سەرەکی » راپۆرت » گرنگی چەکی روسیا لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا

گرنگی چەکی روسیا لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاستدا

لە ساتەوەختی رووخانی یەکێتی سۆڤێت و دروستبوونی وڵاتێک بە ناوی فیدراسیۆنی روسیا، چەکی سەربازی و وزە، لە ئامرازە سەرەکییەکانی روسیا بووە بۆ پیشاندانی دەسەڵات و پێگەی خۆی لە جیهان، روسەکان کە لە دوای رووخان تا ساڵانی سەرەتای سەدەی بیست و یەک تووشی کێشەی ناوخۆیی دوای رووخان بوون، لەو کاتە بە دواوە بە دوای ئەوە دابوون تا بە سوود وەرگرتن لە ئامرازەکانی بەردەستیان پێگەی لە دەست رۆیشتووی کرملین لە ناوچەکە و جیهاندا زیندوو بکەنەوە.
بەو هۆکارە بەرپرسانی ئەو وڵاتە کە بە هەمانێشوە روسیا وەک یەکێک لە زلهێزەکانی سەربازی جیهان دەزانن لەگەڵ سیاسەتەکانی وەک نوێکاری سەربازی رویان لە شێوەی فرۆشی چەک بە وڵاتانی جیاواز کرد.
بەشێکی زۆری شیکەرەوانی نێودەوڵەتی لەو باوەڕەدان کە روسەکان بە هۆی دواکەوتنیان لە زەمینەی ئابووری و تەکنەلۆژی، بەڵام لە زەمینەی هونەری و چەکدا خاوەنی توانایەکی زۆرن کە ئەو بابەتە زەمینەی بۆ فرۆشتنی چەک لە لایەن کرملینەوە رەخساندووە.
یەکێک لەو چەکە گرنگانەی کە بە درێژایی ئەم چەند ساڵە لە لایەن کڕیارانی چەکی روسی زۆر پێشوازی لێ دەکرێت، سیستمی بەرگری هەوایی لە جۆری جیاوازی (ئێس300، ئیس400 و ئیس500)ـە، ئەو سیستمانە بۆ بە ئامانجگرتنی تێکشکانە گرنگ و ستراتیژییەکان، بۆ نموونە بۆ تێکشکانی فرۆکە مۆدێرنە بە تواناکان بەکاردەهێنرێت.
شارەزایانی بواری سەربازی بە ئامانج گرتنی مووشەکە بالستیکەکان، فڕۆکە بێ دەنگەکان، ئامانجە جێگیرو جووڵاوەکانی سەر زەوی و چەندین توانایی دیکەیان لە توانییەکانی ئەو سیستمە پیشانداوە. لە سەر بنەمای دیدگای ئەو شارەزایانە، سیستمی ئیش400 کە سیستمێکی یەکپارچەی پێشکەوتووە بە جۆرێک لە یەک کاتدا دەتوانێت 300 ئامانج دەستنیشانی بکات و تا 250 میل لە شوێنی ئامانج دووریان بکاتەوە.
بە هەر حاڵ، کارایی ئەو سیستمە و چەکەکانی دیکەی روسی کە بە جیاواز لەگەڵ نموونەکانی دیکەی هاوشێوەی رۆژئاوا(ئەوروپا) توانایی زیاتر و نرخی کەمتریان هەیە، کە هەر ئەمەش بۆتە هۆی ئەوەی تا شەپۆلی کڕیاران خوازیاری ئەو جۆرە چەکانە بن. لە توانایی و کارایی ئەو سیستمە ئەوە بەسە کە تورکیا وەک وڵاتێکی ئەندام لە ناتۆ خوازیاری بە دەستهێنانی ئەو سیستمە لە روسیا بووە.
روسەکان زووترو لە ساڵی 2015 لە میانی رێککەوتنێکی 3 ملیارد دۆلاری ئەو سیستەمەیان بە چین فرۆشت و لەگەڵ عەرەبساتنیش رێککەوتنی فرۆشتنی ئەو چەکە بە ئەنجام گەیشتووە. ئەمە جگە لە هیندستان، سودان و بەشێک لە وڵاتانی تر پەیوەست بە کڕینی ئەو سیستمە بە ئاشکرا حەزی خۆیان دەربڕیوە.
