سەرەکی » دۆسێ » سەربەخۆیی لە چەند روانگەیەکی جیاوازەوە

لە پەراوێزی ریفراندۆمدا

سەربەخۆیی لە چەند روانگەیەکی جیاوازەوە

سمكۆ عه‌بدولكه‌ریم

بەشی دووەم و کۆتایی

له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا حاله‌ته‌كه‌ به‌شێوه‌یه‌كه‌، له‌ نێوان چوونه‌ پێش و گه‌ڕانه‌وه‌دا، كه‌ ئه‌گه‌ر به‌شێوه‌یه‌كی حه‌كیمانه‌ هه‌نگاوه‌كان نه‌هاویشترین، دوور نییه‌ هه‌م هه‌نگاوه‌كه‌ بۆ پێشه‌وه‌ و هه‌م گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ دواوه‌، زه‌برێكی كوشنده‌بێ‌ له‌ كه‌مه‌ری كورد.
هه‌موو ئه‌مه‌ش له‌ كاتێكدا ڕووده‌دات په‌یوه‌ندییه‌كانی نێوان هه‌ولێر و به‌غدا وا تێكنه‌چووه‌ به‌ ئاسانی بتوانرێ‌ چاك بكرێنه‌وه‌.
كه‌ڵه‌كه‌بوونی كێشه‌كان، له‌سه‌روی هه‌مووشیانه‌وه‌ كزبوون و نه‌مانی متمانه‌ به‌ یه‌كتر، له‌و په‌ڕیدایه‌، ئه‌وه‌شی زیاتر هه‌ست پێكراوه‌ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ پێده‌چێ‌ ده‌ستی هه‌ردوولا به‌غدا و هه‌ولێر لای یه‌كتر ئاشكرا بێ‌، كه‌ به‌لای منه‌وه‌ ئه‌مه‌ خاڵێكی لاوازی سیاسی سه‌ركردایه‌تی كورده‌ كه‌ ناتوانێ‌ به‌ پێی پێویست هه‌نگاوی جدی و به‌كرده‌وه‌ هه‌ڵێنێ‌.
له‌م چوارچێوه‌یه‌دا ده‌كرێ‌ بڵێین پاڵنه‌ری سه‌ره‌كی بیركردنه‌وه‌ له‌ جیابوونه‌وه‌ له‌ به‌غدا، جگه‌ له‌و خواسته‌ی كه‌ له‌ ناخی هه‌ریه‌كه‌ماندا هه‌یه‌، ئه‌و هۆكارانه‌ن كه‌ هه‌ولێرو به‌غدا به‌ هۆی ناكۆكییه‌كان و نه‌گه‌یشتن به‌ رێككه‌وتنێكی هاوبه‌ش دروستیان كردوه‌. ئه‌مه‌ش جگه‌ له‌و به‌رنامه‌ و سیناریویانه‌ی له‌ پشتی په‌رده‌كه‌وه‌ داڕێژراون و سه‌ركردایه‌تی كورد وه‌ك یه‌ك ئاگاداری ڕووداوه‌كانی پشتی په‌رده‌ نین.
پرسی ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئێستای هه‌رێمی كوردستان مه‌سه‌له‌یه‌كی زۆر هه‌ستیاره‌ كه‌ سه‌ركردایه‌تی کورد نابێت و ناشتوانێ‌ به‌هه‌ندی وه‌رنه‌گرێت، به‌ گوێره‌ی كۆمه‌ڵێك دیكۆمێنت و لێدوانی ڕاشكاوانه‌ی سه‌ركردایه‌تی كورد، شكستی گفتوگۆكانی كورد له‌گه‌ڵ ڕژێمه‌ یه‌ك له‌ دوای یه‌كه‌كانی عێراق و نه‌گه‌یشتن به‌ هیچ ئه‌نجامێك، به‌ شێوه‌یه‌كی سه‌ره‌كی له‌سه‌ر ئه‌و ناوچانه‌ بووه‌، له‌ سه‌رووی هه‌مووشیانه‌وه‌ كه‌ركوك، ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ بۆ سه‌ركردایه‌تی كورد و بۆ كورد، هه‌میشه‌ وه‌ك دوو به‌رداش وابووه‌، به‌رداشی ده‌ستبه‌ردابوون، یان دواخستنی بیرۆكه‌ی سه‌ربه‌خۆیی، یان ده‌ستبه‌رداربوون له‌و ناوچانه‌ی كه‌ بۆ كورد هه‌میشه‌ خاڵی ناكۆكی و نه‌گه‌یشتنه‌ یه‌ك بووه‌.
به‌ومانایه‌ی تا ئه‌وكاته‌ی ته‌واوی ئه‌و ناوچانه‌ نه‌گڕێنرێنه‌وه‌ سنوری جوگرافی و ده‌سه‌ڵاتی كوردی مومكین نییه‌ بتوانرێ‌ رێككه‌وتنێكی شه‌ڕه‌ف مه‌ندانه‌ بۆ چاره‌سه‌ری پرسی كورد ئه‌نجام بدرێ‌، ئێمه‌ له‌ رابردوودا شاهیدی چه‌ند گفتوگۆیه‌كی له‌و شێوه‌یه‌ین، كه‌ به‌م هۆكاره‌وه‌ هیچ ئه‌نجامێكیان نه‌بووه‌.
لێره‌وه‌ جیابوونه‌وه‌، یان ڕێككه‌وتن به‌ بێ‌ ناوچه‌ دابڕێنراوه‌كان، ئه‌مه‌ ئه‌و هاوكێشه‌ سیاسییه‌یه‌ كه‌ زۆرجار به‌غدا لێیه‌وه‌ بێمنه‌تی خۆی له‌ جیابوونه‌وه‌ی كورد له‌ عێراق نیشان ده‌دا.
قورسی ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ بۆ سه‌ركردایه‌تی كورد له‌وه‌دایه‌، كه‌ وه‌ك وتم له‌ رابردوودا وێڕای ده‌ست تێوه‌ردانی ئیقلیمی و فشاره‌كانی ئه‌و وڵاته‌ ناوچه‌ییانه‌ی كه‌ وه‌ك یه‌ك كێشه‌ی كوردیان هه‌یه‌، ئه‌و ناوچانه‌ هه‌میشه‌ خاڵی ناكۆكی نێوان كورد و به‌غدا بووه‌، هه‌ر به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ له‌ گفتوگۆكانیاندا له‌مه‌ڕ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ی كورد نه‌گه‌یشتونه‌ته‌ ئه‌نجامێك، ئه‌م پێك نه‌گه‌یشتنه‌ش هه‌میشه‌ كوشتارو ماڵ وێرانییه‌كی دیكه‌ی به‌دوای خۆیدا هێناوه‌، بۆیه‌ له‌ ئێستادا قایل بوون به‌هه‌ر رێكه‌وتنێك یان جیابوونه‌وه‌یه‌ك به‌بێ‌ ئه‌و ناوچانه‌ سه‌ركردایه‌تی كورد ده‌خاته‌ به‌رده‌م به‌رپرسیارییه‌تییه‌كی مێژوویی و ئه‌خلاقی.
