سەرەکی » ئەدەب - سێبەر و سایە » هه‌موومان له‌ پاڵتۆكه‌ی گۆگۆڵه‌وه‌ هاتووینه‌ته‌ده‌ره‌وه‌

هه‌موومان له‌ پاڵتۆكه‌ی گۆگۆڵه‌وه‌ هاتووینه‌ته‌ده‌ره‌وه‌

یوسف عزه‌دین

(ئه‌و بوونه‌وه‌رانه‌ی كه‌ له‌ پشكنه‌ری گشتی و ده‌روونه‌ مردووه‌كانی گۆگۆڵدا له‌به‌رچاوماندا به‌رجه‌سته‌ده‌بێت هیچ نین؟! كه‌ هیچیش نه‌بن، كه‌واته‌ هه‌موو شتێكن!؟) ئه‌میل سیۆران1
گۆگۆڵ ئه‌و ئه‌دیبه‌ كه‌پوو باریكه‌ قژخاوه‌ سه‌رنجڕاكێشه‌یه‌، وه‌ك له‌ وێنه‌كانی گه‌نجێتیدا به‌بزه‌یه‌كی شاراوه‌ی سه‌ر لێوه‌كانییه‌وه‌ تێمان ده‌ڕوانێ، گه‌ر پێشتر نه‌زانین كه‌ ئه‌وه‌ هه‌وه‌، ره‌نگه‌ به‌ روخساریدا وابزانین، یه‌كێكه‌ له‌ نیگاركێشه‌ وردبین و باشه‌كانی یه‌كێك له‌ قوتابخانه‌كانی وێنه‌كێشان. هه‌ر بۆیه‌ ئه‌وانه‌ی ئه‌ویان له‌ دنیای گێڕانه‌وه‌دا به‌نیگاركێشێكی به‌ سه‌لیقه‌ و شاره‌زای وێنه‌كردنی سیما و ئاكاره‌كانی مرۆڤی تێكشكاو و ته‌ریك و داماو ناساندووه‌، به‌ هه‌ڵه‌دا نه‌چوون و بگره‌ ده‌توانم بڵێم: گۆگۆڵ له‌ دنیای گێڕانه‌وه‌دا جۆره‌ نیگاركێش و نه‌خشێنه‌رێكی تایبه‌تی پۆرترێتی كاره‌كته‌ره‌ ئه‌نتی هێرۆكانییه‌تی، له‌گه‌ڵ ئه‌و ریتمه‌ تراژیدییه‌ په‌رده‌پۆشكراوه‌ی كه‌ له‌به‌ره‌و پێشچوونی رووداوه‌ به‌ رووكه‌ش ته‌نز ئامێزه‌كانیدا لامان رۆشن ده‌بێته‌وه‌، بێگومان تێكه‌ڵ به‌ شێوازێكی خستنه‌ڕووی ئیغتیرابی، به‌ناو ریالیستی و كۆمیدی، به‌ڵام جودا و جیاواز و ترازاو له‌ زۆربه‌ی چه‌شنه‌ نووسینه‌كانی پێشووتری دنیای ئه‌ده‌بیاتی روسی و بگره‌ جیهانیشدا! مایه‌ی پرسیاریشه‌ كاتێك چه‌ند به‌یته‌ شیعرێكی پووشكینم بیرده‌كه‌وێته‌وه‌. باس له‌وه‌ ده‌كات هه‌ندێك به‌یته‌ شیعر بۆ فڕێدانه‌ نێو ئاگر ده‌نووسێت؟! واته‌ هێنده‌ پڕه‌ و له‌ ناخه‌وه‌ به‌ده‌یان فیكره‌ و ده‌ربڕین و ده‌سته‌واژه‌ و وێنه‌ی شیعری ئێخه‌ی پێده‌گرن، ده‌توانێت هێندێك له‌و گوزارشت و ده‌ربڕین و وێنانه‌ی كه‌ له‌ نێو دێڕ و به‌یته‌كاندا دایان ده‌ڕێژێت و ده‌یاننووسێت، پێش ئه‌وه‌ی كه‌س بیانبینێت هه‌ڵیانداته‌ نێو ئاگره‌وه‌. بۆیه‌ ده‌بێت لاشمان سه‌یر نه‌بێت، كاتێك پاش خوێندنه‌وه‌ و قاڵبوونه‌وه‌مان له‌ دنیای گۆگۆڵدا ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و راستییه‌ی كه‌ هه‌ر دوو فیكره‌ی تێكستی، پشكنه‌ری گشتی و ده‌روونه‌ مردووه‌كانی له‌ پووشكینه‌وه‌ وه‌رگرتووه‌، یان بابڵێین پووشكین ویستوویه‌تی به‌ره‌و ئاڕاسته‌ی ئه‌و جۆره‌ نووسینه‌یدا به‌رێت و له‌ كاتێكدا خۆی به‌چه‌شن و شێوازێكی تر نووسیویه‌تی و ئه‌مه‌ش به‌شێكه‌ له‌ بلیمه‌تی و داهێنانی له‌بن نه‌هاتووی زاتێكی وه‌ك پووشكین و هه‌ر ئه‌ویش بووه‌ كه‌ هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ بۆته‌ ناسێنه‌ری سه‌ره‌كی گۆگۆڵ و له‌ بواری نووسیندا ده‌ستگیرۆیی كردووه‌ و هه‌ندێك له‌ بابه‌ته‌كانیشی بۆ بڵاوكردۆته‌وه‌. هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ دركی به‌ بلیمه‌تی گۆگۆڵ له‌ بواری گێڕانه‌وه‌دا كردووه‌. هه‌ر بۆیه‌ كاتێك گۆگۆڵ تێكستی «پشكنه‌ری گشتی» ده‌نووسێت، ئه‌وه‌ی له‌ یاد ناچێت له‌ زاری كه‌سایه‌تی سه‌ره‌كی تێكسته‌كه‌یه‌وه‌ كه‌ ناوی خلیستیكۆفه‌، گه‌وره‌یی پووشكین نیشان بدات، كاتێك بۆ گه‌وره‌كردنی خۆی لای خه‌ڵكه‌ ساده‌كه‌، ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌دات كه‌ له‌ پترسبۆرگ ته‌نانه‌ت هاوڕێی كه‌سایه‌تییه‌كی مه‌زنی وه‌ك پووشكینیشه‌-2

