سەرەکی » وتار » گۆمە شڵەقاوەكەی خۆڕهەڵاتی ناوەڕاست

گۆمە شڵەقاوەكەی خۆڕهەڵاتی ناوەڕاست

بورهان محەمەد فەرەج

هێرشەكەی سەر وێستگە و پاڵاوگەی (بەقیق و هیجرە)ی سەربە ئارمكۆ-ی عەرەبستانی سعودیە بە موشەكی بالستیی، دوودڵی و پشێوییەكی دیكەی هێناوەتەوە ناوچەكە، چونكە هەرچی سعودییەكانن پێیان وایە ئەو موشەكانە لە ئێرانەوە ئاراستەی سعودیە كراون، بەگوێرەی راپۆرتەكانی مانگە دەستكردەكانی ئەمریكاش ئاماژە بەوە دراوە و بەهەمان شێوە ئاماژە بە پلانی ئێران و رەزامەندیی بەرپرسانی باڵای ئەو ڵاتە دەدەن لەسەروو هەمووشیانەوە پەنجە بۆ مەقامی رەهبەری درێژ دەكرێت.
ئەوروپاو لە نێویشیاندا فەرەنسا زیاتر پێ لەسەر پشتڕاستكردنەوەی ئەو رووداوە دادەگرن، ئەم رووداوەش بووە بەهۆی ئەوەی نیوەی بەرهەمهێنانی نەوتی سعودیە بووەستێت و نرخی نەوت بەشێوەیەكی كتوپڕ لە بازاڕەكانی جیهاندا بەرزبوونەوەیەكی چاوەڕوان نەكراو بەخۆوە ببینێت.

حوسییەکان و لە ئەستۆگرتنی هێرشەکە
هەرچی حوسییەكانیشە، ئەو هێرشە دەخەنە ئەستۆی خۆیانەوە، بەڵام ئەمریكا و ئەوروپا بەگومانن لەو دانپێدانانەی كە حوسییەكانی یەمەن كە خۆیان كردووە بەبەرپرسیاری هێرشە مووشەكییەكە.
لەو رووەشەوە مایك پۆمپیۆ-ی وەزیری دەرەوەی ئەمریكا لەدوای رووداوەكەوە سەردانی شانشینی سعودیەی كردو لەگەڵ محەمەد بن سەلمان شازادەی جێنشینی ئەو وڵاتە كۆبۆوە و پێكەوە تاوتوێی ئەو پرسەیان كرد.
هەروەك دۆناڵد ترامپ-ی سەرۆكی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا لە تویتێكدا نووسیوێتی: «هەموو ئەگەرەكانی بەردەستمان كراوەیە بەرامبەر بە ئێران».
رۆژنامە عەرەبییەكان و نووسەرە دیارو بەناوبانگەكانی عەرەبیش هەموویان لەسەر ئەو روداوە هەڵوێستەیان كردووە و ئاماژە بەترسناكیی ئەو رووداوە دەكەن لەو بارەیەشەوە نووسەری بەناوبانگی عەرەب عەبدولڕەحمان راشید دەڵێت:
ئێران رێبەرایەتی (قاعیدە، داعش، سوپای پاسداران) دەكات و وەك سیتمێكی سێ كوچكەیی كاردەكەن دژبە دیفاكتۆی سیاسەتی نێودەوڵەتی.
هەروەها دەڵێت: «رابەری كۆماری ئیسلامیی ئێران رابەرایەتیی بەغدادی و زەواهری دەكات و یەك بیرو بۆچوون و ئاراستەیان هەیە».
ئەگەر بەوردی ئەو زانیارییانە بخوێنینەوە و بەراوردێك بكەین، بۆمان دەردەكەوێت كە لێكچوونێك هەیە بۆ هەڵسەنگاندنی بارودۆخەكە لەگەڵ رووداوەكانی دوای 11 ی سێپتەمبەرو زەمینەسازیی بۆ هەمان سیناریۆی لەو شێوەیە دەكرێت.
كاتێك كە خەلافەتی ئیسلامی و قاعیدە و ئوسامە بن لادن-ی تێدا لەناوچوو و پاشان سەدام و رژێمەكەی رووبەڕووی هەمان چارەنووس بوونەوە.