به‌شێوه‌یه‌ك ده‌بێت وه‌ڵامێكیان پێ‌ بێت بۆ كه‌سوكاری قوربانیانی ئه‌و شۆڕه‌شه‌ دورودرێژه‌ی، كه‌ ده‌كرا به‌بێ‌ پێداگری له‌و ناوچانه‌ ئه‌و ململانێ‌ خوێناوییه‌ ئه‌وه‌نده‌ی نه‌خایاندبا، هه‌روه‌ها ده‌بێ‌ وه‌ڵامی ئه‌وه‌ش بدرێته‌وە‌ كه‌ هه‌موو ئه‌وه‌ی له‌م له‌رێگه‌یه‌وه‌ ڕوویداوه‌ و به‌سه‌رماندا هاتووه‌، هه‌روه‌ها ئه‌و ڕووباره‌ خوێنه‌ی به‌م هۆیه‌وه‌ ڕژاوه‌ كێ‌ لێی به‌رپرسه‌؟
به‌ ئاوڕدانه‌وه‌ له‌ رابردوو، هه‌روه‌ها گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ سه‌رچاوه‌ مێژووییه‌كان ده‌ركه‌وته‌وه‌ كه‌ سه‌ركردایه‌تی كورد له‌ رابردوودا چه‌ند جارێك ده‌رفه‌تی جیابوونه‌وه‌ یان ڕێككه‌وتنی بۆ هه‌ڵكه‌وتوه‌، به‌ڵام به‌ هۆی سازش نه‌كردن له‌سه‌ر به‌شێكی خاكی كوردستان، نه‌یتوانیوه‌ به‌هیچ بگات، له‌وسه‌رەوه‌ به‌ستی به‌تاڵ گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌، له‌ سه‌روی هه‌مووشیانه‌وه‌ پرسی كه‌ركوك، كه‌ هه‌میشه‌ وه‌ك خاڵی ستراتیژی لێیڕوانراوه‌، به‌مهۆیه‌وه‌ كورد درێژه‌ی به‌و كاروانه‌ و رێی هه‌وراز و سه‌خته‌ داوه‌، له‌و پێناوه‌شدا قوربانی و نه‌هامه‌تی و كاره‌ساتی گه‌وره‌ی به‌سه‌ردا هاتوه‌، كه‌ ناكرێ‌ نه‌ له‌بیر بكرین نه‌ سوودیان لێوه‌رنه‌گیرێ‌.
به‌ وردبوونه‌وه‌ له‌و هاوكێشه‌ سیاسی و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی و جوگرافییه‌كه‌، ده‌رده‌كه‌وێ‌ كه‌ مه‌سه‌له‌ی جیابوونه‌وه‌ و دروستكردنی ده‌وڵه‌تی كوردی چه‌نده‌ هه‌وارزێكی سه‌خته‌.
بۆیه‌ به‌باشی ده‌زانم له‌م ڕوانگه‌یه‌وه‌ نمونه‌ به‌ دوو ئه‌زمونی هاوشێوه‌ و نزیك له‌ خۆمانی بێنمه‌وه‌.
ئه‌وانیش كێشه‌ی فه‌له‌ستین و سه‌ربه‌خۆیی ئیرله‌ندا.
دوای خه‌بات و تێكۆشانێكی زۆری گه‌لی ئیرله‌ندی دژ به‌ به‌ریتانییه‌كان بۆ گه‌یشتن به‌ سه‌ربه‌خۆیی وڵاته‌كه‌یان له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی بیسته‌مدا، وێڕای ره‌تكردنه‌وه‌ی ئه‌و ئۆتونۆمییه‌ی به‌ریتانیا له‌ ساڵی 1914 بۆ گه‌لی ئیرله‌ندی پێشنیار كرد، ئه‌م گه‌له‌ درێژه‌یان به‌ شۆڕشه‌كه‌یاندا، تا له‌ سالێ‌ 1921 له‌ ئه‌نجامی رێككه‌وتنێك له‌ نێوان هه‌ردولا، گه‌لی ئیرله‌ندا به‌ سه‌ربه‌خۆی گه‌یشت و كۆماری ئیرله‌ندا دامه‌زرا.
به‌ڵام ئه‌م رێككه‌وتن و سه‌ربه‌خۆییه‌یان له‌ به‌رامبه‌ر ده‌ستبه‌ردابوونیان بوو له‌ به‌شێكی خاكه‌كه‌یان كه‌ ئێستا پێده‌وترێ‌ ئیرله‌ندای باكور، كه‌ (به‌لفاست) پایته‌خته‌كه‌یه‌تی و سه‌ر به‌ به‌ریتانیایه‌، دیاره‌ ئه‌م رێككه‌وتن و ده‌ستبه‌رداربوونه‌ له‌ به‌شێكی خاكه‌كه‌یان له‌ لایه‌ن ته‌واوی گه‌لی ئیرله‌ندییه‌وه‌ شتێكی قبولكراو نه‌بوو، به‌ڵام جێبه‌جێكرا، به‌مهۆیه‌شه‌وه‌ شه‌ڕی نێوخۆ له‌ كۆماری سه‌ربه‌خۆی ئیرله‌ندا سه‌ری هه‌ڵدا، (مایكل كولنیز) سه‌ركرده‌ی رزگاری خوازی ئیرله‌ندا كه‌ یه‌كێك بوو له‌و پێنج سه‌ركرده‌یه‌ی به‌شداری گفتوگۆی نێوان ئیرله‌نداو به‌ریتانیای كردو به‌ ئه‌ندازیاری ئه‌م رێككه‌وتنه‌ داده‌نرێ‌، به‌تۆمه‌تی خیانه‌تكردن له‌ گه‌ل و خاكی ئیرله‌ندا له‌ كرده‌یه‌كی نه‌خشه‌ بۆ دانراودا تیرۆر كرا.
