سەرەکی » دۆسێ » ئەمریكا: ئەو موشەكانەی لە یەمەنەوە دەنرێن بە سعودیەوە ئێرانین

تاران تۆمەتەكان رەتدەكاتەوە

ئەمریكا: ئەو موشەكانەی لە یەمەنەوە دەنرێن بە سعودیەوە ئێرانین

نیكی هایلی نوێنەری هەمیشەیی ولایەتە یەكگرتووەكان لە نەتەوە یەكگرتووەكان، ئێران تۆمەتبار دەكات بەوەی كە موشەك دەداتە حوسییەكان تا بۆردومانی سعودیەی پێبكەن.
هایلی پاشماوەی موشەكێكی بالیستی بۆ رۆژنامەوانان خستبووە روو كە لە یەمەنەوە بە ئاراستەی سعودیە تەقێنرابوو كە لە پارچەكانی لەنزیك فڕۆكەخانەی ریاز لە مانگی رابردوودا كەوتبوونەخوارەوە.
بە گوتەی هایلی «پاشماوەی ئەو موشەكە، رەنگە مۆر و نوسراوی  لە ئێران دروستكراوەی لەسەر بوبێت»،جەختیشی لەسەر پێشێلكردنی بڕیارەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان دەكاتەوە.
لەبەرانبەردا ئێران رەتیدەكاتەوە چەكی بۆ حوسییەكان لە جەنگی دژ بە هاوپەیمانی عەرەبی بە سەكردایەتی سعودیە رەوانەكردبێت كە لە ساڵی 2015وە بەشێوەی سەربازیی پشتوانی لە حكومەتەكەی عەبد رەبە مەنسور هادی دەكات لەو وڵاتە.
ئێران ئەو لێدوانانەی ئەمریكا بە «ناپەرپرس و گێچەڵپێكردن و تێكشكێنەر» وەسف دەكات.
هەروەها وتەبێژی حوسییەكانی یەمەنیش بە هەمان شێوە ئەو تۆمەتانەی رەتكردبۆوە و رایگەیاندبوو كە تۆمەتەكان هەوڵن بۆ چاوپۆشین لە بڕیارەكەی واشنتۆن كە دانی بە قودسدا نابوو وەك پایتەختی ئیسرائیل.
عەبدولمەلیك عەجزی لە ئەژماری خۆی لەسەر تۆڕی كۆمەڵایەتی تویتەر رایگەیاندبوو»دوای سێ‌ ساڵ جەنگ، ئەمریكا لەناكاو بەڵگەی تۆمەتباركردنی ئێران بۆ پشتیوانكیردن لە حوسییەكان دەدۆزێتەوە».
بەڵام نوێنەری هەمیشەیی ئەمریكا لە نەتەوە یەكگرتووەكان دەڵێت»وردەكاریی تەكنیكی تایبەتی موشەكەكە، پەڕەكانی جێگیركردن و زنجیرەكانی لاتەنیشی پێوەنییە، ئەوانەش ئاماژە بەوە دەكەن كە موشەكەكان لە دروستكراوی ئێرانن».
وەك هایلی ئاماژەی پێدەكات»ئەو موشەكانە توانای كوشتنی سەدان مەدەنییان هەیە، ئەوەش رونكردنەوەی ئەو راستیانە دەگەیەنێت كە هەڵسوكەوتی دەسەڵاتدارانی ئێران تا دێت روو لە خراپبوون دەكات».
نوێنەری ئەمریكا، بەپێویستی دەزانێت «هەموو لایەنەكان قسە لەسەر ئەوە بكەن كە رژێمی ئێرانی چ  هەڕەشەیەكی لەسەر ئاشتی و ئاسایشی تەواوی جیهان دروستكردووە».
هایلی پێیوایە كە هەنگاوێكی نائاسایی هەڵناوە بۆ ئاشكراكردنی نهێنی و زانیارییەكان و لەو رووەوە بەوپەڕی بەرچاوڕونییەوە لەسەر بنەمای هەماهەنگی نێودەوڵەتی كاریی كردووە.
«ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتیش» وەك ئەو باسی دەكات، پشت بە «كاركردنی پێكەوەیی لەدژی دوژمنكاریی ئێرانی» دەبەستێت.
هایلی هەوڵەكانی ولایەتە یەكگرتووەكانیشی ئاشكراكردبوو بۆ دروستكردنی هاوپەیمانییەكی نێودەوڵەتی لە دژی ئێران و وڵاتەكەیشی بە هەڵایسانی ئاگری ململانێكی مەترسیدار لە خۆرهەڵاتی ناوەڕاست تۆمەتبار كردبوو، ئەو كارەیشی بە زامنكردنی رێوشوێنە دیپلۆماسییەكان لەقەڵەمدابوو.

