دۆزینه‌وه‌ی‌ به‌ستێنه‌ جۆراوجۆره‌كانی‌ و لێكجیاكردنه‌وه‌ی‌ كۆد و زناكه‌ هێماداره‌كان و پاشان دستنیشانكردنی‌ پێكهاته‌ فۆرمه‌ڵه‌كراوه‌كانی‌ روانگه‌ی‌ ده‌رهێنه‌ر و ژێده‌ره‌كانی‌ دیدگا هونه‌رییه‌كه‌ی‌.

قسه‌كرده‌ له‌مه‌ڕ نمایشێكی‌ وه‌ك (زه‌لكاو) كه‌ نووسینه‌وه‌ی‌ دووه‌می‌ برای‌ ده‌رهێنه‌ر (كامه‌ران ره‌ئوف)ه‌ و كاری‌ ده‌سته‌جه‌معی‌ و داهێنه‌رانه‌ی‌ چه‌رده‌یه‌ك له‌ هونه‌رمه‌ندانی‌ ئه‌كادیمی‌ و خاوه‌ن ئه‌زموونه‌، سانا نییه‌ و پڕ به‌رپرسیاریه‌تییه‌. به‌تایبه‌تی‌ بۆ ده‌رهێنه‌رێكی‌ تر! كه‌ وه‌ك ره‌خنه‌گر نانووسێت به‌ڵكو ته‌نها مه‌به‌ستیه‌تی‌ وه‌ك گرنگی‌ و بایه‌خ پێدان هه‌ندێك سه‌رنجی‌ خۆی‌ له‌مه‌ڕ به‌شێك له‌ پرۆسه‌ی‌ ده‌رهێنانی‌ ئه‌م نمایشه‌ به‌رچاو بخات. هه‌ر له‌م سۆنگه‌یه‌شه‌وه‌ جێی‌ خۆیه‌تی‌ ئافه‌رین و ده‌ستخۆشی‌ له‌ هه‌موو ئه‌و هه‌وڵانه‌ بكه‌م كه‌ وه‌ك نووسینی‌ (ره‌خنه‌یی) سه‌باره‌ت به‌م نمایشه‌ بڵاوكراونه‌ته‌وه‌.

له‌م نووسینه‌دا هه‌وڵده‌ده‌م به‌ پوختی‌ و دوور له‌گێڕانه‌وه‌ی‌ حیكایه‌تی‌ شانۆگه‌رییه‌كه‌ له‌سه‌ر دوو ئاست سه‌باره‌ت به‌ (دیدگای‌ هونه‌ریی ده‌رهێنه‌ر) بدوێم :
یه‌كه‌م: ئاستی‌ هزریی و به‌ركه‌وتنی‌ ده‌رهێنه‌ر له‌گه‌ڵ (ده‌ق) دا
دووه‌م: دامه‌زراندنی‌ گوتاری‌ نمایش له‌ میانه‌ی‌ ره‌كه‌زه‌كانی‌ سینۆگرافیاوه‌
یه‌كه‌م: ئاستی‌ هزریی و به‌ركه‌وتنی‌ ده‌رهێنه‌ر له‌گه‌ڵ (ده‌ق) دا:

• چیرۆكی‌ شانۆگه‌رییه‌كه‌ سه‌باره‌ت به‌و جیهانه‌یه‌ كه‌ هه‌میشه‌ (گۆرگی‌) ده‌یه‌وێت له‌باره‌یه‌وه‌ بدوێت، دونیای‌ چه‌وساوه‌ و ده‌ربه‌ده‌ر و لانه‌وازه‌كان، ئه‌وانه‌ی‌ ژیان به‌ توندی‌ پێی‌ لێناون و پانی كردوونه‌ته‌وه‌، كۆمه‌ڵێك مرۆڤی هه‌ژار و بێ لانه‌ كه‌ به‌ كوله‌مه‌رگی‌ ده‌ژین و نانی‌ رۆژیان په‌یدا ده‌كه‌ن، به‌ڵام هێشتا ده‌ستیان به‌ ژیانه‌وه‌ گرتووه‌ و خه‌ونی‌ ده‌ربازبوون به‌ره‌و دونیایه‌كی‌ ره‌نگاڵه‌یی تر و ژیانێكی‌ گه‌ش تر زه‌ین و دڵی‌ داگیركردوون، له‌گه‌ڵ ئه‌مانه‌یشدا كۆمه‌ڵێك كاره‌كته‌ری‌ چه‌وسێنه‌ر و بێ ویژدان و درۆزنیش بینراوه‌كه‌ ته‌واو ده‌كه‌ن، وه‌ك نموونه‌ی‌ چین وتوێژه‌كانی‌ كۆمه‌ڵگای‌ روسی له‌سه‌رده‌می‌ سته‌مكاریی قه‌یسه‌ردا.