ئه‌گه‌رچی ئه‌و هه‌نگاوه‌ی مایكل بووه‌ هۆی به‌ده‌ست هێنانی سه‌ربه‌خۆیی بۆ ئیرله‌ندا، به‌ڵام به‌بێ‌ له‌خۆ گرتنی سه‌رجه‌م خاكه‌كه‌ی، كه‌ ره‌نگه‌ ئه‌گه‌ر له‌و ده‌مدا ئه‌وه‌ ڕووی نه‌دابا، دیار نییه‌ كێشه‌ی ئیرله‌ندا چی به‌سه‌ر ده‌هات و به‌چی ده‌گه‌یشت، ئایا وه‌ك ئێمه‌ ئێستاشی له‌گه‌ڵدابێ‌ هه‌رده‌بوایه‌ له‌ خه‌بات و تێكۆشاندا بن، به‌بێ‌ به‌ده‌ست هێنانی هیچ ؟
ئه‌و لێكچواندانه‌ی من بۆ ئه‌وه‌ نییه‌ بڵێم ده‌كرێ‌ ئێمه‌ش ده‌ستبه‌رداری كه‌ركوك بین له‌به‌رامبه‌ر به‌ده‌ست هێنانی سه‌ربه‌خۆیی، به‌ڵام ده‌كرێ‌ بایی ئه‌وه‌ش لێیوردبینه‌وه‌ و بتوانین سوود له‌و ڕووداوه‌ی ئه‌وان به‌به‌راوورد له‌ گه‌ڵ كێشه‌ی فه‌له‌ستین وه‌ربگرین. چونكه‌ نابێ‌ ئه‌وه‌ش له‌بیر بكه‌ین كه‌ ئێستاش (مایكل كولنیز) له‌به‌رامبه‌ر ده‌ستبه‌ردار بوون و راگه‌یاندنی سه‌ربه‌خۆیی ئیرله‌ندا به‌بێ‌ (به‌لفاست) به‌شێك له‌ خه‌ڵكی ئیرله‌ندا ئه‌م سه‌ركرده‌یه‌یان به‌ خائین و به‌ شێكیشیان به‌ شۆڕشگیری ده‌زانن.
كاتی ئه‌وه‌ هاتوه‌ سه‌ركردایه‌تی كورد ڕاشكاوانه‌ ئه‌وه‌ی بیری لێده‌كاته‌وه‌ به‌ كۆمه‌ڵانی خه‌ڵكی كوردستانی ڕابگه‌ێنێ‌، چونكه‌ تا ئێستا ڕوون نییه‌ ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی كوردستان ده‌كه‌ونه‌ كوێی تێگەیشتنی سیسی سەرکردایەتی کورد.
له‌ په‌راوێزی ئه‌و ناوچانه‌وه‌ نمونه‌ به‌ فه‌له‌ستین و قودس دێنمه‌وه‌.
ساڵی 1946 سه‌ركرده‌كانی بزووتنه‌وه‌ی سه‌هیونییه‌ت، سه‌رۆكی ئه‌وكاتی ویلایه‌ته‌ یه‌كگرتووه‌كانی ئه‌مریكایان ئاگاداركرده‌وه‌، كه‌ ئه‌وان رازین به‌ ده‌وڵه‌تێكی یه‌هودی له‌ سه‌ر به‌شێكی خاكی فه‌ڵه‌ستین، ئه‌مه‌ بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ هه‌ر یه‌ك له‌ یه‌هودییه‌كان و ئه‌مریكا ئه‌م مه‌سه‌له‌یه‌ بخه‌نه‌ به‌رده‌می نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان و فشاریش بخه‌نه‌ سه‌ر كۆمه‌ڵه‌ی گشتی و ئه‌و لێژنه‌یه‌ی نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان، كه‌ تایبه‌ت به‌ فه‌ڵه‌ستین دروستیان كردبوو، بۆ ئه‌وه‌ی لاریان نه‌بێت له‌و پڕۆژه‌ پێشنیاركراوه‌ی كه‌ له‌ ساڵی 1947 به‌رزیان كردبۆوه‌ به‌ مه‌به‌ستی دابه‌شكردنی فه‌ڵه‌ستین.
پڕۆژه‌كه‌ بریتی بوو له‌ دابه‌شكردنی فه‌ڵه‌ستین بۆ سێ‌ به‌ش:
ڕوبه‌ری له‌ (56%) بۆ دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی یه‌هودی، روبه‌ری له‌ (43%) یش بۆ دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تی عه‌ره‌بی، به‌شی سێیه‌میش كه‌ جیاكرابۆوه‌ بریتی بوو له‌ (1%) كه‌ قودس و ده‌وروبه‌ری ده‌گرته‌وه‌، بكرێته‌ ناوچه‌یه‌كی نێو ده‌وڵه‌تی و نه‌ته‌وه‌ یه‌كگرتوه‌كان به‌ڕێوه‌ی به‌رێت.
عه‌ره‌به‌كان دژی ئه‌م دابه‌شكردنه‌ بوون و به‌ ته‌وای ره‌تیان كرده‌وه‌، به‌ڵام كۆمه‌ڵه‌ی گشتی له‌ ژێر فشاری ئه‌مریكا ئه‌م پڕۆژه‌ی دابه‌شكردنه‌ی په‌سندكردو ده‌وڵه‌تی یه‌هودی دامه‌زراند، به‌ڵام عه‌ره‌به‌كان به‌ هۆی ره‌تكردنه‌وه‌و رازی نه‌بوون به‌ دابه‌شكردنه‌كه‌، ئێستاشی له‌ گه‌ڵدابێت نه‌یانتوانی ده‌وڵه‌تی فه‌له‌شتینی دابمه‌زرێنن.
لێره‌وه‌ من ده‌ڕوانه‌مه‌ پرسی سه‌ربه‌خۆی كوردستان، كه‌ركوك –ی كوردستان و قودس-ی فه‌ڵه‌ستین و به‌لفاست-ی ئیرله‌ندا له‌ سێ‌ قوناغی جیاوازدا هاوشێوه‌ی یه‌كترن، ئه‌مه‌ ئه‌و هاوكێشه‌ سیاسییه‌یه‌ كه‌ ده‌بێت سه‌ركردایه‌تی كورد باش لێیی تێبگات و ئه‌م دروشمه‌ بكه‌ینه‌ خاڵی سه‌ره‌تای بیركردنه‌وه‌ له‌ سه‌ربه‌خۆیی، (یان كه‌ركوك و كوردستان، یان تاماوین ئه‌جه‌نگین).
