سەرەکی » ساڵۆنی کوردستانی نوێ » كنێر عەبدوڵڵا: ئەم كتێبە قسەكردنە لەو چەمکانەی پەیوەندیدارە بە ژنانەوەپەڕە 3

لە دوو کۆڕی ساڵۆنی کوردستانی نوێ و کافێی ئەمنە سوورەکەدا:

كنێر عەبدوڵڵا: ئەم كتێبە قسەكردنە لەو چەمکانەی پەیوەندیدارە بە ژنانەوە

د.حوسێن محەمەد عەزیز: بەستنی كۆنگرەیەكی نەتەوەیی پێویستە

لەم دووتوێیەدا

ئەم دووتوێیەی ئەمجارەی (ساڵۆنی كوردستانی نوێ‌)، پوختەی دوو كۆڕی كوردستانی نوێیە، كە لە دوو هەفتەی رابردوودا بەڕێوەچوون.
لەچوارچێوەی كۆڕو سیمینارەكانی كوردستانی نوێدا‌، رۆژی 28/1/2020، لە كافێنێتی ئەمنەسوورەكە لە سلێمانی، كۆڕێكی ناساندن و بڵاوكردنەوەی بۆ كتێبی (گۆشەنیگاكانم)ی نووسەرو چالاكوان كنێر عەبدوڵڵا بەڕێوەبرد، كە كتێبەكە لە بڵاوكراوەكانی رۆژنامەی كوردستانی نوێ-یە‌ بەئامادەبوونی نووسەر بە دیاری پێشكەش بە ئامادەبووان كرا.
كتێبەكە، 240 لاپەڕەیەو لە 29 وتارو توێژینەوە پێكهاتووە، كە نووسەر پێشتر نووسیونی و لە دووتوێی ئەم كتێبە بڵاوبوونەتەوە.
كۆڕی دووەم، لە ساڵۆنی كوردستانی نوێ‌، رۆژی 4/2/2020 بۆ كتێبە نوێكەی نووسەرو توێژەر د.حوسێن محەمەد عەزیز بەناوی (خەمە گەورەكەی نیشتمان) بەڕێوەچوو.
لە كۆڕەكەدا، نووسەر كورتەیەكی لەبارەی تەوەری نووسینەكانی كتێبە باسكرد، كە كۆمەڵێك وتارو بابەتن پێشتر لە شێوەی وتار لە رۆژنامەو گۆڤارەكانی بڵاوكراونەتەوە.

كۆڕی یەكەم

سۆزان ئەنوەر:
میوانانی خۆشەویست بەخێرهاتن سەرچاوانمان بۆ كۆڕی ناساندنی بڵاوكردنەوەی كتێبی گۆشە نیگاكانم لە نوسینی خاتوو كنێر عەبدوڵڵا، كورتەیەك لە ژیانی كنێر عەبدوڵڵا، دەرچوی كۆلێژی ئادابن لە ساڵی 1991 بە بێ دابڕان لە یەكێتیی ژنانی كوردستان كاردەكات‌و لە ساڵی 2001 وە دەستی داوەتە نوسین‌و خاوەنی 100 وتارو دەیان توێژینەوەیە‌و بەم بەرهەمەشییەوە دەبێتە خاوەنی 15 كتێبی چاپكراو لەناویشیاندا كتێبی تۆم خۆشدەوێ ئەی تۆ، دەستدرێژی سێكسی بۆ سەر ژنان كوردستانی نوێی ئازیزیش لەو روانگەیەوە كتیبی گۆشە نیگاكانی بۆ چاپكردووە ئێستاش دەرفەت بە كاك ستران ئەدری لەو بارەیەوە وتەیەكمان پێشكەش بكات.

ستران عەبدوڵڵا:
ئەم كاتەتان باش زۆر بەخێر بێن بۆ ئەم بۆنەیە پیرۆزبایی لە كنێر خان دەكەم بۆ چاپكردنی كتێبەكەی وە پیرۆزبایی لێدەكەم لە دوو قۆڵەوە، قۆڵێكیان ئەم كۆمەڵە وتارە جوانەی نوسیووە كە بووە بەم كتێبەو شانازیشە بۆ كوردستانی نوێ، قۆڵی دووەم تەحەمولەكەی كە تەحەمولی درەنگ كەوتنی چاپكردنی كتیبەكەی كرد، لە هەڵبژاردنی 2018 وە چاوەڕێیە،پیرۆزبایی لێدەكەم كە توانی چاوەڕێمان بكات كە كوردستانی نوێ بەو ئیمكانەتە كەمەوە دەرفەتێك بێتە پێشەوە كە چاپی بكەین هیوادارم ئەو بەڕێزانەی تریش كە كوردستانی نوێ بەڵێنی چاپكردنی پێداون تەحەمولیان هەبێت بەڵینی تریش ئەدەین بەس دەبێـت وەك كنێر خان بە سەبر بن هیواداریشم كوردستانی نوێ بەشێوەیەكی تر بتوانی خزمەتی روناكبیران‌و نوسەران بكات هەموو جارێك لەم موناسەبەتانە دەڵێم نابینە مونافسی دەزگای چاپ‌و بڵاوكردنەوەی كتێب ئیشەكەمان دەركردنی رۆژانەیە بەڵام ئەركمانە ئەو وەزیفەیەش جێ بەجێ بكات كە بتوانین بە دەووری لە ساڵێكدا هیچ نەبێت 10 كتێبێك چاپ بكەین، وە سوپاسی كاك ئالانیش دەكەین بۆ ئەو پارچە موزیكە وە دۆستێكی دێرینی كوردستانی نوێشە سوپاس بۆ هەموو لایەك‌و جارێكی تریش بەخێربێن.

