سەرەکی » ئاراستە » یانه‌ی کوردی میدیا له‌ هۆڵه‌ندا 28 ساڵ خزمه‌ت و خزمه‌تگوزاریی به‌رده‌وامپەڕە 3

ڕێزلە سەرپەرشتیارانی دێرین و نوێی سەرجەم بەشەکانییانه‌كه‌ نرا

یانه‌ی کوردی میدیا له‌ هۆڵه‌ندا 28 ساڵ خزمه‌ت و خزمه‌تگوزاریی به‌رده‌وام

سه‌ردار فه‌تاح ئه‌مین

ئه‌م مانگه‌ ته‌مه‌نی پڕخزمه‌تی یانەی کوردی «میدیا» لە هۆڵەندا، بیست و هه‌شته‌مین ساڵی تێپه‌راند، بۆ ئه‌و یاده‌ش ڕۆژی 4 ی فێبریوه‌ری 2018 مه‌راسیمێك له‌ هۆڵه‌ندا ساز كرا، كه‌ جگه‌ له‌ ستافی یانه‌كه‌، ژماره‌یه‌كی به‌رچاو له‌ كوردانی ره‌وه‌ندی كوردی له‌ هۆڵه‌نداو میوانانی تریش ئاماده‌یبوون.
یانەی کوردی «میدیــــا» لە هۆڵەندا لە ساڵی 1989وە دامه‌زراوه‌ و له‌ چه‌ندین بواری جیادا خزمه‌ت پێشکەش بە کوردانی تاراوگە دەکات.
وه‌ک ئه‌مه‌ک و وه‌فایه‌ک به‌رانبه‌ر ڕه‌نج و ماندووبوون و سوتاندنی چه‌رده‌یه‌ک له‌ مۆمی ته‌مه‌ن و ژیانی خۆبەخشی ئەندامانی لیژنەکانی بەڕێوەبەردنی هەموو بەشەکانی یانەی کوردی «میدیــــا» لە هۆڵەندا، بانگێشت کرابوون بۆ ئه‌و بۆنه‌یه‌ی بۆ بیست و هه‌شته‌مین ساڵیادی یانه‌كه‌ رێكخرابوو. لە کۆی گشتی ٨٥ ئەندام، ٤٣ یان ئەوانەی تا ئێستا لە هۆڵەندان ئامادە بوون و بەداخەوە دوانیشیان کۆچی دواییان کردووە، لە کۆتاییدا ئەو خەڵاتی ڕێزلێنانه‌ی بۆیان دروست کرابوو، پێشکەش بەهەر ٨٥ ئەندامه‌کەی دەستەی دامەزرێنەر و ده‌سته‌ی بەڕێوەبەردن کرا.
له‌ مه‌رسایمه‌كه‌دا بە گشتی تیشک خرایە سەر مێژووی رێکخراوی «میدیــــا» لە هۆڵەندا و تێکۆشانی یەکەبەیەکەی بەڕێوەبەرانی یانه‌كه‌ بەرزنرخێندرا.

مێژووی یانه‌كه‌
«میدیــــا» بۆ خزمه‌تی‌ و تێکڕای‌ ئه‌ندامه‌کانی‌ ره‌وه‌ندی کورد له‌ هۆڵه‌نده‌ دامه‌زراوه‌ و بۆ ساتێکیش له‌ خه‌م و گرفته‌کانیان دانه‌بڕاوه‌.
له‌ پێش دامه‌زراندنی‌ «میدیـــا»دا، له‌ وڵاتی‌ شانشینی‌ هۆڵه‌نده‌ ساڵی‌ 1989 پێویستی‌ خه‌ڵکی‌ کورد له‌ تاراوگه‌، وای‌ کرد بیر له‌وه‌ بکرێته‌وه‌، نێوه‌ندێک هه‌بێت کورده‌کانی‌ له‌ ده‌ور کۆبێته‌وه‌ و ڕێکیان بخات و هاوكاریان بێت له‌ رایی كردنی ئیش و کاری ڕۆژانه‌ و پێداویستییه‌کانیان، که‌ به‌ هۆی‌ زمان نه‌زانین نه‌شاره‌زاییان له‌ ڕووی‌ هه‌ڵسوکه‌وت داب و نه‌ریتی‌ ئه‌و وڵاته‌ دروست ببوو ڕابپه‌ڕێنێت، له‌ دوای‌ کاره‌ساتی‌ کیمیابارانی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ و ئه‌نفال، لەسەردەستی ئەم بەڕێزانە، لە ٢٠-١٢-١٩٨٩ لە شاری ئەمستردام: یانەی کوردی «میدیــــا» دامەزرا، کە بریتی بوون لە:
عیماد عیزەت ڕەشید، کاوان زاهیر حسێن، سالار سەلمان میراخۆر، عومەر فارس عەزیز، حسێن سێودین و بەختیار ساڵح قەڵادزێی.