به‌ شێوه‌یه‌ك هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ ڕیفراندۆم كه‌وته‌ به‌ر شاڵاوێكی توندی ئه‌و لایه‌ن و كه‌سانه‌ی به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك له‌ دۆخی سیاسی و ئابوری هه‌رێمی كوردستان ڕازی نین. ئه‌گه‌رچی من پێم وایه‌ نوقته‌ خستنه‌ سه‌ر پیت بۆ یه‌كلاییكردنه‌وه‌ی مانای وشه‌و خۆبه‌ده‌سته‌وه‌دانی ڕسته‌كان زۆر قورسه‌، ئێمه‌ ته‌نیا ده‌توانین به‌ پشت به‌ستن به‌ سه‌رچاوه‌ مێژووییه‌كان و گێڕانه‌وه‌ و تۆماركردنی هه‌موو ئه‌و ڕووداوانه‌ی له‌ دونیای ده‌روه‌ی ئێمه‌دا ڕوویان داوه‌ (جا ڕاست یان ناڕاست) شتێك به‌سه‌ر خۆماندا بكرێنه‌وه‌ و هه‌ڵوه‌سته‌یه‌كی جدی و به‌جێ‌ بۆ ئه‌و ئه‌قڵه‌ كوردیانه‌ بكه‌ین، كه‌ به‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌سانێك ئه‌قڵیان شتێك له‌ ئه‌قڵی باوی كۆمه‌ڵگا واوه‌تره‌، هاتوون به‌ قولی خۆیان وه‌ك دكتۆرێك ئه‌م كۆمه‌لگه‌ نه‌خۆشه‌ به‌ كه‌پسوولی (نه‌خێر) چاره‌سه‌ر بكه‌ن.
له‌ كاتێكدا نه‌ ئه‌مان ئه‌و دكتۆره‌ن و نه‌ ئه‌م كۆمه‌ڵگایه‌ و نه‌هیچ كۆمه‌ڵگایه‌كی دیكه‌ی سه‌ر ئه‌م زه‌مینه‌ له‌و دۆخه‌دا ماون ئیراده‌یان له‌ده‌ست خۆیاندا مابێ‌، تا ئه‌وان وا به‌ئاسانی بتوانن بێن چاكیان بكه‌نه‌وه‌.
ئه‌و فه‌له‌سه‌فه‌یه‌ی ئەوان لێیده‌دەن پڕی نێو كتێبه‌كانن، كه‌ هه‌وڵده‌ده‌م له‌ دوو توێی ئه‌م نووسینه‌مدا چه‌ند نموونه‌یه‌كی زێندووی له‌و شێوه‌یه‌ بێنمەوە، بۆ ئه‌وه‌ی بزانرێت ئه‌وه‌ی ڕوویدا شتێکی هاکەزایی نەبوو، دیاره‌ ئه‌و بۆچوونه‌م به‌ هه‌مان شێوه‌ بۆ به‌ره‌ی (به‌ڵێ‌)ش وایه‌، كه‌ پێم وانییه‌ ئه‌نجامدانی ئه‌و ڕیفراندۆمه‌ش هه‌ڵقوولاوی ئیراده‌یه‌كی راست و دروستی سه‌ركردایه‌تی كورد بوو، له‌ ناخێكی بێگه‌ردی كوردانه‌وه‌ سه‌رچاوه‌ی گرتبوو، به‌ڵام به‌هه‌ر شێوه‌یه‌ك بێت ئاراستەی قسەم بەڕووی ئەو کەسانەیە كه‌ به‌ڕاستی ده‌یانه‌وێ‌ وه‌ك فریادڕه‌سێك فریای ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌ نه‌خۆشه‌ بكه‌ون و له‌ كاره‌ساتێكی مسۆگه‌ر قورتارمان بكه‌ن.
به‌ هه‌موو پێوه‌رێك ئیراده‌و هه‌ڵوێستی به‌ره‌ی سه‌ربه‌خۆیی بێگه‌رد ترو بێ‌ ئه‌ملا و ئه‌ولاتره‌، له‌ به‌رامبه‌ر ئه‌و ده‌نگانه‌ی به‌ هه‌ر هۆیه‌كی ڕاست و ناڕاست ده‌یانه‌وێ‌ به‌ر له‌ ئیراده‌ی سه‌ربه‌خۆیی بگرن، به‌ده‌ر له‌ و پلانه‌ ئیقلیمیه‌ی كه‌ باس ده‌كرێ‌، هه‌ر جۆره‌ وه‌ستانێك له‌ به‌رامبه‌ر سه‌ربه‌خۆیی ده‌بێ‌ له‌ روانگه‌ی خۆیه‌وه‌ لێیبڕوانرێ‌.
به‌ڵام ئه‌وه‌ی من له‌م نووسینه‌دا مه‌به‌ستمه‌ ئاماژه‌ی بۆ بكه‌م ئه‌وه‌یه‌ ده‌بێ‌ له‌وه‌ تێبگەین كه‌ به‌ردێك به‌بێ‌ هۆكارێكی ده‌ره‌كی له‌ شوێنی خۆی ناله‌قێت، له‌ ڕووی فه‌لسه‌فیشه‌وه‌ مه‌رج نییه‌ ئه‌و كه‌سه‌ی پێی وایه‌ ئه‌وه‌ ئیراده‌و ویستی ئه‌و خۆیه‌تی ده‌یه‌وێ‌ ئه‌و به‌رده‌ بجوولێنێ‌ و بیگوازێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بیخاته‌ سه‌ر به‌رده‌كه‌ی تر بۆ دروستكردنی دیواری حه‌وشه‌كه‌، یان له‌ شوێنیدا گوڵێك بڕوێنێ‌، ئه‌وه‌ ده‌بێ‌ تێبگات هۆكارێكی ئه‌قڵی له‌ پشته‌وه‌ی ئه‌قلی ئه‌و بوونی هه‌یه‌ ئه‌قلی ئه‌و ئاراسته‌ ده‌كات به‌بێ‌ ئه‌وه‌ی پێی بزانێ‌.
لێره‌دا ئاماژه‌ بۆ چه‌ند حاڵه‌تێك ده‌كه‌م كه‌ ده‌كرێ‌ تێكهه‌ڵكێشی ئه‌و بابه‌ته‌ی بكه‌ین بۆ ئه‌وه‌ی لانی كه‌م بتوانین تێگه‌یشتنێك له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی كه‌ ده‌یڵێم دروست بكه‌ین، ده‌كرێ‌ بپرسین کە ئەوە چییە وایكردوه‌ به‌م شێوه‌ به‌ لێشاوه‌ ڕوو له‌ وه‌رگێڕان و چاپكردنی كتێبه‌ ماركسییه‌كان بكرێ‌؟ كه‌ ماوه‌یه‌كه‌ كتێبێكی زۆری فیكری ماركسی ده‌خرێته‌ بازاڕه‌وه‌، ئایا ئه‌مه‌ هه‌ر له‌ خۆوه‌یه‌، یان فه‌لسه‌فه‌یه‌كی له‌ پشته‌، هه‌موو ئه‌وانه‌ی په‌نایان بردۆته‌ به‌ر وه‌ها كارێك مه‌رجه‌ ئاگاداری ئه‌سلی مه‌سه‌له‌كه‌ بن، كه‌ من پێم وایه‌ هه‌موو ئه‌وانه‌ی ئه‌و ئه‌ركه‌ جێبه‌جێده‌كه‌ن ئه‌سه‌له‌ن ده‌ركیان به‌و ئه‌قله‌ نادیاره‌ نه‌كردوه‌، بۆیه‌ کەسانێک حه‌قی خۆیانه‌ له‌ ڕوانگه‌ی ئه‌و باوه‌ڕه‌وه‌ بڕواننه‌ مه‌سه‌له‌كه‌ كه‌ خۆیان باوه‌ڕیان پێی هه‌یه‌.