كنێر عەبدوڵڵا:
ئەم كاتەتان باش بەخێربێن بۆ مەراسیمی كتێبی گۆشە نیگاكانم، ماوەی ساڵ‌و نیوێكی كاركردنمە خۆشحاڵم بە ئامادەبوونی یەكە بەیەكەتان كە ئەمڕۆ بەشدارن لەگەڵم كە بەرهەم ئەو ماندوبونەمە دوای ئەو پشووە درێژییە، رەنگ بێت قورسترین ساتەوەختی خاوەن قەڵەمێك كە كار لەسەر بەرهەمێك بۆ كتێبێك ئەو ساتە وەختە بێت كە وێڵ بێت بەدوای وەڵامێكی گرنگدا بۆ ئەوم بەرهەمە، چۆن ئەم بەرهەم وە ئامانج لەم بەرهەمە چییە، ئەمە خاڵێكە كاتێك ئەگەیتە سەرەتای لەوێووە هەنگاوەكانی تر بەدوای خۆیدا پەل كێش دەكات بۆیە ئەم بەرهەمە تەنها بەرهەمێك نییە لە پێناو زیادكردنی بەرهەمەكانم بۆ زیاتكردنی كتێبەكانم بۆ كتێبخانەی گشتی هەورەكو چۆن پڕكردنەوەی 240 لاپەڕەی پەرتوكێك نییە كە تێچووی كتێبێكە لە 29 وتاری هەمەڕەنگ خۆی دۆزیوەتەوە، بۆ ئەوەی ئەم بەرهەمە بێتە كایەوە بێگومان ئامانجێكی لە پشتەوەیە هیوادارم ئەو ئامانجەم پێكابێت، ئەم بەرهەمە كە كتێبی گۆشە نیگاكانمە گوزارشتە لە گۆشە نیگاكانی كنێر لە سێ تێڕوانینەوە لە سێ مەودای جیاوازەوە، رەهەندی یەكەم قسەكردنە لەسەر سەرجەم ئەو چەمكە جۆر بە جۆرانەی پەیوەندی دارە بە خودی ژنەوە، ئەمەش بە ئامانجی یاخود پاڵنەر بوو یاخود باوەڕ بوون بەوەی كە مرۆڤ چەق‌و سەنتەر‌و مامەڵەكردنی پەیوەندێكانە، پێویستم بەوەبوو كە بەو چەمكانەوە بچینەوە وە پێناسەی ئەو چەمكانە بكەین كە پەیوەستە بە خودی ژنانەوە چونكە ژنان ‌و كایەو جۆربەجۆرەكانی بەبڕوای من وەك دوانەیەكی لێكدا بڕواون، هیوادارم ئەو بابەتانە تایبەمەندی چارەسەری ئەو بوارە ئەگرێتە خۆی ئەتوانم بڵێم وتارێكی سادەو ساكار نییە كاتی زۆری ویستووە سەرجەم بەرهەمەكان ئەو وتارانە لە نیوان هەزارو پێنچ سەد وشە بۆ دوو هەزار وشەدایە هەر واتارێك نیمچە لێكۆڵینەوەیەكە لەو بوارانە، دیوی دووەمی كتێبەكەم پەیوەستە بەو چەمكانە كە قسەكردنیان لەسەری زۆرە وە بە بڕوانی من ئەو چەمكانە مافی مرۆڤ دیموكراسی مەدەنێت كە زۆرێكە لەو چەمكانە بە بۆنەی هاوردەكردنی بۆ كوردستان نەمانتوانیووە وەك تاكێكی كورد خوێندنەوەی بۆ بكەین بۆ ئەوەی بیگونجێنین لەگەڵ كاركردن‌و مامەڵە كردنمان بۆیە هەوڵمداوە لە ڕێگەی ئەمەوە باس لەوە لەوە بكەم كە چۆن چەمكی یەكتر قبوڵكردن خۆشەویستی جیاوازیەكان لێبوردەیی ئەوانە ببێت بە بنەمای پەیوەندییە سەرەكیەكان لەنیوان مرۆڤدا، كتێبی گۆشە نیگاكانم لە روانگەیەكی ترەوە كۆمەڵێك وتارە‌و بەشی سێیەمی كتێبەكە لە خۆی دەگرێت، پەیوەستە بەوەی بەبڕوای من دەستەبژێری رۆشنبیر ئەگەر ئەو دەستە بژێرە ئەكادمی بێت نوسەر بێت یان هەر چین‌و توێژێكی دیاری كراو بێـت ئەركی ئەوەنییە تەنها باس لە كێشەكان بكات باس لە دیاریكردنی هۆكارەكان بكات ئەركی ئەو وەك‌و قەڵەمێك وەك‌و تاكێكی دیاریكراو گرنگە چۆن بتوانی تیشك بخاتە سەر ئەو رێگە چارەسەرانەی پەیوەستە بە خودی هەر یەك لەو چەمكانەی كە تۆ وەك‌و كێشە وەك‌و روانگە تیشك ئەخەیتە سەری ‌و باسی ئەكەیت ئەمە بە شێوەیەكی گشتی هیوادارم چاوتان نەێشێت‌و ماندونەبن بە خوێندنەوە‌و تێبینی ‌و سەرنجتان دەوڵەمەندی بكەن لەكاتی خوێندنەوەی ئەو 240 لاپەڕەی كە لەبەر دەستان دایە.
ماوەتەوە باسی چۆنێتی ئەم مەراسیمە بكەم، ئیشكردن بە تیم زۆر گرنگە ئەگەر چۆن قورساییە زۆری تێدایە سوپاسی یەك بەیەكی ئەو كەسایەتی‌و لایەنانە دەكەم كە بەشدار بوون، سەرەتا زۆر سوپاس بۆ كوردستانی نوێ، كاك مەریوان مەسعود كاك ئومێد سەوزە كاك عومەر برایانی كۆردستانی نوێ وە پلانی ئەم مەراسیمە كە ئەركی لەسەر شان خاتو ئاواز دزەیی،سوپاسی یەكە بەیەكەی كافی نێت دەكەم،بەرهەمەكەشم هەر بەتیمێك بوو چاپكردنەكەی كوردستانی نوێ بوو سوپاسی تایبەتیم كاك ستران عەبدوڵڵا، باسی پشوو درێژیكرد هەردوكمان پشوو درێژ بووین‌و خاوەن بەڵنیش بوو، ئەم كتێبە لە رووی پێشكەییەوە لە رووی ئەو بابەتانە كە پێویستم بوو گفتوگۆی لەسەر بكەم كە بە ئەزمونی خۆی كتێبەكەم دەوڵەمەند بكات، هاوڕێی ئازیزم دكتۆر سەڵاح عەزیز، وە زۆر سوپاسی خاتوو سۆزان ئەنوەر دەكەم كە ئەركی بەڕێوەبردنی كۆڕەكەی لە ئەستۆ بوو كە ئیشی ئەو نەبوو وە جوانتری كرد دووبارە سوپاس بۆ هەموو لایەك بەتایبەتیش هاوسەرم‌و هەردوو كوڕەكەم‌و وە سەرجەم كەناڵەكانی راگەیاندنی بۆ گواستنەوەی كۆڕەكە.

سەڵاح عەزیز:
پیرۆزبایی لە كنێر خان دەكەم زۆر زۆر سوپاس، بەراستی یەكێك لە قورسایی لە نیوان ئەكادیمی نوسەر ئەوەیە كە ئەكادیمی زمانی خەڵك وە لە هەمان كاتدا نوسەری ئاسایی جدیەتی لێكۆڵینەوەی ئەكادیمی نازانی بۆیە ئەگەر ئەم دوانە بتوانن نزیك بن لە یەكتری بتوانن شتێكی جوان دروست دەكەن‌و سود بە خەڵكی دەگەێنن بە گشتی، كتێبەكە یەك ئامانجی هەیە ئەویش پاراستنی كەرامەتی مافی كرۆڤە، ئەم وشەیە زۆر گرنگە یەك وشەی تریشی بۆ زیاد دەكەم زانستی مرۆڤ لە راستیا پێویستمان بە زانستییە هەمومان ئیش بكەین لەسەر بەرزكردنی بەهای مرۆڤ، بۆیە ئەگەر بەراوورد بە نوسینەكانی خۆی بكات بە ساڵانی پێشوو لەوانەیە وشەی مرۆڤ زیاتر بەكاردەهێنرێت وەك‌و وشەی ئافرەت، ئەمە سەركەوتنە بۆ كوردستان كە بەتایبەت ئافرەتێك بتوانی خزمەت بكات بە نوسین، لە بیرتان نەچێت ئەوەی كە شت دەنوسێ‌و كاردەكات ئەمێنێتەوە لەناو میللەتا نەشیعارو دەسەڵات‌و نەپارە دەمێنێتەوە بۆ كەس بەڵام نوسین دەمێنێتەوە خەڵك دواتر دەیبینێ، كنێر خان كاتی كتێبی تۆم خۆش دەوێ ئەی تۆی نوسی بەڕاستی زەحمەت بڵێم منیش تۆم خۆش دەوێ، بۆیە لێرە دەتوانم بڵێم تۆم خۆش دەوێ هەموتانم خۆش دەوێ زۆر سوپاس.
لەكۆتایی مەراسیمەكەش خەڵاتی رێزلێنان پێشكەشی مامۆستا ئالان عارف-ی موزیك زان كرا لەلایەن ستران عەبدوڵڵا سەرنووسەری كوردستانی نوێ. كۆتایی بە كۆڕەكە هات زۆر سوپاس.

