سەرەکی » وتار » دڵشاد ئه‌حمه‌د » گوندی هۆرمزیار _ دۆڵی بازیان

دڵشاد و گوندەکانی وڵات

گوندی هۆرمزیار _ دۆڵی بازیان

دۆڵی بازیان له‌ ڕووی جوگرافی و مێژوو
ئه‌م دۆڵه‌ ده‌كه‌وێته‌ 37 كم باشوری‌ خۆرئاوای‌ شاری‌ سلێمانی‌ و له‌ هه‌ر چوار لاوه‌ چیا ده‌وری‌ گرتووه‌، وه‌ك چیای به‌رانان كه‌ له‌ده‌م به‌نداوی‌ «ده‌ربه‌ندیخان» ده‌ست پێده‌كات هه‌تا شاخی (تۆكمه‌) له‌وێشه‌وه‌ به‌ره‌و خۆرئاوا (ده‌ربه‌ندی بازیان) درێژده‌بێته‌وه‌، پێی ده‌وترێت زنجیره‌ چیای «كونه‌گورگه‌» و «خه‌ربه‌نده‌لوو» له‌ ده‌ربه‌ندی بازیانه‌وه‌ تاسه‌ر ده‌ربه‌ندی باسه‌ڕه‌ زنجیره‌ شاخی هه‌نجیره‌یه‌ له‌ خۆرهه‌ڵاتیشه‌وه‌ زنجیره‌ شاخی تاسلوجه‌یه‌، بازیان به‌شێوه‌ی‌ لاكێشه‌یی هه‌ڵكه‌وتووه‌. بازیان به‌هۆی سێ ده‌ربه‌ندی چیایی و سروشتی به‌ ناوچه‌كانی‌ ده‌وروبه‌ری‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌ (ده‌ربه‌ن تاسڵوجه‌)و (ده‌ربه‌ندی باسه‌ڕه‌)و (ده‌ربه‌ندی بازیان). بریتی یه‌ له‌ (58) گوند، شوێنی ئه‌سترۆنۆمی بازیان له‌ نێوان بازنه‌ی‌ پانی 35,28,43 پله‌ی‌ باكوری‌ هێڵی كه‌مه‌ره‌یی زه‌وی و هێڵی درێژی 44,19,58 پله‌ی‌ خۆرهه‌ڵاتی‌ هێڵی گرێنج.
دۆڵی بازیان به‌گشتی 241كم چوار گۆشه‌یه‌ له‌نێوان چیای هه‌نجیره‌ له‌ خۆرئاوا و چیای تاسڵوجه‌ له‌ خۆرهه‌ڵات دایه‌ (830) م له‌ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌ .
له‌ڕووی‌ مێژوویی یه‌وه‌ بازیان به‌شێك بووه‌ له‌ ووڵاتی‌ (لۆلۆی)یه‌كان و سه‌ربه‌ خاكی زاموا بووه‌ كه‌ له‌و سه‌رده‌مه‌ وڵاتی‌ (داگارا)یان پێ گوتووه‌ و پاشاكه‌یان ناوی‌ (نورتاد) بووه‌. ئه‌مه‌ هاوچه‌رخی ئاراپخایه‌ كه‌ لۆلۆیی فه‌رمانڕه‌وا بون ئه‌م زانیارییانه‌ ئاشور ناسر پاڵ 883 _ 858 نوسیویه‌تیه‌وه‌ ، له‌و ده‌مه‌دا هێرشی كردۆته‌سه‌ر وڵاتی‌ لۆلۆییه‌كان و بازیانی داگیركردووه‌. بازیان ژماره‌یه‌ك ئه‌شكه‌وتی سروشتی تێدایه‌، ئه‌شكه‌وته‌كانی‌ گوندی چناره‌ و (ئه‌شكه‌وتی زه‌رده‌هاڵی گوندی هۆرمزیار) و ده‌ربه‌ند سوتاو و ساتیار و چوڵمه‌ك و ئه‌ڵڵاقوڵ و پاڵه‌. ژماره‌یه‌ك قه‌ڵای‌ ده‌سكرد