سەرەکی » وتار » ئازاد ئیبراهیم ‌ » حزبایه‌تی و به‌حزبیبوون،یه‌كێتیی…پەڕە 3

حزبایه‌تی و به‌حزبیبوون،یه‌كێتیی…

حزبایه‌تی و به‌حزبیبوون،یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان به‌نموونه‌

ئه‌گه‌رچی پێمانوابوو هه‌موو ده‌ستپێكی حزبایه‌تی پێش راپه‌ڕین و ساڵانی 1991 كه‌ به‌ شۆڕشه‌ جیاوازه‌كان ده‌ستپێده‌كات، سه‌ره‌تای جوانن و پیرۆزن و باڵۆنی سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی و شۆڕشگێڕیی و …هتد-مانی پڕكردبوو له‌ غرور، به‌ڵام له‌ماوه‌ی رابردوودا چه‌ند كتێبێك بڵاوكرانه‌وه‌ كه‌ لێدان بوو له‌و ده‌ستپێكه‌. ئه‌و كتێبانه‌ به‌ نییه‌تی نه‌رێنی و هێزی شه‌ڕ بێت یان به‌ هێزی خێر و ئه‌رێنی بێت، ئه‌وا نۆستالۆژیا و گێڕانه‌وه‌یه‌كی پۆزه‌تیڤی نووسه‌ران و گێڕه‌ره‌وه‌كان نییه‌. له‌دوای بڵاوبوونه‌وه‌ی ئه‌و كتێبانه‌ گومانی له‌سه‌ر واقیعی حزبایه‌تی هه‌ڵچنیووه‌ و نه‌وه‌ی نوێ پرسیاری قووڵیان هه‌یه‌ له‌سه‌ر ئه‌م ده‌ستپێكه‌.

به‌هه‌ر لۆژیكێكی دژایه‌تی و هه‌ڵسه‌نگاندنێكی نه‌رێنی له‌ ئه‌زموونی حزبایه‌تی بڕوانرێت له‌ باشووری كوردستان بۆ قۆناغی پێش راپه‌ڕین، ناتوانێت هاوشان به‌و دۆخه‌ هه‌ڵكشێت كه‌ شۆڕشگێڕه‌كانی دوێنێی شاخ له‌ ژینگه‌ی گوند و ده‌ره‌وه‌ی شاردا ئه‌و مرۆڤانه‌بوون كه‌ ده‌سه‌ڵاته‌ داگیركه‌ره‌كانی كوردستان هه‌میشه‌ وه‌ك نه‌یاری خۆیان لێیان روانیون.

ئه‌گه‌ر ئێمه‌ قۆناغی حزبایه‌تی یان ده‌ركه‌وتنی مۆدێلی حزب له‌ كوردستان پۆلێن بكه‌ین، ئه‌وا ده‌توانین ئه‌م پۆلێنه‌ بۆ سێ قۆناغ و وێستگه‌ دابه‌ش بكه‌ین:

یه‌كه‌م ـ قۆناغی پێش راپه‌ڕین
ئه‌م قۆناغه‌ له‌ هه‌ردوو قۆناغه‌كه‌ی تری حزبایه‌تی جوانتره‌، پێشمه‌رگه‌ و پارتیزانه‌كان له‌م قۆناغه‌دا كوڕی یه‌ك دایك و باوك نه‌بوون، به‌ڵكو هه‌ر پێشمه‌رگه‌یه‌ك كوڕی چه‌ندان دایك و باوك بوون و هاووڵاتیانیش پێشمه‌رگه‌یان به‌ كوڕی خۆیان زانیووه‌. پێشمه‌رگه‌ له‌م قۆناغه‌دا شوێنێكی دیاری نه‌بووه‌ پێی بووترێت ماڵی راسته‌قینه‌، به‌ڵكو هه‌موو ماڵه‌ گوندییه‌ك و هه‌موو كونج و كه‌له‌به‌رێكی ئه‌م نیشتمانه‌ ماڵی پێشمه‌رگه‌ بووه‌. كاتێك ده‌بیستین پێشمه‌رگه‌كانی پێش راپه‌ڕین له‌ كاتژمێره‌كانی دره‌نگی شه‌ودا ده‌یاندا له‌ ده‌رگای ماڵه‌ گوندنشین و لادێییه‌كان و پێشوازییان لێده‌كرا، ئه‌مه‌ ده‌رخه‌ری ئه‌و راستییه‌یه‌ كه‌ وه‌ك چۆن پێشمه‌رگه‌ هه‌موو ماڵێكیان به‌ هی خۆیان زانیووه‌، هه‌ر به‌و جۆره‌ش ماڵه‌كان له‌ پێشوازیی پێشمه‌رگه‌دابوون و ئامێزی پڕ سۆزی دایكایه‌تی و باوكایه‌تیشیان بۆ كردوونه‌ته‌وه‌.