كۆڕی دووەم:

مەریوان مەسعود:
بەڕێزان دووبارە بەخێربێنەوە بۆ ساڵۆنی كوردستانی نوێ، ئەمڕۆ بە خۆشحاڵییەوە بە ئامادەبوونی ئێوەی بەڕێز میوانداری هەڤاڵ و هاوكاری ساڵۆن و كوردستانی نوێ و دۆستی ئێوە دكتۆر حوسێن عەزیزمان كردووە بۆ ئەو كتێبەی كە وەكو خۆی دەڵێت ساڵی پار چاپیكردووە بەڵام بڵاونەبۆتەوە بەو شێوە بڵاوییە كە كتێبەكە (خەمە گەورەكەی نیشتمان)ە.
بەڕێزان ئەم كتێبە كۆمەڵێك وتارە لە ساڵانی 2025 تا 2019 كە دكتۆر نووسیونی و لە فەیسبووك بەشێكی بڵاوكردۆتەوە و هەم لە سایتی وتاری كورد و بەشێكی تریشی لە رۆژنامەی كوردستانی نوێ بڵاوكراوەتەوە. بەپێی ئەو سەیركردنەی كە سەیری كتێبەكەم كرد نەك خوێندبێتمەوە زۆربەی وتارەكانی و ئامانجی كاك دكتۆر لەوەدایە كە یەكێتی ریزەكانی گەل بپارێزێت و ئامانجی زۆربەی وتارەكان بەو ئاڕاستە نەتەوەییە كە ئەم یەكێتییە بپارێزێت، هەروەها وتارەكان هەر هەموویان دەتوانم بڵێم لەوە دەچێت رەخنەیی بێت هەم بۆ داگیركەرانی كوردستان و هەم بۆ دەسەڵاتی كوردیش واتە روبەڕوویان دەبێتەوە واتە كۆمەڵێك وتاری رەخنەیین.من نامەوێت زیاتر قسە لەسەر كتێبەكە بكەم با كاك دكتۆر كورتەیەكمان لەسەر كتێبەكە بۆ بكات و ئامانجی چاپكردنی كتێبەكەشمان پێ بڵێت.

