سەرەکی » وتار » عه‌بدوڵڵا عه‌باس » سەردەمی كاڵبوونەوەی هەموو رەنگەكان

روانینی دوێنێ و خوێندنەوەی ئەمڕۆ

سەردەمی كاڵبوونەوەی هەموو رەنگەكان

• ناڵەی خۆزگە

خۆزگەم بەساڵی رابووردوو
لەپڕهات و لە ناكاو چوو
یەك پڕبەدنیا ئارەزوو

-گۆرانی مەزن-

خۆزگە بە گەڕانەوەی ئەو دیاردە جوان و دڵخۆشكەرانەی زەمەن دەیانخاتە پشتەوە و دەچنە خانەی یادگارییەوە، لە ژیانی مرۆڤدا، تەنیا نەبووە بە كەلتووری حەزی كۆمەڵایەتی و دەماو دەگێڕدرێتەوە وەك: (ساڵ بەساڵ خۆزگەم بەپارو ….هتد)، بەڵكو هەمووجارێك رەوتی ژیانی مرۆڤایەتی، لە هەموو وەرچەرخانە گەورەكانیدا كە پێ دەنێتە سەدەیەكی نوێ، خۆی بەرامبەر بێ هیوایی رۆحی مرۆڤی خۆیدا دەبینێت بەرامبەر ناونیشانی لوتكەی گەشەی زانست و هەڵچوونی ئەو زانستە لەسەر زەوییەوە بۆ پشكنینی بۆشایی ئاسمان و بەستنەوەی گەردوون بە گیاندار و بێ گیانییەوە بەیەك تۆڕی جاڵجاڵۆكەوە و ئەو لایەن و كەسانەی سەری گڕۆڵەی رەوتە زانستییەكەیان گرتۆتە دەست، وشك و برنگ و بەبێ گوێدان بەو زۆرینەیەی هەست و نەستی رۆحی مرۆڤایەتیی لێدەدات و نایەوێت دەستبەرداری تەڕیی و شێی لە ژیانیدا بێت، بەڵام سەری گڕۆڵە بەدەستەكان دەیانەوەێت بەو جاڵجاڵۆكەیە هەموو بوون ‌و بوون ببەستنەوە بە گەردوونەوە!

هەندێكمان ئارەزوویی خێرایی گۆڕانكارییەكان راپێچمان دەكات، نامانەوێت ئەو وەرچەرخانە گەورانە لەلایەنی رۆحییەوە ببینین و تێبگەین كە گرفتەكە لە بنەڕەتدا مرۆییە، گرفتی مرۆڤی سەردەم بە رۆحی هەستیارییەوە، كە لەبەردەم هەموو دیوارێكی رەنگكراو بە هیوا، بێ هیوا تووشی سەرسوڕمانی تا رادەی هەرەسی دەروونی دەبێت.

بۆ نموونە كە بەلاپەڕەكانی ئەو وەرچەرخانانەدا دەچینەوە كە ئاماژەمان پێدان، هەروەك خاوەن فیكری فەرەنسی (ئالبێر كامۆ) وتوویەتی: ئەگەر لە سەدەكانی حەڤدەوە بۆ نۆزدە بەدوای یەكدا سەدەی ماتماتیك و زانستی فیزیا و زانستی بایۆلۆژیی بوون، ئەوا لەسەدی بیستەوە چووینە سەردەمی ترس و دڵەڕاوكێوە.

بە تێفكرینی ساكاری خۆم، وەك خوێندەوارێك كە بەدوای زانیاریی و هەواڵەكانیدا دەرۆم، وای بۆ دەچم (كامۆ) مەبەستی لە چوونە سەردەمی ترس و دڵەڕاوكێ ئەوەیە كە لە حەفتاكانی سەدەی بیستەمەوە بەرەو ژوور، ژیان و ئارامیی مرۆڤایەتی لەبەردەم شەپۆلی سەرتاپاگیریی تۆڕی جاڵجاڵۆكەدا، گیرۆدەی كاڵكردنەوەی هەموو شتێكی جوانی ژیان لەسەر ئەرزو هەتا بەرەو ئاسمان بووە، چونكە هەموو هەنگاوەكانی ئاراستەی خزمەتی (پشت تەمومژی خەستی قازانجی خێرا) كرد، كە تێكەڵە لە نیازی زانستی و چاوچنۆكیی بازرگانی، كە ئەوان وەك دەرفەت قۆستیانەوە و كردیانە دەروازەی گەندەڵیی لە دنیای زانستدا.

ئەم خوێندنەوەیە بەبێ چوونە بازنەی گرێدراوەوە، لە دەربڕینی مەبەست، بیركردنەوەی (خاوەن بڕیارەكانی هەردوو لایەنی زانستی و بازرگانی) كردە یەك هێز بەڕووی هەر بیركردنەوەیەكدا، حسابی مەسەلەی زامنی خۆشگوزەرانیی ژیانی مرۆڤی لەسەر بنەمای رەوشت و ئارامیی رۆحی مرۆڤایەتی مەبەستی بێت.

