سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » دروستكردنی به‌نداوی نوێ له‌سه‌ر رووباره‌كان له‌ وڵاتانی دراوسێ كاریگه‌ریی‌ له‌سه‌ر عیراق بەجێهێشتووه‌

زەکی سەلامی بەڕێوبەری ئاو و ئاودێریی کەرکوک:

دروستكردنی به‌نداوی نوێ له‌سه‌ر رووباره‌كان له‌ وڵاتانی دراوسێ كاریگه‌ریی‌ له‌سه‌ر عیراق بەجێهێشتووه‌

دیداری سۆران داودی

وشکە ساڵی تا چەند کارێگەریی لە سەر واقیعی ئاو لە ناوچەکەدا بەجێ هێشتووە و كێشه‌ی‌ كه‌می ئاو له ‌عیراق، بابەتی ئەم چاوپێکەوتنەمانە لەگەڵ ئه‌ندازیار زه‌كی كه‌ریم ئه‌حمه‌د سه‌لامی پسپۆڕی بواری‌ ئاو و به‌ڕێوه‌به‌ری‌ سه‌رچاوه‌ ئاوییه‌كانی كه‌ركوك.

ئێستا پشت به‌و ئاوه‌ ده‌به‌سترێت كه‌ له ‌به‌نداوه‌كاندا گلدراونه‌ته‌وه‌

*بارودۆخی ئاو له‌ هه‌موو عیراقدا چۆن هەڵدەسەنگێنن؟
واقیعی دۆخی ئاو، به‌دڵنیاییه‌وه‌ پشت به‌ بارودۆخی كه‌شوهه‌وای‌ ناوچه‌كه‌ ده‌به‌ستێت، ئه‌مساڵ رێژه‌یه‌كی‌ كه‌م باران باریوه‌، هه‌روه‌ها رێژه‌ی‌ بارینی به‌فریش كه‌مبووه‌، به‌و پێیه‌ به‌شێوه‌ی‌ سه‌ره‌كی پشت به‌و ئاوه‌ ده‌به‌سترێت كه‌ له ‌به‌نداوه‌كاندا گلدراونه‌ته‌وه‌، به‌تایبه‌تیش له‌ به‌نداوه‌ گه‌وره‌كانی‌ عیراق.

*دروستكردنی‌ به‌نداوی‌ نوێ له‌ وڵاتانی‌ دراوسێ له‌سه‌ر رووباره‌كان، كاریگه‌رییان له‌سه‌ر رێژه‌ی‌ ئاوی‌ هاتوو بۆ عیراق نه‌بووه‌؟
به‌دڵنیاییه‌وه‌، سیستمی ئاودێری سیستمێكه‌ سنووره‌كان تێده‌په‌ڕێنێت، بێگومان ئێمه‌ ده‌وڵه‌تێكین ئاومان له ‌ده‌ره‌وه‌ی‌ سنووره‌كانه‌وه‌ بۆ دێت، نه‌ك خاوه‌نی‌ سه‌رچاوه‌ی‌ ئاوه‌كه‌ بین، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌و وڵاتانه‌ی‌ سه‌رچاوه‌ی‌ ئاوه‌كانیان تێدایه‌، كاتێك به‌نداو دروست ده‌كه‌ن، یان رێڕه‌وی ئاوی‌ رووباڕێك ده‌گۆڕن، به ‌دڵنیاییه‌وه‌ كاریگه‌ریی نه‌رێنی له‌سه‌ر ئه‌و رووباره‌ سه‌ره‌كی و مێژووییانه‌ی‌ عیراق دروست ده‌كه‌ن، كه‌ ئه‌وانیش هه‌ردوو رووباری‌ دیجله‌ و فوراتن، هه‌روه‌ها كاریگه‌ری ده‌كه‌نه‌ سه‌ر لقه‌كانی‌ تری‌ رووباره‌كانیش