لەبەرئەوەی دوای ئەو بارودۆخە نالەبارەی کوردستان، کوردانێکی‌ له‌ جاران زیاتر ڕوویان له‌ هۆڵه‌نده‌ کرد، زۆربه‌شیان له‌ ئه‌مستردام جێگیر دەبوون و Jonker huis (خانوی‌ په‌ناهه‌نده‌) یان دەدانێ. ئه‌و کاته‌ 100 تا 150 کوردێک ده‌بوون، ئه‌و تازه‌ هاتووانه‌ پێویستیان به‌ ڕێنمایی‌ و هاریکاری‌ کردن بوو، پێش دامه‌زراندنی‌ «میدیـــا» ئه‌و كوردانه‌ی کە پێشتر هاتبوونە هۆڵەندا هه‌ریه‌که‌ له‌ جێگه‌ی‌ خۆیه‌وه‌، لە ماڵەکانەوە یارمه‌تیان ده‌دان، به‌ڵام پێویستییه‌کان ڕۆژ به‌ڕۆژ به‌رفراوانتر و زیاتر ده‌بوون، خه‌ڵکی‌ تاکه‌ که‌س نه‌یده‌توانی‌ فریا بکه‌وێت، هه‌رچه‌نده‌ ئه‌و کاته‌ مه‌ڵبه‌ندی‌ ڕۆشنیری‌ ئه‌مستردامیش هه‌بوو، کە لە ساڵی ١٩٩٢ ەوە دروست ببوو هێشتا فریا نه‌ده‌که‌وت، بۆیه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی‌ چه‌ند پێشمه‌رگه‌یه‌کی‌ شۆڕشی‌ نوێ لە ئەمستردام بیر له‌ دامه‌زراندنی‌ ڕێکخراوێکی‌ وەک»میدیـــا» کرایه‌وه‌.

لقەکانی «میدیــــا» لە هۆڵەندا:
دروشم و ڕێبازی‌ «میدیـــا» ڕۆژبه‌ڕۆژ به‌ گوێره‌ی‌ پێویستییه‌کانی‌ کۆمه‌ڵگای‌ کورد گۆڕاوه‌، پاشان «میدیـــا» ته‌نها نەک‌ ئه‌مستردام، بەڵکو لە شارەکانی دیکەی هۆڵه‌نداش به‌شی‌ نوێی کردەوە‌، ساڵی‌ 1992 له‌ شاره‌کانی‌ ڕۆتردام و ساڵی‌ 1995 له‌ خرۆنیگن، ساڵی‌ 1997 له‌ دێڵفت، و پاشان له‌ ئوترێخت و لیواردن ئه‌نیشخده‌ی‌ و هه‌نگه‌ڵۆ به‌ گوێره‌ی‌ زیاد بوونی‌ ژماره‌ و فراوان بوونی‌ کۆمه‌ڵگای‌ کورد له‌ هۆڵه‌نده‌، گۆڕانکاریه‌کان پێویستی‌ کرد، «میدیـــا»ی‌ سه‌رتاسه‌ریش ساڵی‌ 2000 وه‌ک پلاتفۆڕمێک دروست بکرێت، که‌ ئه‌نجومه‌نی‌ ژنان و ئه‌نجومه‌نی‌ گه‌نجانیشی‌ له‌ خۆ گرت، پاشان هه‌وڵ بۆ دروست بوونی‌ «میدیــا» له‌ چه‌ند شارێکی‌ دیکه‌ش دراوه‌، یانەی کوردی «میدیــــا» له‌ خزمه‌تی‌ هه‌موو گروپ و توێژه‌کانی‌ کورد دابووه‌ له‌ هه‌موو ته‌مه‌نه‌کان، له‌ هۆڵه‌نده‌ـ ئه‌وه‌ی‌ پێویستی‌ به‌ ڕێنمایی‌ و پشتگیری‌ و یارمه‌تیدانی‌ «میدیـــا» بووبێت، هه‌ر له‌ پیر و ژن و منداڵ و گه‌نج و تازه‌ هاتوو یان له‌ مێژ بێت له‌ هۆڵه‌نده‌ بێت، یارمه‌تی‌ دراون له‌ لایه‌ن ئه‌م ڕێکخراوه‌وه‌ یارمه‌تیان ده‌درێت.
