سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » نامانەوێ‌ ببینە بەشێك لە ململانێی هێزە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەكان

فۆزا یوسف:

نامانەوێ‌ ببینە بەشێك لە ململانێی هێزە ئیقلیمی و نێودەوڵەتییەكان

سازدانی: سەرتیپ جەوهەر

لەبەردەوامیی زنجیرە باسی رۆژئاوای كوردستان، گفتوگۆیەكی كراوەمان لەگەڵ فۆزا یوسف ئەندامی دەستەی جێبەجێكردنی تەڤگەری كۆمەڵگەی دیموكرات (تەڤدەم) كردووە و لەوبارەیەشەوە وەڵامی چەند پرسیارێکی داینەوە.

لەسەرەتاوە فۆزا دەڵێت بەردەوام پەیوەندیمان لەگەڵ رژێمدا هەبووە و گفتوگۆمان كردووە، بەڵام رژێم واقیعی نوێی سوریای قبووڵ نییە و چارەسەرییەكان رەتدەكاتەوە، هەروەها وتی: ئێمە نامانەوێت ببینە بەشێك لە ململانێی نێوان روسیاو ئەمریكاو ناوچەكە و دانیش دەنێت بەوەی کە هەر لەسەرەتاوە یەكێتیی نیشتمانیی کوردستان هاوكاریی كردوون و باسیش لە پەیوەندییەکانیان لەگەڵ پارتی دیموکراتی کوردستاندا دەکات.

*رۆژئاوا بەرەو كوێ؟

-لەماوەی هەشت ساڵی رابردوو بەگرتنەبەری بەرنامەی هێڵی سێیەم یان ئاراستەی سێیەم لە ناوچەكانی خۆمان، ئەزموونێكی نوێمان پێشكەشكرد، چ لەسەر ئاستی سوریا یان بەراورد بە كوردستان بەگشتیی. دەتوانین بڵێین ئەزموونەكەمان جیاوازیشە لەگەڵ هەرێمی كوردستان، هەروەك دەتوانین بڵێین سەركەوتوو بووە و كاریگەریی زۆرمان هەبووە لەسەر سوریای عەرەبیش.

خۆتان دەزانن ململانێ لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست و ناوچەكە هەیە، بێگومان كاریگەریی لەسەر هەرێمەكەی ئێمەش هەبووە.

دەمەوێ‌ بڵێم پڕۆژەی رێڤەبەری خۆسەر نموونەی دیموكراسییە. رەنگە ئەوە مایەی ترس بێت بۆ هەندێک لایەن، لەوانەیە ئێمە گرفتی مافی گەلی كورد و پێكهاتەكانی دیكەمان چارەكردبێت، بۆیە رەنگە لێمان بترسن و ئەزموونەكە جێی ترس بێت بۆ هەندێک لایەن و وڵات، چونكە دۆزی كورد بە تەنها لە سوریا نییە، بەڵكو لە ناوچەكە و هەرێمەكە هەیە، بۆیە هەندێک وڵات لە ناوچەكە هەست بە ترس دەكەن. هەروەك سیستمی حوكمڕانی لێرە دیموكراتییە و ئەو ئەزموونە نموونەیەكی نوێیە بەراورد بە رژێم و سیستمەكانی ناوچەكە كە دیكتاتۆرین، لەهەمان كاتدا رێڤەبەریی خۆسەر، وەڵام و چارەسەرێكی گونجاوی بارودۆخی ئێستایە.

*رژێمی سوریا تێگەیشتنی هەیە بۆ واقعی ئێستای رۆژئاوای كوردستان؟ یان پێیدەكرێت ئەو واقعە قەبوڵ بكات؟

