سەرەکی » وتار » مانیفێستاسیۆن و نمایش

مانیفێستاسیۆن و نمایش

رەنگین شەهید عەبدوڵڵا

لە دوای شۆڕشی فەرەنساوە، مۆدێلێکی نوێی خەباتی مەدەنی دەست پێدەکات، خەباتێک سەرەتایترین پێناسەکانی بریتیە لە یەکێتی گروپ و چینە کۆمەڵاتیەکان بۆ پرۆتێستێکردنی بریارێکی سیاسی. بەندێکی یاسایی، لەبەرچاو نەگرتنی ئەرک و مافی کرێکاران و نەبونی یەکسانی و توندوتیژی دژی ژنان و مناڵان، یاخود نەبونی لانی کەمی خزمەتگوزاری.

لە دوای شۆڕشی فەرەنساوە ئەمجۆرە لە یەکتی کۆمەڵایەتیی پڕەنسیپ و پایە بەهێزەکانی خۆی دادەمەزرێمێت و جیهان پێ دەنێتە نێو قۆناغی خەباتێک کە مۆدێرنیتێ دەبێتە ئایدیۆلۆژیای ئەم جیهانە نوێیە.

جیل دولوز و مۆدێرنە
مۆدێرنیتێ وەک جیل دولوز لە کتێبی(مۆدێرنیتێ) بە قوڵی شیکاریەکی سەرنج ڕاكێش دەکات، ئەو پێی وایە یەک لە شوناسە دیارو دراوشاوەکانی مۆدێرنیتی بریتیە لە دەرکەوتنی خەباتی مەدەنی لە مافی گشتیەوە بۆ مافی گروپ و کەس و چینە کۆمەڵایەتیەکان.

دولوز پێی وایە مۆدێرنیتێ بە تەنها پێشکەوتنی عەقڵی تەکنیکی و تەکنەلۆژی و دیمۆکراسیەتی ئیداری نییە وەک فۆرم. بەڵکە ئەو سیستەمی پەروەردەیی خێراو گشتیەیە کە لە فۆرمە گشتیەکەیدا بە مانای (مانیفاێستاسیۆن) و خۆپیشاندان بۆ یەکەمجار وێنای مرۆڤێکمان بۆ دەکا کە یەکەمین جارە شۆڕ دەبێتەوە بۆ ناوەوەی خۆیی و ئامانجە کەسییەکانی خۆی نمایش دەکات بێ ترس و تۆقاندن و لەناوبردن. ئەم هێزە بۆ جیل دولوز لە هەرکەوێوە هاتبێ بێگومان نیعمەتێکی سیاسی و پاداشتێکی سەڵتەنەتی و دیاریەکی دەسەڵات نییە بۆ کەسی خۆپیشاندەر. دەسەڵات چەندە بە قوڵی کار لەسەر بێدەنگکردنی گرووپ و چین و تاک بکات، بە پێچەوانەوە سیحری ئەم ڕۆحی مۆدێرنیتێیە لەوەدایە زۆر خێراترو ڕاسیۆنێل تریش دەکات. بۆ یەکەمجار چین و توێژ و کۆمەڵانی خەڵک سنووری دەسەڵاتی سیاسی دیاری دەکەن نەک دەسەڵات سنوور بۆ تاک و هاوڵاتی دیاری بکات.

ئەوەی وەک یەکێتی نێوان گرووپ و چینەکان باسمان کرد لە دەرەوی سیاسەت و دەسەڵات یەک لە سەرەتاییترین پێناسەکانی خۆپیشاندان و ناڕەزایی کۆمەڵانی خەڵکە بۆ پرۆتێستێتکردنی بارێکی دیاری کراوی سیاسی کە دەسەڵات پاسەوانێتی. ئەم یەکێتیە دەبێتە پنتی بیرکردنەوەی تاک و کۆ. دەبێتە ماتۆڕی هەڵگیرسانی عەقڵی ڕەخنەیی و خودناسی و دەرەخودناسی. یەکێتییەکی خۆڕسکە بەرژەوەندی و بەهاو ئەرک و مافە سەرەتاییەکانی تاک و گرووپەکان لێک نزیک دەکاتەوە.