دووبارە نزیکبوونەوەی ئەوروپا و ئەمریکا
گرنگیی ئەم روداوە ئەوەیە كە ئەوروپای لە ئەمریكا نزیك كردووەتەوە و بەرەو یەك هەڵوێست دەڕۆن!
سعودیەش داوای هاوپەیمانیی نێودەوڵەتی دەكات و رایدەگەیەنن: «ئەم هێرشە تەنها بۆ سەر ئەوان نییە، بەڵكو بۆ سەر سەرجەم ئاسایشی جیهانە».
هێزە ئیقلیمییەكان «ئێران، توركیا، ئیسرائیل» ئەو سێ كوچكەیە كاریگەرییەكی زۆریان لە جیهانی عەرەبیدا لەسەر بنەمای ئایین و مەزهەب بەڕواڵەت هەیە، بەڵام لە ناوەڕۆكدا فراوانكردنی دەسەڵات و پاوانخوازیی و پاراستنی بەرژەوەندیی و رەهەندی مێژوویی ئەو سێ دەوڵەتەیە، هاوكات پەرچەكردارە لەسەر شوێنەواری ئەنجامەكانی رووداوی بەهاری عەرەبی، بەپێی ئەجێندا و خواست و بەرژەوەندییەكانی ئەو سێ دەوڵەتە، بۆیە هێشتا بارودۆخی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست بەتایبەتی سوریا ، یەمەن و لیبیاو…هتد سەقامگیر نین.
توركیا بە بیرو ئایدۆلۆژیا و ئەندێشەی عوسمانییزم خۆی بەمیراتگری بەرژەوەندیی سوننەی عەرەب و ئیسلام دەزانێت. هەرچی ئێرانیشە خۆی بە نوێنەری شیعەی جیهان پێناسە دەكات و ئیسرائیل-یش لەو نێوەندەدا گەمە سیاسییەكانی خۆی دەكات و پاڵپشتی دەسەڵاتدارانی تەقلیدیی عەرەبە و چاودێریی هەموو رووداوەكانی جیهانی عەرەبی و خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچەكە دەكات. لەهەركوێش پێویست بكات بێدەنگ نابێت و دەستدەكاتەوە لە دژەكانی و بەگشتی بە وریاییەوە لەو ئاڵۆزییانەی ناوچەكە دەڕوانێت و ئامانجیشی لەوە ئاراستەكردنی رووداوەكانە بەرە و پاراستنی بەرژەوەندیی و ئاسایشی وڵاتەكەی خۆی.

ئەمریكا ، روسیا
لەژێر پەردەوە و بە ئاشكراش هەریەكە لە ئەمریكا و روسیا سەرقاڵی داڕشتنەوەی بەرنامەكانی خۆیانن و ململانێكانیش بە وەكالەت بەو سێ دەوڵەتە دەسپێرن و جەمسەرگیرییەكانیش لە ناوچەكە ئاڵۆزترە، بەتایبەتی مامەڵەی ئەمریكا لەگەڵ توركیا، چونكە توركیا وەك (دەوڵەت، سوپا و هێز، هەڵكەوتەی جیۆگرافی جیۆ پۆلەتیك) گرنگە بۆ ئەمریكا و روسیاش و ناوچەكەش، ئەو هەیبەتەی توركیاش بووە بە دیفاكتۆ و ناتوانرێت پشتگوێ بخرێت.
ئێران و توركیا وەك دوو دەوڵەتی ئیسلامی دژ بە ئەجیندای گشتیی غەیرە ئیسلامی كاردەكەن.
ئیسرائیل-یش لەو نێوەندەدا یارییەكانی خۆی دەكات لە لوبنان ، سوریا و عیراق، ئێران و جیهانی عەرەبی. هۆكارەكەشی پەرتەوازەیی و پەڕاگەندەیی و ناكۆكیی و جیاوازیی وڵاتانی ناوچەكەیە. سعودیەش دژبە ئێران لە سوریا و یەمەن كاری خۆی دەكات
هەرچی ئێرانە كە گوشاری بۆ هات لەلایەن ئەمریكاوە، پاپۆڕەكانی لە دەریاو كەنداو و گەرووەكانەوە روو لە توركیا دەكات.
توركیاش لەنێو هاوپەیمانیی ئەتڵەنتیكە و سیستمی S400 لە روسیا دەكڕێت و ئەمریكاش نیگەرانە.
ئەمریكا دژبە ئێرانە و شەڕی ئەو وڵاتە لە دەرەوەی ئێران دەكات بە وەكالەت ئەویش لە رێگەی ئیسرائیلەوە دژبە میلیشیاكانی حزبوڵڵا-ی لوبنان و حەشدی شەعبـی لە عیراق ‌و سوپای پاسداران لە سوریا.
ئەمریكاش بێئاگا نییە لەو كەین و بەینەی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست كە چی دەگوزەرێت، بەڵكو خۆی مەڵاسداوە و چاوەڕوانی گۆڕانكاریی گەورە دەكات. بەرنامە دادەڕێژێت بۆ ئایندەی ئەو پشێوییە بۆ چنینەوەی بەربوومەكەی، هەرچی هێزە ئیقلیمییەكانیشن دژبە كوردن، بەداخەوە كوردیش وەك پێویست ماڵی خۆی رێك نەخستووە تاوەكو لەئاست پێشهات و رووداوە مێژووییەكاندا بێت.