-بەداخەوە نەك تەنها ئەو بارۆدخەی باكووری خۆرهەڵاتی سوریای قبووڵ نەبووە كە پێكهاتەی كورد و عەرەب و سریان و هەموو رەنگەكان بە تایبەتمەندیی خۆیانەوە بەیەكەوە دەژین، بەڵكو لەماوەی هەشت ساڵی رابردوو ئەو گۆڕانەشی روویداوە لەلایەن رژێمی سوریاوە قبووڵ نەكراوە، واتە پێیان ناكرێت لەو واقعە تێبگەن، لەوانەیە ئەوە گرێیە گەورەكە بێت كە بەدەستییەوە گیرۆدەبوون، چونكە لەماوەی ئەو 8 ساڵەدا سوریا بەگۆڕانی گرنگ و گەورەدا تێپەڕیووە، چ لەباری سیاسی چ ئابووریی چ سەربازیی و تەنانەت كەلتوریی. تەنانەت ئۆپۆزسیۆنی سوریا كە لەدەرەوە دەژین و هیچیان بەدەستەوە نییە، ئەوانیش ئەو واقیعە قبووڵ ناكەن و پێیانناكرێت هەرسی بكەن، هەروەك رژێمی سوریاش بیردەكەنەوە.

*پڕۆژەی كورد بۆ ئەو بارودۆخە نوێیە چییە؟ یان هەر لەڕاستیدا كورد پڕۆژەی هەیە؟

-بەڵێ بێگومان كورد پڕۆژەی هەیە، ئەو رێڤەبەرییەی هەیە شێوازێكە بۆ خۆبەڕێوبەریی و بووە سەرەتای گۆڕانەكان لە سوریا و ناوچەكە، ئەوە شێوەیەك بوو لە سوریا كورد گرتییەبەر.

بێگومان ئەو ئەزموونە سەرەتا تەنها لەناوچە كوردنشینەكان بوو، دواتر كە ناوچەكانی دیكەی باشوور و شارەكانی دیكە لەدەست داعش و تیرۆرستان رزگاركرا، لەوێش ئەزموونەكە خرایە بواری جێبەجێكردنەوە و رێڤەبەریی خۆسەر دامەزرێنرا و پاشان بووە رێڤەبەریی باكوور و خۆرهەڵاتی سوریا و سنوورێكی جوگرافیی بەرفراوانی لەخۆگرت.

ئەو رێڤەبەرییە لەلایەن رژێمی سوریاوە رەتكراوەتەوە و قبووڵ نەكراوە، ئەو رێڤەبەرییە وەك نەخشە رێگە چەند جارێك پێشكەشی رژێم لە دیمەشق كراوە، لەهەموو چاوپێكەوتن و دیدارەكاندا جەخت كراوەتەوە و ئامادەبووین گفتوگۆ لەسەر هەر جۆر و شێوە خۆبەڕێوبەرییەك بكەین، بەڵام ئەوان رەتیان كردۆتەوە.

ئەوەی هەیە دوای رێڤەبەری خۆسەری فیدرالیی باكووری سوریا ناوەكەی گۆڕدرا بۆ باكووری خۆرهەڵاتی سوریا، لە هەموو ئەو قۆناغانەدا لەگەڵ رژێم گفتوگۆمان كردووە، واتە لەهەر گۆڕانێك لەگەڵ رژێمی سوریادا گفتوگۆمان كردووە و دەزانن، لەكاتێكدا هێشتا رژێمی سوریا لەچەند ناوچەیەكی دیاریكراو لە قامیشلۆو ناوچەی دیكە هەن و هیشتا ماون.

لەبیریشمان نەچێت لە ناوچەكان دەسەڵاتیی دووانەیی هەبووە، هەروەك چۆن جۆرێك لە ئاگاداریی و هاوئاهەنگی لەنێوان رێڤەبەری خۆسەر و فەرمانگەكانی رژێم یان دەوڵەت هەبووە لەبارەی هەندێک پرسی دیاركراوەوە. لەماوەی 2016 و 2017 بەنێوان گیریی روسەكان گفتوگۆمان هەبووە، بەڵام لەلایەن رژێمەوە چارەسەرییەكان رەتكراونەتەوە.

لە2019 دیسان گفتوگۆ هەبووە و گفتوگۆی هەموو شێوە حوكمڕانییەكمان لەگەڵیاندا كردووە، هەرلە لامەركەزییەوە بگرە تا فیدرالیی و یان رێڤەبەریی خۆسەر.