ئه‌وه‌ی تا ئێستاش له‌باره‌ی پێوه‌ندی پۆزه‌تیفانه‌ی گۆگۆڵ و پووشكینه‌وه‌، خراوه‌ته‌ڕوو، له‌لایه‌ن زۆربه‌ی توێژه‌ران و ئه‌دیبانی روسه‌وه‌ سه‌لمێنراوه‌، ته‌نها كه‌سێك كه‌ له‌م یاسایه‌ لاده‌دا، ده‌رهێنه‌ری به‌ناوبانگ ئایزنشتینه‌ و ئه‌و پێی وابووه‌ گۆگۆڵ هه‌ڵگری ئێره‌یی و حه‌ساده‌تێكی شاراوه‌ بووه‌ به‌رانبه‌ر به‌ پووشكین و هه‌ر ئه‌وه‌شه‌ وای لێكردووه‌، شتێكی دژ و جودا به‌شێوازی نووسینی ئه‌و دابهێنێت؟!-3

به‌ڵام ئه‌م را و بۆچوونه‌ی ئایزنشتین، تا ئێستا ته‌نها و ته‌ریك ماوه‌ته‌وه‌ و پێناچێت وا به‌ئاسانی كه‌سانێكی ئه‌كادیمی و شاره‌زا، له‌ ئه‌ده‌بیاتی روسیدا بچنه‌پاڵ راست و دروستی ئه‌وه‌ی ورووژاندوویه‌تی؟!