دووه‌م ـ قۆناغی 1991 بۆ 2003
ئه‌م قۆناغه‌ قۆناغی جیابوونه‌وه‌ی خه‌باته‌ له‌ شاخ و شۆڕبوونه‌وه‌یه‌تی بۆ شار. داكشانی خه‌باتی شاخ بۆ خه‌باتی شار كه‌لێنێكی گه‌وره‌ی دروستكرد له‌ نێوان حزب و هاووڵاتیان، ئه‌گه‌ر له‌ قۆناغی یه‌كه‌مدا حزبایه‌تی خۆبه‌خشین و كوردایه‌تی بووبێت، ئه‌وا قۆناغی دووه‌م بازدانێكی گه‌وره‌ بوو به‌سه‌ر چه‌مكی خه‌باتی شۆڕشگێڕیی و حزبایه‌تیدا، به‌ڵام بازدانێكی نه‌رێنی، بازدانێك كه‌ له‌ چوارچێوه‌ی هوتافه‌كانی شاخدا ئه‌م جۆره‌ دابڕان و دووركه‌وتنه‌وه‌یه‌ باس نه‌كراوه‌ و نه‌بووه‌. مۆدێلی حزبایه‌تی له‌م قۆناغه‌دا نه‌ك فۆرمێكی مه‌ده‌نیی به‌ مانا شاریبوونه‌كه‌ی وه‌رنه‌گرت، به‌ڵكو له‌ كۆتاییه‌كانی ئه‌م قۆناغه‌دا حزبایه‌تی و حزبیبوونی تاك روو له‌پاشه‌كشێ و دابڕانی گه‌وره‌بوو به‌ڵام به‌یه‌كجاریی نا.