ڕێکخراوێکی‌ وه‌ک یانەی کوردی «میدیــــا» له‌ ڕۆژی‌ دامه‌زراندنییه‌وه‌ تا ئه‌مڕۆ زۆرن هه‌موو ئه‌و سه‌ربازه‌ نادیارانه‌، که‌ له‌ پشت په‌رده‌وه‌، له‌ یه‌که‌م ڕۆژه‌وه‌ کاریان تێدا کردووه‌، وه‌ک مۆم سووتاون و ڕووناکیان بۆ ده‌ور و به‌ره‌که‌یان هه‌بووه‌، ڕه‌نگه‌ به‌ چه‌ند وشه‌یه‌ک نه‌توانرێت لەم ئێوارە ڕێزلێنانەدا حه‌قی‌ خۆیان پێبدرێت، تەنها ئەوەندەمان توانیووە، بەم خەڵاتە ڕەمزیە بەسەریان بکەینەوە.

مەشق و ڕاهێنانی»میدیــــا»:
«میدیـــا» ساڵانه‌ ئه‌گه‌ر دوو مەشق و ڕاهێنانی»سه‌رتاسه‌ری‌» ساز نه‌کردبێت، ئه‌وا یه‌ک کۆرسی‌ چڕ و پڕی‌ کادرانی‌ له‌ یه‌کێک له‌ ناوه‌نده‌ ناوداره‌کانی‌ کۆرس پێدان سازکردووه‌ و هه‌ر له‌وێش هه‌ڵبژاردنی‌ ده‌سته‌ی‌ نوێی‌ سه‌رپه‌رشتی‌ ئه‌نجام دراوه‌، لیژنه‌ی‌ شاره‌کان ئه‌ندامه‌کانیان خۆیان له‌ ناوخۆیاندا، ده‌سته‌ی‌ سه‌رپه‌رشتی‌ هه‌ڵده‌بژێرن و که‌ پێک دێن له‌ 3 یان 5 ئه‌ندام، به‌ ئۆتۆماتیک دوان له‌ لیژنه‌ی‌ شاره‌کان ئه‌ندامی‌ لیژنه‌ی‌ سه‌رتاسه‌رین.
«میدیـــا» تەنها ڕێکخراوی کوردی بووە لە هۆڵەندا، فه‌رمانبه‌ری‌ ڕه‌سمی‌ خۆی‌ هه‌بووه‌، ساڵی 1992 و 1993 به‌ڕێزان به‌ختیار شه‌مه‌یی و سه‌ردار عه‌بدولڕه‌حمان و له‌ ساڵی‌ 1997 ه‌وه‌ دوو فه‌رمانبه‌ری دیکه‌ی بۆ دامه‌زرا، ئاراس که‌مال تا ساڵی 2000 به‌رده‌وام بوو (سه‌ردار فه‌تاح ئه‌مین) یش له‌ ساڵی‌ 1994 ه‌وه‌ وه‌ک خۆبه‌خش و پاشان له‌ 1997 ه‌وه‌ تا 2008 وه‌ک فه‌رمانبه‌ر کاری له‌ «میدیـــا»دا کردووه‌، خاتوو جوان عومه‌ریش له‌ ساڵی 2000 تا 2004 وه‌ک فه‌رمانبه‌ری‌ ڕه‌سمی‌ له‌ «میدیــا»دا دامه‌زراوە‌.