لێرەوە هەردوولا، كەوتونەتە ململانێیەكەوە، تائێستا بەرئەنجامەكەی دەڵێت: رەنگدانەوەكانی لەسەر حسابی ئاڵۆزكردنی شتومەكەكانی پەیوەستن بە هاوسەنگیی زامنی دەستكەوەتەوە، كە ئەمەیە زیانی گەورەی گەیاندووە بە بنەمای رەوشت و هەستی مرۆڤانە.
یەكەم (كە بازرگان و زانستە) هەڵدەچێت و دووەم كە هەستی رۆحی مرۆڤایەتییە تووشی دڵەڕاوكێ و چاوەڕێی مەترسی زیاترە.

پێشبڕكێی گوماناوی

بەمجۆرە سەدەی بیست و پێنانە دەروازەی سەدەی بیستویەك، گورزەیەك تەحەددیی ‌و كێشەی تێدا كەڵەكە بووە ، بۆتە بارێكی هەرە قورس كە كاریكردۆتە سەر ناخی دەروونی مرۆڤایەتی و هەست دەكات خودی بوون رووبەڕووی مەترسی بۆتەوە و راپێچی ململانێی مانەوە، یان فەنای دەكات.

گرێدارترین دیاردە لەم تاریكستانەی مرۆڤایەتیدا كە تێی كەوتووە، داپۆشینی هاوكاریی بازرگانەكانی دەست لەدەستی زانا داهێنەرەكانە بە تەمومژیی راگەیاندنی جانجاڵۆكە. ئەم دەسەڵاتە زۆربەی هەستی رۆحی مرۆیی بەجۆرێك سڕكردووە، زۆرینە (بەتایبەتی لە جیهانی خۆرهەڵات و كۆمەڵە گیرۆدەبووەكانی بە جەهالەت) حەقیقەتی ئەو داوە نابینن كە تێی كەوتوون و سەرهەڵدانی (پەتای كۆرۆنا ) بەڵگەی زەقی ئەوەیە.

بازرگانیی و ملكەچیی زانستی بۆ گیرفان و چاوچنۆكیی ئەوان ( بازرگان – سەرمایەداران) بەرپرسیارن لە هەرەسی ژیانی مرۆڤایەتی ‌و وشككردنەوەی هەموو سەرچاوە جوانەكان و كاڵكردنەوەی هەموو رەنگە جوانەكانی گەردوون و تیشكە رووناكەكانی لە رۆحی مرۆڤدا! لەكاتێكدا هەواڵی مەرگی هەزاران هەزار مرۆڤ رادەگەیەندرا، لەرێگەی گەیاندنی خێرای گەردوونییەوە، عەقڵییەتە بازرگانەكان بەخێرایی ئەو هەواڵانە بڵاودەكەنەوە و ورەو رۆحی مرۆڤ تووشی هەرەس دەكەن، بەتایبەتی لەناو ئەو نەوەیەی لای ئێمە بە نازناوی میللی و تانە بە (نەوەی نایلۆن) ناودەبرێن.

ئەو شارەزایەی رایدەگەیاند هەوڵی دۆزینەوەی چارەسەر نزیكە و هیوایەك دەبەخشێت، زانایەكی دیكە سەربە كۆمپانیایەكی سەرقاڵی پێشیڕكیی قازانج رایدەگەیاند: چەند مانگێكی دیكە پێویستە بۆ گەیشتنە چارەی زامنكراو، لەكاتێكدا رێكخراوی تەندروستی جیهان رایدەگەیەنێت گەلان و وڵاتان هەن ئاوی پاكیان نییە بۆ خواردنەوە، كەچی زانایەكی پێشبڕكیی (دەستكەوتە) لیستەی ئەو كەرەستە پاككەرەوانەی بڵاودەكردەوە زیاتر لە 85% ی خەڵكی سەر زەوین ناوەكانیشیان نەبیستووە.

هەتا ئەم ساتە وەختەش كە مرۆڤ لەژێر كاریگەیی ترسی كۆرۆنادایە، شەڕی قازانجی ماددی بەشدارەكانی سەردەمی پەروەردەی جاڵجاڵۆكە، پێدادەگرن لەسەر ئاراستەیەك، رەنگەكانی ژیانی رووناكی حەزی رۆح و فراوانی پاقژیی ئاسمان كاڵ دەكەنەوە و پیسشی دەكەن.

*دوا وێستگە

تام وەرگرتن لە بینینی وردەكاریی رەنگەكاندا، تاكە هێزێكی ئیجابی و دڵخۆشكەرە كاریگەریی لەسەر رۆح هەیە – ناسیلی كاندینسكی (1)

1-كاندینسكی بەناوبانگترین هونەرمەندی شێوەكاری روسیاییە لە سەدەی بیستەمدا.

 484 جار بینراوە