*به‌بۆچوونی ئێوه‌ چاره‌سه‌ری‌ ئه‌م كێشه‌یه‌ چۆن ده‌بێت؟ چاره‌سه‌ر چییه‌ بۆ ئه‌وه‌ی‌ به‌رده‌وامی بدرێت به‌ هاتنی رێژه‌ی‌ ئاوی‌ پێویست بۆ عیراق، تا جوتیاره‌كان سوودی‌ لێ ببینن؟
له ‌دوایین دیدارمان له‌گه‌ڵ وه‌زیری‌ سه‌رچاوه‌كانی‌ ئاو، دڵنیای‌ كردینه‌وه‌ دانوستان له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ په‌یوه‌ندیداره‌كانی‌ وڵاتانی‌ دراوسێ به‌رده‌وامه‌ بۆ چاره‌سه‌ركردنی‌ كێشه‌ی‌ ئاو، هه‌وڵه‌كانیش به‌رده‌وامن بۆ گه‌یشتن به‌ چاره‌سه‌رێكی هاوبه‌ش، چونكه‌ وه‌ك ده‌زانن پرسی ئاو بۆ هه‌موو وڵاتان گرنگه‌.

*وه‌ك به‌ڕێزتان ده‌زانن ته‌نیا هه‌ر ئاوی‌ روباڕه‌كان نا، به‌ڵكو ئاستی ئاوی‌ ژێر زه‌ویش زۆر دابه‌زیوه‌، ئێستا له‌ هه‌ولێر كێشه‌یه‌كی‌ گه‌وره‌ی‌ بێ ئاویی هه‌یه‌، به‌ بۆچوونی ئێوه‌ ئایا ئه‌و بارودۆخه‌ به‌رده‌وام ده‌بێ، یاخود چۆن ده‌توانرێت ئه‌و كێشانه‌ چاره‌سه‌ر بكرێن؟
به‌دڵنیاییه‌وه‌ ئاوی‌ ژێر زه‌وی پشت ده‌به‌ستێت به‌و ئاوه‌ی‌ له‌سه‌ر رووی‌ زه‌وی رێده‌كات، له‌گه‌ڵ ئه‌و ئاوه‌ی‌ له‌ به‌نداوه‌كاندا گلدراونه‌ته‌وه‌، هه‌روه‌ها پشت به‌ وه‌رزه‌كانی‌ باران بارین ده‌به‌ستێت، به‌وپێیه‌ به‌هۆی‌ زۆر به‌كارهێنانی‌ ئاوی‌ ژێر زه‌وی، ئاسته‌كه‌ی‌ داده‌به‌زێت، هه‌ربۆیه‌ هه‌میشه‌ وه‌زاره‌تی‌ سه‌رچاوه‌كانی‌ ئاو، به‌و ئاراسته‌یه‌ كاریكردووه‌ كه‌ به‌كه‌مترین رێژه‌ ئاوی‌ ژێر زه‌وی به‌كاربهێنرێت و ته‌نها بۆ بارودۆخه‌ زۆر پێویسته‌كان به‌كاربهێنرێت، یاخود بۆ ئه‌و ناوچانه‌ی‌ سیستمی ئاودێریی یان روباریان نییه‌، یاخود به ‌نموونه‌ بۆ خواردنه‌وه‌ به‌كاربهێنرێت، به‌كارهێنانه‌كه‌ش نابێت به ‌شێوه‌یه‌كی‌ ‌ره‌مه‌كییانه‌ بێت، به‌ڵكو ده‌بێت پێشتر پلانی بۆ دانرابێت و له ‌چوارچێوه‌ی‌ ره‌زامه‌ندیی لایه‌نه‌ ره‌سمییه‌كاندا بێت.

