سەرەکی » دۆسێ » عیراق،كاریگەرییە خراپەكانی دواكەوتنی مووچە لەسەر ژیانی هاووڵاتیان

ئەندامێكی لیژنەی ئابووری بۆ كوردستانی نوێ‌ دەدوێت

عیراق،كاریگەرییە خراپەكانی دواكەوتنی مووچە لەسەر ژیانی هاووڵاتیان

دواكەوتنی مووچەی فەرمانبەران، كێشەیەكی ترە كە لەم ماوەیەی دواییدا بەرۆكی هاووڵاتیانی عیراقی گرتووە، هۆكاریی ئەمەش بۆ دابەزینی نرخی نەوت لە بازاڕەكانی ناوخۆ و بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی كۆرۆنا دەگەڕێتەوە كە وایان كردووە داهاتی ووڵات روولە كەمبوونەوە بكات و حكومەت نەتوانێت مانگانە لە كاتی خۆیدا مووچەی فەرمانبەران بدات كە توێژێكی فراوانی كۆمەڵگەی عیراقی پێكدەهێنن.

لەو بارەیەوە ئەندامێكی لیژنەی ئابوری و وەبەرهێنان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق، باس لە كاریگەرییە خراپەكانی دواكەوتنی مووچە دەكات لەسەر ژیانی هاووڵاتیان و پێیوایە، دواكەوتنی مووچە حاڵەتی پوكانەوە لە ئابوری و بازاڕەكانی ناوخۆدا دروست دەكات.

نەدا شاكر جەودەت، ئەندامی لیژنەی ئابوری و وەبەرهێنان لە ئەنجومەنی نوێنەرانی عیراق بە (كوردستانی نوێ‌)ی ڕاگەیاند:»دواكەوتنی مووچەی فەرمانبەران دەبێتە مایەی ئەوەی فەرمانبەران نەتوانن، ئەو كاڵا و كەلوپەل و پێداویستییانەی هەیانە بیكڕن، ئەمەش جۆرێك لە پوكانەوە لە بازاڕەكان و ئابوری ناوخۆدا دروست دەكات كە پێویستە بە هەند وەربیگرێت، لەگەڵ ئەمەشدا ئێمە كەرتێكی ئابوری چالاكمان نییە كە لەنێوخۆدا كاربكات، هەر ئەمەشە كە ڕەوشی وڵاتی بەمڕۆ گەیاندووە».

بەوتەی نەدا شاكر جەودەت»عیراق بۆتە دەوڵەتێك كە تەنیا لە خەمی ئەوەدایە خۆی بەخێو بكات، داهاتەكەی ناوخۆی دەفرۆشێت، تا پێی بژی، لایەنی وەبەرهێنانیش خەریكە بە تەواوەتی ڕوو لە نەمان دەكات، لەگەڵ هەموو ئەمانەشدا دەبینین داهاتی فرۆشتنی نەوت و داهاتەكانی تری ناوخۆ بەشی مووچەی فەرمانبەران ناكەن و حكومەت ناچار دەبێت پەنا بۆ قەرزكردن ببات».

ئەو ئەندامەی لیژنەی ئابوری و وەبەرهێنانی پەرلەمانی عیراق پێیوایە:»ئەو قەرزكردنە وەبەرهێنان نییە و كارێك نییە كە لێوەی پرۆژەی وەبەرهێنانی پێبكرێت و دواتر بەرهەم و قازانجی هەبێت، بەڵكو بۆ دابینكردنی مووچەیە كە دەچێتە چوارچێوەی بودجەی كارپێكردنەوە و هیچ داهاتێكی نییە».

لە درێژەی قسەكانیدا، نەدا شاكر جەودەت دەڵێت:»حكومەت ئەمە دووەمین جار پەنا بۆ قەرزكردن دەبات، پەنابرن بۆ قەرزكردنیش لەپێناو چیدا؟ لەپێناو دابینكردنی مووچەی فەرمانبەران، ئەمە لە سیما و خەسڵەتی دەوڵەتە لاوازەكانە».