*هەندێك دەڵێن نە كوردو نە رژێمی سوریا پڕۆژەیەكی روونیان نییە بۆ داهاتووی سوریا و ناوچەكە؟

-كورد هەر لەسەرەتاوە پڕۆژەی هەبووە ئەویش پڕۆژەی رێڤەبەریی خۆسەر بووە، ئێمە پێمانوابووە چ وەك خەڵكی ئەم ناوچەیە یان گەلی سوریا، پێویستە خۆیان خۆیان بەڕێوەببەن، ئەمەش لە چواچێوەی رژێمێكی دیموكراتدا بێت و هەموو مافێكی روونی هەبێت کە لەگەڵ ناوەنددا هاوئاهەنگ بێت.

لەماوەی ئەو 8 ساڵەی رابردوودا گفتوگۆمان بەردەوام بووە، بەڵام بنەمای گفتوگۆكانمان هەمیشە ئەوەبووە كە رێڤەبەریی خۆسەری هەبێت و پێشنیازێكی دیكەمان نەكردووە، چونكە لە سوریا پێكهاتە و نەتەوە و رەنگی جیاواز هەیە، بۆیە پێویستە رەچاوی ئەو تایبەتمەندییە بكرێت.

ئێمە ئەوەمان خستۆتەڕوو، بەڵام رژێمی دیمەشق هەمیشە خۆیان بەدوورگرتووە یان دوورەپەرێز بوون، ئەوان پێداگرییان كردووە لەسەرە قانونی 107ی سوریا كە لە 2012 دەرچووە و باسی ئیدارەی خۆجێیی دەكات، ئەو قانونەش تائێستا جێبەجێ نەبووە، بەڵكو تەنها قانونێكە و دەركراوە و تەنانەت لەژێر دەسەڵاتی رژێمیشدا جێبەجێ نەكراوە.

دەتوانم بڵێم ئەو قانونە بۆخۆیشی گرفتی هەیە، بەتایبەتی ئەوەی دەركراوە قانونە و بڕگەیەك یان ماددەیەكی دەستوری نییە، هەروەك لە ناوەڕۆكیشدا شتێكی ئەوتۆی تێدانییە کە چارەسەری قۆناغەكە بێت بەتایبەتی بۆ ئێمەمانان كە گرفتی ناسنامەمان هەیە. بەكورتی پێویستە رەشنووسێكی دیكە یان شێوەیەكی دیكەی پێكەوەژیان دابڕێژرێت کە بتوانێت وەڵامدەرەوەی قۆناغەكە و چارەسەریی سەردەمەكە بێت.

*باشە چیتان كردووە بۆئەوەی كورد ببێتە بەشێك لە چارەسەر بەتایبەتی لە دانیشتنەكانی جنێڤ و بۆچی بەشداریتان پێناكرێت لە دانیشتنەكانی جنێڤدا؟

•مەسەلەی چوونە جنێڤ یان بەشداریكردن لە دەستەی گفتوگۆ یان نووسینەوەی دەستوور ئەوە پەیوەندیی بە كۆمەڵێك هۆكارەوە هەیە، لەوانە یەكەم: پەیوەندیی بە هەڵوێستی توركیاوە هەیە، كە دەڵێت: نابێت نوێنەرایەتی كورد هەبێت. دووەم: لایەنەكانی دیكە ئامادەنین بۆ چارەسەر مەبەستم وڵاتانی پەیوەندیدار و رژێم و ئۆپۆزسیۆنە.

*توركیا دەیەوێت ئەو گروپانە كە خۆی هەڵیان دەبژێرێت نوێنەرایەتیی كورد بكەن لەجنێڤ؟

-ئەوانەی بەناوی كوردەوە بەشداریی لە گفتوگۆ دەكەن یان هێز یان ئیرادەی سیاسییان نییە، بەڵام سەرباری بوونی رێڤەبەریی خۆسەر و جوگرافیایەكی بەرفراوان لەژێر كۆنترۆڵی رێڤەبەریی خۆسەردا كە سێ‌ پارێزگای حەسەكە و تەبقە و دێرەلزورە كەچی ئەوان لە دەرەوەی گفتوگۆكاندان!