ئاراسته‌یه‌ك هه‌یه‌ بۆ په‌ره‌پێدان به‌ سیستمی ئیداره‌دانی‌ ئاو له‌ عیراق

*چ سیاسه‌تێكی‌ ئیداره‌دانی ئاو له‌ عیراق په‌یڕه‌و ده‌كرێت؟ ئایا ئه‌و سیاسه‌ته‌ له ‌ئاستی سیاسه‌تی‌ وڵاتانی‌ جیهاندایە، به‌تایبه‌تی له ‌رووی‌ سوودوه‌رگرتن له‌ سه‌رچاوه‌كانی ئاو؟
سیستمی ئیداره‌دانی‌ ئاو له‌ عیراق سیستمێكی هه‌مه‌لایه‌نه‌یه‌، بۆ دڵنیایی ئێستا هه‌وڵ و ئاراسته‌یه‌ك هه‌یه‌ بۆ به‌كارهێنانی‌ نوێترین سیستمی ئیداره‌دانی‌ ئاو و ته‌كنیكه‌ نوێیه‌كان، هه‌روه‌ك ده‌زانن، پڕۆژه‌ی‌ ئاودێریی كه‌ركوك له‌ ساڵانی هه‌شتاكانی‌ سه‌ده‌ی‌ رابردوو دروستكراوه‌، به‌ڵام تائێستاش له‌ڕیزی‌ پرۆژه‌ زۆر پێشكه‌وتووه‌كان و په‌ره‌سه‌ندووه‌كاندایه‌، به‌ڵام ئه‌و بارودۆخه‌ی‌ وڵاتی پێدا تێپه‌ڕبووه‌، به‌هۆی‌ جه‌نگ و هاتنی گروپه‌ تیرۆریستییه‌كانه‌وه‌، به‌شێوه‌یه‌كی‌ نه‌رێنییانه‌ كاریگه‌ریی‌ كردۆته ‌سه‌ر توانای‌ پڕۆژه‌كه‌، بۆ زانیاریشتان تائێستا پڕۆژه‌كه‌ هه‌ر به‌شێوه‌یه‌كی‌ باش كار ده‌كات، هه‌روه‌ها چه‌ندین جوتیار له‌و ناوچانه‌ به‌پێی پلانه‌ كشتوكاڵییه‌كان سوود له‌و پڕۆژه‌یه‌ وه‌رده‌گرن و ئاراسته‌یه‌ك هه‌یه‌ بۆ په‌ره‌پێدان به‌ سیستمی ئیداره‌دانی‌ ئاو له‌ عیراقدا.

*ئه‌مه‌ له‌لایه‌نی‌ حكومه‌ته‌وه‌، ئه‌ی‌ له‌لایه‌نی‌ جوتیارانه‌وه‌، ئایا ئێوه‌ پێتان وانییه‌ كه‌ ده‌بێ ئه‌وانیش هۆشیارییان هه‌بێت له‌ڕووی‌ به‌كارهێنانی‌ ئاوەوە، به‌ نموونه‌ وه‌ك شێوه‌ی‌ دڵۆپاندن یان شێوه‌كانی‌ تر، بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ رێژه‌ی‌ به‌كارهێنانی‌ ئاو، كه‌ ره‌نگه‌ هه‌مان به‌رهه‌م و هه‌مان ئه‌نجامی‌ هه‌بێت، له‌گه‌ڵ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ رێژه‌ی‌ به‌كارهێنانی‌ ئاوه‌كه‌ش، ئایا هیچ ئاراسته‌یه‌كی‌ كاركردن هه‌یه‌ بۆ هۆشیاركردنه‌وه‌ی‌ جوتیاران له‌و باره‌یه‌وه‌؟
به‌دڵنیاییه‌وه‌، ئێمه‌ كۆمه‌ڵه‌یه‌كمان هه‌یه‌ به‌ناوی‌ كۆمه‌ڵه‌ی‌ به‌كارهێنه‌رانی‌ ئاو كه‌ هانی‌ جوتیاران ده‌دات بۆ كه‌مكردنه‌وه‌ی‌ رێژه‌ی‌ به‌كارهێنانی‌ ئاو و رێنماییان پێ ده‌دات، هه‌روه‌ها كار له‌سه‌ر هۆشیاركردنه‌وه‌یان ده‌كات بۆ درككردن به‌ گرنگیی ئاو، به‌شێوه‌یه‌كی‌ به‌رده‌وامیش په‌یوه‌ندیی راسته‌وخۆیان له‌گه‌ڵیاندا هه‌یه‌ بۆ چه‌سپاندنی‌ ئه‌و رۆشنبیرییه‌.

