سەرەکی » وتار » ماكرۆن لە عیراق و هەرێمی كوردستان

ماكرۆن لە عیراق و هەرێمی كوردستان

شاناز هیرانی

فەرەنسا وەک دەوڵەتێکی زلهێز لە سەردەمی ناپلیۆنی یەکەمەوە تا ژەنەراڵ شارل دیگۆل، دەستێکی باڵای هەبووە لە كۆی پرسه جیهانییەکاندا و بە هەژموونێکی كاریگەریشەوە لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا تا دەگاتە ئەفریقا رۆڵی بینیووە.

دوا بەدوای گۆڕانكاری لە دەستووری فەرەنسا و راگەیاندنی کۆماری پێنجەم، فەرەنسا لەسەر ئاستی ئەوروپا و جیهانەوە سیاسەتی کۆلۆنیالیزمی پێشووتری بۆ دیپلۆماسیی ئاشتەوایی نێوخۆیی، هەرێمایەتی و جیهانیی كردە ئاراستەی سیاسەتەکانی. ئەم گۆڕانکارییانەش پێگەیەکی بەهێزی بە فەرەنسا بەخشی، کە لەگەڵ ئەڵمانیادا بەردی بناغەی یەکێتیی ئەوروپا دابنێن.

سەرەتا بە ناوچەیەکی بازرگانی و لە سەرەتای سەدەی 21یشدا دراوێکی یەکگرتوو بۆ 19 وڵاتی ئەوروپا و ئێستاش دارێژەڕی پلان و پاکێجەکانی ئابووریی و دارایی ئەوروپا بۆ روبەڕوبوونەوەی زیانەکانی پەتای کۆڤید – 19.

فەرەنسا یەکێکە لەو 12 وڵاتەی بە دامەزرێنەرانی ناتۆ هەژمار دەکرێن. دوای 70 ساڵیش لە تەمەنی ناتۆ، كە ئێستا لە 30 وڵات پێکدێت و فەرەنسا خۆی لەگەڵ زیادکردنی هاوپەیمانەکانی باکووری ئەتڵەنتیک بووە، تائیستا یەکێکە لە گرنگترین هاوپەیمانییە نێودەوڵەتیە ناسراوەكان.

لەناو ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکانیشدا فەرەنسا ئەندامی هەمیشەییە و خاوەنی مافی ڤیتۆیە. ئەو ئەنجومەنە نێودەوڵەتییەی کە تەواوی جیهان ملکەچی بڕیارەکانی دەبن.

فەرەنسا بەگوێرەی پێگەکەی توانیوێتی دەیان دۆسێی پەیوەسی بە پرسە سیاسییە ئاڵۆزەکان بخاتە نێو کاری کۆبوونەوەکانەوە و رای گشتی جیهانیی لەسەر جووڵاندوە.

لە هەندێک لەو پرسانەشدا پڕۆژە بڕیاری لە بەرژەوەندی مافخوراواندا دەرچوواندووە و رۆڵی كاریگەریشی هەبووە لەسەر گۆڕینی شێواز و رێگەچارەکان.

یەکێک لەو بڕیارە گرنگانەش کە فەرەنسا رۆڵی گەورەی تێدا گێڕاوە، بڕیاری 688ی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان بوو، کە لە 5ی نیسانی ساڵی 1991 دوای راپەڕین و کۆڕەوی گەلی کوردستان دەرچووە و تێیدا رێگریی لە حكومەتی ئەوسای عیراق کرا کە چیتر دەستدرێژیی نەکاتە سەر خەڵكی كوردستان و عیراق و سنووریك بۆ پێشێلکارییەکانی بەعس دانرا، كە ئەوە بووە خاڵی وەرچەرخان لە خەباتی کورددا لە باشووری كوردستان.