پێش ئه‌وه‌ی به‌ ته‌واویی رۆبچینه‌ نێو بابه‌ته‌كه‌مان و سه‌فه‌ر له‌ته‌ك به‌سه‌رهاتی پاڵتۆكه‌ی گۆگۆڵدا بكه‌ین، ده‌شێت كه‌مێك باسی راستكردنه‌وه‌، یان لابردن و جێكردنه‌وه‌ و ته‌نانه‌ت سڕینه‌وه‌ی هه‌ندێك وشه‌ی ناته‌واو و دروستكراوی نێو دنیای ئه‌ده‌بیاتی كوردی بكه‌ین.

هه‌ژاری زمانزان و لێكۆڵه‌ر له‌ به‌رایی هه‌مبانه‌ بۆرینه‌كه‌یدا ده‌ڵێت:
(به‌ناوی كوردایه‌تی تۆخ، له‌ زمانه‌ به‌سته‌زمانه‌كه‌ی، وا لاواز و په‌ره‌وازه‌و بێ خودانمان بوونه‌ مێمڵ، قل به‌ قل و چڵ به‌ چڵی زۆر به‌وردی ده‌پشكنن و هه‌ر وشه‌یه‌ك بۆنی عاره‌بییه‌كی كۆنی یان فارسییه‌كی مردووی هه‌زار ساڵه‌ی لێ بێت، ئه‌و زانا كورد په‌روه‌رانه‌ی پێ شێت ده‌بن. وه‌ك دزێكیان له‌نێو كادێن دا گرتبێ، دوژمنی رای ئیمانت بێ، چی پێ ده‌كه‌ن! هه‌روا چه‌قۆیه‌ و لێی ده‌سوێن، ده‌یده‌نه‌ به‌ر پلار و جوێن، كارێكی به‌سه‌ردا ده‌هێنن دۆم به‌ ژنی خۆی نه‌كردبێ. ئاوڕوی وێژه‌ری وشه‌كه‌ش به‌مه‌رده‌ی كاوڕای پیوازفرۆش ئه‌وه‌ن! مه‌ڵێ قه‌ڵه‌م! بێژه‌ پێنوس… مه‌ێژه‌ كاغه‌ز! بوێژه‌ تێنوس… نه‌بێژه‌ ده‌فته‌ر! بڵێ په‌ڕاو…)

ئیتر هه‌ر له‌ درێژه‌ی ئه‌و ریتمی ده‌ستكاریكردن و ئاوه‌ژووكردن و هه‌ڵگێڕانه‌وه‌ و شێواندن و دروستكردنی زاراوه‌ و وشه‌ی نوێی زوبانی كوردیه‌شدا، كه‌سێك دێت و مام+ وه‌ستا.. لێك ده‌دات و ده‌یكاته‌ مامۆستا و به‌بێ ئه‌وه‌ی بیری له‌وه‌ كردبێته‌وه‌، ئه‌ی چۆن ده‌بێت هه‌مان وشه‌ش بۆ مێینه‌ش به‌كاربهێنرێت؟! كه‌چی داخه‌كه‌م به‌بێ پرسیاركردن و هه‌ڵوێسته‌ له‌سه‌ركردنێكی جدی وا ساڵانێكه‌ سه‌پێنراوه‌ و به‌كار ده‌هێنرێت!؟

كه‌سێك دێت و وشه‌یه‌ك به‌ناوی ره‌خنه‌وه‌ فڕێ ده‌داته‌ نێوه‌ندی نووسینه‌وه‌
كه‌سێك دێت و وشه‌یه‌ك به‌ناوی ره‌خنه‌وه‌ فڕێ ده‌داته‌ نێوه‌ندی نووسینه‌وه‌ و به‌بێ ئه‌وه‌ی ئه‌سڵ و فه‌سڵی وشه‌كه‌ رۆشن بێت و له‌ زمانی كوردیدا شوێنجێگه‌یه‌كی له‌وه‌ و پێشی هه‌بووبێت، كه‌چی تا ئێستا بڕی كردووه‌ و ئیدی دیار نییه‌، كه‌ی ده‌توانین شتێكی نوێی له‌جێ به‌كاربهێنین.