*ئایا ئێستا له ‌هه‌موو عیراق ئه‌و جۆره‌ شێوازانه‌ په‌یڕه‌و ده‌كرێت؟ جوتیاران هۆشیاركراونه‌ته‌وه‌ بۆ به‌كارهێنانی‌ سیستمی دڵۆپاندن یان سیستمی‌ ئاودێریی به‌ پڕژاندن بۆ كشتوكاڵ؟
به‌ڵێ له‌ پڕۆژه‌ی‌ ئاودێریی كه‌ركوك 62 وێستگه‌ی‌ ئاودێری به‌ پڕژاندن هه‌بوو، به‌ڵام وه‌ك پێشتر باسمانكرد، به‌هۆی‌ جه‌نگ و ئۆپەراسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌كانه‌وه‌ زیانیان پێگه‌یشتووه‌، هه‌ندێك له ‌جوتیاران سیستمی پرژاندنی‌ هاوچه‌رخ بۆ كشتوكاڵكردن به‌كاردەهێنن، كه‌ بێگومان ئاراسته‌یه‌ك بۆ كاركردن به‌و شێوازه‌ هه‌یه‌ و سووده‌كه‌شی هه‌ر بۆ جوتیاران خۆیانه‌، ده‌ستگرتن به‌ئاو و به‌كارهێنانی‌ به‌شێوه‌یه‌كی‌ دروست دواجار سووده‌كه‌ی‌ هه‌ر بۆ خودی‌ جوتیاره‌كه‌ خۆیه‌تی‌.

زیاده‌ڕۆیی له‌به‌كارهێنانی‌ ئاودا ده‌كرێت

*ده‌وترێت زیاده‌ڕۆیی له‌به‌كارهێنانی‌ ئاو ده‌كرێت، هه‌موو ناوچه‌یه‌ك به‌شه‌ ئاوی‌ خۆی‌ هه‌یه‌ و له‌رێگه‌ی‌ كه‌ناڵه‌كان یان به‌جۆری‌ تر ئاوی‌ خۆیان بۆ ده‌چێت، ئایا زیاده‌ڕۆیی ده‌كرێت له‌ به‌كارهێنانی‌ ئه‌و به‌شه‌ ئاوه‌ی‌ ده‌وڵه‌ت بۆ جوتیارانی‌ دابینكردووه‌؟ ئایا ئه‌و رێوشوێنانه‌ چین بۆ حاڵه‌تی له‌و جۆره‌ ده‌گیرێنه‌به‌ر؟
وه‌زاره‌تی سه‌رچاوه‌كانی‌ ئاو به‌م دواییانه‌ چه‌ندین هه‌ڵمه‌تی خستۆتەگەڕ بۆ لابردنی‌ ئه‌و زیاده‌ڕۆییانه‌، بێگومان زیاده‌ڕۆییه‌كانیش چه‌ند جۆرێكیان هه‌یه‌، هه‌ندێك زیاده‌ڕۆیی له‌سه‌ر به‌شه‌ ئاوه‌كان ده‌كرێت، زیاده‌ڕۆیی هه‌یه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی‌ پیسكردنی‌ ژینگه‌یه‌، هه‌روه‌ها زیاده‌ڕۆیی هه‌یه‌ ده‌كرێته‌ سه‌ر دامه‌زراوه‌كانی‌ سیستمی ئیداره‌دانی‌ ئاو، هه‌ندێك جاریش زیاده‌ڕۆیی به‌و حه‌وزانه‌ی‌ به‌خێوكردنی‌ ماسی ده‌كرێت كه‌ مۆڵه‌تی ره‌سمییان نییه‌ و بڕێك ئاو به‌كارده‌هێنن، ئه‌گه‌ر ئاوی‌ ژێر زه‌وی بێت یان ئاوی‌ رووباره‌كان بێت، ئاوی‌ ژێر زه‌ویش ئاوێكی گلدراوه‌یە و به‌شێوه‌یه‌كی‌ نایاسایی به‌كارده‌هێنرێت، هه‌ڵمه‌ته‌كانی‌ ئه‌م دواییه‌، لابردنی‌ ئه‌و زیاده‌ڕۆییانه‌ی‌ له‌خۆگرتبوو له‌گه‌ڵ گرتنه‌به‌ری‌ رێوشوێنی یاسایی، یاسایه‌كی تایبه‌ت به‌ ئاودێری هه‌یه‌، هه‌روه‌ها یاسایه‌كی‌ تایبه‌ت به ‌قۆستنه‌وه‌ی‌ زه‌وییه‌كانی‌ نزیك رووباره‌كان هه‌یه‌، چه‌ندین یاسا هه‌ن ئه‌و پرسه‌ دیاری‌ ده‌كه‌ن.