تاقیكردنەوەی موشەكییەكانی ئێران
نوێنەری ئێرانیش لە نەتەوە یەكگرتووەكان لە وەڵامدا، بەڵگەمان بە «هەڵبەستراو» بۆ خزمەتی ئەجێنداكانی ولایەتە یەكگرتووەكان، دادەنێت.
نوێنەری ئێران بەیاننامەیەكی لەو بارەیەوە خوێندبۆوە كە تێیدا هاتبوو:»ئەو تۆمەتباركردنانە ئامانج لێیان پەردەپۆشكردنی تاوانەكانی جەنگی سعودیەیە لە یەمەن كە ئەمریكا كارئاسانییان بۆ دەكات».
بەپێی راپۆرتێكی ئەنتۆنێو گۆتێریش سكرتێری گشتی نەتەوە یەكگرتووەكانیش كە لەلایەن ئاژانسی دەنگوباسی فەرەنساییەوە ئاماژەی پێكرابوو»پارچەی ئەو موشەكانەی بە ریازەوە نرابوون و لەگەڵ ئەو موشەكەی لە نزیك شاری مەككە لە مانگی تەمموزی رابردوودا كەوتبووە خوارەوە، دەریدەخەن كە لە یەك شوێن دروستكراون».
بەڵام راپۆرتەكە بەشێوەیەكی رەسمی باسی لەوە نەكردبوو كە موشەكەكان لە ئێرانەوە هاتوون.
ولایەتە یەكگرتووەكان دەڵێت، تاقیكردنەوەی موشەكە بالیستییەكانی ئێران لە ساڵی رابردوو، پێشێلكردنی بڕیارەكەی ئەنجومەنی ئاسایشی نێودەوڵەتییە كە رێكەوتنە ئەتۆمییەكەی نێوان ئێران و زلهێزەكانی جیهانی لە ساڵی 2015دا پەسەندكرد.
بڕیاری ژمارە 2231 داوا  لە ئێران دەكات»هەموو چالاكییەكانی تایبەت بەو موشەكە بالیستییانە رابگرێت كە دیزاین كراون تا بتوانن كڵاوەی ئەتۆمی هەڵبگرن، بە راگرتنی پرۆسەكانی هەڵدانیشەوە كە تێیاندا تەكنەلۆجیای موشەكە بالیستییەكان بەكاردەهێنرێت».
ئێران دەڵێت، ئەو موشەكانەی تاقیكردوونەتەوە، بۆ هەڵگرتنی كڵاوەی ئەتۆمی دیزاین نەكراون، جەختیش لەسەر ئاشتیخوازیی تەواوەتی بەرنامە ئەتۆمییەكانی دەكاتەوە.
بەڵام فەرەنسا و ئەڵمانیا و بریتانیا و ولایەتە یەكگرتووەكان، دەڵێن»كەشتی ئاسمانی سیمرغ كە لەلایەن ئێرانەوە بۆ گواستنەوەی مانگە دەستكردەكان لە مانگی تەمموزی رابردوودا رەوانەی بۆشایی ئاسمان كراوە، توانای هەڵگرتنی چەكی ئەتۆمی هەیە، و وەها دروستكراوە كە موشەكی بالیستی بێت».