وڵاتانی وەک تورکیا و عیراق زۆر بە دوای ئەو بابەتەوەن، بەو هۆیەوە ئەمریکا پەیوەست بە کڕینی سیستمی بەرگری روسی هۆشداری بە هەردوو وڵاتی تورکیا و عیراق داوە، هۆکاری پیشاندانی دژایەتی ئەمریکا بە هەوڵەکانی بەغدا و ئەنکەرە لە بەستنی رێککەوتنی سەربازی لەگەڵ روسیا، پرسێکە کە لە بەردەوامی ئەو بابەتەدا قسەی لە سەر کراوە.
یەکەم ئەوەی کە ئەمریکا یەکێک لە سەرەکیترین فرۆشیارانی چەکە لە جهیان، بە جۆرێک کە بە پێی راگەیاندنی دامەزراوەی لێکۆڵینەوەی نێودەوڵەتی ئاشتی ستکۆهڵم SIPRI، نزیکەی یەک لە سەر سێی فرۆشی چەکی جیهان پەیوەیستە بە ولایەتە یەکگرتووەکان، ئەوە لە کاتێکدایە کە روسەکان بە هەمان شێوە وەک رکابەری جددی ئەمریکا لەو رووەوە سەرکەتوو بوون کە لە سەدا ٢٥ی فرۆشتنی چەکی جیهان بۆ خۆیان بێت، ئەمریکا کە بە دوای بە دەستەوە گرتنی بازاڕی چەکە، دەبینێت روسەکان رۆژ بە رۆژ کڕیارانی زیاتر بۆ چەکەکانی خۆیان دەدۆزنەوە کە ئەم بابەتە دژ بە بەرژەوەندییەکانی واشنتۆنە، خاڵی گرنگتر لەوەدایە کە بەم دواییە وڵاتانێک(تورکیا، عەرەبستان، عیراق) خوازیاری کڕینی چەکی روسیا بوونە کە بە زۆری کڕیاری چەکەکانی ئەمریکا بوون و ئەو بابەتە ناتوانێت بێ هەڵوێستی واشنتۆنی بە دواوە بێت.
هۆکاری دووەم دژایەتی ئەمریکا لەگەڵ وڵاتانی وەک عیراق و تورکیا لە کڕینی چەکی روسی بە گەمارۆکانی دژ بە روسیا دەگەڕێتەوە، هیزر نویرت وتەبێژی فەرمی وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا جگە لە باسکردنی مامەڵەی (احتمالی) عیراق و روسیا بە تایبەت کڕینی سیستمی موشکی بەرگری هەوایی ئیش ٤٠٠ سەبارەت بە ئاماژەکانی ئەو کارە لە پەیوەندیدا بە قانونی دەرچووی(روبەروبونەوە لەگەڵ نەیارانی ئەمریکا لە رێگەی گەمارۆکانەوە) هۆشداریی بە بەغداو وڵاتانی تر دا.
خۆرئاوا لە سەروی هەموویانەوە ئەمریکا لە دوای قەیرانەکانی ئۆکراینا سزای زۆری دژ بە مۆسکۆ دیاری کرد و رایانگەیاند کە تا مۆسکۆ لە دەستبەرداری ئومێدەکانی خۆی نەبێت لە ئۆکرانیا و ناوچەکانی رۆژهەڵاتی ئەو وڵاتە ئەو گەمارۆیانە وەک خۆیان دەمێننەوە، ئەمە لە کاتێکدایە کە روسەکان بە هەمانشێوە لە رێگەی کەمکردنەوەی کاریگەریەکانی ئەو گەمارۆیانە هەوڵیداوە بە سوود بینین لە دۆزینەوەی هاوبەشی نوێ رووبەڕووی ئەمریکا ببێتەوە، لە هەر حاڵەتێکدا ئەمریکا لە بارەی رێگریکردن لە بێ کاریگەر بوونی گەمارۆکانی دژ بە روسیا هەوڵدەدات تا رێگر بێ لە بوونی مامەڵەیەکی لەو جۆرە.
رێگریکردن لە دەسەڵاتی روسیا لە ئاستی نێودەوڵەتی لە رووی تیۆری ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا دەتوانرێت سێیەمین هۆکاری واشنتۆن بۆ روبەڕوبونەوەی رێککەوتنە سەربازییەکانی عیراق و تورکیا لەگەڵ مۆسکۆ بێت.
