سەرەکی » چاوپێکه‌وتن » پەروەردە و خوێندن لە هەرێمی كوردستان چی بەرهەم دەهێنێت؟

پەروەردە و خوێندن لە هەرێمی كوردستان چی بەرهەم دەهێنێت؟

هۆمەر قەرەداغی: هۆكارەكانی كێشەكە لە بنەڕەتدا تەنیا مووچە و پارە نییە، بەڵكو نەبوونی سیستەمێكی دیموكراتی خوێندنە كە، كار لەسەر مرۆڤ بكات

هۆمەر قەرەداغی

مامۆستا هۆمەر قەرەداغی، یەكێكە لەو مامۆستا كوردانەی ماوەی چەند ساڵێكە لە وڵاتی سوید نیشتەجێیە و لەبواری پەروەردە كاردەكات، لە كۆنگرەی پەروەردەیی ساڵی2007ی هەرێمی كوردستان، بە هەوڵ كار و پێشنیازەكانی لەپێناو بەرەوپێشبردنی سیستەمی پەروەردەی كوردستان بەشداربوو، لەم بارودۆخەدا كە هەرێمی كوردستان بە قۆناغێكی جیاوازدا تێپەڕدەبێت، دەمانەوێت بزانین دیدی بەڕێزیان لەسەر رۆڵی پەروەردەو بەرهەمی پرۆسەكە چییە.

سازدانی چاوپێكەوتن: سامان ساڵح ، بەشی دووەم

مامۆستا هۆمەر قەرەداغی، لە بەشی دووەمی گفتوگۆكەماندا بۆ كوردستانی نوێ، باس لە بنەمای كێشەكان دەكات و رەخنە لە حكومەتی هەرێمی كوردستان دەگرێت و بوونی رەشبینی خۆیشی ناشارێتەوە بەراورد بە هەوڵەكان و نەبوونی ستراتیژێكی دوور مەودا بۆ چارەسەری بنەڕەتی كێشەكان.
هەروەك دەڵێت : « كێشەی پەروەردە و فێركردن لە كوردستان تەنها پەیوەندی بە نەبوونی مووچە و پارەوە نییە»، هەروەك ئاماژە بەوەش دەدات كە « ئەگەر سیستەمی پەروەردە ناناوەندیی بوو، بەهرەكان گەشەدەكەن، مرۆڤەكان هەستدەكەن كە دەتوانن كاریگەرییان هەبێت لەسەر كارەكەیان، سیستەمەكە بەهی خۆیان دەزانن، هەوڵی پێشكەوتنی دەدەن «، ئەمەو چەند بابەتێكیر ناوەڕۆكی بەشی دووەمی گفتوگۆكەمانە.

– مامۆستا بەڕێزتان باسی قانون دەكەن بۆ پەروەردە، بەڵام لە كوردستان قانونی وەزارەتی پەروەردە هەیەو رۆڵی وەزارەت و ئەركە سەرەكییەكەی رونكردۆتەوە كە دەبێت چی بكات، بۆ مامۆستایانیش قانونی «راژەی شارستانی» هەیە، بەهەمان شێوە ماف و ئەركی مامۆستای وەك فەرمانبەر دیاریكردووە، ئایا نووسینی قانونێكی تر بە ناوی «قانونی پەروەردە» چی بۆ سەر بارودۆخەكە زیاد دەكات، ئایا كت و مت مەبەستت لە قانونی پەروەردە چییە، شتێكە جیاواز لەو دوو قانونەی باسمكردن؟
+ئەوەی من باسی دەكەم جیاوازە لەو دوو قانونە كە لە راستیدا قانون نین، بەڵكو ڕێنمایین بۆ بەڕێوەبردنی كارگوزارییەكان، بۆ نمونە كەی پشووە و چەند رۆژ پشووە. ئەمە وەك قانون سەیر ناكرێت، بەڵام ناوی قانونی وەزارەتی پەروەردەی لێنراوە.
ئەوەی من باسی لێدەكەم قانونی پەروەردە و خوێندنە كە لە سوید بە قانونی قوتابخانەكان ناوی دەبرێت. قانونەكە لە بنچینەدا باس لە بەها بنەماییەكان دەكات كە بەهۆیەوە پەیوەندییە كۆمەڵایەتییەكانی ناو خوێندنگە رێكدەخات و باس لە پرۆسەی فێربوون و فێركاریی دەكات، هەروەها بەقووڵیی دەچێتەناو بەرزكردنەوەی ستاتوسی سیستەمی فێركاریی، بوونی ئەم قانونە لە كوردستاندا زۆر گرنگە، بۆ ئەوەی سیستەمی فێركاریی ببێتە سیستەمێكی دامودەزگایی بەبێئەوەی گۆڕینی وەزیر و دەسكاری حیزب كاریگەری لەسەری هەبێت، ئەم كارە بە پسپۆڕی پەروەردەیی دەكرێت دوور لە ئامانجە كورتەكان.
ئێمە ساڵی ٢٠١٢ ئەو كارەمان كرد و گەیشتینە كۆتایی، بەڵام بەداخەوە كەسە حیزبییەكان لەباریانبرد، چونكە لە گرنگیی قانونەكە تێنەگەیشتبوون و خۆیان بە تەزكیەی حیزبیی بەرزببوونەوە و نەیاندەتوانی لەگەڵ قانونێكی مۆدێرنی دیموكراتیدا كاربكەن، ئەو ڕۆژەی كوردستان سیستەمی بەڕیوەبردنەكەی دەبێتە سیستەمێكی دیموكراتی دامودەزگایی، ئەو ڕۆژە دەبێت كوردستان خاوەنی قانونی پەروەردە و خوێندنی خۆی بێت.