د. حوسێن محەمەد:
لە ناخی دڵەوە بەخێرهاتنتان دەكەم هیوادارم بتوانین دەمەتەقێیەكی كوردانە و هێمنانە لەسەر قسەكانی من نەك لەسەر ناوەڕۆكی كتێبەكە بكەین چونكە تا ئێستا كەس كتێبەكەی نەخوێندۆتەوە.
خەمە گەورەكەی نیشتمان بۆ؟ ئایا خەم بچووك بێت یان گەورە بێت بەتەنها هی منە یان هی هەموو نەتەوەكەیە یان هی هەموو كوردپەروەران و نیشتمانپەروەران و هەموو پارتەكانی كوردستانە؟ هی كێیە؟ چۆن ئەمە پیادە دەكرێت؟ تۆ چ خەمێك بە خەمی گەورەی نەتەوە دەزانیت؟ ئایا لەپاڵ خەمی گەورە دەتوانین هەندێ هەنگاوی ناپاكانە هەیە كە یەكێك لە سەركردەكان یان یەكێك لە پارتەكان یان یەكێك لە كۆمەڵ و بنەماڵەكان و یان تاكەكانی كۆمەڵ دەیكات ئەمەش هەر بە خەمی نیشتمان دابنێین؟ یان خەمی گەورەی نیشتمان ئەوەیە بە پێچەوانەوە ئەمە بگێڕینەوە بۆ خانەی نیشتمانپەروەری.
ناوی كتێبەكە بۆ یەكەمجار لە وتارێكەوە هاتووە كە لە كوردستانی نوێدا ساڵی پار بڵاومكردۆتەوە، دواتر كاك ئیسماعیل كوردە لە گۆڤاری نما دا بڵاویكردەوە و هەروەها لە لاپەڕەكانی فەیسبووكدا. بۆچی ئەم ناوەم هەڵبژاردووە؟ من دوو بەرگم بڵاوكردۆتەوە لە بیرەوەرییەكانم هەر كەسێك شتێكی خوێندبێتەوە تێدەگات كە لە یانزە ساڵیەوە خەریكی ئیش و كارم منداڵێك بووم لە پێنجوێن لەدایك بووم و گەورە بووم و رۆژنامەی خەباتم فرۆشتووە و مام جەلال یەكێتی قوتابیانی بۆ دامەزراندین واتە ئەم خەمە وردە وردە لەگەڵ تەمەنی خۆمدا گەورە بووە، لە پارتیدا كارمكردووە و دەركراوم و پێشمەرگەی شۆڕشی ئەیلول بووم و دوایی لە هەرەسەكە هاتوومەتەوە پاسۆكمان دامەزراندووە و لە 1981ەوە بە یەكجاری وازم لە هەموو حزبێك هێناوە تا ئێستا من بێلایەنم. دوو هەفتە لەمەوپێش شتێكی مامۆستا برایمم بڵاوكردەوە بە وێنەی خۆم و خۆیەوە كە لە چاوپێكەوتنەكەوە دەرمهێناوە لێمپرسیوە ئەگەر تەمەنی مامۆستا ئیبراهیم ئەحمەد وەكو میلی كاتژمێر بیگێڕینەوە بۆ ساڵانی بیست لە چیەوە دەست پێدەكەیتەوە؟ دەڵێت لە چیەوە دەست پێدەكەمەوە؟ دەڵێت لە نووسینەوە دەستپێدەكەمەوە و دوورەپەرێزیش دەبم لە هەموو شتێك چونكە من لە دوورەوە دەتوانم باشتر كاربكەم.) ئەمە دەقی قسەكەی ئەوە و خۆشم دەڵێم سوپاس بۆ خوا من لە 1981ەوە وازم لەوە هێناوە كە ئەندامی هەر پارت و حزبێكی كوردستانی بم چونكە هێشتا ئەو پارتانە لەو ئاستەدا نین كە من بتوانم رەخنەیان لێبگرم و لێم قبوڵ بكەن، نەگەیشتوونەتە ئەوە سەركردایەتیەكەی بێت یان خوارەوە. نووسەر بۆی هەیە ئەندامی هەر پارتێك بێت بەمەرجێك چاو نەنووقێنێت لە واقیعەكەی و بە چاك بڵێت چاك و بە خراپ بڵێت خراپ. بەداخەوە لە كۆمەڵی كوردەواریدا زۆربەی پەیڕەوی ئەو خاڵە ناكەن.
خەمی من پێش هەموو شتێك خەمی داگیركردنی كوردستان و دابەشكردنیەتی كە ئەمە خەمی زۆربەی نیشتمانپەروەرانی كورد بووە لەو رۆژەوە لە 1514ەوە لە شەڕی چاڵدێرانەوە تا ئەمڕۆ، ئەمەش چارەسەرێكی وایدەوێت كە رەنگە سەد ساڵی دیكە بخایەنێت بەڵام ئەو خەمە لەگەڵماندا دەژی. خەمی من خەمی ناكۆكی و دووبەرەكی ریزەكانی نەتەوەی كوردە كە بە بڕوای من لە 1963ەوە دەستپێدەكات و 1966 كۆتایی پێهات و تا 1970 كە شەڕی ناوخۆ بوو لە 1970 ئاشتیەك دروست بوو لە نێوان هەردوو باڵەكەی پارتیدا و 1976 و 1977دا جارێكی تر ئەو جەنگە ناوخۆییە دووبارە بۆوە و لە هەكارییەوە دەستپێدەكات بۆ 1986 كە بەرەی كوردستانی دروست بوو. بە داخێكی گەورە و گرانەوە كە بەرەی كوردستانی دروست بوو كوردستان بوو بە فیدرالی سەركردایەتی هەموو حزبەكان بەیەكەوە بوون حكومەتی هەرێمی كوردستان دامەزرا جارێكی تر جەنگی ناوخۆ 2/5/1994 دەستیپێكردەوە تا وەزیری دەرەوەی ئەمریكا یەكیخستنەوە، ئەمە خەمێكی زۆر گەورەیە دەبێت بیری لێبكەینەوە كی تاوانبارە؟ و بۆ روودەدات؟ ئایا ئێمە دەوڵەتین لەسەر دەسەڵات شەڕ بكەین؟ خۆ ئەوەش نەماوە، ئەوروپاش لەسەر دەسەڵات شەڕناكەن و بە دیموكراسی دەسەڵات لە یەكتری وەردەگرنەوە.
خەمی من بەراستی دەیڵێم خەمی جەلالی و مەلاییە دەبێت رەگی ئەمە ببڕین و جەلالیەت بكەین بە یەكێتیی نیشتمانی كوردستان و مەلاییەت بكەین بە پارتی دیموكراتی كوردستان، بەمە نەبێت هەرگیز كۆتایی نایەت. ئێمە پەنامان برد بۆ نەوشیروان مستەفا و بۆ هەموو حزبەكانی رۆژهەڵاتی كوردستان كە بۆ هەموو كۆبونەوەكان لەگەڵماندا بوو كاك عەبدوڵڵای موهتەدی و ئەوان كە چەند خوێندەوار و مامۆستای زانكۆمان كۆكردەوە بەڵام ئەو یەكێتییە لە نێوانیاندا هەر دروست نەبوو، باشە ئێمە چۆن ئەم خەمە گەورەیە چارەسەر بكەین؟
خەمی من جەنگی ناوخۆیە ئەگەر تا سەر ئێسقان یەكێتی و پارتی ناكۆك بن بەڵام جەنگ رونەدات هەموو شتێك قابیلی چارەسەرە بەڵام كە خوێن رژا كێشەیەكی گەورەیە و خەڵكێكی بێتاوان دەكوژرێت. خەمی من ناپاكییە لە تاكێكەوە بیگرە هەتا حزبەكان، خەمی من لەدوای ئەمانە كە لە رووی سیاسیەوە باسم كرد خەمی زمانی كوردییە و من خەفەت ئەخۆم لەو زمانەی كە رادیۆ و تەلەفزیۆنەكان بەكاریدەهێنن و بەراستی ئەوە شێواندنی زمانی كوردییە و ئەو شتانەی كە بڵاویدەكەنەوە رێك وەرگێڕانە لە زمانی عەرەبیەوە بۆ كوردی و ئەوەی شارەزای زمانی كوردییە لێم تێدەگات و دەزانێت كە وایە من 50 ئەڵقەم لەسەر زمانی كوردی هەفتانە لە كوردستانی نوێدا بڵاوكردۆتەوە و كردوومە بە كتێبێك دەبینم ئەوانەی لە كوردستانی نوێشدا دەنووسن لە هەر ئاستێكدا بن باوەڕناكەم خوێندبێتیانەوە. خەمی من زۆرە و نەریتی كوردەوارییە كە بەتەواوی خەریكە تێكدەچێت بەهۆی ئەم هەموو نێرگەلە كێشان و باڕ و ئەو شتانەی كە دروستكراوە لەم وڵاتەدا.
كتێبەكە لە 42 وتاری كورت و درێژ پێكهاتووە، وتارەكان زۆربەی راڤە لەو خەمەی من دەكات لە هەموو بوارەكاندا لە زمان و خەبات و پێشمەرگایەتی و ناكۆكی و جەنگ و…هتد . سێ وتاری لەسەر خەمە (خەمی نیشتمان و خەمە گەورەكە و خەمە گەورەكەی نیشتمان) خەمە گەورەكە بە بۆنەی 31 ئابەوە نووسیومە و سیمینارێكی گەورەیان بۆ سازكردم رێكخراوی كوردستان ساڵی 2003 لە ستۆكهۆڵم خەڵك وای هەستدەكرد من دابنیشم هجوم بكەمە سەر پارتەكان بەڵام ئەوە چ سودێكی هەیە ئەمە لە وەزنی نووسەر كەمدەكاتەوە تۆ دەبێت راستی بڵێیت. من لەگەڵ ئەو كۆڕەدا دوو نامەی درێژم نووسی بە نوێنەری و پارتی و یەكێتیدا رەوانەم كرد بۆ كاك مەسعود و مام جەلال و كاك مەسعود وەڵامی داومەتەوە نامەكەم لایە و مام جەلال وەڵامی نەبوو نازانم گەیشتووە یان نا، لەگەڵ كاك عومەر و مامۆستا پشكۆ وا رێككەوتین كە ئەم كۆڕە ببەین بۆ شارە بچووكەكانی سویدیش خەڵكەكە دەكوڵا و باسی ئەوەیان دەكرد كە ئێمە چەند ساڵێكی كەمە حكومەتی هەرێمی كوردستان و پەرلەمانمان دروستكردووە چۆن دەبێت ئێستا شەڕێك دروست ببێت خەڵك یەكتر بكوژێت و لەشكری سەدام بێنێتەوە سەر كەركوك چۆن شتی وا دەبێت؟ ئێمە لێرەوە چی بكەین؟ هەر ئەوەیە قسە بكەین و پێشنیاز بكەین یان ئەو خەڵكە وریا بكەینەوە ئاگرەكە خۆش نەكات؟.
باسێكی زۆر گرنگ هەیە كە ئەویش دەوڵەت و حكومەتی هەرێمی كوردستانە، ئێمە لە چیەوە هاتووینەتە سەر چی، لە جەنگی چاڵدێرانەوە هەتا ئێستا حكومەتێكمان بەخۆمانەوە دیوە كە ئەویش كۆماری مەهاباد بووە كە ساڵێك كەمتر ژیاوە و ئینجا حكومەتی هەرێمی كوردستان هاتووە كە 29 ساڵە بەردەوامە باشە چۆن دەتەوێ بیكەی بە دوو ئیدارە؟ هەوڵی مام جەلال یەكەم شت بوو كە ئەو دوو ئیدارەیەی كردەوە بە یەك من خۆم دانیشتووم قسەیەكی زۆرم لەگەڵدا كردووە لە 1999 كە تكایەكی زۆرم لێكردووە كە كۆنگرەیەكی نەتەوەیی لە باشووری كوردستان بگرین. بەڵام ئایا دوای ئەو هەموو شەهیدە و دوای ئەوەی بە هەزاران بەرزانیە ئەنفالكران و هەزاران كوڕی كورد لە چادرەكانی ئێران دەژیان دیسان ببێتەوە بە دوو ئیدارە لەبەر ئەوەی دوو حزب رێكناكەون؟ ئێستا لە كوردستانی نوێدا دوو سێ وتارم بینیوە داوا دەكەن دوو ئیدارەیی دروست ببێتەوە. ئایا سیاسەتی یەكێتی نیشتمانی ئەوەیە؟ وشیار عەبدوڵڵا كە چەپكە گوڵی نەوشیروان مستەفا بوو شتێكی نووسیوە دەڵێت لەگەڵ عەرەبەكاندا قسەم كردووە وتویانە ئەگەر هەڵبدەن سلێمانی لە هەولێر بپچڕن ئێمە سلێمانیتان بۆ دەكەین بە بەهەشت. باشە ئێمە شارچێتی دەكەین؟ بۆ رزگاری شارێك هەوڵدەدەین یان بۆ رزگاری كوردستان؟ بەراستی ئەمە خیانەتی نەتەوەییە ئەگەر هەوڵبدەن جارێكی تر دوو ئیدارەیی دروست بكەن.
خەمی گەورەی من لە ئیدارەی هەرێمدا گەندەڵییە هەموومان باسیدەكەین لە سەركردەوە بۆ بنكردە بەڵام ئایا چ هەنگاوێك نراوە بۆ بنبڕكردنی گەندەڵی؟ كاك ئەحمەدی شێخ 150 ساڵ لەمەو پێش تەكێیەكی كردەوە لە مزگەوتی گەورەدا بۆ ئەوەی هەژارانی ئارەكە كۆبكاتەوە و نانیان بداتێ، من ئێستا خەریكی ئەو كتێبەم كە باس لە 21 كەسایەتی كورد دەكات، ئەی بۆ حزبەكان چاو لەوان ناكەن و رەگی گەندەڵی دەرناهێنن.تاڵا، و بڕۆ لە كوردستاندا هەر ئەندامێكی یەكێتی یان پارتی كە لەگەڵیان دادەنیشیت ئەو دەردەدڵی خۆی بۆ تۆ هەڵدەرێژێت كەچی هیچ كردارێك و هەنگاوێك نییە بۆ چاكسازییەكە. لە كۆنەوە باس لە گەندەڵی دەكرێت وەك چۆن كاك نەوشیروان وتی گەندەڵی وەك گانگرین وایە چاری نیە، تەنها بەوەی كە هەموومان پێكەوە چارەی بكەین.
خەمی گەورەی ئێمە دەستێوەردانی ئێرانە لەم زۆنە و دەستێوەردانی توركیایە لەولا و دەستێوەردانی هەر چوار دەوڵەتەكەیە لە باشووری كوردستان، ناتوانین بەبێ ئەو چوار دەوڵەتە بژین با داگیركەریش بن چونكە ئابوریمان نیە 29 ساڵە نە كارگەیەكت دروستكردووە نە جوتیارت بە زۆر ناردۆتەوە بۆ سەر زەویەكەی خۆی كە كورد ئەگەر كشتوكاڵی هەبوایە خۆی بەخێو دەكرد، كەموكوڕی زۆرە بەڵام بەداخەوە من هیوادارم ئەوەی لە دڵی مندایە لە دڵی هەموواندا بێت و بە هەمووشمان هەوڵبدەین. داخێكی گەورەش ئەوەیە كە بزووتنەوەی رۆشنبیری زۆر زۆر لاوازە لەچاو جاراندا و بزووتنەوەی خوێندنەوە و كتێب كڕین زۆر لاوازە، جاران سێ كتێبخانە هەبوو كتێب بەرنەئەكەوت چەند جارێك چاپدەكرایەوە، بەڵام ئێستا لەوانەیە 30 كتێبخانە هەبێت، سەیر ئەوەیە كە تۆ كۆڕێكی ئاوا دەگریت بە دیاری كتێب دەدەیت بە خەڵك نایخوێنێتەوە.

