سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » داعش له‌ڕووی‌ سه‌ربازییه‌وه‌ دۆڕاوه‌، بەڵام وەک فیكر ماوه‌ و میكانیزمی نوێ به‌كارده‌هێنێت

جه‌وده‌ت جیهاد یونس، به‌ڕێوه‌به‌ری‌ سه‌نته‌ری‌ كه‌ركوك بۆ ستراتیژییه‌كان

داعش له‌ڕووی‌ سه‌ربازییه‌وه‌ دۆڕاوه‌، بەڵام وەک فیكر ماوه‌ و میكانیزمی نوێ به‌كارده‌هێنێت

دیداری: سۆران داودی

داعش و تێكشكاندنی‌ و دووباره‌ ده‌ركه‌وتنه‌وه‌ی‌ ئه‌و رێكخراوه‌ تیرۆریستییه‌، بابه‌تی‌ ئه‌م جاره‌ی دیداره‌كه‌مانه‌، به‌ میوانداری‌ د. لیوا روكنی خانه‌نشین جه‌وده‌ت جیهاد یونس، به‌ڕێوه‌به‌ری‌ سه‌نته‌ری‌ كه‌ركوك بۆ لێكۆڵینه‌وه‌ ستراتیژییه‌كان.

بنكه‌ی‌ سه‌ره‌كییان له ‌ناوچه‌ی‌ مه‌رجه‌عیونی لوبنان بوو

*سه‌باره‌ت به‌ بارودۆخی ئه‌منی عیراق، یه‌كه‌م شت كه‌ باس ده‌كرێت، داعش و جووڵه‌كانی ئه‌و رێكخراوه‌یه‌، ئه‌گه‌ر بكرێت ورده‌كاری ده‌ركه‌وتن و دروستبوونی ئەو رێكخراوه‌ تیرۆریستییەمان بۆ باس بكه‌یت؟
رێكخراوی‌ تیرۆریستی داعش، سه‌ره‌تای‌ گه‌شه‌كردنی‌ له ‌وڵاتانی‌ دراوسێیوه‌ بوو، كه‌ به‌ شێوه‌ی‌ گروپی جیاجیا بوو، بنكه‌ی‌ بنه‌ڕه‌تی داعش له‌ لوبنان بوو، به‌تایبه‌تیش له ‌ناوچه‌ی‌ مه‌رجه‌عیون كه‌ ده‌كه‌وێته‌ باشووری‌ ئه‌و وڵاته‌، دوای‌ ئه‌وه‌ی‌ ئه‌و گروپانه‌ دروستبوون، خرانه‌ ناو سه‌ربازگه‌كانی‌ مه‌شق و راهێنانه‌وه‌، پاشان كار و چالاكییه‌ تیرۆریستییه‌كانیان فراوان بوو، تا گه‌یشته‌ ئه‌و ئاسته‌ی‌ توانیان ئه‌و ناوچانه‌ داگیربكه‌ن كه‌ ئامانجیان بوو، یه‌كێك له‌و ناوچانه‌ش كه‌ پلانیان هه‌بوو ده‌ستی به‌سه‌ردا بگرن، عیراق بوو، هه‌ربۆیه‌ له‌سه‌ر شێوه‌ی‌ گروپ گروپ دزه‌یان كرده‌ ناو خاكی عیراقه‌وه‌، به‌شێوه‌ی‌ گروپی چه‌كداریی‌ و گروپی مه‌ده‌نی، ئه‌مه‌ چ جای چه‌ندین گروپ له‌ ئه‌ندازیاران و كرێكاران، به‌وجۆره‌ توانییان له ‌ناوچه‌كانی‌ خۆرئاوای‌ عیراق كۆببنه‌وه‌، به‌تایبه‌تیش له ‌ناوچه‌كانی‌ باكووری‌ خۆرئاوای‌ عیراق، له‌وێشه‌وه‌ ده‌ستیان كرد به‌ دەستپێکردنی پەلاماره‌ تیرۆریستییه‌كانیان و توانییان ناوچه‌یه‌كی فراوانی عیراق داگیر بكه‌ن.