سێیه‌م ـ قۆناغی 2003 بۆ 2020
ئه‌م قۆناغه‌ ده‌توانین ناوی لێبنێین قۆناغی پێچه‌وانه‌، له‌م قۆناغی سێیه‌مه‌دا، هه‌موو فۆرمه‌كان و مۆدێله‌كانی حزبایه‌تی پێچه‌وانه‌ی قۆناغی یه‌كه‌می حزبایه‌تی بۆوه‌، ئه‌و حزبانه‌شی له‌نێوان ئه‌م ساڵانه‌دا دروستبوون و حزبی قۆناغه‌كانی یه‌كه‌م و دووه‌م نین، نه‌یانتوانی به‌ فۆرمی حزبایه‌تی قۆناغی یه‌كه‌م بن و به‌هه‌مان پاكی و راستی قۆناغی یه‌كه‌م كار بۆ زه‌مه‌نی قۆناغی سێیه‌م بكه‌ن و مۆدێلێكی نوێ دابهێنن و دروستی بكه‌ن، به‌ڵكو له‌ناو هه‌مان چوارچێوه‌و شێوازی حزبی ته‌قلیدی و نه‌ریتی كوردیدا خۆیان راگه‌یاند، به‌شداریی سیاسیشیان هه‌مان فۆرمی حزبه‌كانی تره‌، وه‌ك چۆن حزبه‌كانی قۆناغی یه‌كه‌م و دووه‌م هیچیان له‌یه‌كتر جوودا نه‌بووه‌و هه‌ڵگری هیواو خه‌ونی گه‌نجانه‌ و میلله‌ت نه‌بوون، ئه‌وا له‌ قۆناغی سێیه‌میشدا چونكه‌ حزبه‌ نوێكانی ئه‌م قۆناغه‌ ته‌قلیدی كۆنه‌كانی قۆناغی یه‌كه‌م و دووه‌میان كرده‌وه‌، ئه‌مانیش هه‌رزوو بوون به‌مایه‌ی نائومێدیی میلله‌ت. كاتێك تاكێك ره‌خنه‌ له‌ حزبێكی ئێستا بگرێت و پێیوایه‌ هه‌موویان حزبه‌كانی پێشوون، ئه‌وا دوو جار هه‌ڵه‌ نییه‌، ئه‌م بۆچوونه‌ له‌لایه‌ك حزبه‌كانی ئێستاش ناتوانن مۆدێله‌ كۆنه‌كه‌ی حزبایه‌تی تێپه‌ڕێنن، له‌لایه‌كیش هه‌موو ئه‌و سه‌ركردانه‌ی حزبێكی نوێ دروست ده‌كه‌ن، له‌مڕۆدا هه‌مان سه‌ركرده‌ كۆنه‌كانی جارانی شاخن كه‌ له‌قۆناغی یه‌كه‌مدا هه‌بوون و خه‌باتیان كردووه‌.
له‌ مۆدێله‌كانی حزبایه‌تی و به‌ئه‌ندامبوون یاخود به‌ حزبیبوون له‌ باشووری كوردستان، هێشتا له‌م رووه‌وه‌ هیچ حزبێك نه‌یوانیووه‌ مۆدێلی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان تێپه‌ڕێنێت. هێشتا هیچ حزبێك هێنده‌ی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان بنه‌ماكانی حزبی مۆدێرن و هاوچه‌رخی تێدا نابینرێت.

ئه‌ندامبوون له‌ ریزه‌كانی یه‌كێتیدا جیاوازه‌ له‌ ته‌واوی حزبه‌كانی دیكه‌ی كوردستان، مۆدیله‌كانی حزبایه‌تی یان حزبی ته‌واو داخراو و بنه‌ماڵه‌یین به‌ درێژایی ته‌مه‌نی خۆیان، یاخود حزبگه‌لێكن كه‌ حزبی پۆپۆلیست و هه‌ڵتۆقیوی راگوزه‌رن، یان حزبگه‌لێكن كه‌ رێژه‌ی ده‌نگده‌ر و ئه‌ندامبوونیان په‌یوه‌سته‌ به‌ پاشخانێكی تایبه‌تیی ئیسلامی و ئاینییه‌وه‌.

ئه‌گه‌ر تاكه‌ حزبێك له‌ باشووری كوردستان هه‌بێت ناوی بنێین حزبی ئایدۆلۆژیی یان مه‌ده‌نی یان سۆشیال دیموكرات …هتد-یش، ئه‌وه‌ یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستانه‌، سه‌رجه‌م حزبه‌كانی دیكه‌ حزبی گۆڕانكاریی و حزب گه‌لێك نین ئومێدی دنیابینی و گۆڕانكارییان لێ بكرێت. ره‌نگه‌ ئه‌م دیده‌ی ئێمه‌ به‌ حزبی وه‌ربگیرێت و قبوڵ نه‌كرێت، به‌ڵام له‌و ئاراسته‌ حزبییه‌دا كه‌ له‌ به‌شی باشووری كوردستان ده‌بینرێت، هه‌رچی حزبه‌ ئیسلامی و ئوسوڵییه‌كانن تا ئه‌ندازه‌یه‌ك ده‌توانن هه‌نگاو بهاوێژن و قسه‌ له‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی كراوه‌ بكه‌ن كه‌ رێسا و پیرۆزییه‌كانی خۆیان نه‌كه‌وێته‌ ژێر هه‌یمه‌نه‌ و ده‌سه‌ڵاتی شارستانییه‌تی نوێوه‌، ئه‌و حزبانه‌یشی زیاتر مێنتاڵێتی خێڵ تێیدا باڵایه‌، هه‌موو ده‌ستكاریكردنی كۆمه‌ڵگه‌ یان هه‌ر كرانه‌وه‌یه‌ك به‌ده‌ستكاریكردنی ئه‌و هه‌یكه‌له‌ خێڵه‌كییه‌ تێده‌گه‌ن له‌ هه‌ره‌می حزبی ئه‌واندا هه‌یه‌.