چه‌ند ساڵێك به‌ر له‌ ئێستا سه‌رچاوه‌ و نووسین له‌ سه‌ر مه‌ولانا جه‌لاله‌دینی ڕۆمی له‌ په‌نجه‌ی یه‌ك ده‌ست تێنه‌ده‌په‌ڕی، كه‌چی ئێستا جگه‌ له‌وه‌ی به‌ دیان كتێب خراوته‌ كتێبخانه‌ی كوردی، هه‌ر چه‌ند مانگ جارێكیش كتێبك له‌ بواری ته‌سه‌وه‌ف و مه‌ولانای ڕۆمی چاپ و بڵاو ده‌كرێته‌وه‌.
باوا تێنه‌گه‌ن من خۆم تووشی وه‌همێكی گه‌وره‌ی ئه‌قڵی سیاسی و فیكری كردوه‌ هه‌موو شتێك ده‌گه‌ڕێنمه‌وه‌ بۆ سیاسه‌تی پیلانگێڕان، چونكه‌ له‌م ڕوه‌وه‌ من ته‌نیا نمونه‌كان نیشان ده‌ده‌م.
ئێوه‌ ده‌زانن ریفراندۆمی 2005 له‌ سه‌ر پێشنیازی ڕاوێژكارێكی ئه‌مریكی (پیته‌ر گالبێرس) كه‌ له‌ ئێستادا وه‌ك ڕاوێژكارێك گرێبه‌ستی له‌گه‌ڵ حكومه‌تی هه‌رێم هه‌یه‌ ئه‌نجامدرا، یانی ئه‌گه‌ر ئه‌و ڕاوێژكاره‌ كه‌ ئه‌و كات بالێوزی ویلاته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مریكا بوو له‌ كرواتیا ئه‌و پێشنیازه‌ی نه‌كردبوایه‌ رێفراندۆمه‌كه‌ نه‌ده‌كرا.
ئێوه‌ ده‌زانن نزیكه‌ی 65 ساڵ به‌ر له‌ ئه‌مڕۆ دكتۆر محه‌مه‌د مسه‌ده‌ق كه‌ له‌ ئه‌نجامی هه‌ڵبژاردنێكی دیموكراتیانه‌ هه‌ڵبژێردرا و یه‌كه‌م سه‌رۆك وه‌زیرانی هه‌لبژێردراوی ئێران بوو، ئه‌مریكا چۆن كوده‌تای به‌سه‌ردا كرد و له‌ ده‌سه‌ڵاتی لادا؟ ته‌نیا له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پیاوێكی نیشتمانی و جه‌ماوه‌ری بوو.
ئه‌مه‌ش له‌ رێگه‌ی پڕۆسه‌یه‌كی نه‌خشه‌ بۆ كێشراوی جوولاندنی شه‌قامدا، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و وێنه‌یه‌ نیشانی ڕای گشتی بدات كه‌ خه‌ڵكی ئێران له‌گه‌ڵ موسه‌ده‌ق نیین، به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ كۆتایی به‌ ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ی هێناو حكومه‌ته‌كه‌ی ڕووخاند، ئایا هه‌موو ئه‌و هاوڵاتیانه‌ی، به‌وانه‌شه‌وه‌ كه‌ پێیان وابوو ئه‌ركێكی نیشتیمانی و ناوخۆیی جێبه‌جێده‌كه‌ن به‌ ئاگا بوون له‌و پلانه‌ی چەند ئەمریکییەک؟ ئه‌و ئه‌قڵه‌ چۆن بوو توانی ئه‌و هه‌موو ئه‌قڵه‌ له‌ خشته‌ به‌رێت، ئه‌و ئه‌قله‌ گه‌مه‌ پێكراوه‌ ئه‌قڵی كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی نه‌خۆش بوو؟ دوای ئه‌و نه‌خشه‌و پیلانه‌ هه‌ست پێنه‌كراوه‌ی ئەو چەند ئەقڵە كه‌وتن.
ئه‌و ئه‌قڵه‌ی ئه‌مریكا ده‌بێ‌ چی بێ‌؟ بتوانێ‌ كه‌سێك به‌ ناوی (كیرمیت ڕۆزفێلت) بنێریته‌ ئێران بۆ ئه‌نجامدانی پیلان و نه‌خشه‌یه‌كی له‌و شێوه‌یه‌ هاوڵاتیانیش كوێرانه‌ دوای كه‌ون و پێی نه‌زانن.
پێویسته‌ ئێوه‌ دوای ئه‌فلاتون نه‌كه‌ون، وه‌ك سوكرات وابن زۆر له‌ ئاسمان نه‌ڕوانن بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر زه‌وی بزانن ئێستا ئه‌م زه‌ویه‌ چ تۆپه‌ڵه‌یه‌كی بچووكه‌ له‌ چنگی ئه‌مریكادا، سه‌رێك له‌ ئه‌مریكای لاتین بده‌ن بزانن ئه‌مریكا چۆن نه‌خشه‌و پلانه‌كانی جێبه‌جێكردوه‌، بزانن به‌ درێژایی مێژوو له‌ كۆلۆمبیا و په‌ناما و ئیكوادۆر چی ڕوویداوه‌ ئه‌و سه‌ركردانه‌ی له‌ فڕۆكه‌ خرانه‌ خواره‌وه‌ بۆ كه‌وتنه‌ خواره‌وه‌؟
بۆیه‌ به‌ یه‌قینه‌وه‌ له‌ پاكی خۆ ڕوانین گه‌مژه‌ییه‌كی گه‌وره‌یه‌، ئه‌و ئه‌قڵه‌ی به‌كاری دێنی پێت وابێت به‌رهه‌می ئه‌قڵێكی سروشتیانه‌یه‌ بزانه‌ تا ئێستا له‌ خه‌وێكی قووڵدای، بۆیه‌ هێنده‌ له‌ ئه‌قڵی خۆت مه‌ڕوانه‌ شتێك ئاوڕ له‌و ئه‌قڵه‌ نادیارانه‌ بده‌ره‌وه‌ كه‌ وه‌ك كابوسێك وان به‌سه‌ر ئه‌قڵه‌كانی تره‌وه‌، بۆیه‌ ئه‌قڵه‌كانی دی جگه‌ له‌ ده‌سكه‌لا به‌ولاوه‌ شتێكی دی نین.
