سەرەکی » زانست » قەیسەرییە كۆنەكەی كەركوك 156 ساڵ پێش ئێستا دروستكراوە

قەیسەرییە كۆنەكەی كەركوك 156 ساڵ پێش ئێستا دروستكراوە

نووسینگەی كەركوك، هێمن ئەحمەد

در‌وستكردنی بازاڕێكی وەكو قەیسەری كەركوك، لەشاری كەركوك لەسەردەمی عوسمانیەكاندا، چەندین ئامانج‌و مەبەستی لەپشتەوە بووە، ئەگەر بەمەبەستی بوژاندنەوەی ژێرخانی ئابوری بێت یاخود بۆ هەر مەبەستێكی دیكە، ئێستا ئەم قەیسەرییە بەشێكە لەمێژووی شوێنەواری شارەكە ، بەداخەوە دوای سوتاندنی لەلایەن كەسانی نەناسراوەوە بەجۆرێك مێژووەكەی لەدەستداوە‌و شێوێنراوە لەو بارەیەوە قسە لەگەڵ چەند كەسێكدا دەكەین و چۆنێتی در‌وست كردنەكەشی باس دەكەین.

شوێنی دەستیان بەجێهێشتووە
یەكێك لەزەڕەنگەرەكانی ئەو بازارە بەكوردستانی نوێی وت: در‌وستكردن‌و دامەزراندنی قەیسەرییەكی لەو جۆرەو بۆ ئەو سەردەمەمەش سوودێكی زۆری بەئابووری ئەوكاتە گەیاندووە، هەروەها باس لەگرنگی در‌وستكردنەكەی كردو وتی: دەوڵەتی عوسمانی لەهەر شوێنێك بووبێت‌و فەرمانڕەوایی تێدا كرد بێت شوێنەواری دەستی بەجێهێشتووە، بۆنموونە: لەبەغدا، هەولێر، لەسلێمانی‌و ناوچەكانی تری عیراق قەیسەری در‌وستكردووە.

قەیسەری كەركوك، 365 دوكان لەخۆ دەگرێت كەبەپێی رۆژەكانی ساڵی عەرەبی دروستكراوە، 12 شوقەی تێدایە كە بەمانای مانگەكانی ساڵ دێت، 30 پەنجەرەی تێدایە كە بەمانای رۆژەكانی مانگ دێت، دەرگای سەرەكی هەیە كە لەسەر رۆژەكانی هەفتە دروستكراوە، 24 كۆڵانی تێدایە كە بەمانای سەعاتەكانی شەو و رۆژ دێت، ئەگەر لەبەرزایی ئاسمانەوە سەیری بكەیت، لەسەرەوە بەشێوەی نەخشەی عیراق دروستكراوە.

ئەو زەڕەنگەرە باسی لەوەشكرد: مێژووی دروستكردنەكەی دەگەڕێتەوە بۆ نزیكەی 156 ساڵ پێش ئێستا، واتە لەساڵی 1855 لەلایەن عوسمانیەكان لەبەشی باشووری قەڵای كەركوك دروستكراوە. ئەوەی من بیزانم لەساڵی 1968 لەلایەن رژێمی بەعسەوە داخراوە بۆ ئەوەی نۆژەنی بكاتەوەو دووبارە بەموزایەدە بیدات بەخەڵك، لەپێش تازەكردنەوەی زۆربەی دوكاندارەكان خەریكی چنینی گوێنی بوون لەشارەكانی ترەوە دەهاتن گوێنیان دەكڕی‌و لەگەڵ خۆیاندا دەیانبردەوە، لەساڵی 1984 دووبارە حكومەت قەیسەرییەكەی كردەوەو دای بەكرێ ساڵی بە 25 دینار، دوكانەكانیش بوون بەدوكانی زەڕەنگەرو كوتاڵ فرۆش‌و جوانكاری‌و شیرینی، من ماوەی 27 ساڵە من لەم بازەاڕەدا زەڕەنگەری دەكەم‌و ناتوانێت پیشەكەی بگۆرێت‌و كارێكی تربكات لەناو دوكانەكەی بەبێ ئاگاداری بەغدا، من لەگەڵ ئەوەشدا لەكاتی سووتاندنی قەیسەرەیەكە زیانێكی ماددی زۆری بەركەوتووە، بەڵام ئێستا دووبارە دوكانەكەی كردۆتەوە.