له‌ حزبی خێڵه‌كیدا، یان له‌ناو مێنتاڵێتی خێڵدا، گۆڕانكارییه‌كان چه‌نده‌ قووڵ بڕۆن و شۆڕببنه‌وه‌، ناتوانن بگه‌نه‌ لوتكه‌ی هه‌ره‌می حزب، ده‌كرێت ئه‌و جۆره‌ حزبانه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ی چوارچێوه‌ خێڵه‌كییه‌كه‌ی قسه‌ی له‌سه‌ر دیموكراسی هه‌بێت، ده‌كرێت باسی یاساو ئازادیی بكات، ده‌كرێت پاشگری ناوی دیموكراسی بۆخۆی هه‌ڵبژێرێت، به‌ڵام دواجار ناتوانێت ده‌ستكاریی ستراكچه‌ری خۆی بكات. ئه‌وه‌ی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌ته‌واوی حزبه‌كانی دیكه‌ی كوردستان جیاده‌كاته‌وه‌ له‌ هه‌رسێ قۆناغه‌كه‌دا ئه‌وه‌یه‌ حزبی نێو واقیعی سه‌رده‌مه‌، چۆن له‌ 1975 ده‌ست پێده‌كات وه‌ك قۆناغی پێش راپه‌ڕین، به‌هه‌مان شێوه‌ له‌دوای 1991 تاكو 2003 پێشه‌نگ بووه‌ له‌ بنیاتنانی حكومه‌ت و په‌رله‌مان و هه‌ڵبژاردندا، له‌دوای 2003شه‌وه‌ بۆ ئه‌مڕۆ دیسان یه‌كێتی تاكه‌ حزبی سه‌ر گۆڕه‌پانی سیاسیی كوردستانه‌ كه‌ بێ پشوودان به‌دوای خه‌ونی له‌مێژینه‌ی ئه‌م میلله‌ته‌دا ده‌گه‌ڕێت و خه‌بات له‌و پێناوه‌دا ده‌كات.

ئه‌م حزبه‌ی كه‌ ناوی یه‌كێتییه‌ ئه‌ندامبوون تێیدا ئاسانه‌!، به‌ڵام جێبه‌جێكردنی كۆی گشتی بنه‌ماو ئه‌ركه‌ حزبی و نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانییه‌كانی ئه‌م حزبه‌ قورسه‌ و تاكو قۆناغه‌كانی خه‌باتی نه‌ته‌وه‌یی قورس بێت، ئه‌ركه‌كانی هه‌ڤاڵانی ئه‌م حزبه‌ش قورستر ده‌بێت. ناكرێت كه‌سێك ئه‌ندامی ئه‌م حزبه‌ بێت و نه‌ته‌وه‌ییه‌كی عه‌یاره‌ بیست و چوار نه‌بێت، ناكرێت هیچ كه‌سێك كه‌ خۆی به‌ هه‌ڤاڵ ده‌زانێت، دروشمه‌كانی (یه‌كێتی) به‌رزكردبێته‌وه‌، به‌ڵام بڕوای به‌ پرسی (نیشتمان ــ كوردستان) نه‌بێت و تاكو دوا پله‌ی شه‌هاده‌ت له‌پێناو ئه‌و دروشمانه‌ نه‌جه‌نگێت.