پێموایە ڤیتۆ و رێگریی توركیا هۆكاری سەرەكییە و وڵاتانی دیكەش هێشتا ئامادەنین بۆ چارەسەری گرفتەكانی سوریا، بۆیە ئەو پرسە نەبۆتە پرسێكی جددی بۆ چارەسەر.

دەبێ‌ بزانین ئامادەبوون یان نەبوونی نوێنەرایەتی نزیكەی لە 30% خەڵكی سوریا لە گفتوگۆكاندا ئەوە ئۆتۆماتیك مانای ئەوەیە ئەگەر هەرشتێك بخرێتەڕوو ئەوا ئارامیی بەدی ناهێنێت و پێموایە لەوەدا هەڵوێستی سیاسیی نێودەوڵەتی خزمەتی ئەو ڤیتۆیەی توركیا دەكات.

*پێتانوایە چارەسەری دۆخی سوریا لە چاوەڕوانی رێككەوتنی ئەمریكا و روسیادایە؟

-رۆڵی روسیاو ئەمریكا زۆر گرنگە، روسیا هەژموونێکی زۆرو گەورەی سیاسی و ئابووریی و سەربازیی لەناو سوریادا هەیە، هەروەك ئەمریكا رۆڵێكی گرنگی لە سوریا و ناوچەكەدا بەگشتیی هەیە، هەروەك رۆڵی گرنگیان هەیە لە دانیشتنەكانی جنێڤ، بۆیە ناكرێت رۆڵی ئەو دوو وڵاتە نادیدە بگیرێت.

*ئەمریكاو روسیا هیچ پڕۆژەیەكیان بۆ چارەسەری لە سوریا هەیە؟

-هەمیشە پێداگریی لەسەر گفتوگۆكانی جنێڤ و بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایش ژمارە 2254 دەكەنەوە. گفتوگۆی زۆر شێوازی حوكمڕانی دەكرێت، بەڵام هێشتا پڕۆژەیەكی ئەوتۆ نەبووە بۆ داهاتووی سوریا کە واقیعی و باش بێت و بتوانرێت رێككەوتنی گشتیی لەسەربكرێت.

*رۆژئاوای كوردستان چۆن مامەڵە لەگەڵ بوونی ئەو هەموو هێزە دەکار کە لە رۆژئاوای كوردستاندا هەن، بەتایبەتی کە جاربەجار بەریەككەوتنیش روودەدات؟

-سیاسەتی روونی رۆژئاوای كوردستان خۆ بەدوورگرتنە لە ململانێكان. خۆت دەزانی ململانێیەكی زۆری نێودەوڵەتی و ئیقلیمیی لەسەر خاكی سوریا هەیە، ئێمە خۆمان بەدووردەگرین. ئێمە وەك خەڵكی ئەم ناوچەیە بەتایبەتی كورد، سیاسەتی بنەڕەتیمان خۆ بەدوورگرتنە لەو ململانێ نێودەوڵەتییە.

بێگومان ئێمە دۆزو پرسی تایبەت بەخۆمان هەیە و چارەنووسسازە و ناشمانەوێت ئەوەی هەمانە بیكەین بە قوربانی ئەو ململانێیانە.

*ئەو هێزانە بەناوی پاراستنی خەڵكی سوریاوە هاتوون، كەچی لەسەر ئەم خاكەدا ململانێیەكی تووندیان هەیە و بوونەتە هۆكاری نانەوەی پشێویی؟

-بوونی ئەو هێزانە بۆ پاراستنی خەڵك نییە، ئێمە دەزانین بۆچی لێرەن، ئەو هێزانە بۆ پاراستنی هەژموون و بەرژەوەندییەكانیان لەم ناوچەیەن. بێگومان خاڵی هاوبەش لەنێوان ئەو هێزانە و خەڵكدا هەیە، بۆنموونە لەشەڕی داعشدا هەمووان كۆك بووین لەسەر لەناوبردنی ئەو گروپە تیرۆریست و یترۆرخوازانە، بێگومان هاوئاهەنگی و هاوكاریی هەبووە بۆ لەناوبردنی ئەو هێزە تیرۆریستانە و بەكورتی هۆكاری بوونی ئەو هێزانە بەرژەوەندیی و هەژموونیانە لەسوریا، هەمووشمان ئەو راستییە دەزانین.