زۆرێك له‌ ره‌خنه‌گران پێیان وایه‌ (رووداو) له‌م شانۆگه‌رییه‌دا بایه‌خی‌ سه‌ره‌كی‌ نییه‌، گه‌رچی‌ به‌هێنده‌ی‌ كاره‌كته‌ره‌كان پڕاوپڕه‌ له‌ چیرۆك و حه‌كایه‌ت، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی‌ سه‌رنجبه‌ره‌ ئه‌تمۆسفێری‌ شانۆگه‌ریه‌كه‌ و دیالۆگه‌كانیه‌تی‌ كه‌ ته‌ژییه‌ له‌ فه‌لسه‌فی نووسه‌ر به‌ ئاڕاسته‌ی‌ رۆچوون به‌ ناخی‌ ئاده‌میزاد دا و پرسیاركردن له‌ ماهیه‌ت و مانای‌ بوونی‌؟ ئه‌وه‌ش له‌ میانه‌ی‌ به‌ركه‌وتنی‌ بیر و بۆچوونه‌ جۆراوجۆره‌كانی‌ نێوان كاره‌كته‌ره‌كاندا، له‌ پشتی رووه‌ دزێو و ناقۆڵاكه‌ی‌ بینراوه‌كانی‌ ئه‌م شانۆگه‌رییه‌ پڕ نائومێدییه‌وه‌، دنیایه‌كی‌ ئه‌فسووناوی‌ دڵگیر ده‌رده‌كه‌وێت، كه‌ خۆشه‌یستییه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ بۆ مرۆڤ و ژیان تیا ده‌دره‌وشێته‌وه‌. هونه‌رمه‌ند (كامه‌ران ره‌ئوف) وه‌ك ده‌رهێنه‌رێكی‌ به‌ ئه‌زموون خاوه‌ن جیهانبینی تایبه‌تی‌ خۆیه‌تی، گه‌رچی‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ده‌قدا ووزه‌ و پێزی هزریی و ئیستاتیكی‌ (بیرۆكه‌و كاره‌كته‌ر و رووداوو دیالۆگه‌كان) و ته‌واوی‌ بونیادی‌ ده‌قه‌كه‌ هه‌ڵده‌سه‌نگێنێت و مه‌زه‌نده‌ی‌ ده‌كات، به‌ڵام ئه‌ركی‌ خۆی‌ ته‌نها له‌وه‌دا نابینێته‌وه‌ تێكستی‌ نووسه‌ر وه‌كو خۆی‌ بخاته‌ سه‌ر شانۆ، هه‌ر بۆیه‌ له‌ مێژووی‌ كاركردنیدا وه‌ك ده‌رهێنه‌ر زۆربه‌ی‌ جار شانۆگه‌رییه‌كانی‌ ده‌ستكاری‌ و ئاماده‌كردووه‌ته‌وه‌ و گونجاندوویه‌تی‌ له‌گه‌ڵ ئه‌و دیدگا هونه‌رییه‌ی‌ بۆ دامه‌زراندنی‌ نمایش په‌یڕه‌وی‌ كردووه‌، وه‌ك له‌ شانۆگه‌رییه‌كانی‌: ((گه‌شته‌كه‌ی‌ حه‌سه‌ن، وێرانه‌، كۆشك، دوا گۆرانی‌، ڤانیا و … هتد)) بینیومانه‌، هه‌ر له‌به‌ر ئه‌وه‌ش چاوه‌ڕوانكراوبوو ده‌قه‌كه‌ی‌ (گۆرگی)یش به‌و پرۆسه‌یه‌دا تیپه‌ڕێت.