شێوەکانی خەباتی مەدەنی
بێگومان لەگەڵ تەشەنەسەندنی ئایدیۆلۆژیای مۆدێرینتێ، ئەم گروپ و چینە جیاوازانە دەبنە دەستەو تاقمی جیاواز لە شێوەی سەندیکا و ڕێخراوی مەدەنی و بە دیوە هەرە تۆخەکەیدا دەبێتە پارتی سیاسی لە شێوەی ئۆپۆسزسیۆنی سیاسی و دژبەری ڕاستەوخۆی دەسەڵات. بەڵام ئەم ئۆپۆزسیۆن و تاقم و گرووپە جیاوازانە ئامانجیان پێشخستنی پرۆسەی سیاسی و پێشنیازکردنی دیدی نوێ و جیاوازە بۆ شێوازی بەڕێوەبەری و حوکمڕانییەکی عەقڵانی ترو چاو کراوەتر کە توانای ئەوەی هەبێ مرۆڤ و خۆشگوزەرانی هاونیشتیمانی لە پێشی پێشەوەی هەموو پرسە سیاسیەکانەوە بێت.

خۆپیشاندانەکانی کوردستان
بەلەبەر چاو گرتنی ئەم پرۆسە دورو درێژە لە ململانێ و کێبەرکێی نێوان هاوڵاتی و دەسەڵات ، خۆپیشاندانەکانی کوردستان سەر بە کام کاتیگۆری مانیفێستاسیۆن و چین و توێژ و دژبەری سیاسییە؟ ئایا خۆپیشاندانەکانی کوردستان بەرهەمی بیرکردنەوەی قووڵی سەندیکا و چین و توێژە جڤاکییەکانە یاخود ڕەگەزێکی دیکەیان هەیە؟
هەوڵدەدەم بە خێرایی سێ ڕەگەزی گرنگی ئەنگێزەکانی خۆپیشاندان لە هەرێمی کوردستان دیاری بکەم.

1_لەبەرئەوەی هەرێمی کوردستان ئەزموونێکی سەدساڵەی لەگەڵ خەباتی مەدەنی و داخوازییەکانی تاک و گروپ و چینەکاندا نییە، بۆیە زەحمەتە وەک خۆپیشاندانی داخوازی هاونیشتیمانی و تاک بخوێنرێتەوە. یەک لە فاکتەرە بەهێزەکانی جێگیر نەبوونی یەکێتی نێوان تاک و چین و توێژە کۆمەڵایەتیەکان بۆ ئەوە دەگێڕمەوە کە هەم پرۆسەی سیاسی لە ڕووی دیمۆکراسیەوە پرۆسەیەکی تازەیە، هەمیش لەبەرئەوەی حکومەت و دەسەڵات لە سەرەتای دیاریکردنی ئەرک و مافە مەدەنیی و سیاسیەکاندان.

ئەوەی لە بیست و نۆ ساڵی ڕابردوو سەر ڕێگا خراوە، بە هەموو هەوڵە جددی و نا جدیەکانەوە جگە لە نزیکبونەوە لە ناسین و هەڵبژاردنی بێ پلانی دوورمەودای چەمک و فۆرمە سیاسی و مەدەنیەکان نییە. بە مانەیەکی تر کۆی پرسە سیاسی و نەتەوەیی و مەدەنییەکان هێشتا نەبونەتە هۆشیاری و مۆنتالیتی سیاسی و کۆمەڵایەتی کە هەموان هۆشیاربن بەرامبەر بە ئەرک و مافە یاسایی و دەستوریەکانی خۆیان و بتوانن لە فەزای گشتیدا نمایشی ئەم ئەرکە ڕۆشنبیریە بکەن. بۆیە یەک لە کەماسییە گەورەکانی خۆپیشاندانی جەماوەری لەوەدا دەبینم کە دەرەنجامی دیراسەکردنی هۆشیاری سیاسی و کۆمەڵایەتی نییە دەربارەی ماف و ئازادی و خەباتە مەدەنیەکان.