قەیرانی مرۆیی لە یەمەن
پێشتر وەزارەتی دەرەوەی ئێران رایگەیاندبوو كە هەڵدانی موشەكەكان لە مانكی تشرینی دوومی رابردوو ، «كارێكی سەربەخۆیە» لەلایەن حوسییەكان و لە وەڵامی ئەو «دەستدرێژیانەیە» كە سعودیە سەركردایەتییان دەكات.
هاوپەیمانی عەرەبی وەك وەڵامێك بەرانبەر بە هێرشە موشەكییەكەی مانكی تشرینی دووەمی رابردوو، گەمارۆكانی سەر یەمەنی توند كرد و ئەو هەنگاوەیشی بە هەوڵدان بۆ رێگرتن لە قاچاخچێتیكردن بە چەكەوە، لەقەڵەمدا. بەڵام نەتەوە یەكگرتووەكات هۆشداریدا لەوەی كۆتوپێوەندەكان ببنە مایەی دروستبوونی «گەورەترین كارەساتی برسێتی لە جیهاندا لە ماوەی دەیان ساڵی برادوو».
وێڕای ئەوەی هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە، لە دواییدا گەمارۆكانی سوككرد و رێگەیدا یارمەتییە مرۆییەكان بگەنە بەندەر و فڕۆكەخانەكانی ژێر دەسەڵاتی حوسییەكان، بەڵام تائێستاش زۆرێك لە كاروانە مرۆییەكان و مەوادە خۆراكییەكان و سوتەمەنییەكان رێگەیان پێنادرێت بگەیەنرێنە ئەو ناوچانە، ئەوەش هێندەی تر دۆخی مرۆیی لەو ناوچانەدا خراپتر كردووە.
لەو دەمەی هاوپەیمانی عەرەبی دەستی بە ئۆپەراسیۆنە سەربازییەكانی كردووە، زیاتر لە 8670 كەس لە یەمەن كوژراون و نزیكەی 50 هەزار كەسی تریش برینداربوون.
شەڕوپێكدادانەكان و ئەو گەمارۆیەی هاوپەیمانی عەرەبی سەپاندوویەتی، وایتن كردووە 20.7 ملیۆن كەس پێویستییان بە یارمەتییە مرۆییەكانە و بونەتە مایەی دروستكردنی گەورەترین باری نائاسایی بۆ ئاسایشی خۆراكی لە جیهان، و بڵابوونەوەی نەخۆشی كۆلێرا دەگوترێت بووەتە مایەی گیان لەدەستدان 2219 كەس لە مانگی نیسانی رابردۆوە.
لەلایەكی ترەوە، گروپی چاودێری چەكەكان دەڵێت، هەندێك لە چەكە دروستكراوەكانی ئەوروپا كە لەلایەن سعودیە و ولایەتە یەكگرتووەكانەوە كڕدراون، لە كۆتاییدا گەیشتوونەتە دەستی رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامی.
وەك «بی بی سی»یش ئاماژەی پێدەكات، لانی كەم 12 حاڵەت لەوانە تۆماركراون كە یەكێكیان موشەكی دژە تانكە.
رێكخراوەكە دەڵێت» ئەو دوو وڵاتە بەبێ‌ مەرج و ئاگاداركردنەوەی وڵاتانی خۆرهەڵاتی ناوەڕاست، ئەو چەكانەیان رادەستی ئۆپۆزسیۆنی سوریا كردووە».
لە راپۆرتێكی رێكخراوەكەشدا هاتووە»زیاتر لە نیوەی ئەو چەكانە كە لەلایەن رێكخراوی دەوڵەتی ئیسلامییەوە بەكارهێنراون، چینی و روسی بوون، تەنیا 3%یان بەرهەمهێنراوی هاوپەیمانی ناتۆ بوون و لەلایەن رێكخراوەكەوە لە ساڵی 2014 و لەپاش هەڵاتنی هێزە عیراقییەكان دەستیان بەسەرداگیراوە».