ئێستا فەرەنسا بەو هێزە دیپلۆماسییەی کە هەیەتی، هەم وەک ئەندامی هەمیشەیی لە ئەنجومەنی ئاسایش و هەم وەك خاوەن پێگەیەكی گرنگ لە یەکێتی ئەوروپا و باکگراوندە مێژووییەکەی، توانیوێتی رۆڵیکی جیاوازتر ببینێت لە چوار ئەندامە هەمیشەییەکەی دیکەی ئەو ئەنجومەنە نێودەوڵەتییە، چونکە لە ململانێی دوو جەمسەریی ئەمریکا و چین-دا تا ئاستێک فەرەنسا بێلایەنیی خۆی پاراستووە، لە زۆر پرسی وەک سوریا و خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و کێشەکانی نێوان ئەمریکا و ئێراندا، فەرەنسا خاوەنی دیدگای خۆی بووە. بەهاتنی ئیمانوێل ماکرۆن بۆ کۆشکی ئێلیزێ لە 14ی ئایاری 2017 سیمای سیاسەتی دەرەوەی فەرەنسا بەهێزتر بوو بەراورد بە پیشووتر.

ماکرۆن بۆ 100 ساڵەی کۆتاییهاتنی جەنگی جیهانیی یەکەم سەرکردە ناکۆکەکانی پێکەوە لە پاریس کۆکردەوە. لە بەردەم سەرۆكەكانی ئەمریكا و روسیا، سەرۆکە گەنجەکەی فەرەنسا رەخنەی لە سیاسەتی وڵاتان و مەترسی دوورکەوتنەوەی هێزە گەورەکانی جیهان و سەرهەڵدانی شەڕی ئابووریی سیاسی گرت. بۆیە دەبینین فەرەنسا لە یەک کاتدا توانیوێتی لە قەیرانەكانی (لیبیا و بیابانی خۆرئاوا و سوریا و لوبنان و دەریای سپی و دواجاریش لە کێشەکانی عیراق، هەمیشە قسە و رۆڵی خۆی هەبێت.

سیاسەتی پراگماتیکیانەی فەرەنسا بە پلەی یەكەم بریتییە لە زمانی دیپلۆماسییانە بۆ چارەسەری قەیرانەکان، بۆیە لە عیراق جگە لە چاکسازیی، پرسی گێڕانەوەی سەروەریی بۆ ئەو وڵاتە و پرسی هەڵبژاردن و تیرۆر و … هتد، ئەمانە هەمووی جێگەی بایەخن بۆ فەرەسا و سەرۆکەکەی.

لە میانی وتەکەشیدا لە لووتكەی بەغدا، جەختی لەسەر گرنگیی عیراق كردەوە بۆ فەرەنسا و ناوچەکەش بەگشتی. دواجار ئەوەی ماوە بیڵێین بۆ عیراقییەکان بە گشتی و هەرێمی کوردستان بە تایبەتی، ئەوەیە کە ئیستا دەرفەتێکی گرنگ هاتۆتە پێشەوە، بەوەی وڵاتێکی گرنگی وەک فەرەنسا دەیەوێت سنوورێک بۆ نەهامەتییەكانی عیراق دابنێت و ببێتە پاڵپشتی سەرەكیش بۆ هەرێمی كوردستان لە ئەگەری كشانەوەی هێزەکانی ئەمریكا و ئەگەری هەر گۆڕانێک کە لە ناوچەکەدا بێتە ئاراوە، چونکە هەرێمی کوردستان پێگەیەکی گرنگی لە ستراتیژی فەرەنسادا هەیە و لە هەمانكاتدا بە درێژایی ماوەی رابردووی سەرجەم سەرۆك كۆمارەكانی فەرەنسا، هەمیشە پشتیوان و پاڵپشتی دۆزی كورد بوون، لەلایەکی دیکەشەوە لە رووی ئەمنی و ئابووریی و کلتوری-یشەوە. بۆیە ئەم سەردانەی ماکرۆن بۆ هەرێمی کوردستان، سەردانێكی ئاسایی نییە و لە ناواخندا كۆمەڵیك خاڵ و پرس لەخۆدەگرێت. ئەم سەردانە رووداوێکی دیپلۆماسیی گەورە و فرە مانا و فرە رەهەندە و لە داهاتووشدا مەبەستەکە روونتر دەردەکەوێت.

 223 جار بینراوە