هه‌مان هزر و بیركردنه‌وه‌ی‌ قاعیده‌یان هه‌بوو

*كه‌واته‌ چه‌ندین گروپی تری‌ سوریایی هه‌بوون، كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وانه‌ی‌ ناو عیراق یه‌كیانگرت و رێكخراوی‌ داعشیان دروستكرد، ئه‌و تیرۆریستانه‌ چ هزر و بیركردنه‌وه‌یه‌كیان هه‌بوو، ئایا هزر و بیركردنه‌وه‌یه‌كی نوێیان هه‌بوو، یاخود نزیك بوون له‌و هزر و بیركردنه‌وانه‌ی‌ له ‌ناوچه‌كه‌دا لەئارادابوون؟
ئه‌و هزره‌ بنه‌ڕه‌تییه‌ی‌ كه‌ داعش كاری‌ له‌سه‌ر ده‌كرد و له‌خۆی‌ گرتبوو، هزر و بیركردنه‌وه‌ی‌ كۆنی رێكخراوی‌ تیرۆریستی قاعیده‌ بوو، كه‌ پێشتر له ‌عیراق بوون، وه‌كو وتیشمان ئه‌م گروپه‌ تیرۆریستییانه‌ له‌وڵاتی لوبنانه‌وه‌ ده‌ستیان به‌ چالاكییه‌ تیرۆریستییه‌كانیان كرد، دواتر چه‌ندین گروپی تیرۆریستی به‌هێز و مه‌شقپێكراو له‌ سوریاوه‌ په‌یوه‌ندییان پێوه‌كردن و داعش سه‌ربازگه‌كانی‌ مه‌شقی خۆی بۆ كردنه‌وه‌، له‌و كاته‌شدا كار و چالاكییان بریتی بوو له‌ پرۆگرام كردنه‌وه‌ی‌ ئه‌و هزره‌ی‌ پێشتر لای‌ رێكخراوی‌ تیرۆریستی قاعیده‌ بوو، بە داڕشته‌یه‌كی‌ نوێ و وێنه‌یه‌كی‌ نوێ و سیناریۆیه‌كی‌ نوێ، تا بتوانن ئه‌و ناوچانه‌ داگیربكه‌ن، ئه‌گه‌ر هه‌ر له‌سه‌ر هزره‌ كۆنه‌كه‌ بمانایه‌وه‌، ئه‌وسا ئه‌و گروپه‌ تیرۆریستییانه‌ نه‌یانده‌توانی له‌ عیراق و سوریا كاربكه‌ن وه‌ك چۆن پێشتر كردبوویان.