-دەمەوێت شتێكی تر بخەمەبەرباس، ئەویش ئەوەیە كە بەڕاستی دەمەوێت بڵێم ئەو كێشانەی لەبواری پەروەردە لە كوردستان هەن، پەیوندییان تەنها بە نەبوونی مووچەوە نییە، بەڵگەی ئەم قسەیەشم ئەوەیە كە بەڕێزتان كاتێك هاتنەوە بۆ كوردستان بارودۆخی مامۆستا زۆر باش بوو، پارە زۆربوو، مووچە لەكاتی خۆی دەهات. بەڵام ئەوكاتیش هەر ئەم كێشانە هەبوون، دوو نمونەت بۆ دەهێنمەوە، لەو ساڵانەدا بوو كە وەك سزایەك، مامۆستایەك بە «مقەست» قژی هەندێك لە خوێندكارە كچەكانی بڕی، لەساڵی 2017 ش بوو، باوكی خوێندكارێك بەتفەنگەوە چووە سەر قوتابخانەیەك و بە «بەردە زورگ» لە مامۆستایەكیانداو تا ئەم كاتەش ئەم پرسیارە لە بەڕێزتان دەكەم دەموچاوی مامۆستاكە سارێژ نەبووە؟

+راستە، ئەو كاتانەش وەك ئێستا هەمان كێشە لە سیستەمەكەدا هەبوون، چونكە هۆكارەكانی كێشەكە لە بنەڕەتدا تەنیا مووچە و پارە نیە، بەڵكو نەبوونی سیستەمێكی دیموكراتی خوێندنە كە، كار لەسەر مرۆڤ بكات بۆئەوەی ئامادەی بكات بۆ ژیانی گەورە ساڵیی هەتا وەك ئەندامێكی چالاكی كۆمەڵگە رۆڵی بنیادنەرانەی هەبێت لە پەیوەندییە كۆمەڵایەتییە بەرزەكاندا.
ولاتی سعودیەی عەرەبی، یەكیكە لە وڵاتە دەولەمەندەكانی جیهان، ئەگەر سەیری داهاتی تاكەكەس بكەین، بەڵام لە هەمان كاتدا یەكێكە لە وڵاتە هەژارەكانی جیهان ئەگەر سەیری بەهابنەماییەكان بكەین، مرۆڤ تیایدا بەختیار نییە و ناتوانێت بەو شێوەیە بژی كە خۆی دەیەوێت، بەڵكو دەبێت بەو شێوەیە بژی كە دەوڵەت بۆی دەسنیشانكردووە، با باسی ژیانی بەرابەری و یەكسانی ئەو وڵاتە نەكەین كە بریتییە لە دەریایەكی بێ بن لە چەوساندنەوە و سەركوتكردن.
سیستەمی فێركاریی كوردستان ئەوسا و ئێستاش لە تەنگژەیەكی زۆر قوڵدایە، نەوە لە داوی نەوەی ئەم میللەتە لەناو سیستەمێكی پەروەردەدا پێدەگەیەنرێت كە هیچ باوەڕ و متمانەی بە گەورە ساڵان و سیستمە سیاسی و كۆمەڵایەتییەكەی وڵاتەكەی نیە، نەبوونی ئەم متمانەیە یەكێكە لە گەورەترین كێشە كە لە سیستەمەكەدا هەیە، مرۆڤی خاوەن بەهرە و دەسپێشخەر هیچ یارمەتیەك وەرناگرێت بۆ ئەوەی پێشكەوێت و بەهرەكانی گەشە بكەن.