كه‌سێكی وه‌ك (جۆن پێركینز) كه‌ شاره‌زایه‌كی بواری ئابوری و سیاسه‌ت زان بوو له‌ نێو یه‌كێ‌ له‌ كۆمپانیا هه‌ره‌ به‌هێز و دیاره‌كانی ئه‌مریكا و له‌ سه‌رتاسه‌ری دونیادا ڕۆلی هه‌بووه‌ و خودی خۆی داڕێژه‌ری زۆر له‌و نه‌خشه‌ و پیلانانه‌ بووه‌ كه‌ ئه‌م كۆمپانیایه‌ بۆ به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌مریكا له‌ ئه‌مریكای لاتین و خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست و ئاسیای ناوه‌راست ئه‌نجامی داون، ئه‌م پیاوه‌ خاوه‌نی كتێبی (القاتل الاقتصادی) بكوژی ئابوری كاتێك وه‌ك فه‌رمانبه‌ر چۆته‌ نێو ئه‌و كۆمپانیایه‌، هه‌رگیز چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ی نه‌كردوه‌، ئه‌و تێگه‌یشتنه‌شی نه‌بووه‌ كه‌ ئه‌و چۆته‌ نێو تۆڕێكی سیاسی ئابوری زۆر گه‌وره ‌و مه‌ترسیدار، ئه‌و له‌ نیوه‌ی رێگاكه‌ پێی زانیوه‌ چ تاوانێك ده‌رحه‌ق به‌ گه‌لان ئه‌نجام ده‌دات، به‌ڵام كاتێك به‌وه‌ ده‌زانێ‌ دڵی خۆی به‌وه‌ ده‌داته‌وه‌ كه‌ ڕۆژیك دێ‌ ئه‌و ڕاستیانه‌ ئاشكرا بكات، چونكه‌ دڵنیایه‌ له‌وه‌ی كه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و نه‌بێت و ئه‌و كاره‌ نه‌كات كه‌سێك نابێت ئه‌و راستیانه‌ ئاشكرا بكات، بۆیه‌ له‌و ڕۆژه‌وه‌ بڕیار ده‌دات ڕۆژێك هه‌موو ئه‌و نه‌خشه‌و پلانانه‌ی له‌ پشتی په‌رده‌وه‌ داڕێژراون و جێبه‌جێكراون، به‌ گوێی هه‌موواندا بدا، كه‌ هه‌ر واشی كرد، ره‌نگه‌ بۆ من ئه‌گه‌ر ئه‌و دانپێدانانه‌ی ئه‌و نه‌بوایه‌ نه‌متوانی با واتێبگه‌م، نه‌م ده‌توانی تێبگه‌م سه‌ركرده‌ شۆڕشگێره‌كان بۆ ناتوانن هه‌ر به‌ شۆڕشگێری بمێنه‌وه‌، یان ده‌بێ‌ بكوژرێن، یان ده‌بێ‌ وه‌ك ئه‌وانی دیكه‌ بگۆڕێن و ببن به‌ دیكتاتۆر و گه‌نده‌ل و میلله‌ت نه‌ویست.
به‌ درێژایی مێژوو كورد نه‌یتوانیوه‌ له‌ هاوكێشه‌ هه‌رێمه‌یه‌كاندا سه‌ركه‌وتو بێ‌، هه‌میشه‌ وه‌ك هێزێكی یاری پێكراو بینراوه‌، نه‌ك وه‌ك هێزێكی یاریكه‌ر. هه‌رچه‌ندجارێك ویستبێتی بچێته‌ ده‌رەوه‌ی ئه‌و بازانه‌ داخراوه‌ی كه‌ هه‌میشه‌ به‌ده‌وری خوێدا ده‌یخولێنێته‌وه‌، پیلیان گرتوه‌ و هێناویانه‌ته‌وه‌ نێو بازنه‌ داخراوه‌كه‌، هه‌رچه‌ند جارێك ویستبێتی كه‌وانه‌یه‌كی دیكه‌ی سیاسی بكاته‌وه‌، له‌و سه‌ره‌وه‌ هه‌موو كه‌وانه‌كان خراونه‌ته‌وه‌ نێو كه‌وانه‌یه‌كی دیكه‌وه‌، ئه‌گه‌رچی ئه‌مه‌ نیشانه‌یه‌كی زۆر دیاری به‌هێزی كورده‌ له‌ نێو هاوكێشه‌ ناوچه‌ییه‌كه‌دا، به‌ڵام ئه‌و به‌هێزییه‌ی زیاتر له‌ لایه‌ن نه‌یاران و وڵاتانی ناوچه‌كه‌ سوودی لێوه‌رگیراوه‌، ته‌نیا سوودێك كه‌ ئێمه‌ بینیبێتمان ئه‌وه‌بووه‌، پارێزگاریمان لێكراوه‌، چونكه‌ كورد ئێستا ئه‌و فاكت و فاكته‌ره‌یه‌، ئه‌مریكا و وڵاتانی زلهێز له‌ لایه‌ك و وڵاتانی ناوچه‌یی له‌ لایه‌كی تره‌وه‌ كاریان پێیه‌تی. له‌سه‌ر ئاستی نێوده‌وڵه‌تی ئه‌مریكا ڕابه‌رایه‌تی ده‌كات و له‌سه‌ر ئاستی ناوچه‌یشدا سعودیه‌.
تێنه‌گه‌یشتن له‌ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كه‌، یان تێگه‌یشتن به‌و دیوه‌دا كه‌ پێمان وابێ‌ پێگه‌ی كورد له‌ ناوچه‌كه‌دا هێنده‌ به‌هێز بووه‌ ده‌توانین له‌ چوارچێوه‌ی خه‌لقكردنی فاكتێكی دیفاكتۆیدا خۆمان بچه‌سپێنین، پێم وابێ‌ تێگه‌یشتن و لێكدانه‌وه‌یه‌كی لاره‌ و پێویستی به‌ ڕاستكردنه‌وه‌ هه‌یه‌.
