سەرەکی » ئاراستە » مام جەلال: رەخنەگرتن لەناو یەکێتیدا هەر ماف نییە، بەڵکو ئەرکیشە

وتارێك بۆ رابردوو، ئێستاو داهاتووش

مام جەلال: رەخنەگرتن لەناو یەکێتیدا هەر ماف نییە، بەڵکو ئەرکیشە

ئەم وتارەی هەڤاڵ مام جەلال رێنوێنی و راسپاردەی بەرێزیانە بۆ تێكۆشەرانی یەكێتی. بەشێكی دەوڵەمەندی ئەدەبیاتی مامە كە ئەدەبیاتی سەرەكی یەكێتیش پێكدێنێت. پێشتر ئەم وتارە كە رۆژی(4/4/1999)لە كۆنفرانسی مەڵبەندی راپەرین پێشكەشكراوە، لەدوو توێی بڵاوكراوەكانی كوردستانی نوێدا، لەگەڵ چەند وتارێكی تری مامدا لە چاپدراوە(بەهاری بوژاندنەوەی  بیروباوەڕ) ماوەیەك بەرلە ئێستا هەڤاڵ مستەفا چاوڕەش، كە ئەو كاتە لێپرسراوی مەڵبەندی راپەرین بوو، كۆپیەكی ڤیدیۆیی ئەم وتارەی بە دیاری بۆ ناردین. ئێمەش لەگەڵ چاپكراوەكەدا بەراوردمان كرد و پێمان باش بوو پێشكەشی خوێنەران و نەوەی ئەمرۆی یەكێتی بكەین. ئەم وتارە دەڵێی بۆ ئەمرۆی یەكێتی نووسراوە ئەمەش هەم رەسانەیەتی ئەندێشەی مام دەردەخات و هەمیش لە باری باسكردنی كەموكورییەكانی یەكێتیەوە وەك مام دەستنیشانی كردووە، بەڵگەی ئەوەیە یەكێتی لە پێشە بۆ ئەوەی كەموكورییەكانی ماوێتی چارەسەیان بكات. خەبات بۆ نەهێشتنی كەموكورییەكان درێژەیان هەیە.

بەشی دووەم و کۆتایی
پەروەردەکردنی كادیر
مەرجی سێیەمی كادیر ئەوەیە كە ئەوەندە زیت‌و وریا بێت بتوانێت كە گەیشتە تەنگانەوە خۆی لێ دەرباز بكات، كە كەوتە داوێكی دوژمنەوە خۆی لێ دەرباز بكات، كەواتە وەكو گوتم جارێكی تریش دەیڵێمەوە هەرچی سمێڵی سوور بوو هەمزە ئاغا نییە، ئێمە دەبێ ئەو مانایانە دابهێنیینەوەو ئەو كارانە جێبەجێ بكەینەوە، ئەگەر ئەو كادیرانەمان ئەو شەرتانەیان تێدایە باشە، ئەگەر تێیدا نەبوو دیسان شەرت نییە فتیان كەین، دەتوانین دەورەیان بۆ بكەینەوە، ئێستا خۆتان دەزانن مەكتەبی رێكخستن دەورەی كادیری كردۆتەوە، مەڵبەندی پێشمەرگە دەورەی كادیری كردۆتەوە، ئەوانە بۆ پەروەردەكردنی كادیری عەسكەری، كادیری زانیاریش دەورە كراوەتەوە، ئێستا دەورەی پەروەردەی فەرماندەكانی پێشمەرگایەتی هەیە، دەورەی عەسكەری هەیەو هەروەها دەورەی جیاجیا هەیە، زیاتریش دەبێت، ئەمساڵ ئینشاڵڵا بۆئەوەی لەهەموو بوارەكانی ژیاندا كەسانێكی كاراو بەتوانا پەروەردە بكەین‌و بتوانن ئیشەكانی خۆیان بەڕێكوپێكی بكەن، ئەگەر ئەو جۆرە كادیرانەمان بوو هەروەها ئەو جۆرە كادیرەمان بەشێوەیەكی راست بەكارهێنا رێكخستنەكانمان گەشە دەكەن. كادیر بڕبڕەی پشتی رێكخستنە، كادیر وەكو دەمارەكانی لەشی مرۆڤ وایە، خوێن لە دڵەوە دەبات بۆ مێشك‌و لەوێوە دەیهێنێتەوە بۆ دڵ. شت دەبا بۆ مێشك‌و لەوێوە دەیهێنێتەوە بۆ سەر زمان‌و دەربڕین. كادیر زۆر گرنگە ئەگەر ئەركەكەی خۆی بزانێت، دیارە ئەو ئەهمیەتەی كادیرە وادەكا، وا دەخوازێ، وا پێویست دەكا كە سەركردایەتی گرنگی زیاتر بدا بە كادیر، بەو مانایەو گرنگی بدات بە چاككردنی ژیانی كادیر. من پێموایە ئێستا سیاسەتی دروستمان لەم رووەوە پەیڕەو نەكردووە. رەخنەكە لە پێشەوە لە خۆم دەگرم، ئینجا لەبرادەرانی تر، ئێمە دەبێ گرنگی زۆرتر بە ژیانی كادیرەكانی خوارەوە بدەین، كادیرەكان بچنە ناو جەماوەرەوە، كادیرەكانی ریزی خوارەوە ئینجا وردەوردە بەرەو سەرەوە.