رووداوی سارد لە ئاوە گەرمەکاندا
هەندێك رووداوی سارد، لە ئاوە گەرمەكاندا لە دوورەوە دەبینرێن، بەركەوتنی ئەم دواییەی كێڵگە نەوتییەكانی ئارمكۆی عەرەبستانی سعودیە، رۆژ لەدوای رۆژ لێكەوتەكانی، كاردانەوەكانی زیاترو زیاتر دەبێت، ئەوەش بارودۆخی ناوچەكەی بەرامبەر زلهێزەكانی دونیا ئاڵۆزتر كردووە یان لە داهاتوودا ئاڵۆزتریشی دەكات.
هەندێك لە چاودێران پێیانوایە هێشتا ئێران لە ئاستی هێرشكردندا براوەیە بەرامبەر ئەمریكا و خۆرئاوا، نموونەشیان بۆ ئەو براوەییەی ئێران، ئەوەیە كە ئەو وڵاتە تا ئێستا هێزی دەریایی لە ئاوە ئیقلیمییەكانیدا زاڵترە، بۆ نموونە هێزەكانی ئەو وڵاتە چەندین هێرشیان كردووەتە سەر پاپۆڕە نەوت هەڵگرەكانی ئەمریكا، چەند جارێك پاپۆڕی نەوت هەڵگری وڵاتانی ئەوروپایان وەستاندووە كە دوایەمینیان بەبارمتە گرتنی پاپۆڕێكی بارهەڵگری بەریتانیا بوو.
لەبەرامبەر ئەو جووڵە و هەڵسوكەوتانەی ئێرانیشدا، وڵاتانی (سعودیە و دەستە خوشكەكانی لە كەنداو) بەگلەیین لە سستی و دەستەوسانی وڵاتانی ئەوروپا، لە دووڕوویی و هەلپەرستیی روسیا و چین، سەبارەت بەم رووداوانە كە لەكەنداو و دەریا و ئاوە ئیقلیمییەكانی ناوچەكەدا روودەدەن.
ئەم ناكۆكییە لەخۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچەكە بەگشتی لێكەوتە و كێشمەكێشی تر بەشوێن خۆیاندا دەهێنن.
هەندێك ناكۆكی ژێر پەردە ئاشكرادەكات، بەتایبەتی ناكۆكیی مێژوویی، مەزهەبی، نەتەوەیی كە كورد وتەنی خەوتوو رادەچڵەكێنێت، بەتایبەتیش لە نێوان توركیا و دەوڵەتە عەربییەكاندا.

ئاوەژووبوونەوەی هاوپەیمانییەکان
ئەگەر لەبیرمان بێت لە رووداوەكانی «بەهاری عەربی»دا توركیا و ئەردۆغان چۆن هەوڵیان دەدا لە غیابی دەمڕاستێكدا لە دەوڵەتە عەرەبییەكاندا، خۆیان وەك دیفاكتۆی دەمڕاست و نوێنەری ئیسلام و سوننە نمایش بكەن؟!
ئەردۆغان وەك فیگەرێكی ئیسلامی و نۆێنەری سوڵتان لە وڵاتانی كۆنی قەڵمڕەویی عوسمانیدا كاری دەكرد، بەڵام ئێستا ناكۆكییەكان بە جۆرێك قووڵ بوونەتەوە كە كار گەیشتۆتە ئەوەی سعودیە دەیەوێت رۆڵی جەمسەرگیریی عەرەبی ببینێت و خۆی كۆبكاتەوە بەرامبەر بە هەژموونی ئێران.
وەك دەبینرێت ئێستا ئەردۆغان هاتۆتە سەرخەت و داكۆكی لە هەڵوێستی ئێران دەكات و دەڵێت: «نابێت لەم ململانێیەی لە ناوچەكەدا هەیە، هەموو ئۆباڵی هێرشەكان بخرێتە ئەستۆی ئێرانەوە و تاوانەكان هەموو رووبەڕووی كۆماری ئیسلامیی ئێران بكرێتەوە.
هەر لە دوا كۆبوونەوەكەی گشتیی ساڵانەی سەرانی وڵاتان لە نەتەوەیەكگرتووەكانیشدا كە لە كۆتایی مانگی رابردوودا بەڕێوەچوو، لەسەر منبەری(UN) ەوە بەشێك لە وتارەكەی تەرخان بوو بۆ دژایەتی ریاز و قاهیرە.
عەرەبەكانیش نیگەرانن لە وتار و لێدوانەكانی ئەردۆغان تا ئەو رادەیەی بەوە ناوی دەبەن كە ناوبراو دژی بەهێزبوونی ەڵاتە عەربییەكانە و هەمیشە پێكەوە لەگەڵ ئێراندا دەیانەوێت عەرەب لاوازبێت، بۆئەوەی خۆیان بكەن بە دەمڕاستی عەرەب و ئیسلام و ئەو رۆڵە نمایش بكەن.
بۆیە ئەوە ئەو راستییە دووپات دەكاتەوە كە «دۆستایەتی تاسەر لە سیاسەتدا نییە، بەڵام بەرژەوەندیی هەتاسەر هەیە».

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*