له‌ ماوه‌ی ئه‌و دوو ساڵەی هێنانه‌گۆڕێی پرسی ڕیفراندۆم، زۆر شتی سه‌یر ڕوویاندا كه‌ لێره‌وه‌ به‌ڕاستی كه‌سانی توێژه‌ر پێویسته‌ له‌ سه‌ری بووه‌ستن و شیكردنه‌وه‌ی جدی بۆ بكه‌ن، له‌ نێو یه‌ك كه‌وانه‌دا ئه‌و خۆنواندنانه‌ی به‌ درێژایی مێژوو له‌ سه‌ركردایه‌تی كورد نه‌بینراوه‌ بینران، له‌ ماوه‌ی شه‌و و ڕۆژێكدا، ئه‌وه‌ی نه‌مان بینیبوو بینیمان، ئه‌وه‌ی گوێمان لێنه‌بوو گوێمان لێبوو، گوێمان لێبوو، بینیمان كورد بۆته‌ چ هێزێكی كاریگه‌ر له‌ ناوچه‌كه‌دا ئاماده‌یه‌ گوێی له‌ كه‌س نه‌گرێ‌، ئاماده‌یه‌ حیساب بۆ هیچ وڵاتێكی جیهانی و ناوچه‌یی نه‌كات، ئاماده‌یه‌ له‌ دۆخێكی ئه‌وپه‌ڕی خراپی سیاسی و ئابوری و كۆمه‌ڵایه‌تی نێوخۆیدا جاڕی به‌دیهێنانی ئامانجێك بدات كه‌ نزیكه‌ی یه‌ك سه‌ده‌یه‌ خه‌باتی بۆ ده‌كه‌ین، به‌و حاله‌وه‌ ده‌مانه‌وێ‌ خه‌ونێك بكه‌ین به‌ فاكت.
به‌ڕاستی ئه‌گه‌ر كورد له‌م پێگه‌ به‌هێزه‌دایه‌ و دابووه‌، بۆ ئێمه‌ نه‌مانزانیوه‌، سه‌ركردایه‌تی كورد بۆ هه‌وڵی نه‌داوه‌ ئه‌م حه‌قیقه‌ته‌ بگه‌ێنێت، بۆ ئه‌وه‌ی له‌ ڕۆژێكی وه‌ك ئه‌مڕۆدا بتوانین متمانه‌ به‌سه‌ركرده‌كانمان بكه‌ین و به‌چاو نوقایی دوایان بكه‌وین و یه‌ك ده‌نگ و یه‌ك ڕه‌نگ له‌ ده‌وریان كۆوه‌بین، چونكه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م جووله‌یه‌ ته‌نیا بۆبه‌رهه‌مهێنانی ڕووداوێكه‌، به‌بێ‌ لێكدانه‌وه‌یه‌كی وردی پێشوه‌خته‌، ئه‌وه‌ ده‌بێ‌ شایه‌دی ئه‌نجامه‌ خۆبه‌خته‌كه‌شی بین.
گرفتێكی گه‌وره‌ی سیاسییه‌كانی كورد ئه‌وه‌یه‌ به‌ پێوه‌ره‌ نوێیه‌كان ناڕواننه‌ هاوكێشه‌ سیاسییه‌كانی ئێستا، پێیان وایه‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی توانیویانه‌ ده‌ست به‌ سه‌ره‌ په‌تێكی باریكی ئابوریه‌وه‌ بگرن، ئیتر ته‌واو، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كورد توانیویه‌تی له‌به‌رامبه‌ر هێزێكی تیرۆرستی گه‌وره‌ كه‌ هه‌موو جیهانی به‌ خۆیه‌وه‌ سه‌رقاڵ كردوه‌ بوه‌ستێ‌ ئیتر ده‌بێ‌ باره‌ته‌قای ئه‌و هه‌موو ساڵه‌ی بێده‌نگیمان ده‌نگمان به‌رز بكه‌ینه‌وه‌.
“گۆته‌” وته‌یه‌كی جوانی هه‌یه‌ ده‌ڵێ‌ ( ئه‌و كه‌سه‌ی له‌ مێژووی سێ‌ هه‌زار ساڵه‌ی مرۆڤ به‌ ئاگا نه‌بێ‌، ته‌نیا بۆ ورگی ده‌ژێی). كورد نه‌ك ئاگای له‌ مێژووی سێ‌ هه‌زار ساڵ نییه‌، ئه‌و ئاگای له‌ مێژوویه‌كی كورتی یه‌ك سه‌ده‌ی خۆشی نییه‌، ئه‌گه‌ر نا چۆن تا ئێستا نه‌یتوانیوه‌ دوژمنی ڕاسته‌قینه‌ی خۆی بناسێت “ئالان بادیۆ” له‌ چاوپێكه‌وتنێكدا ده‌لێ‌ ( دوژمن به‌شێكه‌ له‌ جه‌وهه‌ری سیاسه‌ت، هه‌ر سیاسه‌تێكی ڕاسته‌قینه‌ ده‌بێ‌ دوژمنی ڕاسته‌قینه‌ی خۆی بناسێ‌).
له‌و چوارچێوه‌یه‌دا ئێمه‌ له‌ ناوچه‌كه‌ماندا له‌ شه‌و ڕۆژێكدا دۆست ده‌بێ‌ به‌ دوژمن و دوژمن ده‌بێ‌ به‌ دۆست، ئه‌وه‌ به‌و مانایه‌ نا كه‌ پێم وانه‌بێ‌ نه‌ دۆستی تاسه‌ر هه‌یه‌ نه‌ دوژمنی تاسه‌ر، به‌ڵام ئه‌وهاش نا، ئه‌وه‌ ته‌نیا وڵاتانی زلهێزی دنیا ده‌توانن په‌یڕه‌وی له‌وه‌ها سیاسه‌تێك بكه‌ن و سیاسه‌تی ڕۆژ په‌یڕه‌و بكه‌ن.
به‌م هۆیه‌شه‌وه‌ له‌ ئێستادا كورد كه‌وتۆته‌ نێو یه‌ك كه‌وانه‌، به‌ڵام له‌ نێو دوو كه‌وانه‌ی جیاوازدا.
كورد له‌ نێوان دوو ئاراسته‌ی هاوته‌ریب، به‌ڵام جیاواز، گۆشه‌گیر بووه‌، ئه‌گه‌ر ئێران وه‌ك فۆبیایه‌ك وابێت بۆسه‌ر وڵاتانی خه‌لیج و جیهانی ئیسلامی سوننه‌، ئه‌وه‌ وه‌ك ته‌لیسمێكیش وایه‌ بۆ كورد ئه‌و له‌ ئێستادا هاوكێشه‌ ڕاسته‌قینه‌كه‌ی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست پێكدێنێ‌، بۆیه‌ ئه‌مریكا پێویستی به‌وه‌ بوو ئێران بخاته‌وه‌ جووله‌یه‌كی هه‌ست پێكراو، چونكه‌ مومكین نییه‌ به‌بێ‌ هیچ جووله‌یه‌ك ڕوداوێك ڕووبدات، ئه‌مریكا بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێ‌ قۆناغێكی دیكه‌ی یاریه‌كه‌ ببڕی پێویستی به‌وه‌ بوو لایه‌كی ده‌رگاكه‌ به‌ڕووی ئێراندا بكاته‌وه‌، بۆ ئه‌وه‌ی بیكاته‌ فۆبیایه‌ك به‌سه‌ر ئه‌و وڵاتانه‌ی خۆی ده‌یه‌وێت.