*ئایا تا ئێستا هیچ كه‌سێكتان راپێچی به‌رده‌م دادگا كردووه‌. له‌سه‌ر زیاده‌ڕۆیی به‌كارهێنانی ئاو، یاخود بۆ حاڵه‌تی له‌و جۆره‌ په‌ناتان بۆ دادگا بردووه‌؟
به‌دڵنیاییه‌وه‌، بۆ هه‌موو پرسه‌كان په‌نامان بۆ دادگا بردووه‌، لابردنی‌ هه‌ر زیاده‌ڕۆییه‌ك و هه‌ر بابه‌تێكی له‌و شێوه‌یه‌ پێویسته‌ به ‌دادگا چارەسەربكرێت، به‌پێی یاسا ده‌توانرێت ئه‌و زیاده‌ڕۆییه‌ لاببرێت و سه‌رپێچیكاران راپێچی به‌رده‌م دادگا بكرێن، هه‌روه‌ك باسمكرد، چه‌ندین یاسا هه‌ن تایبه‌تن به‌ بابه‌تی راپێچكردنی‌ سه‌رپێچیكاران بۆ به‌رده‌م دادگا، زیاده‌ڕۆییش هه‌ر ته‌نیا له‌ به‌شه‌ ئاودا ناكرێت وه‌ك پێشتر باسمانكرد، به‌ڵكو زیاده‌ڕۆییش له ‌دروستكردنی‌ بینا له‌سه‌ر شوێنه‌ قه‌ده‌غه‌كراوه‌كانی‌ تایبه‌ت به‌ پڕۆژه‌كانی‌ ئاودێریی هه‌یه‌، بۆ نموونه‌ بینای‌ وه‌ك خانوو یان دوكان، هه‌ربۆیه‌ ئه‌م هه‌ڵمه‌تی لابردنی‌ زیاده‌ڕۆییانه‌ له ‌سه‌رتاسه‌ری‌ عیراق به‌ڕێوه‌ده‌چێت و تائێستاش هه‌ر به‌رده‌وامه‌.