سه‌باره‌ت به‌وشه‌ی چی+رۆك یشه‌وه‌، پێده‌چێت بابایه‌كی نیمچه‌حیكایه‌تباز، له‌به‌روارێكی نه‌زانراودا هاتبێت و وشه‌یه‌كی لێكدراوی له‌چی + ناوه‌ڕۆك دروست كردبێت و له‌و رۆژه‌وه‌ گێڕانه‌وه‌ی حیكایه‌تی به‌شێوه‌ ته‌كنیكییه‌كه‌ی ئێستای، ناو نابێت چی+ رۆك و نووسه‌ره‌كه‌شی ناو نابێت، چی- رۆك- نووس؟!

كوردێكی به‌وبه‌ختی خاوه‌ن سه‌دان حیكایه‌ت و سه‌رگوزشته‌ و ئه‌فسانه‌ و داستان و به‌سه‌رهاته‌ گێڕانه‌وه‌، بێیت ناوێكی لێكدراوی دروستكراوی ناقۆڵا به‌سه‌ر كاریگه‌رترین ژانرێكی ئه‌ده‌بی نیمچه‌ ئه‌نتۆلۆژییانه‌ی ئه‌ودا بسه‌پێنیت. كوردێك ته‌نها شوێنه‌وارێك له‌ مێژووه‌كه‌ی راشكاوانه‌ مابێته‌وه‌، زمانه‌كه‌یه‌تی و مانه‌وه‌ی چه‌ندین ساڵه‌ی زمانه‌كه‌شی له‌ رێی گێڕانه‌وه‌كانییه‌وه‌ بووه‌ و ده‌بێت بۆ نه‌توانێت وه‌ك فارس، كورته‌ داستان و داستانی درێژ یان باڵا به‌كاربهێنێت. یان گه‌ر وشه‌ی حیكایه‌ت، به‌جۆره‌ گێڕانه‌وه‌یه‌كی كۆن و ته‌قلیدی دێته‌ پێشچاو! خۆ ده‌كرا وشه‌یه‌كی كوردیی پڕ مه‌غزاو مانای وه‌ك به‌سه‌رهاتی له‌جێی چی+رۆك به‌كارهێنابا!؟

بۆیه‌ وه‌ك خۆم، ده‌مێكه‌ پێم وایه‌ گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ خودی وشه‌ی گێڕانه‌وه‌، سه‌رد نێره‌یتیڤ Narrative دروستتره‌ و له‌ زمانی عه‌ره‌بیشدا بۆ تێكسته‌ نوێیه‌كانی ئه‌م دواییانه‌ی نووسه‌رانیان زیاتر سه‌رد و بۆ نووسه‌ره‌كه‌شی سارید به‌كارده‌هێنرێت و ئێمه‌ش ده‌توانین ئینگلیزییه‌كه‌ی Narrator به‌كار بهێنین له‌جێی گێڕه‌ڕه‌وه‌ و ئیدی ژانره‌ ئه‌ده‌بییه‌ سه‌ردییه‌كانیش له‌ كورته‌ نێره‌یتیڤ و نۆڤڵێت و نۆڤێللاو رۆماندا بناسینرێت، یان به‌هه‌ر شێوازێكی تر كه‌ جودا بێت له‌وه‌ی ساڵانێكه‌ سه‌پێنراوه‌.

ره‌خنه‌گری ئه‌مریكی جودیت لایبوفیتز له‌كتێبی (سه‌ردو مه‌به‌ستدارێتی له‌ نۆڤێللادا) ئاماژه‌ به‌تێكه‌ڵكردنی نۆڤڵێت و نۆڤێللا و كورته‌ رۆمان و به‌كارهێنانیان وه‌ك ئه‌وه‌ی یه‌ك شت بن ده‌كات! له‌ كاتێكدا كورته‌ رۆمان كورتكراوه‌ی رۆمانه‌ و نۆڤڵێت درێژكراوه‌ی كورته‌ نێره‌یتیڤه‌، به‌ڵام نۆڤێللا ژانرێكی تایبه‌ت به‌خۆیه‌تی و زیاتریش له‌ ئه‌ده‌بیاتی ئه‌وروپیدا ناسراوتره‌ وه‌ك له‌ ئه‌ده‌بیاتی شوێنانی تر و تایبه‌ته‌ به‌ رووداوه‌ كاره‌ساتبار و بابه‌ته‌ سه‌رنجڕاكێشه‌ كاریگه‌ره‌كان، به‌ده‌ر له‌و درێژدادڕی و فێڵ و ته‌ڵه‌كه‌یه‌ی له‌ نووسینی رۆماندا به‌كارده‌هێنرێت، به‌مه‌به‌ستی درێژكردنه‌وه‌ی، به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ ده‌بێته‌ حه‌شووكردن و داگیركردنی قه‌باره‌ی زیاتر!.