گەشەكردنی چۆنایەتی
لەمەودوا ئینشاڵڵا ئەم سیاسەتە پەیڕەو دەكەین ژیانی كادیرەكان، نەك هەر گوزەرانیان باشتر دەكەین، بەڵكو ژیانی سیاسی‌و فیكریشیان باشتر دەكەین‌و ئەوە دەبێتەهۆی گەشەكردنێكی گرنگ، دەبێتە هۆیەكی گرنگی گەشەكردنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، ئەو وەختە دەتوانی پرۆگرامی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بەهۆی ئەو كادیرانەوە بۆ هەموو ئەندامەكان شی بكەینەوە، هەموو ببنە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانی راستەقینە، بەو مانایەی بە چاكی لەپەیڕەوی ناوخۆی یەكێتی گەیشتبێت، لە پرۆگرامی یەكێتی نیشتمانیی كوردستان گەیشتبێت، لەڕێبازی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان شارەزا بووبێت، لە سیاسەتی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان گەیشتبێت، ئەوكاتە توانای كاركردنمان، كاراییمان، دەسكەوت‌و ئەنجامی كارەكانمان چەند بەرامبەری ئێستا زیاد دەكات، چونكە ئەوە گەشەكردنێكی چۆنایەتییەو لەگەشەكردنێكی چەندایەتییەوە دەچین بۆ گەشەكردنێكی چۆنایەتی. بۆیە ئەوە زۆر زۆر گرنگە ئەمساڵ گرنگییەكی زۆر بەوە بدەین، كادیرەكانمان باش پەروەردە بكەین، كادیرەكانی خوارەوە ئەوانیش دەستبكەن بە پەروەردەكردنی ئەندامەكان بە تێگەیاندنیان لە پرۆگرامی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، پەیڕەوی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، ئینجا كە ئەوە بوو، ئێمە گیروگرفتمان نابێت، بۆ نموونە ئەگەر هەموو برادەران لە پەیڕەوی ناوخۆی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان گەیشتبن، كێشە نابێت لەسەر ئەوەی مەڵبەندو ئەنجومەن چەند ئەندامی هەبێت‌و كارگێڕی چەند بێت‌و جێگر چەند بێت، ئەوە لە پرۆگرامدا نووسراوەو دەیهێنن دەیخوێننەوەو لە پەیڕەو نووسراوە، لاپەڕە ئەوەندەیەو دەیخوێنێتەوە، بەڵام كە باش لەوە نەگەیشتبین، تەنها جۆرەها بڕوبیانووی بۆ دەهێنینەوە، بۆ پلەوپایە پەیداكردن نەك بۆ كار پەیداكردن، پاش ئەوە ئەگەر ئێمە چاك لە پەیڕەوی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان گەیشتبین، باش‌و چاك لەپرۆگرامی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان گەیشتین پێویستە سەرەتاكانی رێكخستن بێنینەوە بیر خۆمان، ماوەیەكە ئێمە سەرەتاكانی رێكخستن ئەوەی كە پێی دەڵێین ژیانی حزبایەتی كەمێك فەرامۆش كراوە یان هەندێكجار لەبیركراوە، یان هەندێك جار بەلاوە نراوە، مەشغوڵی كاری سیاسی‌و حزبی‌و پێشمەرگانەو شەڕو شۆڕو بەگژاچوونی ئەملاو ئەولا رەنگە وای لێكردبین كە هەموو سەرەتاكانی رێكخستنمان لەبیر نەمابێت، دەبێ بگەڕێینەوە بۆ سەرەتاكانی رێكخستن ئەگەر نا گەشە ناكەین.
مانەوەی حزبە گەورەکان
هەموو شتێك سەرەتایەكی هەیە، چەند مەبدەئێكی هەیە، ئەگەر ئەو سەرەتایانە جێبەجێ نەكرێت، ناتوانین ئێمە گەشە بكەین.
سەرەتاكانی رێكخستن بریتین لە هەڵبژاردن، بە ئازادی هەڵبژاردن، دانانی كەرت‌و كۆمیتەو مەڵبەندو سەركردایەتیش بێ ئەو سەرەتایە، بێ سەرەتای دیموكراسی هەڵبژاردن هیچ رێكخراوێك گەشە ناكات، بگرە بەتێپەڕبوونی كات پووچەڵ دەبێ، گەندەڵ دەبێ، دەڕزێ‌و لەناودەچێ.