*سه‌باره‌ت به ‌پڕۆژه‌كانی‌ ئاوی‌ هاوشێوه‌ی‌ پڕۆژه‌ی‌ ئاودێریی كه‌ركوك، ئایا پێتوایه‌ عیراق پێویستی به‌ پڕۆژه‌ی‌ ئاودێریی زیاتری‌ له‌و شێوه‌یه‌ هه‌یه‌؟
-بێگومان، پڕۆژه‌ی‌ ئاودێریی كه‌ركوك یه‌كێكه‌ له‌ پڕۆژه‌ پێشه‌نگ و پێشكه‌وتووه‌كان‌، پڕۆژه‌یه‌كه‌ ته‌كنیكه‌ پێشكه‌وتووه‌كانی‌ تێدا به‌كارده‌هێنرێت، هه‌ر له‌ كه‌ناڵه‌ كۆنكرێتییه‌كانییه‌وه‌ تا كه‌ناڵه‌ هه‌ڵواسراوه‌كانی و هه‌روه‌ها كه‌ناڵه‌كانی‌ تری‌ كه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی‌ بۆریی‌ ژێر زه‌ویدایه‌، وه‌ك چۆن ئه‌و سیستمه‌ له ‌كالیفۆڕنیا هه‌یه‌، هه‌موو ئه‌م سیستمانه‌ سیستمێكی ئاودێری هاوچه‌رخن، به‌دڵنیاییشه‌وه‌ وڵات پێویستی به‌م جۆره‌ پڕۆژه‌ ئاودێرییانه‌یه‌.

به‌نداوه‌كان بۆ گلدانه‌وه‌ و دابینكردنی‌ ئاوه‌

*سه‌باره‌ت به‌ بابه‌تی‌ به‌نداوه‌كان، ئایا چه‌ند جۆر به‌نداومان له‌ سه‌رتاسه‌ری‌ عیراقدا هه‌یه‌؟ هه‌روه‌ها تاچه‌ند پێویستیمان به‌ به‌نداوی‌ نوێیه‌؟
ئه‌و به‌نداوه‌ سه‌ره‌كییانه‌ی‌ ئێستا له‌ عیراقدا هه‌ن، ‌‌به‌نداوی‌ موسڵ و ده‌ربه‌ندیخان و دوكان و حه‌دیسه‌ و هه‌روه‌ها به‌نداوه‌ گه‌وره‌كانی‌ ترن، ئه‌م به‌نداوانه‌ بۆ گلدانه‌وه‌ی‌ ئاون، ئه‌ركی‌ به‌نداوه‌كان گلدانه‌وه‌ و دابینكردنی‌ ئاوه‌ بۆ زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كان و ئاوی‌ خواردنه‌وه‌ بۆ هاووڵاتیان له‌ وه‌رزی هاویندا، هه‌روه‌ها له ‌وه‌رزی باران بارینیشدا ئاو گلده‌داته‌وه‌، هه‌روه‌ها ده‌توانرێت له ‌وشكه‌ساڵی و كه‌مبوونه‌وه‌ی‌ ئاودا په‌نا بۆ ئاوی‌ ئه‌و به‌نداوانه‌ ببرێت، هه‌روه‌ك چۆن ئێستا بۆ سیستمی ئاودێریی په‌یڕه‌وی ده‌كه‌ین، هه‌روه‌ها به‌نداوی‌ رێكخستنه‌وه‌ی‌ ئاو هه‌یه‌ كه ‌نزیكترین نموونه‌مان به‌نداوی‌ دوبزه‌ كه‌ ئه‌و ئاوه‌ی‌ له‌ دوكانه‌وه‌ دێت، دابه‌شی ده‌كات بۆ هه‌ردوو روباڕی‌ زێی بچووك و پڕۆژه‌ی‌ ئاودێریی كه‌ركوك، هه‌روه‌ها چه‌ندین جۆر به‌نداوی‌ تر هه‌ن كه‌ بۆ مه‌به‌ستی باشتركردنی‌ ژینگه‌ و گه‌شتوگوزاری‌ و هه‌روه‌ها زیادكردنی‌ ئاوی‌ ژێر زه‌وی به‌كارده‌هێنرێن.