داعش سوودی له‌ كه‌لێنه‌كانی‌ سیستمی سیاسیی ده‌وڵه‌تی عیراق بینی

*رێكخراوی‌ تیرۆریستی داعش له‌سه‌ره‌تای‌ ده‌ستپێكردنی‌ چالاكییه‌ تیرۆریستییه‌كانی‌ له ‌عیراق، به‌راورد به‌ سوپای‌ عیراق، هێنده‌ پڕچه‌ك نه‌بوو چه‌كی پێشكه‌وتوویان پێ نه‌بوو، ئایا چۆن توانییان یه‌ك له‌سه‌ر سێی خاكی عیراق داگیربكه‌ن، له‌كاتێكدا هێنده‌ پڕچه‌ك نه‌بوون و چه‌كی پێشكه‌وتوویان پێ نه‌بوو، وه‌ك ئه‌و چه‌كه‌ پێشكه‌وتووانه‌ی‌ سوپا و هێزه‌ ئه‌منییه‌كان؟
وه‌ك ده‌زانن و زۆر به‌روون و ئاشكرا دیاره‌، ده‌سەڵات و ده‌وڵه‌ت له‌ عیراق ساڵی 2010 تا ده‌ركه‌وتنی داعش له‌ 2014، به‌شێوه‌یه‌كی‌ گشتی به‌هێز نه‌بوو، راسته‌ چه‌ك و كه‌لوپه‌لی سه‌ربازیی‌ باش و ته‌كنۆ‌لۆژیایه‌كی‌ پێشكه‌وتووی هه‌بوو، بەڵام هه‌موویان نوێ بوون، چونكه‌ وه‌ك ده‌زانین، هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی‌ سوپا ده‌بێته‌ مایه‌ی‌ گۆڕانكاریی‌ له‌ هزر و بیروباوه‌ڕدا، له ‌بیروباوه‌ڕی مه‌شقكردندا، ئێستا بیروباوه‌ڕێكی مه‌شقكردنی نوێ دروستبووه‌، ئه‌و بیروباوه‌ڕ و مه‌شقكردنه‌ كۆنه‌ نییه‌، كه‌ پێشتر هه‌بوو، ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ چوونه‌ته‌ ناو ریزه‌كانی‌ سوپاوه‌، كه‌سانی نوێن، وه‌ك ئه‌و كه‌سانه‌ی‌ پێشوو نین، هه‌ربۆیه‌ بیرۆكه‌ی‌ داعش دزه‌كردنه‌ ناو كه‌لێنه‌ بچووكه‌كانی‌ سیستمی ده‌وڵه‌ت بوو، ئه‌و ده‌وڵه‌ته‌ی‌ كه‌ زۆرترین كه‌لێن و بواری‌ دزه‌كردنی‌ تێدابوو، ئه‌مه‌ چ جای ئه‌وه‌ی‌ عیراق رووبه‌رێكی فراوانی‌ سنووره‌كانی لەلای سوریاوه‌ كراوه‌بوو، بۆیه‌ گروپی تیرۆریستیی‌ داعش ده‌یتوانی به ‌ئاسانی و به ‌ویست و ئاره‌زووی خۆی هاتوچۆ له ‌نێوان ئه‌و سنوورانه‌دا بكات، ئه‌مه‌ له‌ لایه‌ك لەلایه‌كی‌ تره‌وه‌، بیرۆكه‌ی‌ داعش ئه‌وه‌بوو پەلاماری‌ چه‌ند ناوچه‌یه‌ك و چه‌ند سه‌ربازگه‌یه‌كی‌ به‌هێز بدات، كه‌ ژماره‌یه‌كی‌ زۆر چه‌ك و كه‌ره‌سه‌ی‌ سه‌ربازی‌ پێشكه‌وتووی تێدابوو بۆ ئه‌وه‌ی‌ داگیریان بكات و دواتر سوودیان لێ وه‌ربگرێت، بۆ زانیاریتان، بیروباوه‌ڕی‌ مه‌شقكردنی داعشه‌كان، هه‌مان بیروباوه‌ڕی مه‌شقكردنی كۆنی عیراق بوو، واته‌ بیروباوه‌ڕی مه‌شقی‌ سوپاكانی‌ ناوچه‌ی‌ خۆرهەڵاتی ناوه‌ڕاست بوو، هه‌ر له‌به‌رئه‌وه‌، هه‌موو ئه‌و چه‌ك و كه‌ره‌سته‌ سه‌ربازییانه‌ی‌ له‌ عیراق ده‌ستیان به‌سه‌ردا گیرا، ئیتر له ‌ناوچه‌كانی‌ باكوور یان له‌ خۆرئاوا، ده‌یانتوانی به‌كاری بهێننه‌وه‌ و مه‌شق و راهێنانی له‌سه‌ر بكه‌ن.