کارو چالاکیه‌کانی‌ «میدیــــا»:
کارو چالاکیه‌کانی‌ «میدیــــا» فره‌ن، لێره‌دا به‌ڕاگوزه‌ری‌ باسی‌ هه‌ندێکیان ده‌که‌ین. سه‌ره‌تا «میدیـــا» بڵاوکراوه‌ی‌ زانیاری‌ به‌خشین(معلومات)ی‌ په‌خش ده‌کرد، له‌ شێوه‌ی‌ برۆشوره‌(نامیلکه‌)، له‌ باره‌ی‌ باج و ته‌ندروستی‌ و سیسته‌مه‌کانی‌ ژیان و گوزه‌ران و بڕیاره‌کان ده‌رباره‌ی‌ په‌نابه‌ران و خۆپاراستن و نه‌خۆشیه‌کان، وه‌ک ئایدز و سیسته‌می‌ چۆنێتی‌ وه‌رگرتن و یارمه‌تی‌ بۆ خوێندن و ڕه‌گه‌زنامه‌ و له‌ هه‌مان کاتدا، له‌ پێشکه‌ش کردنی‌ ئه‌م زانیاریانه‌ به‌ هۆی‌ هه‌فتانه‌ کۆڕ یان کۆبونه‌وه‌ی‌ وه‌رزی‌ و بانگکردنی‌ کادری‌ پسپۆڕ و تایبه‌تمه‌ند بۆ گێڕانی‌ کۆڕه‌کان، سه‌رباری‌ ئه‌م چالاکییانه‌ کۆڕ و کۆبونه‌وه‌ و شه‌وچه‌ره‌ی‌ کوردی‌ و گه‌شت و سه‌یران ڕێکخستن بۆ هه‌موو گروپه‌کان و سه‌ردانی‌ ئۆردوگاکانی‌ په‌نابه‌ران، جگه‌ له‌ کۆڕی‌ ڕۆشنیری‌ و ئه‌ده‌بی‌ و مێژوویی‌، ئه‌مانه‌ باسکردنی‌ هه‌ندێک له‌ چالاکی‌یه‌کانی‌ «میدیـــا» و ساڵانه‌ به‌ گوێره‌ی‌ نه‌خشه‌ و پلان پێش ساڵی‌ نوێ ڕێک ده‌خرێن و له‌ کۆتایی‌ ساڵیشدا ڕاپۆرتی‌ چالاکی‌ ساڵانه‌ ئاماده‌ ده‌کرێت.
کۆمه‌کی‌ دارایی‌ یانه‌ له‌ ئابونه‌ی‌ ساڵانه‌ی‌ ئه‌ندامان، که‌مێک له‌ باری‌ گرانی‌ دارایی‌ و ئه‌رکی‌ سه‌رشانی‌ «میدیـــا» سوک ده‌کات، کۆمه‌کی‌ دارایی‌ شاره‌وانی‌ سوبسیدی‌ ساڵانه‌ به‌ گوێره‌ی‌ چالاکییه‌کان، که‌ له‌گه‌ڵ پلانی‌ کاری‌ ساڵانه‌ werkplan ده‌بێت پێشکه‌ش بکرێت، که‌ کۆی‌ تێچوونی‌ چالاکیه‌کان و تێکڕای‌ خه‌رجییه‌کان بۆ ساڵه‌که‌ ڕێک ده‌خرێت و هه‌موو ساڵێک پێش 15/10 ده‌بێت پێشکه‌ش شاره‌وانی‌ کرابێت.
جێگه‌ی‌ باسکردنه‌ «میدیـــا» چه‌ند لای‌ خه‌ڵکی‌ کورد ناسراوه‌، بێگومان، لای‌ داموده‌زگا و ڕێکخراوه‌ هۆڵه‌ندی‌یه‌کان زیاتر ناسراوه‌ له‌ زۆر بواردا، پرس و ڕاو ڕاوێژیان پێده‌کرێت، بۆ نمونه‌ «میدیـــا» ئه‌ندامی‌ ڕێکخراوی‌ VON خودی‌ په‌ناهه‌نده‌کان و SMS ه‌ و له‌ ساڵانی‌ سه‌ره‌تایی‌ دروست بوونیدا، به‌ کارتێکردنی‌ براده‌رانی‌ لیژنه‌ی‌ «میدیـــا» زمانی‌ کوردیش وه‌ک زمانه‌کانی‌ تر له‌ وه‌رگێڕانی‌ وه‌زاره‌تی‌ دادا بۆ ئه‌نته‌رڤیوی‌ په‌ناهه‌نده‌ کورده‌کان، به‌ ڕه‌سمی‌ ناسێنرا، له‌ کۆبونه‌وه‌کانی‌ په‌رله‌مان و ئه‌نجومه‌نی‌ شاره‌وانییه‌کان سه‌باره‌ت به‌ په‌ناهه‌نده‌ و بێگانه‌کان، هه‌میشه‌ وه‌ک ڕێکخراوێکی‌ متمانه‌ پێکراو بانگێشتن ده‌کرێن.