زۆر حزبی گەورە سەركەوتنی گەورەیان لە مێژوو بەدەستهێناوە، حزبی بەلشەفیك گەورەترین سەركەوتنی لەدنیادا بەدەستهێناو لە دە رۆژدا دنیای هەژاندو گەورەترین ئیمپراتۆریەتی رووخاندو گەورەترین دەوڵەتی دانا، لەدنیادا گەورەترین هێزی سەرمایەداری‌و فاشستی شكاند، بەڵام كە گەندەڵ بوو، رووخا، ئەوەی بەسەرهات ئەو روسیایەی ئێستا دەیبینن، هۆی سەرەكی ئەوەیە حزبەكە گەندەڵ بوو، ئازادی، دیموكراسی، بە دیموكراسی بە ئازادی دەزگاكان هەڵنەبژێردران، بەڵكو دەسەپێندران، دادەندران، سەرەوە لە جیاتی ئەوەی نەریتە شۆڕشگێڕەكانیان، تەقلیدە شۆڕشگێڕەكانیان بپارێزن، فێری خۆشگوزەرانی‌و ئەنجا بەرژەوەندی‌و ئەنجا پلەوپایەپەرستی‌و ئەنجا بەرتیل‌و ئەنجا قاچاندنەوەو لادان، ئەوانەبوون حزبەكانیان گەندەڵ كرد، بە فوویەك تەپی‌و ئەوەی بەسەرهات كە ئێستا دەیبینین، نانیان نییە بیخۆن، بۆئەوەی ئەم زستانە سەربازەكانیان لە برسان نەمرن، دەبێت دەست پان بكەنەوە لە ئەوروپای خۆرئاوا، تەنانەت لەو ئەڵمانیایەی كە شكاندیان لە شەڕدا، دەچن دەست پان دەكەنەوە توخوا یارمەتییەكمان بدەن بۆئەوەی ئەم زستانە لە برسان نەمرین، ئێمەش وامان بەسەردێت ئەگەر نەچینەوە سەر سەرەتاكان.
برادەران: ئێمە لەوان زیاتر ئەمجادمان نەبووە، لەوان قارەمانتر نەبووین، لەوان وشیارتر نەبووین، لەوان زیرەكتر نەبووین، لەوان سەركردەی باشترمان نەبووە، قەت، بگرە زۆر لە دوای ئەوانەوە بووین. كەواتە ئەو هەڵبژاردنە ئەو گەڕانەوەیە بۆ سەرەتاكان، لە پێش هەموو شتێكدا نەك هەر بۆ گەشەپێدانی یەكێتییە، بۆ پاراستنی یەكێتیشە ئەگەر نەیكەین نامێنیینەوە، جگەلەوەی ئازادی‌و سەربەستیش نابێت لەدەربرینی بیروباوەڕ هەڵبژاردنی خەڵك داو ئەوەو سەركردەكان‌و مەسئولەكانیش هەر لە مەكتەبی سیاسییەوە تا خوارەوە، لە خەڵك ناترسن، كە سابت‌و دائیم بوو، ئیتر چ باكی بە خەڵكە؟ بەڵام كە سابت‌و دائیم نەبوو، ناچارە ڕای خەڵك وەرگرێ، گوێیان لێ بگرێ، ئاواتیان بزانێ، لەناویاندا بژی، خۆی لە لادان‌و خراپە بپارێزێت.
رەخنەو رەخنە لەخۆگرتن
سەرەتایەكی تری رێكخستن كە پێویستە بگەڕێینەوە بۆی ئەوەیە كە پێی دەڵێن رەخنەو رەخنە لەخۆگرتن، یانی ئێمە وەكو مرۆڤ بێگومان كە كاردەكەین، هەڵەش دەكەین، چ كەسێك نییە لەناو ئێمە هەڵە نەكات، لە سكرتێری گشتییەوە لە مام جەلال-ەوە بیگرە تا سەر ئەندامەكانی مەكتەبی سیاسی‌و كۆمیتەی سەركردایەتی، مەكتەبەكان، مەڵبەندەكان، كادیرەكان، ئەندامەكان، كە ئیشیان كرد هەڵەش دەكەن، نییە لە دنیادا مرۆڤێك هەبێت ئیش بكات، هیچ هەڵە نەكات، ئەو مرۆڤە دروستنەبووە لە دنیادا، یانی هەتا پێغەمبەرەكان، بۆ نموونە پێغەمبەری ئێمە كە ئەو هەموو مەدحەی كراوە لە قورئان و كە (خاتم الانبیا‌ء)ە و كە دنیای رووناك بۆ ئەو دروستكراوەو زۆر شتی بۆ گوتراوە، چەندین ئایەت هەیە لە قورئاندا رەخنەی لێگیراوە كە كارێكی كردووە، بۆ نموونە ئەو ئایەتە مەشهورەی (عبس وتولی ان جا‌ءه الاعمی) ئەوە یەكێكە لەو ئایەتانەی كە رەخنەیە، كە كوێرەكە چوو پشتی تێكردو خۆی لێ گرژ كردو نەیدواند وەكو پێویست، كەواتە ئەوان كە ئەو رەخنەیەیان لێ گیرابێت ئێمە مانای عەبدی خوا زۆر زۆر هەڵەی زیاتر دەكەین‌و رەخنەی زیاترمان دەبێ لێبگیرێت‌و ئەگەر ئەو رەخنانە نەگرین، هەڵەكان لەسەرمان كەڵەكە دەبن، دوایی پشتمان لە ژێردا دەچەمێتەوەو دەشكێ، بۆ نموونە تۆ گوێت لێبێت برادەرێكت تۆ خۆشت دەوێ، ئەم برادەرە هەڵەیەك دەكات ئەگەر خۆشت دەوێ دەبێ زوو ئاگاداری بكەیت‌و پێی بڵێ كاكە گیان ئەم هەڵەیە نەكەیت، چونكە ئەم هەڵەیە دەتشكێنێت، لەناو خۆماندا، لەناو میللەتدا، لەناو خەڵكدا، كە لەسەری رۆیشت‌و هەڵەیەكی كرد، دوو هەڵەی تری كرد، سێ هەڵەی كرد، ئاخری وای لێ دێ پەكی دەكەوێ گەندەڵ دەبێ‌و دەڕوات، بۆیە كورد دەمێكە گوتوویەتی: دۆست ئەوەیە دەتگرێنێت، دوژمن بە پێكەنینت دێنێت، ئەوەش مەسەلەی ئەهمییەتی رەخنەیە.