داعش توانییان سوود له‌ به‌شێك له ‌تواناكانی‌ سوپای‌ عیراق وه‌ربگرن

*ئایا تیرۆریستانی‌ داعش توانیوانه‌ سوود له‌ كادر و توانا سه‌ربازییه‌كانی‌ ئه‌فسه‌رانی‌ سوپای‌ عیراق ببینن؟
ناتوانم سه‌د له‌ سه‌د ئه‌وه‌ بڵێم، بەڵام ده‌توانم بڵێم توانییان سوود له‌ چه‌ند كه‌لێن و بۆشاییه‌كی كه‌م وه‌ربگرن، یاخود سوود له‌ به‌شێك له‌و ئه‌فسه‌ر و پله‌دارانه‌ی‌ ناو سوپا وه‌ربگرن، بەڵام ئه‌وه‌ت بیر نه‌چێت كه‌ سیستمی سیاسی رۆڵێكی گه‌وره‌ی‌ هه‌بوو له ‌بابه‌تی‌ ئه‌مه‌كداری‌، چونكه‌ قۆناغێك له‌ئارادابوو كه‌ گوشار له‌سه‌ر ئه‌فسه‌ر و پله‌داره‌كانی‌ پێشووی‌ سوپای‌ عیراق هه‌بوو، بۆیه‌ كاتێك بوار و ره‌وتێكی نوێ دێته ‌پێش و بواری‌ كاركردنت به ‌شێوه‌یه‌كی‌ ئاسووده‌تر بۆ ده‌ڕه‌خسێنێت، به‌ره‌و رووی‌ ده‌چیت و هه‌وڵی بۆ ده‌ده‌یت، له‌به‌رئه‌وه‌ ده‌توانین بڵێین تیرۆریستانی‌ داعش له‌و خاڵه‌دا توانییان سوود له‌ به‌شێك له ‌تواناكانی‌ سوپای‌ عیراق وه‌ربگرن.

رۆڵی گه‌وره‌ی‌ راگه‌یاندن له ‌جه‌نگدا

*داعش توانی رووبه‌رێكی فراوانی‌ خاكی عیراق داگیر بكات، بەڵام دواتر له‌و ناوچانه‌ ده‌ركراو شكستی هێنا، ئایا راگه‌یاندنی‌ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر تیرۆریستانی‌ داعشدا، راگه‌یاندنێكی راسته‌قینه‌بوو یاخود راگه‌یاندنێكی سیاسی بوو؟
راگه‌یاندن رۆڵی گه‌وره‌ی هه‌بوو، چونكه‌ راگه‌یاندن نیوه‌ی‌ جه‌نگه‌كه‌یه‌، له‌ ته‌كتیك و لێكۆڵینه‌وه‌ سه‌ربازییه‌كاندا، راگه‌یاندن رێژه‌ی‌ له‌سه‌دا په‌نجای‌ سه‌ركه‌وتنی جه‌نگی هه‌یه‌، رێژه‌ی‌ له‌سه‌دا په‌نجاكه‌ی‌ تر له‌سه‌ر ئۆپەراسیۆنه‌ سه‌ربازییه‌كانی‌ سه‌ر گۆڕه‌پانی‌ جه‌نگه‌، راگه‌یاندن رۆڵی گه‌وره‌ و هه‌روه‌ها كاریگه‌رییه‌كی‌ زۆری‌ هه‌بوو له‌سه‌ر داگیركردنی‌ رووبه‌ڕێكی فراوانی‌ خاكی عیراق لەلایه‌ن داعشه‌وه‌ له‌ سه‌ره‌تادا، چونكه‌ چه‌كدارانی‌ داعش كۆنتڕۆڵی ناوچه‌ و شاره‌ گه‌وره‌كانیان نه‌كردبوو به‌ته‌واوی‌ له ‌سه‌ره‌تادا، به‌ڵام دواتر توانییان داگیری بكه‌ن، به‌تایبه‌تیش كاتێك باس له‌ موسڵ یان نه‌ینه‌وا ده‌كه‌ین، له‌ رۆژه‌كانی یه‌كه‌مدا به‌شێوه‌یه‌كی‌ ته‌واو كۆنتڕۆڵیان نه‌كردبوو، بەڵام راگه‌یاندنه‌كان بوون وایان نیشاندا كه‌ هه‌ر له ‌یه‌كه‌مین سه‌عاته‌كانه‌وه‌ هه‌موو ناوچه‌كه‌ كۆنتڕۆڵ كراوه‌.

