سەرەکی » دۆسێ » توركیا: باڵێوزخانەی وڵاتەكەمان لە قودسی شەرقی دەكەینەوە

خۆی بۆ سەركردایەتی جیهانی ئیسلامی تاودەدات

توركیا: باڵێوزخانەی وڵاتەكەمان لە قودسی شەرقی دەكەینەوە

توركیا خواستی خۆی بۆ كردنەوەی باڵێوزخانەی وڵاتەكەی لە قودسی شەرقی دەردەبڕێت، ئەوەش لەكاتێكدا كە دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا، شاری قودس بە پایتەختی ئیسرائیل دەناسێنێت و بڕیار دەدات لەچەند ساڵی داهاتوو باڵێوزخانەی وڵاتەكەی بۆ قودس بگوازێتەوە.
توركیا لەم تەنگژەی ئێستادا، دەیەوێت رۆڵی خۆی وەك وڵاتێكی پێشەنگ دەربخات و جارێكی تر بە هەمان شێوەی سەردەمی ئیمبراتۆری عوسمانی و بە جۆرێكی جیاواز، جڵەوی سەركردایەتیكردنی جیهانی ئیسلامی بگرێتەوەدەست.
رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا لەم چەند رۆژەی رابردوو، خواستی وڵاتەكەی بۆ كردنەوەی باڵێوزخانەی ئەنقەرە لە قودسی شەرقی «داگیركراو» دەربڕی.
ئەم لێدوانەی ئەردۆغان لە چوارچێوەی وتارێكیدا بوو كە تێیدا رەخنەی توندی لە بڕیارەكەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكا گرتەوە كە قودسی وەك پایتەختی ئیسرائیل ناساندبوو.
لە وتارەكەیدا لەبەردەم لایەنگرانی پارتی داد و گەشەپێدانی فەرمانڕەوا، سەرۆكی توركیا رایگەیاندبوو»لەبەر ئەوەی قودس لەژێر سایەی داگیركارییدا، ناتوانین بچینە شارەكە و باڵێوزخانەی تێدا بكەینەوە، بەڵام پشتیوان بە خودا و دوای رازیبوونی خودا، باڵێوزخانەكەمان لەوێ‌ دەكەینەوە»، ئاماژەی بە بوونی كونسوڵگەرییەكی وڵاتەكەیشی كرد لە قودس.
روون نییە چۆن توركیا دەتوانێت باڵێوزخانەی خۆی لەو شارەدا بكاتەوە كە لەژێر دەسەڵاتی ئیسرائیلدایە و دەوڵەتی عیبری بە پایتەختی تاهەتایی خۆی دادەنێت و سازش لەسەر دابەشكردنی ناكات.
ئەردۆغان بە توندی رەخنەی لە ترەمپ گرتبوو لەم ماوەیەی دواییدا قودسی بە پایتەختی ئیسرائیل ناساند و ئاماژەی بە گواستنەوەی باڵێوزخانەی وڵاتەكەی كردبوو بۆ شارەكە.
لە 13ی كانوونی یەكەمی 2017، ئەردۆغان لە شاری ئیستەنبوڵ میوانداریی لوتكەی كۆبوونەوەی نائاسایی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی كرد كە ئامانج لێی گەڵاڵەكردنی هەڵوێستێكی یەكگرتووی وڵاتانی ئیسلامی بوو بەرانبەر بە بڕیارەكەی ترەمپ.
سەرۆكی توركیا لە وتاری كردنەوەی لوتكەی كۆبوونەوەی نائاسایی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی لە ئیستەنبوڵ، ولایەتە یەكگرتووەكانی بەوە تۆمەتبار كردبوو كە دەیەوێت لەڕێی ناساندنی قودس بە پایتەختی ئیسرائیل، خۆی بەسەر وڵاتانی جیهاندا زاڵ بكات.
لە بەیاننامەی كۆتایی ئەو لوتكە ئیسلامییەشدا، داوای لە كۆمەڵی نێودەوڵەتی كرا، دان بە قوسدا بنرێت وەك پایتەختی دەوڵەتی فەلەستینی، و «ئاشتییەكی دادپەروەرانە و هەمەلایەن لەسەر بنەمای چارسەری دوو دەوڵەت بهێنرێتەدی».
سەكرردەكانی دەوڵەت و حكومەتە بەشداربووەكان لە لوتكەی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی، «بە توندی بڕیاری تاكلایەنە و نایاسایی: دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكایان ئیدانەكرد كە شاری قودسی بە پایتەختی ئیسرائیل ناساندبوو.
بەشداربوان بڕیارەكەی ترەمپیان بە «هەڵوەشاوە و پوچ و دەستدرێژی بۆسەر مافی مێژوویی و یاسایی و سروشتی و نیشتمانی گەلی فەلەستین و لەباربردنی هەموو هەوڵەكانی بەدیهێنانی ئاشتی» وەسفكردبوو.
هەروەها بڕیارەكەی سەرۆكی ئەمریكایان بە خزمەتكردن بە توندوڕەوی و تیرۆر لەقەڵەمدابوو كە بە گوتەی ئەوان «هەڕەشە لەسەر ئاشتی و ئاسایشی نێودەوڵەتی دەكات».
لە بەیاننامەی كۆتایی لوتكەی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی، داوای لە كۆمەڵی نێودەوڵەتی كردبوو، دان بە قوسدا بنرێت وەك پایتەختی دەوڵەتی فەلەستینی، و «ئاشتییەكی دادپەروەرانە و هەمەلایەن لەسەر بنەمای چارسەری دوو دەوڵەت بهێنرێتەدی».