ساڵح بێچار:
من لە رێگەی نوسینەوە دكتۆرم ناسیووە، ئەو ئەعجابەش هەر لەخۆیەوە پەیدانابێت پیاوێكی راستگۆو خاكەڕا ئامانجدار ئەو ناونیشانەش پڕ بە پێستی خۆیەتی ئەو خەمە گەورەیە هی هەموانە هی ئەوانەیە كە رۆشتون‌و ماون‌و نەشت هاتون، بە بڕوای من ئەگەر وردتری بكەینەوە بگەڕێینەوە بۆ ساڵانی 47 لە دامەزراندی پارتییەوە، ئەوەی دەبینرێ ئەو سیراعە هەیە، لینین دەڵی ئەگەر هەر حزبێكی كۆمەنیستی لە پەنجا ساڵەیدا نەگاتە ئامانج خۆی هەڵبوەشێنێتەوە، ئەمە رەنگە بۆ حزبێكی نەتەوەیش وابێت ئێ پارتی وا نزیكە 75 ساڵی تەواو كردووە یەكێتیی وا نیو سەدەیە بۆیە دەبێت پێداچونەوەیەك هەبێت ئەو خەمە خەمی هەموو كوردێكە.

كاوە حاجی عەزێز:
ئەو خەمەی ئەو كە باسی دەكات دایم زیندووە هەر وەك خۆی دەمێنێتەوە، ئەوەتەی كوردە هەر بووە، وەرە سەیری ناكی بكە، عومرێكە بە میزانی ئەدەب فرۆشم، زۆرم وتوو كەس تێنەگەی ئێستە خەمۆشم، مەلای گەورەش دەڵێ: هەتا دەمرم لە بۆ كوردان دەناڵم عیلاجیان چۆن بكەم هاوار بەماڵم، بێكەسیش دەڵێ: كورد ئەبەد ناگاتە مەغسەد نۆكەری بێگانەیە،دوو دڵ‌و پیسن لەگەڵ یەك بۆیە وا بێلانەیە،ئەم خەمە لە بونیەتی كوردا هەیە تا ئەمرین هەر دەبێت، بەڕێزت دكتۆراكەت لە كشتوكاڵە بەڵام ئەم خەمە وای لێكردوی بەلای ئەمەوە رۆشتویت خۆزگە گوێت لێبگیرایە.

نەوزاد ساڵح:
بەداخەوە قەدەری كورد وایهێناوە كە ئەم جۆرە كۆڕانە بەڕێوە دەبەین وەك لە پرسەیەكدا دانیشتبێتین وایە روئیایەكی روون نییە 29 ساڵ زۆرە بۆ ئەم دەسەڵاتە بە بڕوای من دەبێت كۆبوونەوەی لوتكەی رۆشنبیرانی كورد ببەسترێت، لوتكەی سیاسی بێحزبەكان بكرێت،ئێستا نەوەیەك پێگەیووە نازانی كورد چی دەوێت.