چه‌ندین وڵات هاوكار و یارمه‌تیده‌ری داعش بوون

*مه‌به‌ستت راگه‌یاندنی‌ تیرۆریستان خۆیانه‌، یاخود راگه‌یاندن و میدیای‌ تر هه‌بوون کە هاوكاریی‌ تیرۆریستانی داعشیان دەكرد؟
به‌ڵێ راگه‌یاندنێك كه‌ له ‌ده‌ره‌وه‌ی‌ داعش بوو، راگه‌یاندنی‌ تایبه‌ت به ‌خۆیان ته‌نیا رووداوه‌كانی‌ گۆڕه‌پانی‌ جه‌نگیان بڵاوده‌كرده‌وه‌، به‌پێی ئه‌و پلانه‌ كاریان ده‌كرد كه‌ له‌ رووی‌ سه‌ربازییه‌وه‌ مه‌به‌ستیان بوو، بەڵام راگه‌یاندنه‌ ده‌ره‌كییه‌كان رۆڵی گه‌وره‌یان هه‌بوو، پێویسته‌ ئه‌وه‌ش بڵێین رێكخراوی‌ داعش به‌بێ هاوكاریی‌ ده‌ره‌كی‌ نه‌هاتبوو، به‌ڵكو چه‌ندین وڵاتی هه‌رێمایه‌تی‌ هه‌بوون یارمه‌تیی داعشیان ده‌دا و تائێستاش هاوكارییان ده‌كه‌ن، هه‌روه‌ها چه‌ندین وڵاتی گه‌وره‌ی‌ تریش هه‌ن هاوكاریی‌ داعش ده‌كه‌ن، ئه‌وه‌مان لەبیر نه‌چێت داعش كه‌فوكوڵێكی هه‌ڕه‌مه‌كی و هه‌روا سه‌رپێی نه‌بوو، به‌ڵكو پایه‌ و بنكه‌ی‌ پشتیوانیی‌ به‌هێزی‌ هه‌بوو هه‌روه‌ها پلان و سیاسه‌تی سه‌ربازیی و ئابووریشی‌ هه‌بوو.

راگه‌یاندنی سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعش دا زیاتر له‌ رووی سه‌ربازییه‌وه‌ بوو

*مه‌به‌ستم راگه‌یاندنی سه‌ركه‌وتنه‌ به‌سه‌ر داعش به‌و شێوه‌یه‌ی‌ روویدا، ئایا تۆ پێتوایه‌ راگه‌یاندنێكی‌ راسته‌قینه‌ بوو بۆ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعش، یاخود راگه‌یاندنێكی سیاسی بوو؟
مه‌به‌ستت راگه‌یاندنی‌ سه‌ركه‌وتنه‌ به‌سه‌ر داعش دا، واته‌ كۆتاییهاتنی‌ داعش؟

*به‌ڵێ، سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعش، كاتێك راگه‌یاندرا عیراق توانیویه‌تی‌ ته‌واوی‌ ناوچه‌كانی‌ ژێر ده‌ستی ئه‌و رێكخراوه‌ رزگاربكاته‌وه‌ و سه‌ركه‌وتنی یه‌كجاری‌ به‌سه‌ردا راگه‌یه‌نرا؟
-به‌ڵێ، ئه‌و راگه‌یاندنه‌ی‌ بڵاوكرایه‌وه‌ بۆ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر تیرۆریستانی‌ داعش دا، ناولێنانێكی سه‌ربازی بوو، ئێستا داعش له‌رووی‌ سه‌ربازییه‌وه‌ دۆڕاوه‌، بەڵام له‌ رووی‌ فیكرو بیروباوه‌ڕه‌وه‌ هه‌رماوه‌، ئێستا هزر و بیركردنه‌وه‌یه‌كی‌ نوێی داعش ده‌ركه‌وتووه‌، به ‌ته‌كتیك و میكانیزمێكی نوێوه‌ ده‌ستیپێكردۆته‌وه‌، میكانیزمه‌ كۆنه‌كه‌ نییه‌، كه‌ خۆی‌ له‌ داگیركردنی‌ شار و شارۆچكه‌كاندا ده‌بینییه‌وه‌، واته‌ داگیركردنی‌ خاك و دواتر فراوان بوون و داگیركردنی‌ رووبه‌ری‌ زیاتر، به‌و جۆره‌ی‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌ك دەستی بەسەر چه‌ندین شار و شارۆچكه‌دا گرت.