2_ داخوازی شەقام، داخوازی حیزب و چینێکی سیاسی دیاریکراوە کە لەحیرماندا دەژین، هەمیشە لە فەزای گشتیدا جۆرێک لە نا ڕوونی داخوازی خەڵک بۆ چاکسازی و مافە مەدەنی و خزمەتگوزاریەکانیان بەدیدەکرێ. واتە جگە لە مووچە و بودجە خۆپیشاندەری شەقامی کوردی داخوازییەکی دیکەی نییە وەک ماف و داخوازی تاک و چین و توێژەکان بیخاتە بەردەمی حکومەت و دەسەڵات. داواکاری مووچە خواستێکی سەرەتایی هەموو کەس و تاکێکە و مافێکی ڕەوایی هەموو تاکێکە، بەڵام بە وردی سەیری دۆخەکە بکەین نە حکومەت لاری لەوە هەیە مووچەی خەڵک و چین و توێژەکان دابین بکات و نە خەڵکیش لەم داوایە قورستری لە حکومەت کردووە. بەپێچەوانەوە قسەی ئەوەڵ و ئەخیری حکومەتی هەرێمی کوردستان بریتیە لە هەموو هەوڵێکمان بۆ دابینکردنی مووچەی هاونیشتیمانیان و فەرمانبەرانە. بەڵام کێشە چییە؟ کە هەم حکومەت و هەمیش هاونیشتمانی بێ جیاوازی لە خەمی دابینکردنی مووچە و بژێوی خەڵکان ؟ گومان لەوەدا نییە ئەم خواستە خواستێک نییە بیەوێت بەناوی خەباتی مەدەنی خۆی مانیفێست بکات بەڵکە خواستێکە لە گەروی پارتێک یان چەند پارت و گروپ و توێژی جیاوازەوە دێتە دەرەوە.

هاتنە دەرەوەی ئەم خواستەی هاوڵاتی لە هەر گەروویەکەوە بێت گرنگ نییە، ئەوەی گرنگە داخۆ لە دایبینکردنی مووچە و کارەبا و ئاو خزمەتگوزاریەکانی دیکە. ئیتر خۆپیشاندەر دەبێت بچێتەوە بۆ ماڵەوەو چوارمشقی بەدیار کارەباو سفرەو بەلوعەی ئاوە سازگارەکەیەوە دانیشێ؟ یاخود دەبێت خەباتی مەدەنی ببێتە ستراکتۆی هۆشیاری تاک کە لەسەر مافی ئاژەڵ و ژینگەو مافە ئێتنیکیەکان و پلورالیزمی سیاسی و مەدەنی بەردەوام لەسەر شەقام بێت. لەڕاستیدا شەقام قەڵەمڕەوی دەسەڵاتی هاونیشتیمانییە، وەک چۆن دامودەزگا ئیداریەکان قەڵەمڕەوی دەسەڵاتی پیاوەکانی دەسەڵات و حکومەتە. یەک لەو پرسیارانەی هیچ خۆپیشاندەرێکی ئێمە ناتوانێ وەڵامی بداتەوە ئەوەیە کە دوای مووچە و خزمەتگوزاریەکان چی لە شەقام دەکەی؟ کە ئەمە یەک لە دەستەکەوتە مەزنەکانی شۆڕشی مۆدێرنیتێیە. کە دەسەڵاتی شەقام و فەزای گشتی ڕادەستی هاونیشتیمانیان دەکات.

لێرەوە بۆمان ڕووندەبێتەوە ئەوەی لەسەر شەقامە هاوڵاتیان نین بیانەوێ نمایشی هۆشیاریە مەدەنی و سۆسیالەکانی خۆیان بکەن بەڵکە هەندێک تاقم و گرووپن ئامانجێکی دیکەیان هەیە. ئامانجی ئەم تاقم و گرووپ و حیزبە جیاوازانە هەرچی بێت بێگومان ئامانجی سیاسی نین. چونکە ئامانجی سیاسی لە فۆرمی خەباتی مەدەنی و دیموکراسدا دەرەکەوێت و بە پرۆژەو پێشنیاری ڕاسیۆنێلەوە لەگەڵ حکومەت دەکەوێتە گفتوگۆ و دیبەیت.