لەگەڵ خستەڕووی كێشەكان و بوونی ئەم تەنگژانەی كە لەئێستادا بەرۆكی عیراقیان گرتووە، ئەو ئەندامەی لیژنەی ئابوری و وەبەرهێنان باس لە ڕێگەچارەكانی دەرچوون و لەو كێشە و تەنگژانە دەكات و دەڵێت:»ئەم رەوشەی ئێستا وڵاتی پێداتێدەپەڕێت، زۆربەی وڵاتانی جیهانی گرتۆتەوە، بەهۆی بڵاوبوونەوەی پەتای كۆرۆنا و پاشان دابەزینی نرخی نەوت لە بازاڕەكانی جیهان، دەبوو عیراق پێشتر كاریی بۆ هەمەجۆركردنی داهاتەكانی بكردایە و تەنیا پشتی بە نەوت نەبەستایە وەك بڕبڕەپشتی ئابوری وڵات، ئەمە هەڵەیەكی گەورەیە، هەر ئەمەش وایكردووە كە بەردەوام عیراق بشوبهێنم بە كەسێك كە تەنیا لەسەر یەك پێ‌ ڕاوەستاوە، بۆیە هەر لەرزە و هەر هەژاندن و هەر جوڵەیەك ڕووبدات، دووچاری كەوتن و داڕمان دەبین».

بە وتەی ئەندامەكەی لیژنەی ئابوری و وەبەرهێنانی پەرلەمانی عیراق:»ئێستا ئێمە لەنێوەڕاستی تەنگژەكە و گەردەلولەكەداین، ئەوەی دەبێتە مایەی دەرچوون لەم دۆخەی تێیكەوتووین، پشتبەستنە بە داهاتەكانی تر كە لە وڵاتدا زۆرن، ئێمە فرۆشتنی ئاشكرای دراومان هەیە كە ڕۆژانە لێوەی بڕێكی زۆری دراوی بیانی دەبرێتە دەرەوەی وڵات بە بیانووی كڕینی پێداویستی، بەڵام گەر باج بخرێتە سەر ئەو دراوە بیانییەی لە وڵات دەبرێتەدەرەوە، دەكرێت داهاتێكی باش پێكەوەبنرێت».

هەروەها نەدا شاكر جەودەت وتی:»ئێمە كاتی خۆی پێشنیارمان بۆ ئەو مەبەستە پێشكەش كرد، لەئێستاشدا بە نوسراو لەبەردەستمان ماوە، گەر 8% باج بخرێتە سەر ئەو دراوە بیانیانەی دەبرێنە دەرەوەی وڵات، دەبینین چ داهاتێكی گەورە دەكات و دەچێتە سەر خەزێنەی دەوڵەت، لایەنێكی تر بۆ دەوڵەمەندكردنی داهاتی ناوخۆ، بەندەر و خاڵە سنورییەكانن، هەموو ئەوەی لە عیراقدا هەیە هاوردەكراون و لەڕێی بەندەر و خاڵە سنورییەكانەوە هێنراونەتە وڵات، بەڵام تائێستا پێناسەكی گومرگی تەواومان نییە بۆ گومرگ خستنە سەر ئەو كەلوپەل و پێداویستیانەی هاوردە دەكرێن».

بۆ بەرگرتن لە بەفیڕۆدانی داهاتی بەندەر و خاڵە سنورییەكانیش، وەك ئەندامی لیژنەی ئابوری و وەبەرهێنانی پەرلەمانی عیراق دەڵێت:»لەڕێی هێزەكانی دژە تیرۆرەوە ناكرێت، هێزەكانی دژە تیرۆر ئەركەكانیان سەربازیی و جەنگین و ناتوانن ڕێگە لە گەندەڵی و بەهەدەردانی ئەو داهاتانە بگرن و داهاتەكانی زیاتر بكەن، بەڵكو دەكرێت لەڕێی دانانی ناساندێكی دروستی گومرگییە بكرێت و رێگەچارەی تر بدۆزرێتەوە».

