سەرەکی » وتار » جەمال ئارێز » نهێنیی تەوافوق لەسەر کازمی

نهێنیی تەوافوق لەسەر کازمی

لایەنە سیاسییەکانی عیراق بە زۆرینە جۆرێک لە تەوافوقیان کرد لەسەر راسپاردنی مستەفا کازمی بۆ پێکهێنانی کابینە، ئەوەش لەکاتێکدایە کە لە دوای دەستلەکارکێشانەوەی عادل عەبدولمەهدییەوە چەندین ناو هاتە ناو ناوانەوە و لەلایەن شەقامی ناڕازیی و هەندێک لە لایەنە سیاسییەکانەوە رەتکرانەوە و تەنانەت هەریەک لە محەمەد تۆفیق عەللاوی و عەدنان زورفی بە رەسمیش لەلایەن د. بەرهەم ئەحمەد ساڵح سەرۆک کۆمارەوە راسپێردران بۆ پێکهێنانی کابینە، بەڵام هەردووکیان بێئومێد بوون لەسەر هاودەنگیی هەموو پێکهاتە نەتەوەیی و تایفی و سیاسییەکانیش واتە هیچ کامیان ئەو چانسەیان بۆ نەڕەخسا کە بۆ مستەفا کازمی رەخسا.

لەکاتێکدا بەرلە عەللاوی-ش ناوی کازمی لێرە و لەوێ دەهێنرا کە گوایە یەکێکە لەو کەسانەی کە ئەگەری راسپاردنیان هەیە، بەڵام هێشتا بەتەواوەتی یەکلایی نەببۆوە لەلایەن بەشێک لە قەوارە سیاسییە بەهێزەکانی ناوماڵی شیعەوە رەتدەکرایەوە، ئێستا پرسیارەکە ئەوەیە کە ئاخۆ دەبێت نهێنیی ئەو بۆ رەخسانەی ئەم جارەیان و تەوافوقی پێشوەختی ماڵی شیعە لەچییەوە سەرچاوەی گرتبێت؟

فاکتەرە ناوخۆییەکان

بەرلە بڵاوبوونەوەی کۆرۆناوە، خۆپیشاندان شەقامی بەغدا و زۆربەی شارە شیعە نشینەکانی گرتبوو، بەو هۆیەشەوە ئەو شارانە بەشێوەیەکی ئاشکرا بەسەر حزب و رەوتەکاندا دابەش ببوو، بەجۆرێک کە هەندێک لە ئیئتیلافە گەورەکانی شعیەشی لەناوخۆیاندا پەرتکرد، کە بەشێکی پەیوەست بوو بە ناوچەگەرێتی و بەشێکیشی پەیوەست بوو بە موغازەلەی شەقامی ناڕازییەوە کە شەقامیش بەگشتی دابەش ببوون بەسەر ئاراستە فیکریی و مەرجەعە شیعە جیاجیاکاندا بەشێکیان نەبێت کە هەر بەڕاستی ناڕازیی بوون یان کۆنە بەعسییەکان کە دەیانویست بە هەر نرخێک بووە دەسەڵاتی سیاسیی دوای ٢٠٠٣ کۆتایی پێبێت، ئەمە وێڕای دنەدانی وڵاتانی ئیقلیمی و ئەو گەمەکارە زلهێزانەی کە چاوەڕیی پشکی زیاترن لە ناو عیراقدا.

ئەوەی زیاتریش چانسی سەرکەوتن و متمانەی لایەنەکانی بۆ کازمیی لەسەرئاستی ناوخۆیی
مسۆگەرکردووە، بڵاوبوونەوەی کۆرۆنایە کە بەبێ هێز و بەبێ ئەوەی هێزە ئەمنییەکانی عیراق پێیان نەکرا بە زیاتر لە پێنج مانگ، ئەو ڤایرۆسە توانیی بە چەند رۆژێک بیکات و هەموو ناڕازییەکانی شەقام بباتەوە ناو چوار دیواری ماڵەکانیان، ئەمەش خۆی لەخۆیدا دەرفەتێک بوو کە تا چیتر لایەنە سیاسییەکان رەتکردنەوەی خۆیان لە کاندیدکردنی فڵان و فیسار لەڕێی شەقامی ناڕازییەوە تەرح نەکەن.

خاڵێکی دیکە لەسەر ئاستی ناوخۆیی ئەوەیە کە مستەفا کازمی بەگوێرەی پۆستەکەی کە سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی نیشتمانیی عیراقە، تاڵە دەزووی پەیوەندیی گوماناویی بەشێکی زۆر لە سەرکردە سیاسییەکانی لایەو دەزانێت لە چ سەرچاوەیەک ئاو دەخۆنەوە، بۆیە پێدەچێت ئەوەش کاریگەریی خۆی هەبێت لەسەر ئەوەی کەس جورئەتی رەتکردنەوەی نەکات لەناو ماڵی شیعەدا، ئەگەرچی لە جاری یەکەمدا تۆمەتبارکرا بۆ سیخوڕیی بۆ ئەمریکا لە دیاریکردنی ئامانجەکانی ئێران و حەشدی شەعبی لە فڕۆکەخانەی بەغدا، بەڵام پێدەچێت بەڵگەکانی دەستی کازمی لەوانەی ئەوان بەهێزتر بێت.