له‌ بازیان هه‌یه‌، قه‌ڵای‌ ڕێحانه‌ له‌باڕۆیی و قه‌ڵاكانی‌ سه‌رچاوه‌ ، گۆپاڵه‌ ، قه‌ره‌پته‌ له‌ هۆرمزیار، ده‌روێشان له‌ ته‌په‌ شوانكاره‌. له‌ساڵی 1805 ئه‌وڕه‌حمان پاشا میری بابان دیوارو ده‌روازه‌ی‌ بۆ ده‌ربه‌ندی بازیان دروست كردووه‌، ئه‌و جه‌نگانه‌ی‌ له‌ ده‌ربه‌ندی بازیان ڕویان داوه‌ جه‌نگی (لۆلۆیی و ئاشوری‌) و (سه‌فه‌وی داگیركه‌ر و عوسمانلی داگیركه‌ر) و (مه‌لیكی كوردستان و به‌ریتانیا له‌ساڵی 1923)و جه‌نگی (هه‌مه‌وه‌ند دژ به‌ عوسمانلی) ڕوویان داوه‌. ده‌ربه‌ندی بازیان درێژی یه‌كه‌ی‌ 31 مه‌ترو پانیه‌كه‌ی‌ دوو مه‌ترو نیو و 400 پێ له‌ ئاستی ڕووی ده‌ریاوه‌ به‌رزه‌ و كورد پێ ی ده‌ڵێ ده‌ربه‌نده‌ ڕووته‌ ، یان ده‌ربه‌نده‌ وشكه‌. جه‌میل ڕۆژبه‌یانی سه‌باره‌ت به‌ بازیان نوسیویه‌تی (بازیان) و (لازیان) دوو هۆزی كورد بوون زۆر له‌مێژه‌ لێره‌ ژیاون، كۆچیان پێ كراوه‌ به‌ زۆر بۆ (یه‌مه‌ن).عوسمانلیه‌ داگیركه‌ره‌كان چه‌ند جارێك ئه‌م وڵاته‌یان وێران كردووه‌ (زوڵاڵ به‌گی بابان) كه‌ یه‌كێك بووه‌ له‌ دوانزه‌ سواره‌كه‌ی‌ مه‌ریوان هاتۆته‌ بازیان و ئاوه‌دانی‌ كردۆته‌وه‌ و حوكمڕانی تێدا كردووه‌، بۆ یه‌كه‌م جار له‌م سه‌رده‌مه‌ بووه‌ به‌ ناحیه‌ و له‌حكومه‌تی مه‌لیكی كوردستانیش ناحیه‌ بووه‌ و له‌ساڵی 1928 له‌گوندی (مۆرتكه‌) له‌ ته‌یناڵ كراوه‌ به‌ ناحیه‌و یه‌كه‌م به‌ڕێوه‌به‌ری‌ ناحیه‌ له‌دوای‌ هاتنی ئینگلیز (مه‌حموی‌ فه‌قێ محمدی‌ هه‌مه‌وه‌ند) بووه‌. له‌بازیان ژماره‌یه‌ك هۆز و خێڵ هه‌ن ( هۆرمزیار، گۆران، ئاغا سوری‌، به‌رزنجی ، هه‌مه‌وه‌ند، به‌گه‌جان، جاف ، مه‌نمی، دۆڵه‌ چه‌وتی ، سمایل عوزێری ، گاوانی‌ ، كه‌ڵوڕی‌، میراله‌یی ، كافرۆشی).

هۆزی گه‌وره‌ی‌ هۆرمزیار
یه‌كێكه‌ له‌پێكهاته‌ گرنگه‌كانی‌ بونیادی كۆمه‌ڵایه‌تی كۆمه‌ڵكه‌ (نه‌ریتی)یه‌كانی‌ خێڵ، كه‌ زۆربه‌ی‌ ئه‌ندامه‌كانی‌ سه‌ربه‌ هه‌مان ڕه‌چه‌ڵه‌كن، هه‌ڵگری‌ ناوی‌ باپیره‌ گه‌وره‌ و هۆز و خێڵه‌كه‌ن، خێڵ له‌ كۆمه‌ڵێك بنه‌ماڵه‌ و تیره‌ پێكهاتووه‌و هه‌ستی په‌یوه‌ست بوون به‌خێڵه‌وه‌ له‌ناو نه‌ته‌وه‌ی كورد توندوتۆڵ و به‌هێزه‌.