نۆڤێللا له‌ ئه‌ڵمانیا له‌سه‌رده‌ستی (هنریك ڤۆن كلیست و گێرهارت هۆبتمان و تۆماس مان و كافكا)، گه‌یشته‌ ئاستێكی باڵا و له‌ نموونه‌ی نۆڤێللاش، مه‌سخ- ی كافكا و له‌باره‌ی پیاوان و مشكه‌كان -ی جۆن شتاینبێك و مه‌زرای ئاژه‌ڵان-ی جۆرج ئۆرویل و پیره‌مێردو ده‌ریا-ی هه‌مه‌نگوایی و كۆلۆنۆێل كه‌سی نییه‌ نامه‌ی بۆ بنێرێت-ی گابریل گارسیا ماركیز، شایانی ئاماژه‌ پێدانن.

به‌هه‌رحاڵ با لێره‌وه‌ بگه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر بابه‌ته‌ سه‌ره‌كییه‌كمان، سه‌باره‌ت به‌گۆگۆڵ و ده‌شێت بڵێین، ئه‌وێكی به‌ڕه‌گه‌ز ئۆكرانی، هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای نووسینه‌كانییه‌وه‌و تا دواییه‌كانی ته‌مه‌نیشی زۆر تۆختر هه‌ست به‌وه‌ ده‌كرێت، پرسیارگه‌ل و پڕۆبلمه‌ ئینسانی و ئیشكاله‌ فه‌لسه‌فی و ئه‌نتۆلۆژییه‌كان له‌دنیای ئه‌ودا، به‌ پله‌ی یه‌كه‌م جێی خۆیان كردۆته‌وه‌ و به‌تایبه‌تیش پاش فه‌شه‌لهێنانی له‌ بڵاوكردنه‌وه‌ی قه‌سیده‌ رۆمانی (هانزكولگارتن) و كڕینه‌وه‌ی سه‌رجه‌م نوسخه‌كانی و هه‌ڵهاتنی بۆ ده‌ره‌وه‌ی وڵات و پاشان گه‌ڕانه‌وه‌یی و بڵاوكردنه‌وه‌ی كتێبی (شه‌وانه‌ ئاهه‌نگ له‌مه‌زرای نزیك دیكانكا) ی هه‌ڵهێنجراو له‌ فۆلكلۆری ئۆكرانی و به‌پشت به‌ستن به‌ زۆر له‌ گێڕانه‌وه‌ حیكایه‌ته‌كانی دایكی. به‌م كتێبه‌شی توانی شكستی پێشووتری له‌بواری نووسیندا بسڕێته‌وه‌ و جدییانه‌ جێی خۆی بكاته‌وه‌و ئیدی لێره‌وه‌ ئیدامه‌ به‌كاره‌كانی داهاتووی خۆشی بدات.

ده‌گمه‌نن ئه‌و ئه‌دیبانه‌ی كه‌ توانیویانه‌ له‌ ته‌مه‌نێكی كورتدا وه‌ك گۆگۆڵ، بگه‌نه‌ ئاست داهێنانی شێوازێكی نوێ له‌ نووسینێكی ریالیستییانه‌ی تژی له‌ ته‌نز و كۆمیدیایه‌كی هاوتا له‌گه‌ڵ بێتامبوون و وێرانبوونی زینده‌گی بنیاده‌مان و نغرۆبوونی له‌ رۆتیناتی دووباره‌بوونه‌وه‌ و سووڕانه‌وه‌ له‌نێو بازنه‌كانی بیرۆكراتییه‌ت و ره‌هایی ده‌سه‌ڵاته‌ تۆتالیتاره‌كاندا.

