سەرەکی » وتار » عه‌بدوڵڵا عه‌باس » ململانێی هیوا بە ژیان و هەنگاو بە دارعەسا

روانینی دوێنێ و خوێندنەوەی ئەمڕۆ

ململانێی هیوا بە ژیان و هەنگاو بە دارعەسا

دەگیڕنەوە پیاوێكی بێباك و لەخۆبایی لە گەڕەكێكیدا دەژیا، كۆڵانەكانی پڕلە چاڵ و چۆڵی بوو، بەزستان لەبەر قوڕ و چڵپاو، هاتوچۆ تێدا زەحمەت دەبوو، تەنیا ئەو پیاوە باڵەخانەیەكی نموونەیی هەبوو لە گەڕەكەكەدا. لە زستانێكی سەختدا، قوڕ و چڵپاوی كۆڵانەكان بەستبووی، بومەلەرزەیەكیش دەقەوما، خەڵكەكە بە دەستگرتنی یەك و بە دار عەسا و گۆچان هەوڵی راكردن و دەرچوون دەدەن. كابرای لەخۆبایی دێتە بەر دەرگاكە و هاوار لەو خەڵكە دەكات، بەرەو رووی دەڕۆن و هەركەس دەیەوێت خۆی رزگار بكات و ئەمیش هاوار دەكات، یەكێك دەستی بگرێت تا بەسەر شەختە سەهوڵەكاندا رەت ببێت، كابرایەك دێتە دەنگ و دەڵێت: ئێمە بەگۆچان دەڕۆین، ئەو دەڵێت دەستم بگرن!

لە رۆژانی سەرەتای سەرهەڵدانی پەتای كۆرۆنادا بووین و دەرگای باسی مەترسییەكانی بۆ سەر ئێستا و پاشەڕۆژی مرۆڤ كرایەوە و لەبیرمانە جۆرێك لە تێكچوونی هاوسەنگیی لە خوێندنەوەی لایەنەكانی مەترسییەكە و لێكدانەوەی ئەوەی چی بكرێت بۆ بەرەنگاریی بەو باسانەوە دیاربوون. تەنانەت بە راگەیاندنەكانی رێكخراوی تەندروستیی جیهانیشەوە دیاربوو، كە سەرەڕای ئەوەی قوربانییەكانی چین و وڵاتانی خوارووی خۆرهەڵاتی ئاسیا و ئێران لە هەزاران هەزاری تێپەڕاندبوو، كەچی هەتا نەگەیشتە سنووری كیشوەری ئەوروپای بە زانست و زانیاریی لەخۆبایی، بوێریی ئەوەی نەبوو هۆشیاریی ئەوە بدات كە ئەم پەتایە سەرتاپاگیریی مەترسییەكەی جیهان دەگرێتەوە.

ئێمە، لەو وتارەی رۆژی 1 ی نیسانی 2020 لە سایتی (كوردستانی نوێ )ی ئازیز، بەناونیشانی (كۆرۆنا: مەترسییە گەورەكە لە كوێدایە ؟) ئەوەمان بڵاوكردەوە و وتمان ئەم ئاماژە ناكۆك و لەیەك نەچووانەی لەو سەرچاوانەوە بڵاو دەبنەوە، گوایە (زانستی و جێی باوەڕن) و ترس و لەرز دەخەنە دڵ و دەروونی مرۆڤەوە، بەڵگەی ئەوەیە ئەو خۆهەڵكێشانەی كۆمەڵگەی مرۆڤایەتی سەردەم، كە بەناو بە لوتكەی زانیارییەك گەیشتووە و مەسەلەی مەحاڵ لە قاموسیدا نەماوە و مەسەلەی دەستگرتنیشی بەسەر هەموو بوونی گەردووندا بە شتە غەیبییەكانیشیەوە، مەسەلەی كاتە و هیچی دی، دەركەوت لە زیادەڕۆیی و لەخۆباییبوون زیاتر هیچی دیكە نییە.