لەناو میللەتی ئێمەدا رەخنە هۆیەكی ژیان‌و مان‌و گەشەكردنمانە، ئەگەر رەخنە نەگرین، ناتوانین بژێین، پێش ناكەوین، نامێنیینەوە، گەندەڵ دەبین‌و پووچەڵ دەبین‌و دەپووكێینەوەو دەڕوخێین. بەڵام رەخنە جنێودان نییە، یەكتری شكاندن نییە، تەكەتول‌و كلك لێك گرێدان نییە، رەخنە ئەوەیە هەر هەڤاڵێك بە دڵسۆزی‌و بە پەرۆشەوە هەر هەڵەیەكی لە هەڤاڵێكی خۆی دیت، بەشێوەیەكی ئەوتۆ نیشانی دەدات كە ئەو هەڵەیە چاك بكات، راست بكاتەوە، ئەو هەڤاڵە گەشەی پێ بدات. نموونەیەك دەهێندرێتەوە دەڵێن چۆن نەخۆش دەچێتە لای دكتۆر، كە دكتۆر نەخۆشییەكەی دیاری دەكاو تەداوی دەكا، بۆ ئەوە نییە بیكوژێ، بەڵكو بۆ ئەوەیە چاكی بكاتەوە، ئاوهاش رەخنەگرتن بۆ دۆزینەوەی كەموكوڕییەكەو بۆ چاككردنی نەخۆشییەكەیە، بۆ باشكردنەوەو چاككردنەوەی هەڤاڵەكەیە لەم شتەی تێی كەوتووە، نەك بۆ مراندنی.
رەخنە واجبە
بۆیە رەخنەش جێی خۆی هەیە، ئەو قسەو قسەڵۆكانەی لە كۆڵان‌و چایخانە دەكرێ، ئەگەر راستیش بێت رەخنە نییە، ئەوە گێرە شێوێنییە، بۆ تێكدانە، رەخنە شوێنی خۆی هەیە، لەشانەی خۆیدا، لە رێكخستنی خۆیدا، لەچوارچێوەی رێكخستنی خۆتدا هەقت هەیە رەخنە لە هەموو كەس بگریت‌و دەبێ بیگری، نەك هەر هەقت هەیە، رەخنە لەناو یەكێتی نیشتمانی دا هەر هەق نییە، بەڵكو واجبیشە، لەناو چوارچێوەی رێكخستنی خۆتدا، لە كەرتی خۆتدا، لە كۆمیتەی، لە مەڵبەندی، هەر نەك هەقتە، بەڵكو واجبە، پێویستە لەسەرت كە رەخنە بگریت، لەو چوارچێوەیەدا رەخنەی خۆت دەگری بەو شێوەیەی كە گوتم بەشێوەی دەرخستنی ناتەواوی‌و كەموكورتییەكان‌و لادانەكان، بە نیازی چاككردنیان، بەڵام كە لە چایخانەكان‌و لە مەجلیسان‌و لە كۆڕو كۆبوونەوە ئەوانەتان وت‌و مەجلیستان پێ گەرم كردەوە، ئەوە نابێتە رەخنە، ئەوە دەبێتە گێرەشێوێنی، دەبێتە تێكدان، دەبێتە زەمكردن، دەبێتەهۆی نانەوەی ئاژاوە لەناو كۆمەڵانی خەڵكدا، لەوە گرنگتر شتێك هەیە پێی دەوترێت رەخنە لەخۆگرتن، مرۆڤ دەبێ خۆیشی رەخنە لە خۆی بگرێ، هەڵەیەك دەكا دەزانێ هەڵەیە، بڵێ هەڵەم كردو قەت ناشكێ بە رەخنەو رەخنە لەخۆگرتن، بە پێچەوانەوە بە لاساری لێیان دەشكێ، ئەو هەڤاڵەی رەخنەی لە خۆی گرت، خەڵك دەڵێ ئەوە شتێكی جیددیە، بۆ نموونە یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان وەكو حزبێك ئەگەر هات لەبەردەمی خەڵكی كوردستاندا لەسەر شتێكدا هەڵەی كردو رەخنەی لە خۆی گرت، خەڵك دەڵێن وەڵڵا ئەو حزبە بەڕاستێتی خزمەتی ئێمە بكات، ئەوە نییە كەموكورتییەكانی خۆیشی دەڵێت، ئەوە دیارە بە جیدییەتی ئەو ئیشە بكات، بەپێچەوانەوە شاردنەوەی هەڵەكان، شاردنەوەی كەموكورتییەكان‌و ناتەواوییەكان دەبێتەهۆی ئەوەی كە خەڵك لێت بە گومان بێت‌و ئەو رێزو حورمەتەی شایستەی تۆیە پێت نەبەخشێ، ئەو گیانە پێویستە پەروەردە بكەین لەناو خۆماندا، من پێم وایە ئەوە دەمێكە ئەو گیانە سڕبووە، لە ناوماندا بیژێنینەوە. ئەو بەهارە دنیا هەمووی گەش دەبێتەوە ئێمەش ئەو بەهاری ژیاندنەوەی بیروباوەڕەمان دەستپێبكەین‌و رەخنە لە یەك بگرین‌و رەخنە لە خۆمان بگرین بۆئەوەی كەموكورتییەكانمان نەهێڵین‌و یەكێتییەكەمان بەرەوپێشەوەبەرین.