*ئایا له ‌كه‌ركوكدا به‌نداوی‌ له‌و جۆره‌مان هه‌یه‌؟
به‌ڵێ، ئێمه‌ له‌ كه‌ركوك به‌نداوی‌ دوبز و به‌نداوی‌ خاسه‌چای و به‌نداوی‌ شیرین و به‌نداوی‌ په‌ڵكانه‌مان هه‌ن.

*جۆری‌ ئه‌و به‌نداوانه‌ چین؟ واته‌ چۆن پۆلێن ده‌كرێن؟
ده‌توانین به‌نداوی‌ دوبز به‌ به‌نداوێكی رێكخستنه‌وه‌ی‌ ئاو دابنێین، چونكه‌ قه‌باره‌ی‌ گلدانه‌وه‌ی‌ ئاوه‌كه‌ی‌ كه‌مه‌ و له‌ حه‌وت ملیۆن مه‌تر سێجا ئاو تێناپه‌ڕێت، هه‌ربۆیه‌ به ‌به‌نداوێكی رێكخستنه‌وه‌ی‌ ئاو داده‌نرێت بۆ دابه‌شكردنی‌ بڕی‌ ئاوی‌ هاتوو له ‌نێوان رووباری‌ زێی بچووك و پڕۆژه‌ی‌ ئاودێریی كه‌ركوكدا، هه‌رچی سه‌باره‌ت به‌ به‌نداوی‌ خاسه‌چایه‌، ده‌توانرێت بۆ باشكردنی‌ ژینگه‌ و گه‌شتوگوزاریی‌ به‌كاربهێنرێت، هه‌روه‌ها له‌به‌شی خواره‌وه‌ی‌ به‌نداوه‌كه‌دا ئاو بۆ چه‌ند كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی‌ نیشه‌جێبوونی‌ هاووڵاتیان دابین ده‌كات، هه‌رچی به‌نداوه‌كانی‌ شیرین و په‌ڵكانه‌شە، ئه‌ركه‌كانیان سنوورداره‌ و هه‌ر به‌نداوێك ده‌توانێت ئاو بۆ سنووری‌ دوو هه‌زار و پێنج سه‌د دۆنم له‌ زه‌وی دابین بكات، كه‌ ده‌كه‌ونه‌ به‌شی خواره‌وه‌ی‌ به‌نداوه‌كه‌وه‌، هه‌روه‌ها به ‌ناوچه‌یه‌كی گه‌شتیاریش داده‌نرێن.

*به‌پێی ئه‌و شاره‌زایی و پسپۆڕییه‌ی‌ به‌ڕێزتان له‌باره‌ی‌ ناوچه‌كانی‌ هه‌رێمی كوردستان، ئایا دروستكردنی‌ به‌نداوی‌ زیاتر له ‌ناوچه‌كانی‌ باكوور و له‌ هه‌رێمی كوردستان پێویستن؟ ئایا ده‌توانرێت سوود له‌و به‌نداوانه‌ وه‌ربگیرێت ئه‌گه‌ر دروست بكرێن؟
بێگومان، وه‌ك پێشتر وتمان، به‌نداوه‌كان پارێزگاریی‌ له‌و بڕه‌ ئاوه‌ ده‌كه‌ن كه‌ دێنه‌ وڵاته‌كه‌مانه‌وه‌، هه‌موو به‌نداوێكیش پێش ئه‌وه‌ی‌ بڕیاڕی‌ له‌سه‌ر بدرێت، دەبێت پێشتر توێژینه‌وه‌ی‌ ستراتیژیی‌ بۆ كرابێت كه‌ شوێنی دروستكردنه‌كه‌ی‌ و سه‌رچاوه‌ی‌ ئاوه‌كه‌ی‌ له‌خۆبگرێت، به‌وپێیه‌ ئه‌گه‌ر له‌رووی‌ هونه‌رییه‌وه‌ ره‌زامه‌ندیی‌ له‌سه‌ر بدرێت، ئه‌وسا ده‌توانرێت كاروباره‌ ئیداری‌ و داراییه‌كانی‌ بۆ دابین بكرێت.