-بەڕێزتان لە وەڵامی پرسیارێكی بەشی پێشوودا ئاماژە بە بوونی سیستمێكی لامەركەزیی دەدەیت بۆ قوتابخانەكان و بوونی دەسەڵاتی بەڕێوەبەر بۆ دامەزراندن و دانانی كتێب و شتی تر، ئایا بڕوات وایە ئەو پێشنیازە بۆ كوردستان كە هەر ناوچەو لەژێر دەسەڵاتی حیزبێكدایە بەرهەمدارێت، نمونەی سروودی نیشتمانی «ئەی رەقیب»م بۆ نوسیبووی كە نەك بڕیاری وەزارەتی پەروەردە، بەڵكو قانونی پەرلەمانی كوردستانیشە و تائێستاش لە زۆربەی قوتابخانەكان ناوترێت، جا لەمەوە بیگرە بۆ هەموو پرسەكانی تر؟

+ئەو پێشنیازەی من یەكێكە لە كۆڵەكە سەرەكییەكان كە كۆمەڵگەی دیموكراتی لەسەر دەوەستێت، من ئاگاداریم هەیە لەسەر كێشەكانی كوردستان و دەستتێوەردانی نەزانانەی حیزبەكان، بەڵام مرۆڤ دەبێت ئاسۆبین و نیگا بڵندبێت، دەبێت باوەڕی وابێت كە كوردستان هیچی كەمتر نیە لە وڵاتانی دیموكراتی مرۆڤدۆست ئەگەر كەشێكی لەبار و گونجاوی بۆ دروستبكرێت. بە ناناوەندكرنی سیستەمی فێركاریی، دەسەڵات دەچێتە دەستی خەڵكانی ناو بوارەكە، دوور لەحیزبەكان، خەڵكانێك كە پسپۆڕن لە پەروەردەدا و بە هەوڵ و توانای خۆیان گەیشتونەتە پلەی مامۆستایی و بەڕێوەبەریی. كە سیستەمەكە ناناوەندیی بوو، بەهرەكان گەشەدەكەن، مرۆڤەكان هەستدەكەن كە دەتوانن كاریگەریان هەبێت لەسەر كارەكەیان، سیستەمەكە بەهی خۆیان دەزانن، هەوڵی پێشكەوتنی دەدەن، بەڵام كە هەمووشت ناوەندی بوو، كە بەڕێوەبەرێك نەتوانێت كتێب بە ئازادی بكڕێت بۆ خوێندنگەكەی، نەتوانێت مووچەی مامۆستایەكی باش بەرزبكاتەوە، بودجەی نەبێت بۆیەی خوێندنگەكەی بكات، بودجەی نەبێت خوێندكارەكانی بنێرێت بۆ گەشتی شارەكانی تر… هتد، ئیتر ناتوانێت بەتەواوی سەركەوتوو بێت لە كارەكەیدا.
من دەزانم كە لەوانەیە هەندێك كێشە دروست ببێت بە ناناوەندی بوون، بەڵام ئەوەش پەیوەندی بە رۆشنبیری گشتییەوە هەیە، مرۆڤ كە سەربەستیت دایە لەژیر بەرپرسیاریدا دەتوانێت بەرپرسیار بێت لە پێشكەوتنی كارەكانی، ئێمە نابێت هەر گرفتەكان ببینین، دەبێت چارەسەرەكانیش ببینین، دەبێت باوەڕمان بەتوانای دروستكەری مرۆڤ هەبێت.