ئه‌م حزبه‌ وه‌ك چۆن له‌ده‌سپێكی شۆڕشدا قوربانیی داوه‌ بۆ نه‌ته‌وه‌ و نیشتمان، له‌ئێستاشدا هه‌مان دنیابینی هه‌یه‌، گرنگ نییه‌ چه‌ندان ده‌یه‌ كه‌وتۆته‌ نێوان ده‌ستپێكی دامه‌زراندنی یه‌كێتی بۆ ئێستای یه‌كێتی، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی ماوه‌ و یه‌كێتی پێداگریی له‌سه‌ر ده‌كات، بنه‌ما نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی و پیرۆزییه‌كانی ئه‌م میلله‌ت و نیشتمانه‌یه‌ و یه‌كێتی لای نه‌داوه‌ له‌و بنه‌مایانه‌.

ئه‌ندامبوون له‌ ریزه‌كانی یه‌كێتیدا ئه‌ندامبوونێك نییه‌ له‌لایه‌ك مه‌به‌ستدار و تموحی مادیی تێدابێت و له‌لایه‌كیش ئه‌ندامبوونێك نییه‌ بۆ به‌هێزبوونی پێگه‌ی حزبی خۆی، له‌ڕاستیدا هه‌موو ئه‌ندامبوونێك له‌ رێزه‌كانی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان، واته‌ گه‌وره‌بوون و به‌هێزبوونی گوژمه‌ی هێزی سیاسی یه‌كێتی له‌ خزمه‌تكردن به‌م نیشتمان و میلله‌ته‌.

هه‌موو به‌ئه‌ندامبوونێك له‌ناو یه‌كێتیدا رێژه‌یه‌ك دڵنیایی هه‌یه‌ ببێته‌ قوربانی له‌پێناوی نیشتمان، هه‌موو چه‌ك هه‌ڵگرتنێك له‌ ریزه‌كانی یه‌كێتی ده‌رخه‌ری ئه‌و واقیعه‌یه‌ یه‌كێتی له‌ هه‌موو حزبێكی كوردی زیاتر له‌گه‌ڵ نه‌یاره‌كانی كورد پێویستی به‌ زمانی چه‌ك هه‌بووه‌ له‌ به‌عسه‌وه‌ بۆ تیرۆریستانی داعش و له‌ئاینده‌یش.

ئه‌و دوو ره‌هه‌نده‌ نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانییه‌ی كه‌ یه‌كێتیی پێ ده‌ناسرێته‌وه‌، هه‌میشه‌ خاڵی به‌هێزی مانه‌وه‌ی یه‌كێتی بووه‌ له‌وكاته‌وه‌ی یه‌كێتی شه‌ڕی داگیركاره‌كانی كوردستانی كردووه‌، تاكو ئێستا كه‌ له‌لایه‌ن هه‌مان داگیركاره‌وه‌ سزای یه‌كێتی ده‌درێت و سیاسه‌ت و جووڵه‌كانی یه‌كێتی ده‌وه‌ستێنرێت به‌بیانووی ئه‌وه‌ی به‌یه‌ك پانتایی باش له‌هه‌موو كوردێكی نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانییه‌وه‌ نزیكه‌ له‌ هه‌ركوێی ئه‌م جیهانه‌دابێت. بۆیه‌ ئه‌ندامبوونیش له‌م حزبه‌دا جوانه‌، ده‌بێت هه‌موو ئه‌ندامێك نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی بێت و چاوه‌ڕێی سزاش بكات. نه‌ته‌وه‌ییبوون و نیشتمانیبوونیش كه‌لتووره‌ و له‌گه‌ڵ گه‌وره‌بوونی یه‌كێتی ئه‌ویش گه‌وره‌بووه‌.
یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌گه‌ڵ دامه‌زراندنیدا هه‌موو شێوه‌كانی حزبایه‌تی و چالاكییه‌كیی سیاسی له‌ باشووری كوردستان تێپه‌ڕاند، قۆناغ له‌دوای قۆناغ ئه‌م حزبه‌ هه‌نگی نوێ و مۆدێلی جیاوازی كاری سیاسی و رێكخراوه‌یی تاقی ده‌كاته‌وه‌، له‌دوای نزیكه‌ی چوار ده‌یه‌ و نیو له‌ دامه‌زراندنی یه‌كێتی، كه‌چی هێشتا هیچ حزبێكی سیاسی و نه‌ته‌وه‌یی و نیشتمانی و دیموكراسی و …هتد نه‌هاتووه‌ بتوانێت مۆدێلی كاری سیاسی و حزبایه‌تی یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان تێپه‌ڕێنێت و مۆدێلێكی نوێ دابهێنێت، له‌م كاروانه‌شدا هێشتا یه‌كێتیی نیشتمانیی كوردستان له‌پێشی پێشه‌وه‌ی كاروانه‌كه‌دایه‌ و هه‌رخۆی سه‌رقافڵه‌ی مۆدێلی حزبایه‌تی و خه‌بات و داینه‌مۆی ئازادیی و دیموكراسییه‌.