• ئه‌وه‌ی‌ به‌ پله‌ی‌ یه‌كه‌م له‌ ئاماده‌كردنی‌ ئه‌م ده‌قه‌دا زه‌ق ده‌بێته‌وه‌ لابردنی‌ كۆمه‌ڵێك كاركته‌ره‌ و سپاردنی‌ به‌شێك له‌ دیالۆگه‌كانیانه‌ به‌ كاره‌كته‌ره‌كانی‌ تر، به‌ڕای‌ من ئه‌م كرده‌یه‌ش ده‌رنجام به‌ قازانجی‌ نمایشه‌كه‌ كه‌وتووه‌ته‌وه‌ و ده‌رفه‌تی‌ باشتری‌ بۆ هه‌رێنه‌سازیی جووڵه‌ و تۆكمه‌كردنی‌ ریتم و داڕشته‌ی‌ میزانسینی‌ له‌ پانتایی سه‌رشانۆ فه‌راهه‌م كردووه‌، به‌تایبه‌تی‌ كه‌ (گۆرگی‌) شانۆگه‌رییه‌كه‌ی‌ سیخناخ كردووه‌ به‌زۆرێك له‌و كاره‌كته‌رانه‌ی‌ هه‌مان به‌های‌ درامی و هزرییان هه‌یه‌ و له‌ رووی چینایه‌تیشه‌وه‌ ململانێیه‌كی‌ جیاوازیان نییه‌.

• سه‌باره‌ت به‌ ده‌ستكاریكردنی‌ به‌شێك له‌ فرمانه‌ دراماتیكییه‌كانیش، ئه‌وا به‌ئاشكرا كاری‌ له‌سه‌ر هه‌ندێك له‌ كۆنسێپت و به‌ستێنه‌كان كردووه‌ به‌ كه‌مه‌ركێش كردنیان به‌ره‌و ئه‌و دیدگا هونه‌رییه‌ی‌ گوتاری‌ نمایشی‌ له‌سه‌ر داڕشتووه‌، وه‌ك كرده‌یه‌ك بۆ دۆزینه‌وه‌ی‌ وێنه‌ی‌ نوێ و رۆچوون به‌ ناخی رووداو و كاره‌كته‌ره‌كاندا، بێگومان له‌ گۆشه‌نیگایه‌كی‌ لۆژیكی‌ و هونه‌رییه‌وه‌ كه‌ باری‌ ده‌روونی‌ و هه‌ڵچوونه‌كانی‌ وه‌رگر ره‌چاوبگرێت، بۆ نموونه‌ كاتێك شێوازی‌ كوشتنی‌ (كۆستیلۆڤ) له‌ رێكه‌وته‌وه‌ ده‌گۆڕێت و له‌ بۆته‌ی‌ كوشتنی‌ به‌ (چه‌قۆ) له‌لایه‌ن(ڤاسیا)وه‌ دایده‌ڕێژێته‌وه‌، ئه‌وا ده‌رفه‌تی‌ دوو كاردانه‌وه‌ی‌ نوێ بۆ وه‌رگر له‌سه‌ر ئاسته‌كانی‌ هه‌ست و سۆز له‌لایه‌ك و هزر و تێفكرین له‌لایه‌كی‌ تره‌وه‌ ده‌ڕه‌خسێنێت، یه‌كه‌میان تۆخ كردنه‌وه‌ی‌ پۆلێنكردنی‌ (كۆستیلۆڤ)ه‌ وه‌ك كاره‌كته‌رێكی‌ چه‌په‌ڵ و پیسكه‌ و تاوانبار كه‌شایسته‌ی‌ سزایه‌. به‌ چه‌شنی‌ كاره‌كته‌ری‌ (ئیڤانۆڤا–پیرێژنه‌ سووخۆره‌كه‌)ی‌ رۆمانی‌ (تاوان و سزا)ی‌ (دۆستۆیڤسكی‌) كه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی‌ (راسكولینیكۆف) ده‌كوژرێت، دووه‌میشیان بۆ زه‌قكردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و بڕیار و ئیراده‌یه‌یه‌ كه‌ پێویسته‌ بۆ راماڵینی‌ سته‌مكاران به‌كارببرێت و به‌و جۆره‌ش كرداره‌كه‌ رێڕه‌وێكی‌ ئازادیخوازانه‌ ده‌گرێته‌به‌ر، له‌هه‌ردوو حاڵه‌ته‌كه‌شدا لۆژیك نییه‌ هیچ بینه‌رێك كوشتنی‌ (كۆستیلۆڤ) ره‌تبكاته‌وه‌ و ئاره‌زوو بكات به‌ قه‌زاوقه‌ده‌ر بمرێت، خۆ ئه‌گه‌ر وابێت ده‌بێت چین و توێژه‌ چه‌وساوه‌كان چاوه‌روان بن سته‌مكاره‌كانیان به‌ نه‌خۆشی یان به‌ پیربوون یان به‌ قه‌زاوقه‌ده‌ر بمرن! بۆیه‌ ئه‌م كرداره‌ زیاتر كاره‌كته‌ری‌ (ڤاسیا)به‌ پاڵه‌وان ده‌كات نه‌ك به‌ بكوژ و هه‌ڵوێسته‌ دراماییه‌كه‌ مانادارتر و لۆژیكی‌ تر ده‌كات .