سه‌ردار ساڵح هۆرمزیاری‌ كه‌ له‌ناو هۆرمزیار به‌ (پاشای گه‌نجی هۆرمزیار) به‌ناوبانگه‌و له‌سه‌ر نه‌ریتی كورده‌واری‌ جوانی‌ باو باپیرانی له‌ دوو شوێن، ڕاپه‌ڕینی سلێمانی‌ و گوندی هۆرمزیاری‌ دۆڵی بازیان، خاوه‌نی دیوه‌خانی‌ ڕه‌سه‌نی كورده‌ و مێوان دۆست و بۆته‌ كۆكه‌ره‌وه‌و گردكردنه‌وه‌ی‌ تیره‌و تایه‌فه‌كه‌ی‌ له‌ژێر یه‌ك چه‌تر، ئه‌ویش چه‌تری‌ كوردو خاكی كوردستانه‌ و هه‌میشه‌ داوای‌ ته‌بایی و برایه‌تی و ئاشتی ده‌كات له‌ناو پێكهاته‌كانی‌ كورد، ئه‌و به‌گوندستانی‌ ڕاگه‌یاند كه‌ : له‌سه‌رده‌می ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌یی لۆلۆییه‌كان كه‌ باوباپیرانی نه‌ته‌وه‌ی‌ كوردن، ده‌ربه‌ندی بازیان له‌ژێر حكومڕانی ئه‌واندا بووه‌ هه‌تا ئاوایی سه‌ركه‌ل و پساكانی‌ بناری‌ شاخی زه‌رده‌و كه‌لی په‌یكوڵی سنوری‌ ناحیه‌ی‌ (پێباز) (باوه‌نوور) سه‌رچیاكانی‌ هه‌نجیره‌ و ژاڵه‌ی‌ ده‌ربه‌ندو سه‌گرمه‌و شاخه‌ زه‌رد هه‌تا شاخی گوڵان ، ئه‌مدیویشی زاموا كه‌ له‌سه‌رده‌می لۆلۆیی و گوتی یه‌كان وڵاتی‌ (داگارا)ی پێ وتراوه‌، له‌ژێر فه‌رمانڕه‌وایی ئه‌واندا بوون، ژماره‌یه‌ك گردی‌ توره‌كه‌ ڕێژ (ده‌سكرد) له‌ناوچه‌ی‌ بازیان و ته‌په‌ڕه‌شی سلێمانی‌ له‌و ده‌م دروست كراوه‌ بۆ پاراستنی داگارا، گوندی هۆرمزیار له‌بناری‌ به‌رانان و ئه‌شكه‌وتی زه‌رده‌هاڵ، شارێكی گه‌وره‌ بوه‌ پاشاكه‌یان (نورتات) بووه‌، شاره‌كه‌ (كاراپتا) كه‌ ئێستا پێ ی ئه‌ڵێن «قه‌ره‌پته‌» له‌سه‌ر ڕوباری‌ بازیان بووه‌، له‌ساڵه‌كانی‌ 1440 بۆ 1500 ده‌وڵه‌تی‌ «گوڵباخی» له‌مه‌مله‌كه‌تی‌ شاره‌زوور خۆی‌ ڕاگه‌یاندووه‌ به‌ سه‌رۆكایه‌تی عه‌باس ئاغای گوڵباخی و ژماره‌یه‌ك تیره‌ی‌ كورده‌واری‌ له‌ژێر به‌یداخی ئه‌م ده‌وڵه‌ته‌ كۆبونه‌ته‌وه‌ له‌وانه‌ (كه‌لوڕ) و (هۆرمزیار)، ئه‌مه‌ی‌ دوایی واته‌ هۆرمزیار له‌فه‌رمانڕه‌وایی به‌شداربوون و له‌شكرێكی گه‌وره‌و به‌هێزی هۆرمزیاره‌كانیش مه‌مله‌كه‌ته‌كه‌ی‌ پاراستووه‌، ڕۆڵی گرنگیان له‌و مێژووه‌ هه‌یه‌، هه‌ندێك سه‌رچاوه‌ ئاماژه‌ی‌ مێژوویه‌ك ده‌كه‌ن كه‌ (هورمزیار) كۆنفیدراسیۆنی ژماره‌یه‌ك هۆزی كورد بووه‌ له‌ڕۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستانی‌ بایه‌زیدی باكوری كوردستان و كورده‌كانی‌ ئه‌رمینیا. له‌ده‌وروبه‌ری‌ پێش زایین و هاتنی سوپای ئیسلام بۆ ناوچه‌كه‌.