عەباس: بڕیارەكەی
ترەمپ تاوانێكی گەورەیە
مەحمود عەباس سەرۆكی دەسەڵاتی فەلەستینی، لە وتارەكەیدا لە لوتكەی كۆبوونەوەی نائاسایی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی لە ئیستەنبوڵ، بڕیارەكەی دۆناڵد ترەمپ سەرۆكی ئەمریكای بۆ داننان بە قودسدا وەك پایتەختی ئیسرائیل، بە «تاوانێكی گەورە» لەقەڵەمدابوو.
بە گوتەی عەباس، ولایەتە یەكگرتووەكان- دوای ئەو بڕیارە- وەك لایەنێكی شیاو بۆ بینینی رۆڵی ناوبژیوانی لە ناوچەكەدا دەستنادات.
سەرۆكی دەسەڵاتی فەلەستینی رایگەیاندبوو»هیچ رۆڵێكی ولایەتە یەكگرتووەكان قبوڵ ناكەین، چونكە سەلماندنی بە تەواوەتی پشتیوانی لە لایەنی ئیسرائیل دەكات».

ئامانجی لوتكەی هەماهەنگی ئیسلامی لە ئیستەنبوڵ
رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا لە 13ی ئەم مانگەدا، میوانداریی لوتكەی كۆبوونەوەی نائاسایی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی كرد لە ئیستەنبوڵ كە سەركردەكان و وەزیرەكانی دەرەوەی دەیان وڵات ئامادەی بوون، ئامانج لەو كۆبوونەوەیەش، وەك لە میدیاكاندا ئاماژەی پێكرابوو، یەكخستنی هەڵوێستی وڵاتانی ئیسلامی بووە بەرانبەر بە بڕارەكەی ترەمپ كە قودسی بە پایتەختی دەوڵەتی ئیسرائیل ناساندبوو.
لە كردنەوەی كۆبوونەوەی وڵاتانی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی، ئەردۆغان بڕیارەكەی ترەمپی وەك هەوڵێكی ئەمریكایی بۆ خۆزاڵكردن بەسەر وڵاتانی جیهاندا وەسفكردبوو.
بڕیاری ناساندنی شاری قودس بە پایتەختی دەوڵەتی ئیسرائیل كە لە سەرەتای ئەم مانگەدا لەلایەن ترەمپەوە ئیمزای لەسەر كرا، لەلایەن ئەردۆغانەوە بە نایاسایی و گێچەڵپێكردن وەسفكرا.
سەرۆكی توركیا لەڕێی میوانداریكردنی لوتكەیەكی وەهای رێكخراوی هەماهەنگی وڵاتانی ئیسلامی، دەیەوێت بە هەمان شێوەی سەردەمی ئیپراتۆری عوسمانی، خۆی بكاتەوە بە پێشەنگ لە جیهانی ئیسلامیدا و رۆڵی گەورە لە رووداو و گۆڕانكاریی و وەرچەرخانەكاندا ببینێت لە ناوچەكە.