له‌كاری حزبی و به‌حزبیبووندا، هیچ حزبێك هێنده‌ی یه‌كێتی و یه‌كێتییه‌كان شانازی رێباز و فه‌لسه‌فه‌ و سه‌ركرده‌ و شه‌هید و ئه‌زموون و نه‌ته‌وه‌ییبوون و نیشتمانیبوون و پاكێتیی خۆیی پێنابڕێت، ئه‌م حزبه‌ له‌كاتێكدا موڵكی باشووری كوردستانه‌، به‌ڵام پارچه‌كانی تری كوردستانیش به‌ حزبی خۆیانیان زانیووه‌ و له‌ رابردوودا خوێنی به‌هه‌رچوار پارچه‌كه‌ به‌خشیووه‌ و ئێستاش چالاكیی سیاسی و رووناكبیریی و ڕێكخراوه‌یی حزبه‌كانیتریش له‌ پارچه‌كانی تری كوردستان له‌ژێر ده‌سه‌ڵات و له‌ ناوچه‌كانی یه‌كێتیدایه‌، كه‌ ئه‌مه‌ش له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی زۆرجار به‌زیان بۆ یه‌كێتی شكاوه‌ته‌وه‌، به‌ڵام ده‌ستی به‌ڕووی هیچ حزبێكه‌وه‌ نه‌ناوه‌ و پێی نه‌وتوون چالاكییه‌كانتان بگوازنه‌وه‌ پارچه‌ كوردستانه‌كه‌ی خۆتان!

یه‌كێتی له‌ڕابردوودا و ئه‌و ده‌مه‌ی كاریزماو رابه‌ری رۆحی مام جه‌لال كه‌ له‌ باڵێكی ناو پارتی جیاده‌بێته‌وه‌ و ئه‌و دۆخه‌ی پێ قبوڵ ناكرێت كه‌ له‌ناو پارتیدا ده‌چه‌سپێندرێت، ئه‌وه‌ نه‌ك خیانه‌ت نابێت، به‌ڵكو له‌ڕاستیدا ئه‌وه‌ تێپه‌ڕاندنی هه‌موو ئه‌و رابردووه‌یه‌ كه‌ هه‌یكه‌لی حزبی كوردی له‌سه‌ر بنیادنراوه‌، له‌ داهاتوویشدا مادام هێشتا حزبێك نه‌هاتۆته‌ مه‌یدان مۆدێلی یه‌كێتی تێپه‌ڕێنێت، كه‌واته‌ یه‌كێتی حزبی گه‌له‌ و گه‌ل بڕیاریداوه‌ ئه‌م حزبه‌ له‌م مه‌رته‌به‌ باڵایه‌دا بووه‌ستێت و بمێنێته‌وه‌. ئه‌وه‌ واقیعی كوردستان و دۆزی ره‌وای گه‌له‌كه‌مان بوو له‌ رابردوودا بووه‌ زاده‌ی له‌دایكبوونی یه‌كێتی، ئێستاش ئه‌وه‌ چه‌رخه‌ و ره‌وڕه‌وه‌ی مێژوو و گۆڕانكارییه‌ سه‌رده‌مییه‌كانه‌ زه‌روره‌تبوونی یه‌كێتی وه‌ك مۆدێلێكی باوی جیهانی ده‌هێڵێته‌وه‌.

 

 

 

 321 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*