بۆ مەبەستی زیاتركردنی داهاتەەكانی ناوخۆ و هەمەجۆركردنی ئابوری، نەدا شاكر جەودەت پێیوایە:»بە هەمان شێوە دەكرێت لەڕێی تۆڕەكانی پەیوەندییەوە بێت و كۆمپانیا گەورەكانی وڵات بهێنرێنە ناوخۆ، تا بەشێوەیەكی هەرزانتر و بە كوالێتییەكی باشتر خزمەت بگەیەننە هاووڵاتیان و باجێكی زیاتر بدەن بە دەوڵەت كە دەكرێتە داهاتەكانی لێوە زیادبكرێت، بەڵام بە داخەوە بینیمان كە مۆڵەتی پێنج ساڵی تر بۆ كۆمپانیاكانی ئێستا درێژكرایەوە كە نە نرخەكانیان هەرزانە و نە ئەو باجانەی لەسەریانە ڕادەستی حكومەتیان كردووە، بەبێ‌ ئەوەی ڕەچاوی ئەم رەوشە داراییە بكەن كە وڵاتی پێدا تێدەپەڕێت».

لەلایەكی ترەوە وەك نەدا شاكر جەودەت باسی دەكات، بە باشی وەبەرهێنان لە نەوتدا نەكراوە و دەكرا سودی زیاتر لە نەوت وەربگرێت، لەڕووی بەرهەمهێنانی غاز و بەنزین و گازویل و بەرهەمەكانی تر، بڕێكی زۆری نەوت ڕۆژانە رەوانەی پاڵاوگەكان دەكرێن، بەبێ‌ ئەوەی سودی تەواوییان لێوەربگرێت.

بە بۆچوونی ئەو پەرلەمانتارە، دەكرێت دەوڵەت سودێكی گەورە لە باجەكان وەربگرێت، وەك باجی كارەبا و ئاو و خانووبەرە و خزمەتگوزارییەكانی تر كە لە هاووڵاتیان وەردەگیرێن، بەڵام بەداخەوە هەموو ئەمانە كە ئێمە باسمان كردن، سودییان لێوەرنەگیراوە بۆ زیاتركردنی داهاتەكانی دەوڵەت.

هەروەها ئاماژەی بە تواناكانی بوژانەوەی كەرتی پیشەسازی و بەگەڕخستنی دروستی كەرتی كشتوكاڵ و دەستی كاریی ناوخۆش كرد كە دەكرێت ببنە مایەی زیاكردنی داهاتەكان.

نەدا شاكر جەودەت، هۆكاریی كێشە و تەنگژەكانی ئەمڕۆی عیراق، بۆ خراپ بەڕێوەربردن و گەندەڵی و بەهەدەردان دەگێڕێتەوە كە وایان كردووە، ناڕەزاییەكان و خۆپیشاندانەكان و ناسەقامگیریی سیاسی و ئەمنی بەردەوامبن.

ئاماژەی بە نەبوونی دیدێكی ئابوری راست و دروستیش كرد لە وڵاتدا كە دیسانەوە كێشەكانی هێندەی تر ئاڵۆزكردووە، ڕەتیشكردەوە هۆكاریی دروستبوونیان حكومەتەكەی كازمی بێت، بەڵكو بە وتەی ئەو»كەڵەكەبوونی چەندان ساڵی ڕابردوون و رەگوڕیشەیان لە مێژە لە وڵاتدا داكوتاوە، بەڵام بەداخەوە لەئێستادا و لەماوەی حكومەتەكەی كازمیدا زەقبوونەوە و زیاتر ئاڵۆزبوون».

 630 جار بینراوە