كاره‌كته‌ری ئه‌نتی هێرۆی نێره‌یتیڤی پاڵتۆ-ی گۆگۆڵ، ئه‌كاكی ئه‌كاكیڤیچی فه‌رمانبه‌ر، له‌بوونه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كه‌دا وه‌ك نه‌بوو ئه‌ژمار ده‌كرێت و هه‌ر له‌ سه‌ره‌تای به‌سه‌رهاتی له‌دایك بوونییه‌وه‌، كێشه‌یه‌كی زۆر له‌چییه‌تی ناونانییه‌وه‌ په‌یدا ده‌بێت و پاش هه‌ڵدانه‌وه‌ی ته‌قویمی ئه‌رسۆزكسی به‌مه‌به‌ستی دۆزینه‌وه‌ی ناوێكی گونجاو بۆی، كه‌چی ناو بۆ ئه‌و ده‌بێته‌ قاتی و له‌نێو كۆمه‌ڵێك ناوی ناقۆڵای وه‌ك (تریڤللاو دلاوڤاركاش و بافیكاخی و فاختیسی) بڕیار ده‌درێت جارێكی تر ناوی باوكی لێبنرێته‌وه‌ و به‌مه‌ش ناوی ده‌بێته‌ ئه‌كاكی ئه‌كاكیفیچ و له‌ روسیشدا به‌پیسایی ده‌وترێت ئه‌كاكی و هه‌روه‌ها نازناوی خێزانه‌كه‌شی باشمچكین وه‌ك له‌خودی گێڕانه‌وه‌ی پاڵتۆدا ئاماژه‌ی پێدراوه‌: (به‌روونی و ئاشكرایی دیاره‌ له‌وشه‌ی باشمك-ه‌وه‌ وه‌رگیراوه‌، كه‌به‌واته‌ی پێڵاو دێت له‌ روسیدا…)-4

هیچ شتێك له‌ پاڵتۆ گرنگتر نییە
كاتێك ئه‌م كه‌سایه‌تییه‌ له‌ تێكسته‌ گێڕانه‌وه‌ی پاڵتۆدا به‌ته‌واویی ده‌خرێته‌ نێو زه‌لكاوی هیچ بوون و په‌راوێزه‌و ئیدی ئاكاكی ئه‌كاكیڤیچ به‌جۆرێك له‌ جۆره‌كان ون ده‌بێت و پاڵتۆ ده‌بێته‌ كاره‌كته‌ری سه‌ره‌كی و ناكرێت له‌ نێو ئه‌و سه‌رما كوشنده‌یه‌ی روسیادا هیچ شتێك له‌ پاڵتۆ گرنگتر و به‌ ئه‌همیه‌تتر و جوانتر و گه‌رمتر و به‌قیمه‌ت تربێت، ئه‌و هه‌موو شتێكه‌ و ته‌نانه‌ت كاتێك بیترۆڤیچی به‌رگدروو، پاڵتۆكه‌ بۆ ئه‌كاكی ئه‌كاكیڤیچ ده‌درووێت و پاش پرۆڤه‌ پێ كردن و ته‌واوبوون و له‌به‌ركردنی له‌لایه‌ن ئه‌كاكی یه‌وه‌ دوور و نزیك وه‌دووی ده‌كه‌وێت و به‌شاگه‌شكه‌ییه‌وه‌ ده‌ڕوانێته‌ ئه‌و توحفه‌یه‌ی كه‌ پاڵتۆیه‌ و خۆشی وه‌ستا به‌رگدرووه‌كه‌یه‌تی!؟

ئیدی هه‌ر ئه‌م پاڵتۆیه‌شه‌ ده‌بێته‌ سه‌به‌بكاری داوه‌تكردنی زۆره‌ملێیانه‌ی بۆ داوه‌تێكی شه‌وانه‌ی یه‌كێك له‌ كه‌سایه‌تییه‌ هه‌بووه‌كانی نێو فه‌رمانگه‌كه‌یی و دواجار گه‌ڕانه‌وه‌ی دره‌نگ وه‌ختی و دزرانی پاڵتۆكه‌ی له‌ كۆڵانێكی تاریكدا!؟