لە سەرچاوەیەكدا خوێندمەوە كە (سەرهەڵدانی تەنگانە) لای چینییەكان دوو مانای هەیە و ئەوان روبەڕوبونەوەی تەنگانە بە سەرهەڵدانی مەترسی و هاتنەكایەی هەلیش دەخوێننەوە، یان خۆیان بۆ بەرەنگاریی ئامادە دەكەن، ئەوەتا سەرجەم مرۆڤایەتی رووبەڕووی تەنگانە بوونەتەوە، ئەی هەڵەكە لە كوێدایە و چیی بۆ دەكەن ؟
ئەو ڤایرۆسە جەستەی ژمارەیەكی زۆر مرۆڤی كەوڵكرد، بەبێ ئەوەی لە وڵاتە زۆر پێشكەوتووەكاندا فریابكەون چۆڕێك ئاو بكەن بەدەمیانەوە.

لە دەستپێكدا ئەو وڵاتانەی ئەم پەندەیان بەسەر هات سۆماڵ و یەمەن نەبوون، دەوڵەتی چینی زلهێزی ئاڵاسووری پێنج ئەستێرەی مێژووی شۆڕش و دامەزراندن و گەورەبوون (ئەستێرە گەورەیەك رەمزی حزبی شیوعیی و چوار ئەستێرەی رەمزی گەلی چین: كرێكار و جوتیار و عەسكەر و مامۆستا) و ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكای زلهێزی لەخۆبایی لە هەموو شتێكدا و دوو دەوڵەتە زلهێزەكەی دیكەی سەربە ئەمریكا: فەرەنسا و بریتانیا ( بۆریس جۆنسۆن ) كە ڤایرۆسی كۆرۆنا جەزای مژدە دڵڕەقیەكەیی دا، كە رایگەیاندو وتی: (ئامادەبن بۆ ماڵئاوایی ئازیزان). 10 رۆژ خستییە ژێر رەحمی هەناسەی دەستكردەوە.
ئەو دەوڵەتانەی كە غروری هێزو بازرگانیی چەك و هاندانی برسییەكان لە جیاتی ئەوان شەڕبكەن و ئەوان خۆیان بەهێزبكەن لەهەر شوێنێك مەترسی دەگاتە ماڵیان، ئاو بەئاگری ئێرەدا دەكەن، بۆئەوەی لەشوێنی دی هەڵیگیرسێنن.

هەموویانمان بینی كەوتنە گێژاوێكەوە بەڵگەی ئەوەیە بەجددی هەرهەموویان لە تەنگانەی وا ئاڵۆزادا (پڵنگی كاغەزیین) لەسەرلێشێواندا بۆ بەرەنگاریی ئەم بەڵایەش، پەنایان بۆ گرێی پیلان و یەكتری تاوانباركردن برد بۆ شاردنەوەی حەقیقەتەكە لە یەكتریی. ئەمیان دەیەوێت بیكاتە ململانێیەكی سیاسی و وەك ڤایرۆسەكە بەرۆحی دوژمنێكی سەرمایەدار بیەوێت چۆك بە تاقیكردنەوەی چین دابدات و لە ویلایەتە یەكگرتووەكانیش بڵاوبۆتەوە، دەستكردی زەحمەتكێشە دەست زبرەكانی خۆرهەڵاتە، دەیەوێت تۆڵە لە سەرمایەدارە شەڕانییەكانی ئەوروپا و ئەمریكا بكاتەوە.
لەكاتێكدا ئەوانەی بەچاوی هەڵسەنگاندنی وردی هۆشیارانەی هەستكردوو بە بەرپرسیاریی دەڕواننە كارەساتەكە، دەزانن ئەوەی كە قەوماوە دەبێت بە هەڵكەوتەی هەلێك بۆی بڕوانرێت، هاندەری كۆمەڵانی مرۆڤایەتی بێت بۆ هۆشیارانە هاریكاریكردنی یەكتر تابزانرێت كە بنەمای ناتەواوییەكەی توانایان لەكۆێدایە، بۆتە مایەی ئەوەی هەر هەموویان وا بێنە بەرچاو كە دەسەپاچەن لە بەرەنگاریكردنیدا، بەرادەیەك هێزە گەورەكان ئەوەندە بێهێز دێنە بەرچاو، خۆرهەڵاتییە بەستەزمانەكان ورەیان لەوان بەرزترە، تەنانەت ئەگەر بەچاوی ئەوە سەیریان بكرێت ئەو ورەبەرزییەیان لەوەوەیە كە هەستی مرۆڤایەتییان لە بەرەنگاریدا بێباكانە دەڵێت: “چیمان هەیە لە نەهامەتی بەولاوە بیدۆڕێنین؟”.