سێ پیشەوەری سەرەكی لەبازاڕەكەدا كاریان دەكرد
عەلی كەریم، دوكاندار لەناو قەیسەریەكە بەكوردستانی نوێی وت: لەساڵی 1960ەوە لێرەوە تێدەپەڕیم، دەمبینی هەموو ئەرزو دیواری قەیسەرییەكە بەگەج كرابوو، ناو بازاڕەكەشی زۆر ڕووناك كردبووەوە، ئەرزەكەی لەچاو دوكانەكاندا زۆرچاڵ بوو، دەبووایە بەدووپایە سەر بكەوتبایەی بۆ ناو دوكانەكەم، چونكە لەو سەردەمەدا سێ پیشەوەری سەرەكی لەبازاڕەكەدا كارو كاسبیان دەكرد، ئەوانیش قوماش فرۆش‌و بەرگدورو گوێنی فرۆش بوون، كەخۆیان گوێنیان دەچنی‌و دەیانفرۆشت بەخەڵكی كەركوك‌و شوێنەكانی تر، چەند دوكانێكی عەتاریشی تێدابوو، كەبیبەرو زەردەچەوەو ئەو شتانەیان دەفرۆشت.

باسی لەوەشكرد: من لەساڵی 1983ەوە لەم قەیسەرییەدا كاردەكەم، كەدەكاتە 28 ساڵ، هەموو جۆرە خەڵكێكم بینیوەو كڕین‌و فرۆشتنم لەگەڵدا كردوون، خەڵك لەشارەكانی ترەوە دەهاتن بۆ ئێرە بەجوملە شتیان دەكڕی‌و دەیانبردەوە بۆ شارەكانی خۆیان، ئەو شوقانەی كەدروستكراوە بۆ شوێنی حەوانەوەو ئیسراحەتی ئەو بازرگانانە بوو كە لەشوێنە دوورەكانەوە دەهاتن بۆ كەركوك‌و مامەڵەی بازرگانیان لەگەڵ دوكاندارەكانی ئێرەدا دەكرد، بەڵام مەخابن لەگەڵ سوتاندنیدا هەموو یادگارییەكانمان سوتێنرا.

قەڵا موڵكی شوێنەوارە
نەوزاد عەلی یەكێكی دیكە بوو لەدوكاندارەكان بەكوردستانی نوێی وت: پێش سوتانی قەیسەرییەكە ناڕەحەت بوون لەو شوێنە، چونكە نەیاندەتوانی هیچ جوانكاری‌و دیكۆرێكی نوێ بۆ دوكانەكانیان بكەن، كە موكوڕی زۆریشمان هەبوو، بازاڕەكەمان پێویستی بەرووناكی هەبوو، پێویستی بەهەوا گۆڕ هەبوو، لەبەر ئەوەی ئەم قەیسەرییە لەهاویندا زۆر گەرم دەبوو هەروەها لەدەرەوەی قەیسەرییەكە عەرەبانەیەكی زۆر لەبەردەم دەرگاكانی دەوەستێت‌و رێگای هاتوچۆی بۆ ناو بازاڕەكە قورس كردوەو سیمای قەیسەرەكەشیان شاردۆەتەوە، بەڵام دوای نۆژەنكردنەوەكە ئێستا هەست بەجوانیەكەی دەكەی، خۆی 7 دەرگای سەرەكی هەیە.

قەیسەری كەركوك جیاوازە لەناوچەكانی تر جیاوازی هەیە
لەوبارەیەوە سمكۆ بەهرۆز مێژوونووس‌و شارەزا لەبواری شوێنەواری كەركوك بەكوردستانی نوێ-ی راگەیاند: لەڕووی هونەری تەلار سازییەوە ئەم قەیسەرییە كەرەستەكانی وەكو بەردو گەچ‌و نورەو دارو شوشەی تیدا بەكارهێنراوە، هەروەها هەڵگری جۆرەها كۆڵەكەو بنمیچی كەوانەییە كەمێژووی تەلار سازییەكەی دەگەڕێتەوە ژێری كاریگەیی ئەو نەخشكارانەی كە رۆڵیان بینیوە لەهونەری تەلار سازی ئەو سەردەمە كە زۆریان كوردو جولەكە بوونە بەتایبەمەندی تەلار سازی كەركوكی پێوە دیارە كە لەگەڵ ناوچەكانی تر جیاوازی هەیە.

وتیشی: لەنیو ئەو قەیسەرییەدا لەهەندێ شوێنەكان‌و بەتایبەتی لەسەر دەرگاو پەنجەرەكاتندا نەخش‌و نیگاری رووەكی بەكار هێنراوە.

 68 جار بینراوە