دابەشكردنی ئیش‌و
چاودێری جێبەجێكردنە
سەرەتایەكی تری رێكخستن كە گرنگە، كاری پێ بكەین، دابەشكردنی ئیش‌و چاودێری جێبەجێكردنە، بۆ نموونە دەمانەوێ لە ناوچەیەك لەناو خوێندكاران ئیش بكەین، ئەوە بەس نییە لیژنەیەك دابنێین‌و ئەو كۆمیتەیە دانیشێت‌و بڵێن ژوورێكی بۆ بگرین، یان ئەگەر پێویست بوو بینایەكی بۆ بگرین، ئینجا چەند نەفەری بۆ دابنێین‌و ئینجا مێزو كورسی بۆ دابنێین، ئەوە ئەو كارە ئەساسییە نییە كە ئێمە لەناو خوێندكاراندا ئەبێ بیكەین، ئێمە دەمانەوێ بۆ خوێندكاران ئیش بكەین، كۆمیتە یان لیژنە، یان جەماعەتێكی بۆ دادەنێین، دێین خەریتەیەكی ئەو مەكتەبانە دەكەین چەند مەكتەبمان هەیە، چەند پۆلە، چەند شوعبەیەو بۆ هەریەكەی هەڤاڵێك یان دوو هەڤاڵ تەرخان دەكەین، جگەلەوانەی كە لەناو ئەوێدانە ئیش دەكەن، ئەوانیش هاریكاریان بن‌و یاریدەدەریان بن، ئەوە ئیشمان دابەشكرد، ئینجا چەند كەسانێكیش چاودێری جێبەجێكردنی ئەو ئیشانە دەكەن.
 دەمانەوێ لەناو جوتیاران ئیش بكەین، ناوچەكە دابەش دەكەین بەسەر چەند دیهاتێك، بۆ هەر چەند دیهاتێك كادیرێك دادەنێین، لە هەر دێیەك رێكخستن‌و شانە دروست دەكەین، چەند كەسانێكیش بەسەر ئەواندا دەسووڕێنەوە بزانن باش ئەركەكانی خۆیان جێبەجێكردووە یان نا.
یان مانگی جارێك بەڕێكەوت سەرێك دەدات‌و دەڕوات‌و دێتەوە، هەروەها لەگوزەرەكاندا، هەروەها لەدائیرەكاندا، هەروەها لەكارگەكاندا، هەروەها لەهەموو شوێنێكدا ئێمە پێویستمان بەدابەشكردنی ئیش هەیە، ئیش نابێت لە دەست چەند كەسێك بێت، هەموو كەسێك دەبێ ئیشێكی هەبێ‌و چاودێریشی بكەین بزانین ئەو ئیشە جێبەجێ دەكا یان نایكات، ئەوەش سەرەتایەكە لەسەرەتاكانی رێكخستن كە پێویستە باش پەیڕەوی لێبكەین.