پاشای گه‌نجی هۆرمزیار به‌رده‌وام ده‌بێت له‌زانیارییه‌كانی‌ و ده‌ڵێ : هۆر ، یان ئۆر ، یان وه‌ر ؛ واتای‌ خۆره‌، (مز) واتای‌ مه‌زن و (یار) واتا یاوه‌ر هاوڕێ، هه‌ندێكیش ده‌ڵێن : پیاوه‌ ئاینی یه‌كانی‌ زه‌رده‌شت بوون، له‌سه‌رده‌می ساسانییه‌كاندا، چوار كورد فه‌رمانڕه‌وا بوون هۆرمزی‌ یه‌كه‌م و هۆرمزی دووه‌م و هۆرمزی سێیه‌م و هۆرمزی چواره‌م، كورده‌كان پێنج بۆ ده‌ هه‌زار له‌شكری‌ كوردیان بووه‌ له‌ هۆرمزیار، ئه‌مانه‌ له‌شكری‌ تایبه‌تی‌ پاراستنی كیسراو ده‌وڵه‌تی ساسانی بوون، له‌سه‌رده‌می عوسمانیه‌كانیش (حه‌سه‌ن پاشای هورمزیار) والی به‌غدا بووه‌ ماوه‌یه‌كی زۆر، له‌ساڵه‌كانی‌ 625 بۆ 626ی زاینی بڵباس 24 تیره‌ی‌ گه‌وره‌ بوون، یه‌كێتی كورده‌واری‌ بوون كه‌ بون به‌ دوو به‌شه‌وه‌ له‌شاری‌ (خۆیت) له‌ناوچه‌ی‌ «تاب».
بوون به‌دوو به‌شه‌وه‌ 12 تیره‌ بوبه‌ بڵباس (بڵباس گوندێكی گه‌وره‌ی‌ هه‌كاری یه‌) و 12 تیره‌كه‌ی‌ تر بون به‌ كۆڵیس (ئه‌میش گوندێكی هه‌كاری‌ یه‌)، له‌وێ دا ناوی‌ (هۆرمزیار ده‌لۆ)ی ڕۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان هاتووه‌، بۆیه‌ ده‌بێ هۆزێكی ئه‌و یه‌كێتی یه‌ی‌ بڵباس بێ، ، له‌ناو كه‌لهوڕیش هۆرمزیار بووه‌ كه‌ مه‌له‌كشاو ئه‌ركه‌وازی‌ و باجه‌ڵان و خه‌تاوی‌ هۆرمزیار و له‌ك و سورمه‌یری له‌ هۆزه‌كانی‌ كه‌لهوڕی گه‌وره‌ تۆماركراوه‌، ئێستاش ئه‌م هۆزه‌ له‌ناوچه‌ی‌ هه‌ولێر و كه‌ركوك و سلێمانی‌ و گه‌رمیان له‌باشور هه‌یه‌ له‌ڕۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان و ڕۆژئاوای‌ كوردستانیش به‌زۆری‌ هه‌یه‌.

گوندی هۆرمزیار له‌ دۆڵی بازیان
شه‌فیق محه‌مه‌د لاو محه‌مه‌د ئه‌نجومه‌نی‌ گوندی هۆرمزیاره‌، ئه‌و به‌ گوندستانی‌ ڕاگه‌یاند : له‌شارۆچكه‌ی‌ «زڕباتێ»ی گه‌رمه‌سێری كورده‌واری‌ گوندێك هه‌یه‌ به‌ناوی‌ «هۆرمزیار» به‌ ماچۆ قسان ده‌كه‌ن، له‌دیوانده‌ره‌ی‌ نێوان سنه‌ و سه‌قز گوندی (زێڕینه‌وه‌رمزیار) هه‌یه‌ (120) بنه‌ماڵه‌ن و گونده‌كه‌ پێشتر پایته‌ختی ئه‌م هۆزه‌ بوو، لێره‌ش له‌بناری‌ شاخی به‌رانان له‌دۆڵی بازیان هه‌یه‌و ئاوه‌دانه‌، (400) ساڵ به‌ر له‌ئێستا دوو برا له‌گوندی (وه‌رمزیار)ی نزیك گوندی «بامۆك»ی هه‌ڵه‌بجه‌ به‌ناوه‌كانی‌ (میرزای‌ گه‌وره‌)و (ئه‌لی بچكه‌ڵ) هاتونه‌ته‌ شاره‌زوور له‌وێ گونده‌كانی‌ (كادان) و (كه‌ماڵان)و (خه‌رجانه‌) و (گوندی شه‌ممه‌) ئاوه‌دان ده‌كه‌نه‌وه‌، ئه‌وجا هه‌ندێكیان به‌ره‌و كۆیه‌ ده‌چن(تیمارۆك و دۆندار و قۆریتان و سوێڕه‌ڵه‌) ئاوه‌دان ده‌كه‌نه‌وه‌، له‌سه‌ده‌ی‌ هه‌ژده‌هه‌م كوێخا ئه‌حمه‌دی گه‌وره‌ هۆرمزیار سمایلاوی بچوك و گه‌وره‌ و ماستاواو بڕێ گوندی دیكه‌ ئاوه‌دان ده‌كه‌نه‌وه‌، (200) ساڵ به‌ر له‌ئێستا (سه‌فه‌ر هۆرمزیاری‌) گوندی هۆرمزیاری دۆڵی بازیان ئاوه‌دان ده‌كاته‌وه‌، دوای (ساڵح سه‌فه‌ری‌) كوڕی جێ ی ده‌گرێته‌وه‌ و خاوه‌نی‌ (9) هه‌زار دۆنم زه‌وی و ده‌یان مێگه‌له‌ مه‌ڕو مێگه‌له‌ ڕه‌شه‌وڵاخ و دووسێ تاوڵ یان ڕه‌شماڵی دیوه‌خان ده‌بێ، هه‌رچی لێ ی قه‌وماوه‌ له‌ سلێمانی‌ و گه‌رمیان و كۆیه‌ و كه‌ركوك ، هانایان بۆ (ساڵح سه‌فه‌ر هۆرمزیار)ی بردووه‌ و ئه‌ویش بۆته‌ پشت و په‌نایان.
ئه‌نجومه‌نی‌ گوندی هۆرمزیاری‌ دۆڵی بازیان ئه‌وه‌شی به‌ گوندستان گوت : هۆرمزیار كه‌رتی‌ كشتوكاڵ ژماره‌ «16»یه‌ (نۆ هه‌زار) دۆنم زه‌وی كشتوكاڵ و له‌وه‌ڕگاو به‌راوو شاخه‌ڵانه‌، له‌و سه‌رده‌مانه‌ (60) شه‌ست جووت گا جوتی تێدا بووه‌، خه‌له‌وخه‌رمان و مه‌ره‌زه‌ و توتنی زۆری‌ لێ كراوه‌، چنارو په‌موو و كه‌تان و شمڵی تیا به‌رهه‌م هاتووه‌، به‌ر له‌ئه‌نفال (90) ماڵ بوین (12) ڕانی تێدا بووه‌، (850)ڕه‌شه‌ وڵاخی‌ تێدا بووه‌.
«ئه‌حمه‌دی حه‌مه‌ كاكل» یه‌كێكه‌ له‌ گوندنشینه‌كان و ئه‌گوندستانی‌ گوت : هه‌موو زه‌وییه‌كان «عوسمانلی» داگیری كردبون (سه‌فه‌ر هۆرمزیار) باوه‌ گه‌وره‌مان به‌ «لیره‌» ئه‌رزه‌كانی‌ كڕیوه‌ته‌وه‌، لێره‌ ئه‌رزی (هێسربایی) و (ئه‌رزی لیره‌بایی) و جۆیه‌ی‌ ڕه‌زا ڕه‌مه‌زان هه‌یه‌. سه‌رتۆپی به‌ناوی‌ ڕه‌مه‌زان قادر ئاڵی و ساڵح سه‌فه‌ر حه‌مه‌سور تاپۆیه‌، كاك شه‌فیقی ئه‌نجومه‌ن باسی میرزای‌ گه‌وره‌ی‌ نه‌كرد كه‌ له‌سه‌رده‌ی (15)هه‌مدا چونه‌ته‌ گوندی «ئابڵاخ»ی سلێمانی‌ و له‌وێ ئاوه‌دانی‌ كردۆته‌وه‌، له‌سه‌رده‌می شێخ مه‌حمود پیاوێكی ناوداری‌ ئابڵاخ به‌ناوی‌ (قادر مه‌عروف