سیاسه‌توانی كوێتی”عه‌بدولڵا ئه‌لنفێسی”یه‌كێكه‌ له‌و قسه‌كرانه‌ی به‌رده‌وام ئاماژه‌ بۆ ئه‌و فۆبیایه‌ی ئێران ده‌كات، كه‌ به‌قسه‌ی ئه‌و ئێستا ئێرانی شیعه‌ پایته‌ختی چوار وڵاتی ناوچه‌ی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستی به‌ده‌سته‌وه‌یه‌( به‌یروت، دیمه‌شق، به‌غداد، سه‌نعا) ئه‌و به‌ر له‌ ڕووداوه‌كانی یه‌مه‌ن ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌ كردبوو كه‌ له‌ ماوه‌یه‌كی نزیكدا ئێران ده‌گاته‌ ده‌روازه‌كانی “مه‌ككه‌”
مێژوویی ملمڵانێی دورودرێژی سعودیه‌ له‌گه‌ڵ ئێران، به‌مانا مه‌زهه‌بییه‌كه‌ی له‌ نێوان سوننه‌ و شیعه‌، كه‌ هه‌ریه‌ك له‌ سعودیه‌ و ئێران نوێنه‌رایه‌تی ده‌كه‌ن، وایكرد سعودیه‌ هه‌ست به‌ تین و مه‌ترسییه‌كانی شیعه‌ بكات، به‌ تایبه‌تی كه‌ بینی و ده‌ركه‌وت قسه‌كانی عه‌بدوللڵا ئه‌لنفێسی ڕاسته‌ و ئێران گه‌یشتۆته‌ سنوری مككه‌. لێره‌وه‌ جۆرێك له‌ په‌یوه‌ندی دوو قۆڵی له‌ نێوان هه‌رێمی كوردستان به‌ سه‌رۆكاتی مه‌سعود بارزانی و سعودیه‌ دروست ده‌بێ‌، له‌ به‌رامبه‌ریشدا بارزانی په‌یوه‌ندییه‌كانی له‌گه‌ڵ ئێران به‌شێوه‌یه‌ك ده‌پچڕێنی، كه‌ له‌ هیچ كاتێكدا په‌یوه‌ندییه‌كانیان واخراپ نه‌بووه‌.
لێره‌وه‌ هه‌ریه‌ك له‌ سعودیه‌ و ئه‌مریكا په‌نا ده‌به‌نه‌ به‌ر ته‌كتیكی نوێ‌ بۆ لانی كه‌م رێگریكردن، یان به‌ربه‌ستكردنی مه‌ددی ئێرانی شیعه‌ به‌ ئاراسته‌ی قووڵایی خۆرهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست، چونكه‌ هه‌ردولا له‌ ڕوانگه‌ی هه‌ڵكشان و زیاتر بوونی هه‌یمه‌نه‌ی ئێران وه‌ك رابه‌ری بزووتنه‌وه‌ی شیعه‌ له‌ جیهاندا ده‌ڕواننه‌ چۆنیه‌تی هه‌ڵسوكه‌وتكردن له‌گه‌ڵ پرسی كورد له‌ باشور.
سعودیه‌ پشتیوانی له‌ كورد ده‌كات تا ئاستی دامه‌زراندنی ده‌وڵه‌تێكی كوردی له‌ ناوچه‌كه‌دا وه‌ك به‌ربه‌ستێكی كۆنكریتی به‌مه‌به‌ستی رێگریكردن له‌ مه‌ددی شیعه‌، ئه‌مریكاو وڵاتانی زلهێزیش به‌ هه‌مان شێوه‌ پشتیوانی له‌ كورد ده‌كه‌ن، به‌ڵام به‌ مه‌رجی مانه‌وه‌یان له‌ چوارچێوه‌ی عێراقدا وه‌ك ئامارازێكی به‌هێز و كاریگه‌ر بۆ ڕێگریكردن له‌ مه‌ددی شیعه‌گه‌رایی ئێرانی.
به‌و مانایه‌ی جیابوونه‌وه‌ی كورد له‌ به‌غدا ده‌بێته‌ ده‌رفه‌تێك بۆ باڵاده‌ستبوونی زیاتری ئێران له‌ عێراق، واده‌كات ئه‌م وڵاته‌ به‌ ته‌واوه‌تی بكه‌وێته‌ بن ده‌ستی شیعه‌ و ئێران.
هه‌روه‌ك “هێربێرت رایموند مكماستێر” راوێژكاری ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی سه‌رۆكی ئه‌مریكا له‌ دواین لێدوانیدا سه‌باره‌ت به‌ پرسی ریفراندۆم راگه‌یاند كه‌ به‌ هۆكاری زیاتر بوونی نفوزی ئێران له‌ عێراق و ده‌ست به‌سه‌رداگرتنی سامانی ئه‌م وڵاته‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ریفراندۆم و جیابوونه‌وه‌ی كورد نین له‌ عێراق، چونكه‌ به‌ قسه‌ی ئه‌و له‌م حاله‌ته‌دا ته‌نیا ئێران سوود وه‌رده‌گرێت.
ئه‌وه‌ش ده‌مانگه‌ڕێنێته‌وه‌ سه‌ر ئه‌و ڕووداوه‌ مێژووییه‌ی كه‌ عێراقی لێوه‌ دروستكرا، كاتێك ئینگلیز مه‌له‌كییه‌تی عێراقی دروست كرد به‌ هۆكاری هاوسه‌نگی مه‌زهه‌بی له‌ نێوان سوننه‌ و شیعه‌دا ئه‌وبه‌شه‌ی كوردستانی به‌ ویلایه‌تی موسلیشه‌وه‌ لكاند به‌و عێراقه‌ نوێیه‌، بۆیه‌ ده‌بینین له‌ ئێستادا جارێكی دیكه‌ ئه‌و ترسی تێكچونی هاوسه‌نگییه‌ وه‌ك هۆكارێكی بنه‌ڕه‌تی ده‌بێته‌ هۆی مانه‌وه‌ و رێگه‌نه‌دان له‌ جیابوونه‌وه‌ی كورد له‌ به‌غدا، به‌ڵام ئه‌مجاره‌ین هاوسه‌نگییه‌كه‌ بۆ ڕاگرتنی هاوسه‌نگی به‌شه‌ری نییه‌، به‌ڵكو بۆ ئه‌وه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی ته‌نیا به‌ ده‌ستی شیعه‌وه‌ نه‌بێت، به‌ دیوێكی تریشدا له‌ كاتی پێویستدا بتوانن كارتی كورد له‌ به‌رامبه‌ر ده‌سه‌ڵاتی ناوه‌ندی عێراقی شیعه‌ به‌كار بێنن.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*