بەپێی بەڵگەی تیۆری ئاسایشی نیشتمانی ئەمریکا، روسیا و چین لە سیستمی نێودەوڵەتیدا سەرەکیترین دوژمن و ئەڵنگارییەکانی ئەمریکان، کە بۆ روبەڕوبونەوە لەگەڵ ئەو دوو وڵاتە دەبێت ئەمریکا سوود لە هەر ئەگەرێک ببینێت. هەرچەند پێشتر ئەو ئەگەرە هەبوو کە بە دەسەڵات گەیشتنی دۆناڵد ترەمپ لە ئەمریکا دەبێتە هۆکاری باشتر بوونی پەیوەندیی مۆسکۆ و واشتۆن، بەڵام شانۆی راستییەکان نیشانی دا کە ئەو دوو وڵاتە چ رادەیەک لە یەک دوون.
ترس لە زیاتر بوونی ئامادەیی روسیا لە ناوچەکە، هۆکارێکی ترە کە ئەمریکای سەبارەت بە مامەڵەی چەک لەگەڵ وڵاتانی عیراق و تورکیا بەدبین کردووە، گومان لەوەدا نییە کە روسەکان رۆژبەڕۆژ دەرکەوتن و پێگەی زیاتر لە ناوچەی خۆرئاوای ئاسیا و باکووری ئەفریقا پەیدا دەکەن. ئەوە لە کاتێکدایە کە ئەو ناوچەیە لە رابردوودا حەوزەی پێگەی ئەمریکا بووە. روسیا لە دوای قەیرانی لیبیا و کەوتنی قەزافی ئیتر رێگەی نەدا تا خۆرئاوا ئەوەی لە بیری دایە لە ناوچەکەدا جێبەجێی بکات، لە بەرئەوە بە تەواوی مانا لە پاڵ سوریادا وەستا تا رێگر بێت لە کەوتنی ئەو وڵاتە لە لایەن هاوپەیمانی خۆرئاوا – خۆرئاوادا.
روسەکان لە سەردەمی یەکێتی سۆڤێت پەیوەندیی زۆر نزیکیان لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی ناوچەکە هەبوو لە ساڵانی رابردوو تا ئێستا بە دوای سەرگرتنی پەیوەندیان لەگەڵ وڵاتانی ناوچەکە و هەروەها زیاترکردنی پێگەی خۆیان بوون کە لەو پەیوەندیەدا بە هەمان شێوە سەرکەوتوانە کاریان کرد.
ترس لە جیهان شمولی بەرامبەری لە سیاسەتی دەرەوەی وڵاتانی ناوچەکە(سوودبین لە شێوازی روسیا بۆ ئیمتیاز وەرگرتن لە ئەمریکا) هۆکارێکی ترە لە روبەڕوبونەوەی ئەمریکا بە سیاسەتی چەکی روسیا، ئەمریکا بە دوای ئەوەدایە تا لەگەڵ وڵاتانی هاوپەیمانی خۆی بەرزترین ئاستی پەیوەندی هەبێت، بە جۆرێک کە ئەو وڵاتانە هەمیشە گوێگری ئەمریکا بن، ئەوە لە کاتێکدایە کە بەم دواییانە بەشێک لەو وڵاتانی هاوپەیمانی ئەمریکا بە گرتنەبەری سیاسەتی دەرەکی سەربەخۆتر بە دوای ئەوەدان تا لە لایەک جۆرێک لە بەرامبەری لە پەیوەندی دەرەکی دروست بکەن و لە لایەکی تر بەهەمانشێوە بە سوود بینین لە خستنەڕووی ناوی روسیا داوای ئیمتیازی زیاتر لە ئەمریکا بکەن.
بە هەر حاڵ، کۆی ئەو هەولومەرجە هۆکار بووە تا ئەمریکا هەوڵبدات لە بابەتی مامەڵەی چەکی روسیا لەگەڵ بەشێک لە وڵاتان وەک عیراق و تورکیا رێگری بکات، ئەوەی کە ویلایەتە یەکگرتووەکان تا چ رادەیەک لە نییەتی خۆی سەرکەوتوو دەبێت پەیوەندیی بە گۆڕانکاری ناوچەکە و جهیان هەیە، بەڵام ئەوەی کە دیارە ئەوەیە کە هەژموونی ئەمریکا وەک رابردوو نییە و ئیتر توانای یەک جەمسەری نییە.

وەرگێڕانی: تەحسین تەها چۆمانی
سەرچاوە: سایتی الوقت-ی فارسی

print

 9 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*