ئامانج و دروشم و داخوازی خۆیشاندەر ئەگەر لە پێناو مافێکی دەستوری بێت نیشانەکانی دیارەو داخوازیەکان لە پێناو سەندنەوە و چەسپاندنی ئەو مافە خواراوانە دایە. بەدیوێکی تردا خۆیشاندەر دەیەوێت ئەو خەباتە مەدەنییە بسەلمێنن و دەسەڵاتی خۆی بەشێوەیەکی ڕێکخراو لەسەر شەقام نیشانی حکومەت و دەسەڵات بددات . بۆ ئەوەی لە ئەگەری ململانێی دیمۆکراسی و پرۆسەکانی هەڵبژاردن بژاردەی سزادانی حیزب و لایەنێک هەبێ کە نەیتوانییوە وەک پێویست خزمەتگوزاری پێشکەش بکات و کۆی پرسە مەدەنی و ئینسانییەکان بەرێتە پێشەوە. بەڵام زۆربەی دروشم و ئامانجە دیاری کراوەکانی خۆپیشاندەری بەحیزبی کراو بریتیە لە چۆڵی کەن. بڕوخێ. لێیانددەن. هەندێک جاریش هەڵیانواسن هتد.!

گۆڕانکاریی یان رووخاندن
ئەم دروشم و خواستانە بە دڵنیایی داخوازی و هاونیشتیمانی نین، چونکە لە ئەگەری ڕووخان و وێرانکردنی حکومەت ئیتر شتێک بەناوی خۆپیشاندان و مانیفێستاسیۆن مانای نامێنێ و قۆناغی شۆڕشی ڕووخاندن دەسپێدەکات. کارل مارکس گوتەیەکی بەناوبانگی هەبوو کە دەیوت من لەبری هەموان بیرمکردۆتەوە ئێستا ئێدی دەبێت جیهان بگۆڕن. چەمکی گۆڕان لای مارکس بەمانی ڕووخاندن نایەت بەقەدەر ئەوەی بە مانای مومارەسەکردنی مافە مەدەنی و ململانێی پرۆژە ڕاسیۆنێل و شیاوەکان دێت کە دەیەوێت پێشنیازێکی باشتر بۆ خزمەت کردنی مرۆڤ و چینە داڕزاوەکانی کۆمەڵگا پێشکەش بکات.

ئەوەی لە خۆپیشاندانەکانی کوردستان دەیبین دوورە لەم جۆرە لە خەباتی مەدەنی و هەڵگری لانیکەمی ئەو ڕەگەزانە نین کە بیەوێ هۆشیاری تاک بکات بە بەشێک لە ململانێی سیاسی و جڤاکی. دوورکەوتنەوەی حکومەت و هاونیشتیمانی لەو خاڵەوە سەرچاوەی گرتووە، کە هاوڵاتی ئامادە نەکراوە شەقام وەک قەڵەمڕەوی دەسەڵاتی خۆی ببینێت و شەقام ببێتە شوێنی ململانێی دیمۆکراسی حیزب و حکومەت و هاونیشتیمانی. دروشمی بڕوخێ و وێرانیکەن. یەک لەو دروشمە ترسناک و تۆقێنەرانەیە هەم حکومەت و دەسەڵات دەخاتە ئامادەباشیەوە لە ئەگەری هەر جۆرە پێکدادان و ڕووبەڕوبونەوەیەک لە فۆرمی زەبروزەنگا. هەم هاونیشتیمانی دەخاتە دۆخی بێهیوا بوون دووری دەخاتەوە لەوەی حکومەت و دەسەڵات وەک لایەنی ململانێی سیاسی و مەدەنیەکەی خۆی ببینێت .

print

 1,659 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*