مەركەزییەت‌و دیموكراسی
سەرەتایەكی تری رێكخستن ئەوەیە كە پێی دەڵێن مەركەزییەت‌و دیموكراسی، هەڵبژاردن هەیە، سەربەستی بیروڕا دەربڕین هەیە، سەربەستی رەخنەگرتن هەیە، ئازادی رەخنەگرتن هەیە، ئازادی پێشنیار پێشكەشكردن هەیە، ئازادی دەربڕینی بیروڕا هەیە، بەڵام مەركەزێكیشمان هەیە، قیادەیەكیشمان هەیە، كە پاش ئەوەی بڕیاری دا پێویستە بڕیارەكان جێبەجێ بكرێن، ناكرێ هەر كەسە بەپێی ئارەزووی خۆی بەپێی ئەو شتەی بەڕاستی دەزانێ ئیش بكات، بۆ نموونە بڵێن ئێمە لێرە مەڵبەندێكمان هەیە، ئەم مەڵبەندە سەركردایەتی ئەم ناوچەیەی ئێوەیە هەتا دەگاتە بڕیاردان، بۆتان هەیە هەموو شتێك بڵێن، رەخنە بگرن، پێشنیار بدەن، قسە بكەن بیروڕا دەربڕن، بەڵام كە بوو بەبڕیار، بڕیاری مەڵبەند دەبێت هەموو كەسێك جێبەجێی بكات. ئەوە پێی دەڵێن مەركەزییەت هەروەها بەرەو هەورازیش لەسەرەوە ئەگەر ئێمە ئەو دوو شتە پێكەوە نەگونجێنین، دیموكراسی‌و مەركەزییەت، ئەگەر هەریەكێكمان لەدەستدا، وەكو مرۆڤی شەلمان لێدێت، قاچێكمان نەبێت بە شەلەشەل بڕۆین، ئەگەر دیموكراسیمان نەبوو، هەر مەركەزییەتمان هەبوو، ئەنجامەكەی نەوعێك لە دیكتاتۆری، سەپاندن، خۆسەپاندن، خەڵك سەپاندن، گەندەڵبوون لەناویدا پەیدا دەبێت ئەگەر مەركەزییەتمان نەبوو، فەوزاو بەرەڵڵایی بێ سەروبەری، وەزعێك پەیدا دەبێت، كەس ئاگای لە كەس نییە، بۆیە ئەو دووشتە هەردووكی دوو سەرەتای گرنگن لەناو رێكخستندا، پێویستە یەك سەرەتای دوولایەنەن پێكەوە گرێ بدرێن، دیموكراسی‌و مەركەزییەت دەبێ لەناوماندا جێبەجێ بكرێ.
شانازی بە مێژووەوە
شتێكی تر كە ئێمە پێویستمان پێیەتی ئەوەیە پاراستنی نەریت و خووڕەوشتە شۆڕشگێڕەكانی زەمانی پێشمەرگایەتیمانە، هەندێك لە برادەران كە پاش ئەوەی ئێمە سەركەوتین، دیارە سەركردایەتیش لەوە دەرناكەم‌و دەر ناهاوێژم، وایانزانی ئیتر تەواو هەموو شت تەواو و خەلاس، ئیتر زەمانی ئەو نەریتە شۆڕشگێڕانەو ئەو خاسیەتە شۆڕشگێڕانەیە نەما، بەڵكو گەیشتینە دەورێكی تر، دەوری ژیانی خۆش‌و رابواردن‌وو پشت ئەستوور بە خوێنی شەهیدەكانمان‌و بەو ئەمجادو سەروەرییانەی كە هەمانە لەڕابردوودا، ئەوە بەتەنها كافی نییە، راستە ئێمە سەروەری زۆرمان هەیە، راستە شەهیدی زۆرمان هەیە، راستە دەسكەوتی گەورەمان هەیە، راستە ئێمە مێژوویەكمان هەیە هەر لاپەڕەیەكی هەڵدەیتەوە دەتوانین شانازی پێوە بكەین‌و لەناو خەڵكدا خۆمانی پێ سەربەرز بكەین، بەڵام ئەوە كافی نییە، ژیان درێژەی هەیە، ئەوە سەروەری قۆناغێكە، قۆناغی داهاتوو ئەگەر عەینی سەروەری بەشێوەی پێویست‌و گونجاو لەگەڵ پێویستییەكانی ئەو قۆناغەدا نەیكەین‌و پێی هەڵنەستین، دادەبڕێین‌و تەواو دەبین، وەكو ئەوەیە ساڵێك رۆژووت گرتبێت ئەگەر ساڵی دووەم رۆژوو نەگرییەوە خۆ ساڵی پار كافی نییە بڵێی وەڵڵا ساڵێك رۆژووم گرتووە، رۆژووت گرتووە، هەر ساڵێك دەبێ بیگریت، لەهەر قۆناغێكدا دەبێ ئەم سەروەرییانەی كە لەسەرمانە جێبەجێی بكەین.