هۆرمزیاری‌) باپیره‌ گه‌وره‌ی‌ نوسه‌رو میدیاكاری‌ به‌ناوبانگ (دڵشاد ئه‌حمه‌د) و (عه‌قید هه‌ڵۆ ئه‌حمه‌د قادر)و كاكه‌ نه‌وزاد و شه‌هید ئازاد و كاكه‌ ڕزگاره‌، سه‌رده‌سته‌ی‌ پاراستنی مه‌لیكی كوردستان بووه‌، هۆرمزیار خاوه‌نی‌ پێشمه‌رگه‌و ماندونه‌ناسی وه‌ك مامه‌ غه‌فه‌ی‌ هه‌یه‌و خاوه‌نی سه‌دان شه‌هیدین له‌ڕێی كوردو كوردستان، له‌ساڵی 1923 له‌ئه‌شكه‌وتی جاسه‌نه‌ به‌فڕۆكه‌ ڕه‌شه‌كانی‌ ئینگلیز شه‌هیدكراوه‌ و گۆڕه‌كه‌ی‌ له‌ده‌م ئه‌شكه‌وته‌كه‌یه‌، ئه‌م پیاوه‌ مه‌زنه‌ی‌ هۆرمزیار كوڕێكی بووه‌ به‌ناوی‌ (عه‌به‌ی‌ قاله‌) «عه‌بدوڵڵا قادر مه‌عروف هۆرمزیار» ئامۆزاوكه‌سی «شه‌هید حاجی یونس تۆپخانه‌» جێی باوكی گرتۆته‌وه‌ و ئه‌ویش له‌ 3 _ 4_ 1931 له‌شه‌ڕی ئاوباریك له‌بناری‌ گل شه‌هید بووه‌ و گۆڕه‌كه‌ی‌ له‌ «هه‌نجیره‌»ی بازیانه‌، شێخان خۆشیانویستووه‌، له‌خاكه‌كه‌ی‌ خۆیان ناشتویانه‌.
(خه‌لیل عه‌لی حه‌مه‌ كه‌ریم) خه‌ڵكی گوندی هۆرمزیاری‌ دۆڵی بازیانه‌ ئه‌ویش كۆمه‌ڵێك زانیاری‌ بۆ گوندستان خسته‌ڕوو و وتی : گوندی هۆرمزیاری‌ نزیك گوندی بامۆكی هه‌ڵه‌بجه‌ چوار برای هۆرمزیاری‌ لێ بووه‌، یه‌كێكیان چۆته‌ هه‌ولێر ، یه‌كێكیتریان چۆته‌ گه‌رمیان و یه‌كێكیان بۆ سلێمانی‌ و كۆیه‌ و كه‌ركوك و چواره‌میان بۆ مه‌نه‌لی و زرباتیه‌ و قه‌زانیه‌، «عه‌لی بچوكی هۆرمزیار» هاتۆته‌ ئێره‌ و میرزای‌ گه‌وره‌ی‌ برای‌ چۆته‌ ئابڵاخ. ئێستا ئێستا 8 هه‌زار بنه‌ماڵه‌ی‌ هۆرمزیار له‌ به‌غدانپێشتر به‌شێوه‌زاری‌ ماچۆ قسه‌یان كردووه‌، له‌ كه‌ركوك بنه‌ماڵه‌كی زۆر هۆرمزیار هه‌ن، مه‌خابن لبه‌توركمانی‌ قسه‌ ده‌كه‌ن، ئه‌مما له‌هۆرمزیاری‌ دۆڵی بازیان ، په‌نای‌ هه‌ندێ تیره‌مان داوه‌ كه‌ وه‌ك برا ده‌ژین له‌وانه‌ « دۆڵه‌ چه‌وتی كه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا حاجی میكاییڵێن» و تیره‌ی‌ مه‌نمی، جه‌لیل كه‌ریم قادر له‌تیره‌ی‌ مه‌نمی یه‌ ئه‌و به‌ گوندستانی‌ گوت : كاكه‌ دڵشاد 100 ساڵی به‌ر له‌ئێستا بنه‌ماڵه‌ی‌ ئێمه‌ له‌گوندی (بنگردی سلێمانی‌) هاتوین بۆ ئێره‌ و له‌پاڵ هۆرمزیاردا پێكه‌وه‌ ژیاوین و له‌ كۆیه‌ مه‌نمی هه‌یه‌ پێ یان ده‌ڵێن پیریجان.