• ئه‌م جۆره‌ چاره‌سه‌ره‌ هونه‌ریانه‌ له‌ پڕۆسه‌ی‌ ئاماده‌كاریدا زیاتر نزیكمان ده‌كاته‌وه‌ له‌هۆكاری‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ئه‌م ده‌قه‌ له‌لایه‌ن ده‌رهێنه‌ره‌وه‌ و تاڕاده‌یه‌ك ستراتیژی بونیاده‌ هونه‌ریه‌كه‌ی‌ و ره‌هه‌نده‌كانی‌ خوێندنه‌وه‌ فیكرییه‌كه‌یمان بۆ رۆشن ده‌كاته‌وه‌، راسته‌ ئه‌م ده‌قه‌ به‌ ئاڕاسته‌ی‌ وێناكردنی‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی‌ نغرۆ بوو له‌مه‌ینه‌تی‌ و هه‌ژاریی و بێ ده‌ره‌تانیدا، له‌سایه‌ی‌ ده‌سه‌ڵاتێكی‌ سته‌مكار و گه‌نده‌ڵ و بێ به‌زه‌ییدا بونیاد نراوه‌، به‌ڵام (كامه‌ران) مه‌به‌ستیه‌تی‌ رۆشنایی زیاتر بخاته‌ سه‌ر دیوێكی‌ په‌نهانی‌ ئه‌و بونیاده‌، پانتاییه‌ك كه‌ تیایدا زیاتر له‌گه‌ڵ (مه‌كسیم گۆرگی‌)دا یه‌ك ده‌گرنه‌وه‌، مه‌به‌ستم ئه‌و هه‌ڵكۆڵینه‌یه‌ كه‌ قووڵ‌ تر رۆچووه‌ به‌نێو ناخ و ده‌روونی مرۆڤه‌كاندا و وێڵه‌ به‌ دوای‌ وه‌ڵامی‌ پرسیاره‌ ئه‌نتۆلوژییه‌ گه‌وره‌كه‌:(كڕۆكی‌ بوونی‌ ئاده‌میزاد له‌م ژیانه‌دا چ واتایه‌كی‌ هه‌یه‌؟؟) ئه‌م ئاڕاسته‌یه‌ش (گۆرگی‌) خۆی له‌ بۆنه‌یه‌كدا به‌ روونی‌ ده‌یدركێنێت و ده‌ڵێت ((من ده‌خوازم مرۆڤ زاده‌ی‌ خۆی بێت، شانازیی به‌ خۆی و كاره‌كه‌یه‌وه‌ بكات، به‌ كۆششه‌كانی‌ له‌ ژیانه‌دا، ژیانێكی‌ نۆیم گه‌ره‌كه‌، ئازاد، كۆمه‌ڵێ مرۆڤی نوێم ده‌وێت، كه‌ قۆڵی‌ لێ هه‌ڵماڵن و ده‌ستپاكانه‌ و شه‌ره‌فمه‌ندانه‌ و به‌ بیرو باوه‌ڕێكی‌ به‌هێزه‌وه‌ سه‌رله‌نوێ ژیان بونیاد بنێنه‌وه‌. كاتێك ئه‌وه‌ روو ده‌دات ئیدی‌ هه‌موو كه‌سێك بایه‌خی‌ خۆی‌ ده‌زانێت و مرۆڤ بوونی‌ خۆی‌ ده‌پارێزێت. ئه‌مه‌ش محاڵه‌ روو بدات ئه‌گه‌ر هه‌ریه‌كێك له‌ ئێمه‌ ئیره‌یی و ویستی‌ پاوانخوازیی و خۆسه‌پاندن و سته‌مكاریی و به‌ریه‌ككه‌وتن و یه‌كتر هاڕین له‌ناو نه‌بات، من زۆر رقم له‌و فێڵبازانه‌شه‌ كه‌ هێورمان ده‌كه‌نه‌وه‌ و هه‌وڵه‌كانیان بۆ خاوكردنه‌وه‌یه‌، ئه‌وانه‌ هیچ شتێكی‌ تازه‌ بۆ ژیان سه‌ربارناخه‌ن، به‌ڵكو چه‌رمه‌سه‌ریی‌ مرۆڤه‌كان زیاتر ده‌كه‌ن و هێزو وزه‌ی‌ ته‌قینه‌وه‌یان په‌ك ده‌خه‌ن))1.