«موشەكی حوسییەكان رەنگە لەلایەن ئێرانەوە دروستكرابن»
لێكۆڵینەوەیەكی نەتەوە یەكگرتووەكان گەیشتووەتە ئەو درەنجامەكە موشەكەكانی لە یەمەنەوە دەنرێن بە سعودیەوە، رەنگە لەلایەن ئێرانەوە دروستكرابن.
لێكۆڵینەوەكە لەلایەن تیمێكی چاودێری سەر بە نەتەوە یەكگرتووەكانەوە ئەنجامدراوە و ئاژانسی رۆیتەرز دەڵێت، كۆپییەكی بەردەست كەوتووە.
بەپێی ئاژانسی رۆیتەرز، لە لێكۆڵینەوەكەدا هاتووە»وێڕای ئەوەی موشەكەكان واپێدەچن لە دروستكراوی ئێران بن، بەڵام روون نییە چ لایەنێك ئەو موشەكانەی گەیاندووەتە دەستی حوسییەكان».
لە مانگی نیسانی 2015وە، ئەنجومەنی ئاسایش، هاوردەكردنی چەكی لەلایەن حوسییەكانەوە قەدەغەكردووە.
هەواڵەكانی تایبەت بە لێكۆڵینەوەكەی نەتەوە یەكگرتووەكان كە هاوكات بوون لەگەڵ راگەیاندنی هاوپەیمانی عەرەبی بە سەكردایەتی سعودیە بۆ رێگریكردن لە موشەكێكی بالیستی لەلایەن بەرگری ئاسمانی سعودیەوە كە لە خاكی یەمەنەوە هەڵدرابوو، ئەوەش دوای چەند كاتژمێرێك بوو لە هۆشداریی حوسییەكان سەبارەت بە وەڵامدانەوەیەكی «ئازاربەخش» گەر گەمارۆكانی سەر یەمەن بەردەوام ببن.
هاوپەیمانی عەرەبی رایگەیاندبوو»بەشێوەیەكی كاتی سنورە وشكانی و دەریایی و ئاسمانییەكان لە 6ی تشرینی دووەمەوە دادەخات»، ئەوەش دوای دوو رۆژ لە خستنەخوارەوەی موشەكێكی بالیستی كە لە ناوچەكانی ژێر دەسەڵاتی حوسییەكانەوە هەڵدرابوو.
بەرپرسانی سعودیە، ئێرانیان بە پێدانی ئەو موشەكانە بە حوسییەكان تۆمەتبار كردبوو. محەمەد بن سەلمان جێنشینی شاهانەی سعودیە رایگەیاندبوو، پێدانی موشەكەكان بە حوسییەكان لەلایەن ئێرانەوە، دەستدرێژییەكی سەربازی راستەوخۆیە… و دەگاتە ئەو ئاستەی بە كارێك لە كارە جەنگییەكان لە دژی شانشینی سعودیە دابنرێت».
ئێران رەتیدەكاتەوە دەستی لە هەڵدانی ئەو موشەكانەدا هەبێت، و بەیاننامەكانی ئیدانەكردنی سعودیەش لەو رووەوە بە نەشیاو دادەنێت.
راپۆرتێكی نەتەوە یەكگرتووەكان دەڵێت»چاودێران سەردانی دوو بنكەی سەربازی سعودیەیان كردووە بۆ بینینی ئەو پارچانەی لەلایەن دەسەڵاتدارانەوە لەدوای هێرشە موشەكییەكانی رۆژانی 19ی ئایار، و 22ی تەمموز، و 26ی تەمموز، و 4ی تشرینی دووەم، كۆكرابوونەوە».
هەروەها لێكۆڵەرەكان چوار شوێنیان بەسەركردبۆوە كە موشەكەكانیان تێدا كەوتوبووە خوارەوە و توێكارییان بۆ پاشماوە و پارچەی موشەكان كردبوو، وەك تۆڕی «بی بی سی» بریتانیش ئاماژەی پێدەكات، «لێكۆڵەرەكان بۆیان دەركەوتبوو كە پارچەكان هاوتای موشەكەكانی قیام 1ی دروستكراوی ئێرانن».
مەودای موشەكەكانی قیام 1 دەگاتە 500 میل، و دەتوانن كڵاوەی جەنگی بە كێشی زیاتر لە 600 كیلۆگرام  هەڵبگرن، ئەمەش بەپێی سایتی گڵۆباڵ بۆ توێژینەوە ئەمنییەكان.
لەم ماوەیەی دواییدا، نیكی هالی نوێنەری هەمیشەیی ولایەتە یەكگرتووەكان لە نەتەوە یەكگرتووەكان، ئێرانی تۆمەتبار كردبوو بە پێدانی موشەك بە حوسییەكان و ئەو موشەكانەش لەچەند مانگی رابردوودا ئاراستەی سعودیە كراون، داوایشی لە نەتەوە یەكگرتووەكان كردبوو، لەو رووەوە لێپرسینەوە لەگەڵ تاران بكات.
حوسییەكان و عەلی عەدبوڵڵا سالح سەرۆكی پێشووی یەمەن كە هاوپەیمان بوون، لە ساڵی 2014دا توانیان دەستبگرن بەسەر ناوچەیەكی بەرین لە یەمەن، بە سەنعای پایتەخت و حكومەتی یەمەنی بە سەرۆكایەتی عەبد رەبە مەنسور هادی (لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دانپێدانراوە) ناچاربكەن هەڵبێت.
هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە لە مانگی ئاداری 2015 بۆ پشتیوانی لە حكومەتەكەی هادی كە بارەگاكەی بۆ شاری عەدەن لە باشووری یەمەن گواستبۆوە، دەستوەردانی سەربازیی لە وڵاتەكەدا كرد.
بەپێی ئامارەكانی نەتەوە یەكگرتووەكان، لەو دەمەی هاوپەیمانی عەرەبی بە سەركردایەتی سعودیە بەشداریی لە جەنگی ئەهلی یمەندا كردووە، زیاتر لە 8670 كەس كوژراون  كە 60%یان مەدەنین، 49 هەزار و 960 كەسیش بەهۆی هێرشە ئاسمانییەكان و پێكداهەڵپژانەكانەوە برینداربوون.

print

 27 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*