هەڵوێستی عەرەب
شا عەبدوڵڵا پادشای ئوردن لە لوتكەی كۆبوونەوەی نائاسایی رێكخراوی وڵاتانی ئیسلامی رایگەیاندبوو، هەر هەوڵێك بۆ گۆڕینی  دۆخی قودس و پیرۆزییە ئاینییەكان بدرێت رەتدەكرێتەوە، و ئاشتی هەمەلایەنەش لە ناوچەكەدا بەبێ‌ چارە سەری ململانێی ئیسرائیل- فەلەستین، نایەتەدی.
شا عەبدوڵڵا لە وتارەكەیدا لە كۆبوونەوەكەی ئیستەنبوڵ، هۆكاریی توندوتیژییەكانی ناوچەكەی بۆ شكستخواردنی هەوڵەكانی چارسەری كێشەی فەلەستینی گەڕاندبۆوە.
هەندێك لە وڵاتە عەرەبییەكان رووبەڕووی رەخنە بوونەوە، بەو هۆیەی وەفدی باڵایان بۆ كۆبوونەوەی نائاسایی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی نەناردبوو.
توركیا گەورەترین ئەو وڵاتانە بوو كە رەخنەی توندی لە بڕیارەكەی ترەمپ گرت، بە جۆرێك كە ئەردۆغان ئیسرائیلی بە «دەوڵەتی تیرۆریستی» وەسفكردبوو، ولایەتە یەكگرتووەكانیشی بەوە تۆمەتبار كردبوو كە «دەستی بە خوێن سوربووە».
بەر لە دەستپێكردنی كۆبوونەوەكە، سەرۆكی توركیا داوای لە سەركردەكانی وڵاتانی هەماهەنگی ئیسلامی كردبوو، هەڵوێستێكی یەكگرتوو بنوێنن بەرانبەر بە بڕیارەكەی ترەمپ.
هەر لەو چوارچێوەیەدا، وەزیری دەرەوەی توركیا، رەخنەی لە وڵاتانی عەرەبی گرت بەو هۆیەی هەڵوێست و وەڵامی «لاواز و شەرمندە»یان هەبووە بەرانبەر بە ولایەتە یەكگرتووەكان.
بڕیارەكەی دۆناڵد ترەمپ بۆ ناساندنی شاری قودس بە پایتەختی دەوڵەتی ئیسرائیل، توڕەیی و ناڕەزاییەكی بەرفراوانی بەدواداهات لەلایەن وڵاتە عەرەبی و ئیسلامییەكان و دەیان هەزار كەس بۆ پشتیوانی لە دۆزی فەلەستینی، خۆپیشاندانیان سازكرد.
خۆپیشاندانەكان لە شار و شارۆچكەكان لە دژی بڕیارەكەی ترەمپ، پێكداهەڵپژانی نێوان فەلەستینییەكان و پۆلیسی ئیسرائیلی لێكەوتەوە، دوای هەڵدانی چەند موشەكێكیش لە كەرتی غەززەوە، فڕۆكەكانی ئیسرائیل غەززەیان بۆردومان كرد.
وڵاتانی عەرەبی، بڕیارەكەی ترەمپیان ئیدانەكرد، بەڵام گرتنەبەری هیچ رێوشوێنێكیان لە دژی رانەگەیاند.
بەر لە كۆبوونەوەی رێكخراوی هەماهەنگی ئیسلامی لە ئیستەنبوڵ، وەزیرەكانی دەرەوەی كۆمەڵەی وڵاتانی عەرەب لە كۆبوونەوەیەكی نائاساییاندا، داوایان لە واشنتۆن كردبوو بڕیارەكەی تایبەت بە قودس هەڵبوەشێنێتەوە، كۆمەڵی نێودەوڵەتیشیان هاندابوو، دان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا بنێت.
دۆخی قودس گەورەترین خاڵی ناكۆكی نێوان فەلەستینی و ئیسرائیلییەكانە، بە جۆرێك كە ئیسرائیل وایدەبینێت شارەكە بە تەواوەتی پایتەختی خۆیەتی، بەڵام فەلەستینییەكان دەیانەوێت قودسی شەرقی بكەنە پایتەختی دەوڵەتە سەربەخۆكەیان.
رەجەب تەیب ئەردۆغان سەرۆكی توركیا، دەیەوێت لەم تەنگژەیەدا، رۆڵی پێشەنگ ببینێت و توركیا بكاتەوە بە پێشڕەوی وڵاتانی ئیسلامی، لەو چوارچێوەیەشدا كار بۆ دەستخستنی پشتیوانی دەكات لە دەرەوەی وڵاتانی ئیسلامی و رایدەگەیەنێت كە سەرۆكی روسیاش لە دوایین چاوپێكەوتنی نێوانیان لە ئەنقەرە، هەمان بۆچوونی لەسەر كێشەكە هەبووە، ئیسرائیلیش بەوە تۆمەتبار دەكات كە دەیەوێت «ئاگرەكە زیاتر خۆش بكات».

print

 105 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*