-مامۆستا بەڕێزتان لە وەڵامی پرسیارێكی پێشووتردا ئاماژەتان بەوەدا كە ئەركێكی سەرەكیی پەروەردە ئەوەیە كە شوێنێك لە ئایندەی وڵات بۆ نەوەكانی دیاری بكات، بەڵام ئەگەر بڕوانیتە پێكهاتەو هەنگاوەكانی پرۆسەی پەرەوەردە لە هەرێم واینابینم، چونكە ئەو هەوڵی بە «تایبەتیكردن» و «تەغریبكردن – بە ئینگلیزیكردن»ەی پڕۆگرامی خوێندن هەر لە قۆناغی بنەڕەتیی یەوە لانیكەم لە بەشێكی زۆری ناوشار و دەرەوەی شارەكان ئەنجامێكی باشی نییە، لە سەرەتاییترین دەرهاویشتەكانی وایكردووە كە «دایباب» لە هاوكاری كردنی منداڵەكانیان لە كۆششكردن داببڕێن بەهۆی نەزانینی زمانەوە؟ ئایا لە چ شوێنێكی دنیادا زمانی زگماك بۆتە زمانی دووەم لە خوێندنی وڵاتدا ؟ ئەمە جگەلەوەی كە حكومەت خەریكە هێدی هێدی كەرتی گشتی دەداتە دەست كەرتی تایبەتی بێ كوالێتی و پێوەر؟
+‌هاوڕاتم، زۆربەی كێشەكان لەوێوە سەردەردەهێنن كە لە كوردستاندا لیژنەیەكی ستراتیژی باڵای پەروەردە نییە كە ئیشەكەی تەنیا بریتی بێت لە پرسی پەروەردە بە بێ گوێدانە ئەوەی كێ وەزیرە یا كام حیزب خاوەن دەسەڵاتە.
كاركردن بە بەرنامەو دووربینی بەدانانی ستراتیژی درێژخایەن لەلایەن پسپۆڕانەوە كێشەكان چارەسەر دەكات بەمەرجێك پسپۆڕان خاوەن دەسەڵات بن، بودجەیان لەبەردەستدابێت، دانانی كەسێك بە وەزیر لەبەرئەوەی پێشمەرگەیەكی ئازابووە، كاری وەزارەتەكە بەرەو كارەسات دەبات وەكئەوەی لە هەندێك لە وەزارەتەكانی كوردستاندا روویداوە.
زمانی زگماك نابێت ببێتە زمانی دووەم، بەڵام خوێندنی زمانی تر بە تایبەتی ئینگلیزی زۆر گرنگە، مێشكی منداڵ دەكاتەوە و جیهانێكی تازە دەخاتە بەردەستی، گرفتەكە لە كوردستان ئەوەیە كە بەبێ بوونی ستراتیژێكی درێژخایەن گۆڕانكاریی دەكرێت و بەگوێرەی میزاجی تاكەكەسە، ئاسۆ بینین نییە، چاو بەرزناكرێتەوە، نیگا بڵندناكرێت بۆ ئەوەی هەموو سیستەمەكە ببینرێت بەڵكو پارچە پارچە كراوە و هەر وەزیرە بە ئارەزوی خۆی سیستەم دەگۆڕێت، زەرەرمەندی سەرەكیش نەوەی نوێ كوردستانە.

-ئەگەر هاوكارم بیت لە ناونانی ئەم قۆناغەی پەروەردە لە هەرێمی كوردستان، كە من بەقۆناغی «دروستكردن و بەرپرسیارێتی» ناوی دەبەم، لەبەرئەوەی بڕواموایە دەبێت لایەنە خراپەكانی كولتوری كۆنی پەروەردەی سەردەمی بەعس وەلابنێن و خەریكبین سیستەمێك سەر لەنوێ دروستبكەین كە، بەپێچەوانەی رقەوە، ئەوەی كە بەڕێزت ئاماژەت پێدا، بەرپرسیارێتی شوێنی بگرێتەوە؟

+ئەو كارە پێویستی بە دەیان پسپۆڕی پەروەردە هەیە كە خاوەنی لێكۆڵینەوە، ئەزمون، نووسین و كاركردن بن لە بوارەكەدا، پێم باشە بیركردنەوەیەكی ستراتیژیی هەبێت بۆ ئەوەی نوێخوازی و ریفۆرم ببێتە نەخشەڕێگەی كارەكە، دەبێت بە لایەنی كەمەوە پلانێكی پێنج ساڵی هەبێت كە چی بكرێت، ئەو پلانەش دادەنرێت پاش لێكۆڵینەوەیەكی زۆری ئەو سیستەمەی كە ئێستا هەیە، دەبێت كارێكی زۆر بكرێت لەسەرئەوەی كە جارێكیتر متمانەی مامۆستا و خوێندكار بەدەست بهێنرێتەوە، هەر كات ئەو كارە سەرەتاییانە كران، دەكرێت هەنگاو بنرێت بۆ كارەكە، كێشەی ئیمڕۆ خەمساردی حكومەتی هەرێمی كوردستانە لە بواری پەروەردە و خوێندندا، هیچ پلانێكی درێژخایەن نییە لەبەر دەستدا، هیچ ئامانجێكی دیاری كراو نییە، كە سیستەمەكە بەرەوپێشەوە ببات، من جاران زۆر گەشبین بووم، بەڵام ئێستا لەگەڵئەوەی دەزانم كە دەبێت كۆڵنەدەین و هەر هەوڵ بدەین، بەڵام كەمێك رەشبینم بەرامبەر نێتی دەسەڵاتی كوردی، دەیانتوانی لە ساڵی ١٩٩١ وە كاری زۆر باش بكەن، بەڵام بەداخەوە نەیانكرد.

print

وڵامێک بەجێ بهێڵە

بەبێ پۆستی ئەلکترۆنی ناتوانی لێدوان بنووسیت *

*

x

هەواڵێ هاوشێوە

من له‌ هه‌وڵی‌ فێركردنی‌ سته‌ملێكراوان بووم!

له‌ فارسیه‌وه‌: ئه‌كره‌می‌ میهرداد 1-2 پاولۆ فرێره‌ بیرمه‌ندی‌ شۆڕشگێری‌ ئه‌مریكای‌ ...