هەڵە لە هەڵبژاردندا
ئێمە لە هەڵبژاردندا یەكێك لە كارەكانمان ئەوەبوو پشتمان بەسەروەرییەكانمان ئەستور بوو، حیسابی هەلومەرجی تایبەتی‌و بابەتی هەڵبژاردنمان نەكرد، شارەكانمان حساب نەكرد، ئەو ژمارە زۆرەی لەگەڵ حكومەت بوونەو چەكیان بۆ حكومەت هەڵگرتووە، بێ بایەخ حسابمان بۆكردن، لەبەرئەوە نەك حەقی خۆمان، نیو حەقی خۆشمان لە هەڵبژاردندا نەهێنا، هەر قۆناغێك ئەرك‌و واجبی تایبەتی هەیە كە بەدیهێنانیان دەبێتەمایەی سەروەری نوێ، بۆیە پێویستە ئێمە نەریتە شۆڕشگێڕییەكانی زەمانی پێشمەرگایەتیمان بژێنینەوە، فیداكاری، خۆنەویستن، چوونە ناو كۆمەڵانی خەڵك، تەحەموولی ناخۆشی‌و سەختی‌و گەیشتن بە هەموو ئەو ئەرك‌و پێویستییانەی كە لەسەرمانە، بە گوڕو تەوژم‌و هەمان حەماسی زەمانی پێشمەرگایەتییەوە. نابێ وا تێبگەین، بۆ نموونە ئێستا فەرماندە پێشمەرگەكان وا تێبگەن وەڵڵا ئێمە لەشۆڕشدا وامانكردووەو وامانكرد ئێستا نۆرەی ئەوەیە هەموو ئیمتیازەكان بۆ ئێمە بێ، هێشتا قۆناغ تەواو نەبووە، زۆری ماوە. بەڵێ پێشمەرگە شایستەی هەموو شتێكە، بەتایبەتی شەهیدەكان، كەسوكاری شەهیدەكان، پەككەوتەكان، ئەوانە شایستەی هەموو شتێكن، بەڵام پێویستە بزانن هێشتا ئێمە ئەرك‌و فەرمانی خۆمان هەمووی جێبەجێ نەكردووە، هێشتا بەشی زۆری وڵاتەكەمان نەكەوتۆتە بەردەستمان، هێشتا تواناو ئیمكانییەتی بەدیهێنانی ئەركەكانمان نییە بەرامبەر بەوان، بۆیە ئێمە هەمیشە پێویستمان بەو خاسیەتە شۆڕشگێڕانەیە هەیە كە لەزەمانی شۆڕشدا هەبو و لەزەمانی شاخەكاندا هەمانبوو، ئەوە پێویستە كە هەموو برادەرێك گیانی فیداكاری‌و پەرۆشی‌و خۆبەختكردن، خۆنەویستن، لە ناخۆشیا لەپێشەوە، لەخۆشیا لەدواوە بهێنینەوەو جۆش بدەینەوە، بژێنینەوە لەناوماندا.
دژایەتی كوتلەبازیی
هۆیەكی تری پێشكەوتنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان‌و پاراستنی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان دژایەتی كوتلەبازییە لەناو یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا، خۆتان دەزانن ئێمە لەسەرەتادا سێ رێكخستن بووین، كۆمەڵەمان هەبوو، كۆمەڵەی رەنجدەرانی كوردستان، سۆشیالیستمان هەبوو لەدوایی بوو بە شۆڕشگێڕان‌و خەتی گشتیمان هەبوو كە دوایی لەگەڵ شۆڕشگێڕان یەكیانگرتەوەو بوون بە دوو رێكخستن، لەپاشان لەكۆنگرەی یەكەمی یەكێتیدا بڕیارماندا ببینە یەك رێكخستن‌و یەكێتی ناو یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان بپارێزین، ئەگەر بگەڕێینەوە بۆ ئەو راپۆرتەی من پێشكەشی كۆنگرەم كردووەو بەگشتی دەنگ بڕیاری لەسەر درا، من زۆر تەئكید دەكەمەوە لەسەر یەكێتی ناو یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان، ئەگەر چاوێك بەواقیعی ئێستای یەكێتیی نیشتمانیی كوردستاندا بخشێنین، تەماشا دەكەین ئێمە هیچ جیاوازی فیكری، سیاسی، مەبدەئی، دروشمیمان لەناودا نییە، بۆ نموونە دەڵێن كوتلەیەك دوو كوتلە سێ كوتلە كوتلەیەك لەولا، هیچیان لەناودا نییە، بۆ نموونە دەڵێن كوتلەیەك دوو كوتلە سێ كوتلە كوتلەیەك لەولا، هیچیان ئەوە نییە یەكێك بڵێ وەڵایی ئێمە بۆ رووخاندنی حكومەتی عیراق هەوڵدەین، یەكێكیان بڵێ ناوەڵڵا دەبێ بۆ پێكهاتن بێت، یەكێكیان بڵێ دەمانەوێ سۆشیال دیموكرات بین، یەكیان بڵێ ناوەڵڵا ئێمە دەمانەوێت ماوی-لینین بین، یەكیان بڵێ دژی دەرەبەگایەتی بین، هیچ جیاوازییەكی فیكری لەناو یەكێتیی نیشتمانیی كوردستان نییە، نە لە سەركردایەتیدا، نە لەناو كادیرەكاندا نە لەناو خوارەوەدا، هیچ جیاوازییەك نییە لەسەر رێبازو بیروباوەڕو دروشم‌و شتە بنەڕەتییەكان، ئەگەر گرفتێك پەیدابێ ئەوە لەسەر پلەوپایەیە، یان لەسەر شتی خۆیی‌و تایبەتییە، كە ئەوەش زۆر خراپ‌و خەتەرە، بەتایبەتی هێشتا ئێمە ئەم گیانە دیموكراتیەمان لەناودا پەیدا نەبووە، بزانین بەگیانی وەرزشوانییەوە شتە جیاجیاكان چارەكەین، مومكینە ببێتەهۆی ئینشیقاق‌و جیابوونەوە، مومكینە ببێتەهۆی لێكدان‌و دژایەتی یەكتركردن، زەمی یەكتركردن، یەكتر سووككردن، یەكتر شكاندن.