له ‌كه‌ركوك و به‌غدا رێگریی‌ له‌ پێشڕه‌وییه‌كانی داعش كرا

* له‌ كه‌ركوكیش نزیكبوونه‌وه‌.
بۆ كه‌ركوك و بۆ به‌غداش، به‌ڵێ وابوو، به‌هۆی‌ هێزه‌ چه‌كداره‌كان و دانیشتوانه‌ چاك و باش و دڵسۆزه‌كان و هێزه‌كانی‌ پێشمه‌رگه‌ و هێزه‌كانی‌ حه‌شده‌وه‌، رێگریی له‌ پێشڕه‌وییه‌كانی‌ تیرۆریستانی‌ داعش كرا، هێرشی پێچه‌وانه‌ش له‌ قۆناغی دووه‌می پرۆسه‌ی‌ سه‌ربازیدا توانی داعش له‌ناوببات، بەڵام له‌ناوبردنه‌كه‌ له ‌رووی‌ سه‌ربازییه‌وه‌ بوو نه‌ك له رووی‌ هزر و بیركردنه‌وه‌وه‌.

راگه‌یاندنی سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعشدا پرسێكی ته‌كتیكی بوو

*ئایا سه‌ركه‌وتنه‌كه‌ له ‌رووی‌ سه‌ربازییه‌وه‌ به‌ته‌واوی‌ بوو، یاخود پاشماوه‌ی‌ تیرۆریستان له ‌چه‌ند ناوچه‌یه‌ك هه‌ر مابوون و پشتگوێخران، به‌ڵام راگه‌یاندنی‌ سه‌ركه‌وتنی یه‌كجاری‌ به‌سه‌ر داعش دا راگه‌یه‌نرا، سه‌رباری‌ ئه‌وه‌ش چه‌ندین گروپی داعش مابوون؟ هه‌ندێك لایه‌نی‌ سیاسی و سیاسه‌تمه‌دار و رۆشنبیر پێیانوایه‌ راگه‌یاندنی‌ سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعشدا راگه‌یاندنێك بوو بۆ مه‌به‌ستی سیاسی به‌كارهێنرا نه‌ك سه‌ركه‌وتنێكی راسته‌قینه‌؟
به‌ڵێ وایه‌، له ‌سه‌دا سه‌د ئه‌و قسه‌یه‌ راسته‌، ته‌نانه‌ت له‌ رۆژه‌كانی‌ یه‌كه‌مدا، كاتێك سه‌ركه‌وتن به‌سه‌ر داعشدا راگه‌یه‌نرا، ئه‌و گروپه‌ هه‌ر مابوو، بەڵام گه‌لی عیراق پێویستی به‌وه‌بوو ناوی‌ سه‌ركه‌وتنی لێ بنرێت و هێزی‌ ده‌وڵه‌ت پته‌وتر بكرێت، زیاتر له‌به‌ر بارودۆخی ناوخۆیی واته‌ له‌رووی‌ سیاسه‌تی‌ ناوخۆییه‌وه‌ بوو.

* واته‌ پرسێكی ته‌كتیكی بووه‌؟
به‌ڵێ وابوو، زیاتر سیاسه‌تێك بوو بۆ ناوخۆ، بەڵام ئه‌گه‌ر بێینه‌ سه‌ر سیاسه‌تی ده‌ره‌وه‌، ئه‌وا ده‌بینین عیراق پێویستی به‌وه‌بوو، سه‌ركه‌وتنی‌ راسته‌قینه‌ به‌سه‌ر داعشدا رابگه‌یه‌نێت، تا پشتیوانی و هاوسۆزیی زیاتری‌ وڵاتانی‌ ئه‌ندام له‌ هاوپه‌یمانی دژ به‌و رێكخراوه‌ بۆ خۆی‌ به‌ده‌ستبهێنێت.

 255 جار بینراوە