فاکتەرە ئیقلیمیی و دەرەکییەکان

گرژبوونی زیاتری پەیوەندییەکانی ئەم دواییەی نێوان ئێران و ئەمریکا و گەیشتنی ئەو گرژییە بە مووشەک باران و هێرشی ئاسمانی نێوانیان لەسەر خاکی عیراق و جگەلەوەش بەئامانجگرتنی چەند گروپێکی حەشدی شەعبی و کەسایەتیی سیاسیی سەربە رەوتەکانی سەربە تاران لەلایەک و تووندبوونەوەی سزاکانی سەر ئێران و سەرقاڵیی ئەو وڵاتەش وەک وڵاتێکی کارەساتبار لەبارەی کۆرۆناوە، ئەگەری ئەوەی لێدەکرێت ئێرانیش بۆ خاوکردنەوەی گرژیی پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئەمریکادا گڵۆپی سەوزی بۆ ئەو لایەنە شیعانەی عیراق هەڵکردبێت کە تازووە لەسەر کەسێک خۆیان ساغ بکەنەوە ئەگەرچی کازمی-یش بێت.

لەلایەکی دیکەوە ئێران و لایەنە شیعە هاوسۆزەکانی ئەو راستییەش باش دەزانن کە بە کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکاو هاوپەیمانان لە عیراق، عیراق ئەگەری دابەشبوونی زیاتر دەبێت وەک لەوەی ببێتە سینییەکی زێڕ بۆ ئێران وەک سعودییەکان و وڵاتانی کەنداوو بەشێک لە لایەنە سوننەکانی عیراق ئیدیعای دەکەن، چونکە عیراق و ئاڵۆزییەکانی بەو هەموو داراییە چارەسەر نەکرا کە ئەمریکا لە ٢٠٠٣ وە خستییە خزمەتی عیراقی دیموکراتی یەکگرتوو، ئێستا بە ئێران هەر سەقامگیر نابێتەوە کە چ لەڕووی داراییەوە لە ژێر چەندین ئابڵۆقەدایە و چ لەڕووی سیاسیشەوە کە ململانێ ئیقلیمییەکانی لەگەڵ تورکیا و سعودیەدا هەرگیز ناهێڵن عیراقیش بەو شێوازە سەقامگیر ببێت کە ئێران بیەوێت لە بەرژەوەندیی خۆی مۆزایکەکەی دابڕێژێت.

هۆکاری هەرە سەرەکیی تەوافوقی زۆرێک لە لایەنەکان ئەو هەڕەشەیەیە کە ئەمریکا دەیکات بۆ کشانەوە یان دەستپێکردنی وتوێژو دانوستان لەسەر میکانیزمی کشانەوە لەگەڵ حکومەتی عیراق، بەتایبەتی کە لایەنەکان دەستیان چزاوە لەوبارەیەوەو لە ٢٠٠٣ وە تا ٢٠١٤ زۆر لایەن داوای کشانەوەی ئەمریکای کرد و بگرە ئەستێرەی بەختی زۆرێک لە کەسایەتی و حزبەکان بەوە رووی لە گەشانەوە دەکرد کە شێلگیرانەتر دروشمی “کشانەوەی هێزی داگیرکەر” ی بەرزبکردایەتەوە، بەڵام رووداوەکانی ٩ی حوزەیرانی ٢٠١٤ ئەو راستییەی سەلماند کە بە کشانەوەی ئەمریکا چی روودەدات و ئەوەبوو تا هاوپەیمانیی دژی داعش پێکهێنرا نزیکەی سێ پارێزگای سوننە نشینی عیراق بەتەواوەتی کەوتنە ژێر دەستی داعشەوە و داعش لە دەرگاکانی بەغدای دەدا، بۆیە ئەگەر جاران سوننەکان هەڵگری ئەو دروشمە بوون، بەڵام ئێستا ئەوان دواکەسن کە داوای کشانەوەی ئەمریکا بکەن، تا ئەوکاتەی کە چارەنووسیان لە عیراقی نوێدا رووندەبێتەوە.

دواجار کازمی هەلومەرجێکی لەباری بۆ رەخساوە بۆ پێکهێنانی کابینەکەی، ئەوەی دەمێنێتەوە شارەزایی و لێزانیی خۆیەتی نە وەکو مالیکی و عەبادی تائیفییانە مامەڵە بکەن لە دانوستاندنەکانیدا لەگەڵ لایەنەکان و نە وەک محەمەد تۆفیق عەلاویش بەناوی پێکهێنانی حکومەتی تەکنۆکراتەوە کورد و سوننە لەخۆی بڕەنجێنێت، بەڵکو دەبێت رێگەی سێیەم لەو نێوانەدا هەڵبژێرێت.

 579 جار بینراوە