*دوای بڕیاری پاشەكشێی ئەمریكا لە رۆژئاوای كوردستان كە بووە هۆی دروستكردنی پشێوی، لەمەودوا ئێوە چۆن مامەڵەیان لەگەڵدا دەكەن؟

-ئێمە بەروونی ئیدانەی ئەو هەڵوێستەی ئەمریكامان كردووە، رەخنەمان گرتووە لەگەڵ لێپرسراوانی ئەمریكا چ لە سوریا یان لێپرسراوانی باڵا ئەو باسەمان كردووە. رەخنەمان گرتووە چ وەك خەڵك یان رێڤەبەری خۆسەر، هەمان رەخنە و ئیدانەمان كردووە و وتومانە ئەمریكا رۆڵی گرنگی لە ناوچەكە هەبووە، بۆیە نەدەبوو ئەوە بكات، بەڵام بیرمان نەچێت هەر وڵاتە و بەدوای بەرژەوەندیی خۆیەوەیەتی لە ناوچەكەو دەیانەوێت بیپارێزن. وتیشی: ئێمە هەوڵدەدەین زیانەكانی ئەو دۆخەی هاتۆتە پێشەوە كەم بكەینەوە.

*باشە ئەوە راستە هەركاتێك كورد هەوڵی گفتوگۆی لەگەڵ رژێمدا دابێت ئەمریكا نیگەران بووە و هەوڵی لەباربردنی داوە؟

-لە 2014 وە ئەمریكا لە رۆژئاوای كوردستانە، هەردەم گفتوگۆ لەگەڵ رژێم هەبووە، یەكەم كۆبوونەوەمان بە نێوانگیریی روسیا بوو، هەرچەند ئێمە نوێنەرایەتیمان لە جنێڤ نییە، بەڵام بەردەوام گفتوگۆمان لەگەڵ رژێم هەبووە.

*ئەمریكییەكان رێگرییان كردووە؟

-نەخێر، لەوانەیە سەبارەت بە گفتوگۆ بۆچوونی خۆیان پێشكەش كردبێت، بەڵام رێگرییان نەكردووە. رێڤەبەریی خۆسەر و هێزە سیاسییەكانی رۆژئاوای كوردستان هەوڵیانداوە بەپێی بەرژەوەندیی ناوچەكەمان هەڵسوكەوت بكەن و ئەمریکا هیچ گوشارێكی لەبارەی گفتوگۆكانمان لەگەڵ رژێمی دیمەشقدا نەبووە.

*پەیوەندیتان لەگەڵ هەرێمی باشووری کوردستاندا چۆنەو لە چ ئاستێکدایە؟

-دەتوانین بڵێین پەیوەندییمان هەبووە، بەڵام لەئاست خواستی ئێمەدا نەبووە، ئەگەرچی زەمینەی پێشخستنی ئەو پەیوەندییانە هەبووە لە خزمەت گەلی كورد لە باشوور و رۆژئاوا.

*پەیوەندیتان لەگەڵ یەکێتی و پارتیدا چۆنە و لە چ ئاستێکدایە؟

-لەگەڵ پارتیدا پەیوەندیمان هەبووە و بەرزیی و نزمیی بەخۆیەوە بینیووە، ئەویش دەكرێت بڵێین وەكو پێویست نەبووە، بەڵام سەبارەت بە یەکێتی هەر لەسەرەتا لە 2011 ەوە سەقامگیریی لە پەیوەندییەكانماندا هەبووە و یەکێتی سەبارەت بە رۆژئاوای كوردستان هەڵوێستیان روونە، هەمیشە پشتیوان بوون و پشتیوانییان كردووین و ئەو سەقامگیرییەش لەپەیوەندییەکانماندا بەردەوام بووە.

print

 89 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*