ئەوەتا رابەرانی خاوەن چەكە وێرانكارە سەرتاپاگیرەكان لەبەردەم جبەخانەكانیاندا دۆش داماون و زمانی حاڵیان دەڵێت: “ئەو هەموو سەرمایانەمان بۆ دروستكردنیان بۆ خەرجكرد، ئەگەر لە بەرەنگاریی دوژمنێكی بەچاو نەبینراویشدا بەكەڵكمان نەیەت.
بەهەموو پێوانەیەك، كە بەراورد لەگەڵ لایەنە ئینسانییەكانی هەڵسوكەوتی بە كۆمەڵی خۆرهەڵاتییەكاندا دەكەیت (هەندێكیان بەلایەنە دەسەڵاتدارەكانیشیانەوە) و دەبینیت سۆزی ئینسانی چ رۆڵێكی هیوابەخشی بینی و بەرامبەر هەڵسوكەوتی خۆرئاواییە لەخۆباییەكان، بەئاسانی هەست دەكەیت ئەوەی گرەوی شایەن بە ژیان بە جوانییەكانییەوە دەباتەوە، ئەوانەن لەگەڵ هەموو هەنگاوێك رۆیشتن بەرەو پێشەوە، دەست لە هیوا جوانەكانی ئارامی رۆحی هاوسەنگ لەگەڵ بەهای هاوسەنگیی پێشكەوتن بەرنادەن.

لەبەردەم ئەم راستییە رووناكەدا، لەوەدەچێت و ئەمەش مایەی دڵخۆشییە، ئاساییە چاوەڕێی ئەوە بكرێت كە دوای رەواندنەوەی مەترسیی پەتای كۆرۆنا، بەرچاو روونەكەكان بەهیواوە، رۆڵی بەرچاویان هەبێت لە رووناككردنەوەی بەردەم هەنگاوەكانی رەوتی مرۆڤایەتی بەولایەنەی ئەو بەهایە یەكەم لایەنی شایان بە بایەخی هەمەلایەن بێت.

بەڵام ئەوانەی بەرلە بومەلەرزە كتوپڕەكەی كۆرۆنا یان پاڵیان دابووە و خود هەڵپەیان بەو لایەنەدا چالاك تربوو كە باوەڕیان بە روودانی بوومەلەرزە نەمابوو، ئەگەر ئاگایان لێ نەبێت، بەو ناوەوەی ئەگەر رووشیدا، گوایە لەبەرئەوەی ئەو لوتكەی زانستییەی پێی گەیشتوون ئاگاداریان دەكات و ئەوانیش بێ منەت ئاراستەكەی بەو لایەنەدا دەگۆڕن، وەك بڵێیت دەڵێن : “ئاگرە سوورە لەمن دوورە)، پێشدەچێت بەدەم قاقای پێكەنینەوە بە ئەنجامەكەی نەشئە بیانگرێت و ئەوپەڕی هەڵوێستیان لە پێیشبڕكێی دۆزینەوەی دەرمانی چارەسەر نەدەپەڕییەوە بۆئەوەی بیكەنە وەسیلەیەكی دیكە كە قازانجی ماددی و منەتكردن بەسەر مرۆڤایەتیدا.

• دوا وێستگە:
بەرچاوروونی ئەو رێگایەیە دەمانگەیەنێتە دەسكەوتی باڵا، مەحاڵە بێ هیوایی بەرچاو روونی و باوەڕبەخۆبوون بینای باڵاو سوودبەخش بێتەدی.

-هیلین كلیر-

 427 جار بینراوە