فەرهاد عەونی:
سوپاس بۆ كوردستانی نوێ بۆ ئەو نەریتە جوانەی، سوپاس بۆ دكتۆرو خەمە گەورەكەی من دەمێكە دەیناسم هەمیشە پیاوێكی گەورەو نیشتمان پەروەر بووە، دەربارەی خەمە گەورەكان بەداخەوە نەبۆتە خەمی هەموو لایەك، چونكە ئەگەر هەر مرۆڤێك خەمی هەبێت‌و رێز لە ئازادی خۆی بگرێت نابێت بێدەنگ بیت بەرامبەر دیاردە سلبیاتەكانی ئەو وڵاتە ئینجا هەر حزبێك بێت، ئازادی ئەوەیە بە حزبەكەی خۆت بڵێی هەڵەی یان چاكی كرد لەگەڵی بیت ساڵانی حەفتاكان رۆژنامەنوسێكی عەرەب لیلی بەعلەبەگی گۆڤارێك هەبوو پێان دەوت الاسبوع العربی گۆشەیەكی هەبوو یەك لە گۆشەكانی تا ئەمڕۆ من لە بیرم ماوە وا پەنجا ساڵە بەناوی احلم بللمسیح واخجل، خەوم بە مەسیحەوە دەبینم، بەڵام شەرمەندەم بابەتەكەش باسی ئەو كاتە دەكات كە هیبیەكان و خەنافیسەكان پەیا بوون لە شەستەكان قژی خۆیان درێژ دەكردو جلی دڕاویان لەبەر دەكرد شەوانە لای كەنار ئاوەكانەوە دەخەوتن، ئەڵی زۆریان پێ موعجیب بووم منیش تێكەڵیان بووم‌و ماوەی مكانگێك جلی دڕاو ‌و قژی شێواو‌و لەگەڵیان دەخەوتم پاشی مانگێك بەخۆما هاتمەوە كە ئەوانە بە نیوان عەرز‌و عاسمان دوورن لە مەسیح، دەڵی لەبەر ئەوە ئێستا شەرم دەكەم كە مانگێكە لەگەڵ ئەواندا ژیاوم، باوەڕتان بێت كاك ئەشرەفی رەفیقم تەلەبەش بووین ئەو پارتی بوو من شوعی بووم تا ساڵی 1963 رۆژێك لە رۆژان نیقاشێكمان نەبووە، لێرە خەمە گەورەكە چییە، ماوەیەكە لە سەندیكا وەك سەربخۆ كارم كردووە، بەڵام بەداخەوە سواری تەكسی دەبیت خەڵك گلەیی لە حكومەت دەكات ئێستا ئەوە خەمی غازو هێلكە بۆتە دیاردە، بۆیە من دەڵێم تا ئێستا بیری نەتەوەیی لەناو كورد جێگیر نەبووە ئەگەر هەر میللەتێك نەتەوەیی لاجێگیر نەبێت پڕۆژەی نەتەوەیشی نییە، كارنامەی نەتەوەیشی نییە، میلەتێك چۆن دەبێتە میللەت، وەزیری خارجی ئیسرائیل بە سەراحەت لە تەلەفزیۆنەكان وتی من بۆ بەرژەوەندی ئیسرائیل سێكسم كردووە هەر چەند ئەوە كارێكی قێزەونە، بەڵام بۆ بەرژەوەندی وڵات ئاساییە، بەڵام بۆ تێكدانی ریزەكانی نەتەوەكەت هەر چی بكەیت هەڵەیەكی زۆر گەورەیە مەسەلەی دوو ئیدارەیی زۆرنی سەوزو زەرد، بۆیە ئێمە هەموان ناڕازین بەڵام جورئەتی ئەوە ناكەین رۆژی ئینتیخابات بڵێین نەخێر تۆ هەڵەیت شاعیرانی كورد زۆر باسی ئەوە دەكەن، من عەونی شاعیری باوكم شیعرێكی هەیە بەناوی ئەسلحەی جەنگی دەبەستم كە توشی رەخنە بوو لەسەر ئەوە ئەڵێ: ئەسڵەحەی جەنگی دەبەستم پاسی كوردستان دەكەم، قەتڵو عامی توركەكان‌و غارەتی ئیران دەكەم، ناكەسێك نیم بۆ مەتاڵیب من لە رووی لاڤەوە، مافی خۆمە بۆیە داوای دەوڵەتی ساسان دەكەم، كوردە گوێ بگرن لە بەندە عەونی زۆر بێچارەیە من گرینم نەكرد بۆ خۆم بەڵكو بۆ كوردان دەكەم، ئێمە هەمومان دەگرین لەگەڵ بێكەس گۆران قانع عەونی گریاوین، بەڵام ئایا گریانەكەی ئێمە بەرهەمەكەی چییە بەرهەمەكەی ئەوەیە تاكی كورد بیر لە بیری نەتەوایەتی ‌و بەرهەمی نەتەوایەتی ‌و كاردانەوەی نەتەوایەتیش بكات زۆر سوپاس.
لای خۆشیەوە د.سەید ئەحمە بەرزنجی، چەند سەرنجێكی خۆی لەبارەی رووداوەكانی كوردستان خستەڕوو، و هەروەك بەرواردیشی كرد لە نێوان رووداوەكانداو پێی وابوو، پێوەركان و كات و شوێن و جۆری رووداوەكان جیاوازن و دەبێت وەك خۆی مامەڵەیان لەگەڵ بكرێت و بنووسرێنەوە.

جەواد حەیدەری:
قسەیەكی كوردی هەیە دەڵێ پیاو گولەی تازەی پێوە بنێن خۆشترە تا كۆنە برینی بێتەوە ژان، كۆنە برین زۆر سەختە لە كەسێكەوە بۆ كەسێكی تر رەنگە زۆر كەس بێباك بن، كۆمەڵگای كوردی یەكێ لە خەسڵەتە خراپەكانی ئەو بێباكییە ئەو بێدەنگێی كە هەیە هەموو رازین بە دەنگی مەوجود، مامۆستا ئەو قەسەییەی وەزیری خاریجی پێشوی ئەمریكا دەهێنمەوە، دەڵی كورد خودا غەزەبی لێگرتووە لە بواری جیپۆلێتكییەوە، بۆ رزگاری بوون لەو خودا غەزەب بوونەی كورد توشی بووە كورد پێویستی بە ستراتیژێكی مەنتقی رزگار كەرە، بەداخەوە لە مرۆڤی بندەست چاوەڕوانی ئەوە ناكرێت كە خۆی رزگار بكات، كێشەی كۆمەڵگای ئێمە ئێستا كێشەی شوناسە ئێمە بەتاڵ بووینەتەوە لە هەموو بەها مرۆیەكان با راستگۆبین ئیتر بەسە موجامەلە بادەست بخەینە سەر برینەكان، كێشەیەكی تر هەیە بۆ قسەكان دووبارە ئەكەینەوە، ئەو خەمەی جەنابت باسی دەكەیت من لەسەری ئاوارە بووم، كەس گوێت لێناگرن، رەنگە گوێـت بگرن، بەڵام گوێت لێناگرن، شتێكی تر باسی زمانی كوردیتان كرد، بەداخەوە كێشەی زمانی كوردی زانكۆیە من رێزم بۆیان هەیە،كۆمەڵگای مەلزەمە ئەوەی لێدەبێتەوە كە ئەمڕۆ دەبینرێت، بەراستی بەشێك لە كێشەی سیاسیەكان رۆشنبیرەكانە بەشێك لە كێشەی حزبی كوردی هەر رۆشنبیرەكانە زۆر سوپاس.

حەمە سەعید جاف:
ئەو خەمەی تۆ باستكرد خەمی هەموو كوردە، داخەكەم بە گوێرەی ئەو تاقیكردنەوەی من هەمە من ماوەیەك لە لیژنەی ئاشتەوایی بووم چووینە لای زۆربەی حزبەكان كە قسەمان لەگەڵ دەكردن ئەوانیش وەك ئێمە قسەیان دەكرد هەموو دەیان وت یەكڕیز بین ئەی باشە كێ ئەمە رێك بخات، لەبەر ئەم مەسەلەیە كە خەمی هەموانە نەبۆتە خەمی زۆرێك لەو سەركردانەی كە ئێستا وڵات بەرێوە دەبەن،پێویستە ئەم جۆرە كۆڕانە كە ساز دەكرێت بۆ خەمی كورد پیویستە سەركردەكان بێن دانیشن گوێمان لێبگرن وەك كاك جەواد وتی گوێمان دەگرن بەس گوێمان لێناگرن زۆر سوپاس.

مامۆستا سەربەست:
ئەوەی من لە كۆڕەدا دەیبینم وەك ئاگاداربم كۆمەڵێك خەڵكە لە ئاستێكی دیاریكراودا من لە ساڵی 70 كانەوە ئەوەی كە من بینیومە دیقەتم داوە خەڵكێكی كەم ئامادە دەبێت، ئەمە خەمی ئێمەیە خەمی زۆرینەی خەڵك نییە، خەمی مامۆستایەك ئۆفەكەیەتی، كاسپكارێك ساغ بوونەوەی شتەكانیەتی، خەمی ئەو كەسەی شت لەسەر جادە دەفرۆشێ كابرای شارەوانییە، ئەگەر خەمە بچوكەكان چارەسەر نەكرێت خەمە گەورەكان چارەسەر ناكرێت، ئێمە لە دوای راپەڕینەوە هیجرەیەكی گەورەمان دروست كردووە لە لادێوە بۆ شارەكان، ئەم خەڵكە وایلێهاتووە ئاڕاستەی خۆی نازانی باوەڕ ناكەم سەركردەكان بیر لە خەمی ئەو خەڵكە ناكاتەوە.