زیانەکانی تەكەتول
رۆژێك لێم بپرسن ئەی لە هەڵبژاردندا هەقمان نییە فڵانە كەس هەڵبژێرین، فڵانە كەس هەڵنەبژێرن؟ بەڵێ هەقتان هەیە، هەقتان هەیە دیعایەشی بۆ بكەن، هەقتان هەیە قسەشی لە بۆ بكەن، بەڵام لەشوێنی خۆی لەجێی خۆی، لەكاتی خۆی، بۆ نموونە ئێوە ئەمڕۆ كۆبوونەوەتان هەیە، هەقتان هەیە برادەرێك بێت خۆی تەرشیح بكات بڵێ من فڵانی كوڕی فڵانم ئەوە خەباتمە، یەكێك هەڵسێت بڵێت نەخێر وانییە، واو.. واو.. واشی لەسەرەو ئەو قسانە، بەڵام هەقتان نییە بیگەیێننە تەكەتولبازی‌وو ئینجا لەملاو لەولا ئەو خۆی لەویتر مۆڕكاتەوەو خۆی لەو شین كاتەوەو هەمووشی لەسەرچی؟ بۆ ئێمە كاك محەمەد یان كاك مەحمود دەرچێ وەكو یەكە، هەردووكیان ئەندامی یەكێتیی نیشتمانیی كوردستانن، بۆ ئێوەش دەبێ وابێت، خۆ كەستان لە دەرەوە نەهاتووە بڵێت وەڵاهی یەكێك لە دەرەوە دێت خۆی دەسەپێنێت بەسەرماندا، هەمووی ئەندامی یەكێتین‌و تێكۆشانیان هەیە، خەباتیان هەیە، كوڕی باشن، كەم‌و زۆر فیداكارییان كردووە، لەبەرئەوە هەقی خۆیانە هەڵبژێردرێن، كێ هەڵبژێردرا پیرۆزبایی لێدەكەین، تەكەتول دەبێتەهۆی تێكدانی ریزەكانمان، بەتایبەتی لەناو عەسكەرییەكان، كە ئەوە بە هیچ شێوەیەك ئێمە رێگای پێ نادەین، حەزدەكەم بزانن هەركەسە دەبێ ئیشی خۆی بزانێ، هەڵبژاردنی ئێوە ئیشی خۆتانە، خۆتان دەیكەن، بە سەربەستی‌و بە ئازادی، لە مام جەلال-ەوە تا ئەندامێكی مەكتەبی سیاسی هیچ هەڤاڵێكی سەركردایەتی هیچ هەقی نییە بچووكترین تەدەخول بكات لەوەی بڵێ فڵان هەڵبژێرن، ئەوە بۆ خۆتان دەگەڕێتەوە، ئەم هەڤاڵانە هەقیان هەیە لە شوێنی خۆیان بۆ نموونە سبەینێ كرنگرە دەبێت، من حەقم هەیە بڵێم فڵان هەڵمەبژێرن، بەڵام من هەقم نییە بێم لە مەڵبەندی رانیە بڵێم فڵانە كەس هەڵبژێرن‌و فڵانەكەس هەڵمەبژێرن، خۆتان ئازادن‌و ئەگەر قسەشم كرد بە قسەم مەكەن، پێویستە بەئارەزووی خۆتان بە دڵی خۆتان بە ویژدانی خۆتان بە هەڵسەنگاندن‌و بەپێزانیین. ئینجا ئێمە لەو مەیدانەدا چ گیروگرفتێكمان دێتەڕێ، یەكێكیان دەستتێوەردانی ئەو كارانەیە، ئەو دەستتێوەردانە لەلای هەر كەسێكەوە بێت قەدەغەیە، لێپرسراو بێت بۆی نییە، مام جەلال بێت بۆی نییە، مەكتەبی سیاسی بێت بۆی نییە، حكومەت بێت بۆی نییە، مەكتەبی رێكخستن بێت بۆی نییە، هیچ دەزگایەك بۆی نییە دەست لەو كارانە وەربدات. من بەرپرسم كە ئەو شتانە قەدەغە بكەم، لەهەر جێیەك شتێكی وا روویدا بە من بڵێن، من دەستبەجێ دێمە ناوەوە، بۆئەوەی پەكی ئەوە بخەم‌و رێی لێ بگرم. ئەو قسانەی كە ئێستا ئێمە بۆ ئێوەی دەكەین، ئەو قسانەمان لە مەكتەبی سیاسیشدا بەشێوەیەكی روونترو ئاشكراترو رۆشنترو رووناكتر كردووە.
print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

عومەر شێخمووس:لە رۆژئاڤا كورد كارتی گرنگی سیاسی لەبەردەستە

عومەر شێخمووس سیاسەتمەدار و كەسایەتیی سەربەخۆی رۆژئاڤای كوردستان رایگەیاند: لە ...