له‌هه‌ولێر مه‌نمی گوێ كرۆژی و ڕاماشه‌یی یه‌، له‌ سلێمانی‌ «گوندی كانی‌ مه‌نم» هه‌یه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا مه‌نمی هۆزێكه‌ له‌ڕۆژهه‌ڵاتی‌ كوردستان (عه‌زیزخان و ته‌كش خان) دژی قاجاری‌ شه‌ڕیان كردووه‌و سه‌ریان دانه‌نه‌واندووه‌ بۆ داگیركه‌ر هه‌ردوكیان شه‌هید بوون، دواتر كه‌س و كار و ماڵ و مناڵیان هاتونه‌ته‌ شاره‌زوور . (مسته‌فا حه‌مید ئه‌حمه‌د) خه‌ڵكی دۆڵه‌ چه‌وتی ناحیه‌ی‌ ناڵپارێزی پێنجوێنه‌، ئه‌ویش به‌ گوندستانی‌ گوت : باوباپیرانمان له‌گه‌ڵ مه‌لیكی كوردستان بوون، شێخ فه‌رمانی‌ كرد له‌ گونده‌كانی‌ (گاوانی‌ ، زیه‌كه‌، هۆرمزیار) دانیشن، بنه‌ماڵه‌كانیش بنه‌ماڵه‌ی‌ حه‌مه‌ی‌ میروه‌یس و ئه‌حمه‌د باشی و عه‌زیزی خله‌ڕه‌ش و حامیدی حاجی ئه‌حمه‌د و ساڵحه‌ كۆڵ و ئه‌حمه‌یی قایرن.

دوو ڕسته‌ی تر بۆ هۆرمزیار
له‌ساڵی 1965 «حه‌ره‌س قه‌ومی _ عه‌ره‌ب»ه‌ تاوانباره‌كان گونده‌كه‌یان سوتاندووه‌ و تاڵانیان كردووه‌، دواتر هۆزه‌كانی‌ هۆرمزیارو مه‌نمی و دۆڵه‌چه‌وتی لێ یان هاتونه‌ته‌ ده‌ست و ڕاویان ناون، له‌ساڵی 1977 یش پێشمه‌رگه‌ قاره‌مانه‌كانی‌ (ی . ن . ك) شه‌ڕێكیان له‌هۆرمزیار كرد، لوتی دوژمنی به‌عسیان تێ دا شكاند، دوژمنیش گونده‌كه‌ی‌ نامه‌ردانه‌ سوتاند، دواجاریش 1988 ساڵی ئه‌نفالی به‌عسی عره‌بی ، ساڵی وێران كردنی‌ ووڵاتی‌ كورد به‌به‌رچاوی هه‌موو دنیاوه‌ ، ساڵی ئه‌نفال كردنی‌ منداڵ و ژن و ده‌سرازه‌و كه‌واو سه‌ڵته‌و سه‌رقۆچكه‌تاش ، ئه‌م گونده‌ش وه‌ك هه‌زاران گوندی تر وێران .. هۆرمزیار خاوه‌نی‌ (10) شه‌هیدن كه‌ یه‌كێكیان كچه‌و به‌خوێنی خۆیان گونده‌كه‌یان ڕوناك كردۆته‌وه‌ و كانیاو و مه‌ل و چناره‌كانیش شانازیان پێوه‌ده‌كه‌ن، ئه‌م گونده‌ ئێستا ئاوه‌دانه‌، (1500) مه‌ڕو بزنی تیایه‌له‌گه‌ڵ (400) ڕه‌شه‌وڵاخ ، زه‌وی یه‌كانیان گوڵه‌گه‌نم و به‌راوه‌كان و گۆله‌كانیش مه‌ره‌زه‌و باخه‌كانیش پڕپڕن له‌باڵنده‌ و ژیان و ئاشتی و ته‌بایی ، له‌ساڵی 1956 یشه‌وه‌ بیرێكی ئیرتوازیان بۆ هه‌ڵكه‌ندراوه‌ كه‌ پێویستی به‌نۆژه‌نكردنه‌وه‌ هه‌یه‌ و خوێندنگای‌ تیایه‌، كاره‌بای نیشتمانی‌ .. سه‌ری‌ بڵندیان له‌باوباپیرانی هۆرمزیاره‌وه‌ هه‌ر به‌سه‌ربه‌رزی ماوه‌ته‌وه‌ و تاسه‌ریه‌سقانیش كوردن و كوردستانین و له‌به‌ره‌ی‌ گه‌ل و پێشمه‌رگه‌دان.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

شیوه‌ گوێزان _پێنجوێن

چیاو كانیاو و گوێز مێژووی‌ پێنجوێن. كورته‌یه‌ك، ڕاگوزه‌رێك ..! مێژووی‌ ...