ستران عەبدوڵڵا:
زۆر سوپاس من بەشێك لەو نوسینانەی دكتۆرم خوێندۆتەوە، خۆی كێشە نییە تایتڵەكان چییە، عرب دەڵێ شیتان یمكن فی تفاسیڵ، بەشێك لە كێشەكانی مرۆڤ‌و كوردایەتی داینەمەزراندووە لە رووی فكرییەوە، خۆی ئینسان پیویست ناكات تەجروبەكان ببینێ تا كەم‌و كوڕیەكان دەست نیشان بكات، ئینسانی كورد لە رووی فكرییەوە دامەزری وەڵامی ئەو پرسیارانە هەمووی هەیە، مومكین نییە لەسەر كوردایەتیك قسە بكەیت ئەگەر موراعاتی ناوخۆی كوردەواری نەكات، مومكین نییە تۆ داوای كوردەوارییەكی خاڵس بكەیت، كێشە هەبێت لە كوردستانا كە پەیوەندی بە ژیان‌و گوزەرانی خەڵكەوە هەبێت، ئەم شتانە پێشینان جوابیان داوەتەوە تۆ موستەحیلە بتوانی كوردستان بە موحەدی بهێڵیتەوە بەڵام حومكڕانی مەركەزی پتەو بكەیت بەڵام بەو تەریقەیە مەركەزی بكەیت كە نەفەس بۆ ئازادی ناوچە جیاجیاكانی كوردستان بهێڵیتەوە كە قسەیان هەبێت لەسەر كوردستان، مومكین نییە تۆ قسە لەسەر سەرخستنی تەجروبەی كوردستان بكەیت بەڵام چاو لە گەڕەك‌و ناوچەیەكی دیاریكراودا بێت، 28 ساڵی رابردووی تەجروبەی كوردستان ئەم كێشەی سەلماند، كە تۆ خۆت ئەتەوێ گرێبدەی بە دیموكراسی عیراقی بە بێ ئەوەی رەچاوی تایبەتی كوردستان بكەیت مەعلومە چارەنوست چی لێدێت، خۆت رەبت كەیت بە كوردستان بە بێ رەچاوكردنی ئیقلیمی ‌و بە بێ رەچاوكردنی پێویستی كۆمەڵگەی كوردەواری مەعلومە بۆ كوێ دەڕۆی، گاڵتەت بە مەتڵەبی خەڵك بێت لە ژیان‌و گوزەرانا مەعلومە كوردایەتیەكەت شتێكە لە عاسمان كەس نازانی لە كوێیە لەسەر ئەرز كەس نایدۆزێتەوە، بەڵام ئەگەر تۆ هەموو مەتڵەبەكان پەیوەندی بە ژیانی رۆژانەی خەڵكەوە بێت مەعلومە بۆ كوێ دەڕۆی، ئەمە تەجروبەی 28 ساڵی حوكمڕانی نییە بەچاوی خۆمان بینیمان، خەڵك هاتە سەر شەقام داوای دیموكراسی داوای مافی كرد، چونكە غیتائێكی كوردستانی بۆ ئەو مەتڵەبە نەبوو وازحە كوردستان ئەو تەجروبە دیموكراسیەش سەركەوتوو نەبوو، لەبەر ئەوە مەتڵەبی كوردستانێتی لە دەوڵەتی كوردی‌و ریفڕاندۆمەوە خیتائێكی كۆمەڵایەتی نەبوو نەتیجەكەی وازح بوو، تۆ نابێت پێداویستیەكانی پێنجوێن رەچاو نەكەیت كوردستان بكەیت بە دەوڵەتێكی سەربەخۆ، پاش چی دەڵێی ئەم شتەمان خەڵەت كرد تۆ ناتوانی داوای كوردستانێكی سەربەخۆ بكەیت هەولێر بكەیت بە پایتەخت‌و بەڵام رەچاوی بەرژەوەندیەكانی سلێمانی نەكەیت، یان رەچاوی بەرژەوەندیەكانی كەركوك شارباژێڕ دهۆك نەكەی، تۆ ناتوانی مەتڵەبی كوردستانی گەورە داوا بكەیت بڵێی دیار بەكر پایتەختی بێت بەڵام تۆ ناتەوی حاجەی سلێمانی‌و دیاری بكەیت لە ئیشكردنتا مەعلومە بەرەو كوێ دەڕۆی، تۆ ناتوانی لایەنی كوردستانی ئیشكردن رەچاو نەكەیت عەفرین لەبەر چاو نەبێت، بەڵام لە هەمان كاتدا پێداویستیەكانی پەیوەندیت لەگەڵ بەغدا رەچاو نەكەیت، نەتیجەكە وازحە بەرەو كوێ دەڕۆی، ئەمە ئەو دوو شتەیەكە كە دوو دامەزراوەی گرنگ هەوڵی دا ئیشی لەسەر بكات جەلالی‌و مەلایی،زۆرم پێخۆشە خەڵك مەلایی بێت موئەسەسەیەكی فكری‌و سیاسیە زۆریشم پیخۆشە خەڵك جەلالی بێت حزدەكەم هەموو كورد جەلالی بێت وە تەسەوریشم وایە جەلالیش نوێ بوونەوەی دەوێ، من حەزدەكەم مەدرەسەی تریش لە كوردستان هەبێت، سەیری ئەوروپا بكەین لە هەموو دونیایە دەیان مەدارسی فكری سیاسی هەیە، ئەم خیلافاتانەی لە كوردستانا هەیە لەناو نەتەوەكانی تریش هەیە لەناو تورك‌و عەرەب هەیە، من ناخوازم مەتڵەبی كوردایەتی فەشەل بێنی ئەگەر رەچاوی كوردستان نەكرێت ئەو جوابانە هەمووی لە كتێبدا هەیە، كاكە موستەحیلە تۆ كەركوك بخەیتەوە سەر كوردستان بە بێ رەچاوكردنی بەرژەوەندیەكان‌و پەیوەندییە تایبەتیەكانی سلێمانی، موستەحیلە تۆ بتوانی سلێمانی سەر بخەیت بە بێ رەچاوكردنی كەركوك، ئەمە ئەسڵی مەسەلەكەیە، موستەحیلیشە لەوێنە گەورەكەدا مەتڵبەكانی كۆی كوردستان رەچاو بكەیت بە بێ رەچاوكردنی تایبەت مەندیەكانی كوردستانی عێراق، كوردستانی بەشێك لە بەشەكانی كوردستان تایبەت مەندی خۆی هەیە كوردستانی دایك ئەوەیە كە لەباكوور هەیە، بەڵام كوردستانی باكووریش ئەبێت لەوە تێبگات لێرە تەجروبەیەك هەیە سەری بخەین بە هەموومانەوە نابێت بیفرۆشین بڵێین با ئەم كوردستانە بڕوات كوردستانی گەورە پێكەوە نەجاتی بێت، ئێمە خۆمان لە گێلی ئەدەین رەچاوی ئەو تایبەت مەندانە ناكەین لە تەعامولكردندا، وابزان ئەو قسانەش زۆربەی حزبەكان دەگرێتەوە، رۆژێك لە رۆژان هەندێك حزب هەبوو دەیان وت كوردستان پێویستی بە كەمانچە نییە بۆ ئەوەی شۆڕش بكات شۆڕش بە بێ مۆسیقاش دەكرێت ، وتیان كوردستان بە بێ چەكیش ئەكرێ‌و ئێمە ئەبینە ئۆپۆزسیۆنێكی بە بێ چەك، لەكوردستان بە بێ چەك ناتوانی ئۆپۆزسیۆنێكی بە بێ چەك بیت، بۆیە هێزی پێشمەرگەی كوردستان دەبێت تاسەر بڕوات‌و بمێنێت، هێزی پێشمەرگەی كوردستان بە رەچاوكردنی هەموو تایبەتمەندیەكانی كوردستان نەك بێی بەناوی یەكگرتویی هێزی پێشمەرگەوە بەشی سلێمانی هەولێرو دهۆك رەچاونەكەی لەتەعامولكردنا بۆیە دەبێت موراجەعەی شیعارەتەكانی خۆمان بكەینەوە، كاك فەرهاد‌و دكتۆر محەمەد سابیر تێكۆشەرە دێرینەكان دەزان قەت حەرەكەی كوردی نەیوتووە لەگەڵ وەحدەی عەرەبیدا نین، بەڵام وتویان لەگەڵ وەحدەی عەرەبین بە رەچاوكردنی هەندێك شت، نمونە حزبی شوعی دەیوت ئێمە لەگەڵ ئیتیحادی فیدڕاڵین لە وڵاتە عەرەبیەكانا، وەڵامی حزبی شوعییە بۆ عروبە، مام جەلال لە كتێبی اتاسی والقچیە الكردیە دەڵێ ئێمە لە 1963 كە مفەوەزاتمان لەگەڵ بەعس كرد وتمان ئەگەر وەحدەی عەرەبی دروست ئەبێ لە نیوان برا عەرەبەكان لە نیوان میسرو سوریا عیراق ئەگەر بەشێوەی هەرێم ئەیكەن ئێمە حەزدەكەین كوردستان هەرێمی چوارەم بێت ئەگەر بەشێوەی یەكگرتووی ئەیكەن ئێمە حزدەكەین كوردستان ببێت بە ئۆتۆنۆمی هەر دوو بەشەكەی كوردستانی سوریاو عیراق، ئەگەر بەشێوەی تر دەیكەن ئێمەش حەزدەكەین بەشی كوردستان پارێزراوبێت، ئەمە تەرحە نەیانكرد ئێستا كەس ناتوانی بڵی سەرنەكەوتنی عروبە خەتای حەرەكەی كوردییە، ئەبێ هەر حزبێكی سیاسی جەلالی بێت یان مەلایی دەبێت وەڵام دەرەوەی پێداویستیەكانی خەڵكی كوردستان بێت، كوردستان پیرەمەگرونێكە هەموومان لە گۆشە نیگایەكەوە سەیری دەكەین گرنگ ئەوەیە كوردستان یەك بگرێتەوە، هەمومان كوردستانین بەڵام هەموومان لە گۆشە نیگایەكەوە سەیری بكەین دەبێت رەچاوی بەرژەوەندیەكانی یەكتری بكەین ناكرێت برادەرێكی بۆكانی بیەوێت بەناوی بەرژەوەندی كوردستانەوە بیەوێت پەیوەندی لەگەڵ حكومەتی عیراقی بپچڕێنم، ناشكرێ بەناوی پەیوەندی عیراقییەوە بەحزبە شوعیەكانەوە رەچاوی كوردی ئیران‌و بەشەكانی تری كوردستان نەكەم، دۆزینەوەی ئەم سیلە باشە شانازییە مام جەلال دەیتوانی بیكات دوای ئەم وەزعە سیاسییە ئەوەی لەناو یەكێتیا بیكات ئەوە دوای ئەكەوین حزبەكانی دیكەش هەر یەكەو مام جەلالی خۆیان هەبێت، حەزدەكەم مەلایەكانیش بەو تەریقەیە ئیش بكەن كە بارزانی دەیكرد، پێمان بڵێن ئەوە رێگاكەیە ئۆچ ئالانیەكانیش با بەتەریقەی ئۆچ ئالانیەكان بیكەن ئەمە رێگە چارەسەرەكەیە ئەگینا بەو تەریقەیە نەبێـت كەس ناتوانی شتی خۆی بسەپێنی، یەكگرتووی كورد زەرورە لە چوار چێوەی دیموكراسیا لە رەچاوكردنی مەتڵەبی بەشە جیاجیاكانی كوردستانا ئەگەر وانەبێت بەخوا خەمە گەورەكانی نیشتمان هەر وەك خۆی دەمێنێتەوە.