پاش دیمه‌نی دزرانی پاڵتۆكه‌، خوێنه‌ر خۆی لێ ده‌بێته‌ كاره‌كته‌ره‌ بێ پاڵتۆكه‌ و به‌و سه‌رمایه‌ هاوار به‌ چوار ده‌وری خۆیدا ده‌كات و ناڵه‌ و سه‌دای ده‌گاته‌ هه‌ر گوێیه‌ك كه‌ مه‌به‌ستی بێت، گوێڕادێرێت بۆ ئازاری قووڵی هه‌موو ئه‌وانه‌ی وه‌ك ئه‌كاكی ئه‌كاكیڤیچ، چ پاش ده‌رده‌سه‌رییه‌كی زۆر ده‌توانن ببنه‌ خاوه‌ن پاڵتۆیه‌كی نوێی شایسته‌ و چ ناشتوانن له‌ نێو شلۆقی یاساكانی ده‌وڵه‌ت و خافڵبوون و گوێ پێنه‌دانی پۆلیس و پاسه‌وانه‌كاندا، نه‌هێڵن پاڵتۆكه‌یان بدزرێت! كاتێكیش بێ پاڵتۆ ده‌مێنێته‌وه‌ و به‌مه‌به‌ستی دۆزینه‌وه‌ی ده‌گاته‌ لای كه‌سایه‌تییه‌ گرنگه‌كه‌ و ئه‌ویش به‌جۆرێك تێی ده‌خووڕێت و ده‌ری ده‌كات، كه‌ ئیدی هیچ هیوایه‌كی بۆ نامێنێته‌وه‌، جگه‌ له‌ مه‌رگ و بۆیه‌ ده‌مرێت و پاش مردنیشی ده‌بێته‌ تارمایی ئه‌كاكی ئه‌كاكیڤیچ و پاڵتۆ له‌به‌ر بنیاده‌مان داده‌كه‌نێت و تا ده‌گاته‌ ئه‌وه‌ی حه‌قی خۆی له‌كه‌سایه‌تییه‌ گرنگه‌كه‌ش ده‌كاته‌وه‌ و پاڵتۆكه‌ی به‌ری داده‌كه‌نێت.

هه‌موومان له‌پاڵتۆكه‌ی گۆگۆڵه‌وه‌ هاتووینه‌ته‌ده‌ره‌وه‌!؟
یه‌كێكه‌ له‌و گوزاشته‌ زۆر كاریگه‌ر و دێرینانه‌ی كه‌ ئه‌وه‌ی خوێنه‌ری ئه‌ده‌بیاتی روسی بووبێت، بێشك گوێ بیستی بووه‌، به‌ڵام ساغكردنه‌وه‌ی ئه‌سڵی بێژه‌ره‌كه‌ی، ئێستاشی له‌گه‌ڵدا بێت، جێگه‌ی مشتومڕ و قسه‌وباسه‌ و هه‌ر بۆیه‌ كه‌سایه‌تییه‌كی شاره‌زا و پسپۆڕ له‌ ئه‌ده‌بیاتی روسیدا وه‌ك دكتۆر جه‌وده‌ت هۆشیار-5-، پاش قووڵبوونه‌وه‌ی له‌نێو كۆمه‌ڵێك سه‌رچاوه‌ی كۆن و نوێدا، ده‌گاته‌ ئه‌و راستییه‌ی كه‌ هیچ كام له‌(ڤیۆدۆر دۆستۆیڤسكی و ئیڤان تۆرگنێف و دیمتری گریگۆرڤیچ) خاوه‌نی ئه‌و گوزارشته‌ نین و پێیوایه‌ نووسه‌ر و دیپلۆماسی فه‌ڕه‌نسی – یۆژین میلكبۆر دی فۆگۆی سه‌فیری فه‌ره‌نسا له‌پترسبۆرگی پایته‌ختی ئه‌و ده‌می روسیای تزاری و له‌ میانی وتار و نووسین و كتێبه‌كانییه‌وه‌، ئه‌و گوته‌زایه‌ی كه‌ ده‌ڵێت هه‌مووان له‌ پاڵتۆكه‌ی گۆگۆڵ ه‌وه‌ هاوتووینه‌ته‌ ده‌رێ، داویه‌ته‌ پاڵ نووسه‌ری رۆمانی -لانه‌وازان- به‌بێ ناوهێنانی ئه‌وه‌ی كه‌ نووسه‌ره‌كه‌ی دۆستۆیڤسكییه‌ و له‌ راستیشدا دۆستۆیڤسكی فیكره‌ی رۆمانه‌كه‌ی له‌ پاڵتۆ ه‌وه‌ وه‌رگرتووه‌و به‌ شێوازێكی جودا مامه‌ڵه‌یه‌كی داهێنه‌رانه‌ی له‌گه‌ڵ كردووه‌ و له‌ دیمه‌نێكیدا كاره‌كته‌ری -لانه‌وازان- دیفوشكین، نێره‌یتیڤی پاڵتۆ ده‌خوێنێته‌وه‌.