*خه‌ڵكانێك هه‌ن ده‌ڵێن ئاوێكی زۆر له‌ عیراق به‌فیڕۆ ده‌ڕوات، ده‌ڵێن عیراق سوود له ‌هه‌موو ئاوه‌كه‌ی نابینێت کە هەیەتی، به‌تایبه‌تی ئاوی‌ هه‌ردوو رووباری‌ دیجله‌ و فورات، ئایا ئه‌وه‌ راستییه‌كه‌یه‌ و زۆر سوود له‌و دوو رووباره‌ نابینرێت تا ده‌ڕژێنه‌ شەتولعەرەب و کەنداوەوە؟ ئایا ناتوانرێت له‌رێی به‌نداوه‌كانه‌وه‌ سوودیان لێ وه‌ربگیرێت؟
له‌راستییدا ئه‌و بیرۆكه‌یه‌ كه‌ هه‌میشه‌ له ‌میدیاكاندا باسی لێوه‌ده‌كرێت، به‌وه‌ی‌ ئاوی‌ دیجله‌ و فورات ده‌ڕژێنه‌ كه‌نداوە‌وه‌، بێ ئه‌وه‌ی‌ سوودی‌ لێ وه‌ربگیرێت، یاخود ده‌وترێت ئاوێكی زیاده‌ ده‌ڕژێته‌ كه‌نداوەوە، بیرۆكه‌یه‌كی‌ ناڕاسته‌، چونكه‌ چه‌ندین لایه‌ن كۆنتڕۆڵی بڕی ئاو ده‌كه‌ن، بۆ نموونه‌ سه‌نته‌ری‌ نیشتمانی بۆ ئیداره‌دانی‌ سه‌رچاوه‌كانی‌ ئاو و هه‌روه‌ها رێنماییه‌ وه‌زارییه‌كان كه‌ له‌لایه‌ن جه‌نابی وه‌زیره‌وه‌ به‌دواداچوونی بۆ ده‌كرێت، كار بۆ دیاریكردنی‌ بڕی‌ ئاوی‌ پێویست ده‌كه‌ن به‌گوێره‌ی‌ رووبه‌ری‌ زه‌وییه‌ كشتوكاڵییه‌كان و به‌گوێره‌ی‌ جۆری‌ به‌روبوومه‌ كشتوكاڵییه‌كه‌. هه‌روه‌ها به‌گوێره‌ی‌ وه‌رزه‌ كشتوكاڵییه‌كه‌ش، هه‌ربۆیه‌ پشت به‌و بڕه‌ ئاوانه‌ ده‌به‌ستین وه‌ك بناغه‌یه‌ك بۆ كاركردن، هیچ بڕێك نییه‌ به‌و ناوه‌ی‌ ده‌وترێت ئاوی‌ زیاده‌ به‌فیڕۆ بڕوات، هه‌ربۆیه‌ ئێمه‌ به‌وپه‌ڕی‌ تواناوه‌ سیستمی ده‌ستگرتن به ‌ئاوه‌وه‌ به‌كارده‌هێنین له ‌رێگه‌ی‌ به‌كارهێنانی‌ سیستمی پڕژاندنی‌ ئاو، کە بریتییه‌ له ‌سیستمی دابه‌شكردنی‌ ئاو به‌شێوه‌ی‌ پشكه ‌ئاوییه‌كان بۆ چه‌ند رۆژێكی دیاریكراو، به‌وپێیه‌ ئه‌و گروپه‌ی‌ دوای‌ ئه‌وان پشكی ئاوی‌ خۆیان وه‌رده‌گرن، سیستمی‌ دابه‌شكردنه‌كه‌ش به‌ هاوئاهه‌نگی و به‌پێی خشته‌یه‌كی‌ دیاریكراو ده‌كرێت.

 210 جار بینراوە