د.حوسێن محەمەد:
پێم خۆش بوو بەكراوەیی برادەران دیدو بۆچونیان وت لەسەر قسەكان، كاك كاوە وتی هیچی نییە لەسەر كشتوكاڵ گۆڤارێكم هەبوو 28 ژمارەم لێدەركرد، سوپاس بۆ كاك نەوزاد ئەو كۆنگرانە راستە پێویستە بكرێت مامۆستایانی زانكۆ‌و بێلایەن‌و كەسایەتی بەشداربن، كاك فەرهاد هاوڕێیەكی كۆنمە پار كتێبەكەم بۆ بردە ماڵەوە دوای تەلەفونی بۆ كردم وتی خەمە گەورەكەی تۆ هی هەمومانە وتم سوپاس تێگەیشتم، دوو ئیدارەیی زۆر باسكراوە تەنها ناوی وشیارم هێناوە با وەڵامم بداتەوە باشە دوو ئەڵمانیا هەبوو یەكیان گرت یەمەن ڤێتنام، ئەی باشە بۆ ئێمە یەك گرتوو نەبین من جارێك پرسیارم لە مام جەلال كرد وتم فیدراڵی گرنتی هەیە بۆ مانەوە وتی نەخێر ئۆتۆنۆمی فەلەستینی تێك نادرێتەوە چونكە نەتەوە یەكگرتوەكان تەسدیقی كردووە، جەمال نەبەز لە وتارێكدا دەڵێ ئێستا ریفڕاندۆمێك بكەن، شتەكان لەبار برا، ئەوەتا نێچیرڤان بارزانی چاوپێكەوتنێكی كردووە دەڵێ هەڵەبووین سەربەخۆیی بۆ كورد ناێتە دی، با جواب بداتەوە، كاك جەواد باسی ناسنامەی كرد زۆر تەواوە، كاك حمەسەعید زۆر سوپاس بۆ قسەكانت بۆ كاك ستران ئێمە بمانەوێت نەمانەوێت ئەو ناكۆكییە لەناو گەلانی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هەیە هەمووی بگرە ئەوانەی ئەفریقاش بگرە هۆكار زۆرن دواكەوتووی لاوازی ئابووری ئاینە، ئەگەر تورك‌و فارس سودیان لە ئاین بینیبێ ئەوا كورد سودی لێنەبینیووە، باسی هێزی پێشمەرگەت كرد منیش لەگەڵتام بەڵام بكرێت بەهێزێكی یەكگرتوو سەر بەوەزارەتی پێشمەرگە بێت، یوغوسلافیا شۆڕشێكیان كرد كەسیان نەبوو راویان نان بۆ شاخەكان تیتۆ وتی چیبكەین هەموو هاواریان كرد تیتۆ یەعنی تۆ سەركردەمان بە، ئێمە سەركردەمان نەماوە ئەوە بارزانی و مام جەلال بوو نەما.

د. محەمەد سابیر:
ئەو خەمانەی دكتۆر حوسێن باسی كردووە خەمی هەمومانە بەڵام خەمەكان جیاوازن ئەوەی لێرە دانیشتووە هەموان خەمان هەیە بەڵام چۆن دێتە دی، شتی ئەساسی بەلای منەوە میللەتی كورد تا ئێستا نەتەوەیی نین، هەتا ئەوەش نەبین بەو شێوەیە نەبین هەر وادەبین لیرە حزب هەیە هەر یەكەی لای خۆیەوە خۆی بەڕاست دەزانی كێشەكان زۆرن، ئەگەر باسی دوو بەرەكی بكەین هەر یەكەو خۆی بەراست دەزانی، مەسەلەی پێشمەرگە من شارەزایمم لە چین هەیە چین نەبوو بەوەی یەك هێزی یەكگرتوی هەبێ تا شۆڕشی ئۆكتۆبەر بوو تا كۆماری چیك دامەزرا، ئەگینا پێش ئەوە شەڕ لە نیوان حزبی شوعی ‌و كۆنهاگن بوو بە سەدان ساڵ چین پارچە پارچە بوو سیستەم یەكی پێگراتن بۆیە ئێمە ئەو لایەنەی كە هەیە بە قەناعەتی من هەتا دەوڵەت دروست نەبێت كورد جەیشێكی رزگاری نابێت.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*