یۆژین میلكبۆر دی فۆگۆ، له‌نیسانی 1909 له‌یادی سه‌د ساڵه‌ی له‌دایك بوونی گۆگۆڵ له‌مۆسكۆ له‌ وتارێكیدا ده‌ڵێت:
(هه‌موو ئه‌م نه‌وانه‌ی ئه‌ده‌بیات، له‌ پاڵتۆكه‌ی گۆگۆڵه‌وه‌ هاتوونه‌ته‌ده‌ره‌وه‌، پاڵتۆكه‌ی ئه‌كاكی ئه‌كاكیڤیچ…)-6-

بۆ زیاتر ناسینی دنیای ئه‌ده‌بیاتی، ناوازه‌ی ئه‌و گێڕه‌ڕه‌وه‌ به‌نامێیه‌ش له‌جوانترین گوزارشتێكیدا ئه‌میل سیۆران سه‌باره‌ت به‌گۆگۆڵ وتویه‌تی:
( واقیعییه‌ته‌كه‌ی هێنده‌ گه‌وره‌یه‌ تا ئه‌و راده‌یه‌ی ئه‌و كه‌سایه‌تییانه‌ی كه‌ هه‌ڵیان ده‌سووڕێنێت ده‌بنه‌ نه‌بوو، به‌ڵكو ده‌بنه‌ رمووزاتی جووڵاو كه‌ به‌ته‌واویی ئێمه‌ی تێداین، كه‌سایه‌تییه‌كانی ئه‌و شكست ناهێنن و ناكه‌ون، چونكه‌ له‌ سه‌ره‌تاوه‌ شكستیان هێناوه‌ و كه‌وتوون. ئه‌وه‌ی ئێمه‌ له‌ودا خۆشمان ده‌وێت، ئه‌و ركه‌یه‌تی بۆ خه‌ڵكی… توند و تیژییه‌تی. چه‌شنی بینییه‌تی بۆ دنیایه‌كی تاوانبار) -7-

سه‌رچاوه‌كان:

1-لاپه‌ڕه‌153 /وه‌هم و شوناس/یوسف عزه‌دین/ چاپخانه‌ی یاد/سلێمانی 2012

2- https://kitabat.com/2013/05/21/%D8%BA%D9%88%D8%BA%D9%88%D9%84-%D9%88%D8%A8%D9%88%D8%B4%D9%83%D9%8A%D9%86/

3- هه‌مان سه‌رچاوه‌ی پێشوو

4- المعگف و الانف/ ترجمه‌ الدكتور محمد الخزاعی/بحرین ٢٠١٣

5- https:/www.facebook.com/jawdat.heshyar

6- هه‌مان سه‌رچاوه‌ی پێشوو

7- لاپه‌ڕه‌ ١٥٤/ وه‌هم و شوناس/ چاپخانه‌ی یاد/٢٠١٢

E.mail/izadyusf@gamil.com

 75 جار بینراوە

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*