• (ده‌رهێنه‌ر) به‌ روونی‌ له‌ رێگای‌ هه‌ڵبژاردنی‌ ئه‌م ده‌قه‌وه‌ ده‌یه‌وێت قسه‌ی‌ خۆی بكات سه‌باره‌ت به‌وه‌ی‌ له‌ كۆمه‌ڵگاكه‌یدا ده‌گوزه‌رێت، سه‌ختی‌ ژیانی زۆرینه‌ی‌ هه‌ره‌ زۆری‌ چین وتوێژه‌كانی‌ خه‌ڵك و ده‌سته‌باڵایی و خۆشگوزه‌رانی‌ كه‌مینه‌یه‌كی‌ خاوه‌ن سامان و ده‌سه‌ڵات، به‌م به‌راوردكرن و لێكدانه‌وه‌یه‌ش هه‌وڵی‌ به‌ئێستاكردن و ئێراندنی‌ ده‌ق ده‌دات، چ له‌ پڕۆسێسی‌ ئاماده‌كردندا یاخود له‌ پڕۆسه‌ی‌ پێكهێنانی‌ فه‌زای‌ بینراو و جووڵه‌ی‌ سه‌ر شانۆدا، كه‌ به‌شی‌ گرنگ و پراكتیكی‌ دیدی‌ هونه‌ریی ده‌رهێنه‌روستافه‌كه‌ی‌ تیا ده‌دره‌وشێته‌وه‌ و (گوتاری‌ نمایش) به‌رجه‌سته‌ده‌كات.

كرنۆلۆژیا

کامەران رەئوف

• شانۆگه‌ری‌ (زه‌لكاو – Lower Depths 1902) ده‌قێكی‌ شانۆیی روسییه‌ و سه‌ر به‌قوتابخانه‌ی‌ ریالیزمی ناتۆرالیزمییه‌، له‌رووی‌ ئایدۆلۆژییه‌وه‌ وابه‌سته‌ی‌ هزری سۆسیالیستییه‌، گه‌رچی‌ له‌ به‌رهه‌مه‌ به‌راییه‌كانی‌ (مه‌كسم گۆرگی 1868- 1936 Maxim Gorky) نووسه‌ره‌، به‌ڵام له‌ پاڵ رۆمانی‌ (دایك – Mother 1906 )دا له‌ به‌ناوبانگترین كاره‌ ئه‌ده‌بییه‌كانیه‌ی‌ داده‌نرێت، به‌گشتیش له‌ هه‌موو كاره‌كانیدا پابه‌ندبوونی‌ به‌ تیۆری‌ ماركسیزم له‌ ململانێی‌ چینایه‌تیدا به‌رجه‌سته‌ كردووه‌. هه‌ر ئه‌مه‌ش بووه‌ته‌ هۆكاری‌ به‌ ئایكۆنكردنی‌ (گۆرگی‌) له‌لایه‌ن به‌لشه‌فیه‌كانه‌وه‌. ئه‌م نووسه‌ره‌ مژده‌ی‌ شۆڕش و پێشبینی‌ هه‌ڵكردنی‌ گه‌رده‌لوولی‌ راپه‌ڕینی‌ له‌ چیرۆك و رۆمان و ده‌قه‌ شانۆییه‌كانی‌ جاڕداوه‌ و كه‌سایه‌تییه‌كی‌ هاوڕێ و نزیك بووه‌ له‌ (فلادیمێر لینین) و (جۆزیف ستالین)ه‌وه‌، هه‌میشه‌ خامه‌كه‌ی‌ له‌ خزمه‌تی‌ هه‌ژموونی‌ هزریی و سیاسییاندا بووه‌.

• شانۆگه‌ری‌ (زه‌لكاو) بۆ زۆرترین زمانه‌ زیندووه‌كانی‌ جیهان وه‌رگێڕدراوه‌، له‌ ماوه‌ی‌ 120 ساڵدا به‌ ده‌یان ده‌رهێنه‌ر كاریان تیادا كردووه‌و سه‌دان جار له‌سه‌ر ته‌خته‌ی‌ شانۆكان پێشكه‌شكراوه‌، ته‌نها له‌ به‌رلین زیاتر له‌ (180) جار نمایشكراوه‌.

• له‌ كوردستان به‌پێی‌ زانیارییه‌كانی‌ من پێشتر دووجار نمایشكراوه‌:

• جاری‌ یه‌كه‌م له‌ شاری‌ هه‌ولێر ساڵی‌ 1973 له‌سه‌ر شانۆی‌ هۆڵی‌ گه‌ل له‌لایه‌ن (تیپی‌ هونه‌ری‌ هه‌ولێر)ه‌وه‌ له‌ ده‌رهێنان و ئاماده‌كردنی‌ هونه‌رمه‌ند (سه‌باح عه‌بدولره‌حمان) و وه‌رگێڕانی‌ (د. عه‌زیز گه‌ردی‌) و نواندنی‌ ده‌سته‌یه‌ك له‌ ئه‌كته‌ره‌كانی‌ شاری‌ هه‌ولێر وه‌ك (ئه‌نوه‌ر شێخانی‌، واحید مه‌رجان، فه‌یسه‌ڵ محه‌ممه‌د ساڵح، ره‌سمی‌ جه‌لال، عه‌لی‌ ئه‌حمه‌د، سوبحی‌ كۆیی، نه‌سرین مه‌رجان، مسته‌فا ره‌ئوف، سه‌میر ئه‌نوه‌ر و چه‌ند ئه‌كته‌رێكی‌ تر) پێشكه‌شكراوه‌ من له‌ ته‌له‌فزیۆن كوردی‌ كه‌ركووك بینیومه‌.

• جاری‌ دووه‌م له‌شاری‌ سلێمانی‌ ساڵی‌ 1981 له‌لایه‌ن تیپی‌ پێشڕه‌وی‌ شانۆی‌ كوردی‌ له‌سه‌ر شانۆی‌ چالاكیی‌ قوتابخانه‌كان له‌ ده‌رهێنانی‌ ره‌وانشاد (عوسمان چێوار) و وه‌رگێڕنی‌ (سمكۆ ناكام) و نواندنی‌ هونه‌رمه‌ندان (ئازاد جه‌لال، كه‌مال سابیر، عه‌بدوڵڵا حه‌مه‌ساڵح، مسته‌فا ئه‌حمه‌د، نه‌هرۆ ساڵح، به‌رێز مه‌جید، سروه‌ت عیزه‌ت، سه‌میعه‌ ئه‌حمه‌د، گوڵاڵه‌ جه‌لال، ئاكۆ عه‌زیز، به‌رزان مه‌حموود، عه‌دنان كه‌ریم، ئارام حه‌مه‌ بچكۆل و چه‌ند ئه‌كته‌رێكی‌ تر ) پێشكه‌شكراوه‌.

• وا ئه‌مساڵیش 2021 دوای‌ 40 ساڵ له‌ شاری‌ سلێمانی‌ له‌سه‌ر شانۆی‌ هۆڵی‌ رۆشنبیری له‌لایه‌ن (تیپی‌ هونه‌ری‌ شار)ه‌وه‌ له‌ ئاماده‌كردن و سینۆگرافیا و ده‌رهێنانی‌ هونه‌رمه‌ند (كامه‌ران ره‌ئوف) و به‌یاریده‌ده‌ری‌ هونه‌رمه‌ند (ئالان هادی‌) و نواندنی‌ هونه‌رمه‌ندان ( پێشڕه‌و حسێن، دیاری‌ عومه‌ر، سۆران ئه‌كره‌م به‌گ، گۆران نامیق، دیدار عومه‌ر، ئازاد سه‌وزه‌، بنار نه‌جمه‌ددین، سالار ماهیر، هیوا ره‌ئوف، تێشوو نامیق، غه‌فوور عه‌بدوڵڵا، هه‌رسن نامیق) ه‌وه‌ پێشكه‌ش كرا و ستافه‌ هونه‌رییه‌كه‌ش بریتی‌ بوو له‌مۆزیكی‌ (داستان مارف) و رووناكی‌ (ئه‌میر ره‌زا) و دیزاینی‌ فۆڵده‌ر(كاروان سۆفی) و به‌ڕێوبه‌ری‌ شانۆ (ئاریان ئاراس) و به‌رێوه‌بردنی‌ به‌رهه‌م له‌لایه‌ن (سالار ماهیر)ه‌وه‌.

 331 جار بینراوە