«میدیـــا» له‌ مه‌سه‌له‌ چاره‌نوسسازییه‌ هاوبه‌شییه‌کانی‌ کورددا هه‌میشه‌ به‌شداری‌ به‌رچاوی‌ کردووه‌ و له‌ یاده‌کانی‌ کیمیابارانی‌ هه‌ڵه‌بجه‌ و ئه‌نفال، و یادی‌ شه‌هیدانی‌ ده‌ستی‌ تیرۆر و بانگه‌شه‌ بۆ هه‌ڵبژارده‌نه‌کانی‌ هه‌ردوو جاره‌که‌، ڕۆڵی‌ گرنگ و به‌رچاویان هه‌بووه‌، وه‌ک ئازادی‌ و مافی‌ تاکه‌که‌سیش، ئه‌وانه‌ی‌ له‌ ناو لیژنه‌کانی‌ «میدیـــا»دا کار ده‌که‌ن بۆیان هه‌بووه‌ ڕه‌نگی‌ تایبه‌ت و بیروبۆچوونی‌ خۆیان هه‌بێت.
هه‌میشه‌»میدیـــا» ته‌نها وه‌ک کورد و بۆ کورد کاری‌ کردووه‌. بێگومان شه‌ڕی‌ ناوخۆ برینێکی‌ قوڵی‌ کردۆته‌ دڵی‌ هه‌موو کورد، ده‌توانین بڵێن «میدیـــا» نه‌یهێشتووه‌ ئه‌و کاریگه‌ییه‌ به‌ چالاکیه‌کانیه‌وه‌ دیار بێت.
زۆری‌ و هه‌مه‌ چه‌شنه‌یی‌ ڕێکخراوه‌ کوردیه‌کان له‌ تارواگه‌ لایه‌نێکی‌ ته‌ندروستی‌ ناو کۆمه‌ڵگای‌ کورده‌، به‌ڵام پێکه‌وه‌ چالاکی‌ نه‌کردن و نه‌گونجان بێگومان سستی‌ و لاوازی‌ به‌ جالیه‌ی‌ کورد ده‌به‌خشێت وڕێکخراوه‌کان به‌ره‌و پوکانه‌وه‌ ده‌بات و هیچی‌ بۆ خۆی‌ پێناکرێت. خۆمان نایڵێین به‌ شاهیدی‌ هه‌موو خه‌ڵکانی ‌کورد پشگیری‌ هه‌موو ڕێکخراوه‌ کوردیه‌کانی‌ دی‌ کراوه‌ و ته‌نانه‌ت یارمه‌تی‌ و ڕێنمایی‌ دامه‌زراندنی هه‌ندێ ڕێکخراویش دراون و له‌ هۆڵه‌که‌یشدا کۆبونه‌وه‌ و چالاکی‌ بۆ ساز کردوون، ئه‌گه‌ر پێویست بکات هه‌موو ئه‌و کارانه‌ ئه‌رشیف کراون.
ئه‌گه‌ر سیاسه‌تی‌ کوردی‌ و حیزبه‌ سه‌ره‌کیه‌کان کۆک و ته‌با بن له‌ کارکردندا پێکه‌وه‌، ته‌نها له‌ ململانێی‌ باشترین کارکردندا گه‌شه‌ و پێشکه‌وتن به‌ کۆمه‌ڵگا ده‌به‌خشن، ئێمه‌ش به‌شێکین له‌و کۆمه‌ڵگایه‌ و پێشکه‌وتن دواکه‌وتنمان بۆ ئه‌وان ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ و بۆ ئه‌وان کار ده‌که‌ین.
ئه‌وی‌ گرنگ بێت و په‌یوه‌ندی‌ به‌ کاروچالاکییه‌کانی‌ تری‌ «میدیـــا»ه‌وه‌ هه‌بێت، دوو بڵاوکراوه‌ له‌م ڕێکخراوه‌وه‌ په‌خش ده‌کرا ده‌نگی‌ «میدیــا» وه‌ک ڕۆژنامه‌ بۆ بڵاوکردنه‌وه‌ی‌ هه‌واڵ و چالاکییه‌کانی‌ «میدیـــا» و تا ئێستا 10 ژماره‌ی‌ لێ ده‌رچووه‌، گۆڤاری‌ «میدیــا»ش تا 17 ژماره‌ی‌ لێ بڵاوکرایه‌وه‌، «میدیـــا» ی‌ ڕۆتردام تا ساڵی 2007 به‌رده‌وام بووه‌ و 127 ژماره‌ی‌ په‌خشنامه‌ی‌ «بێوار»ی‌ مانگانه‌ی‌ بڵاوکردۆته‌وه‌ به‌ 16 لاپه‌ڕە، که‌ کاک هیوا سه‌رهه‌نگ سه‌رپه‌رشتی‌ ده‌کرد .
له‌ ساڵی‌ 2000 ه‌وه‌ «میدیــا»ی‌ ئه‌مستردام و ڕۆتردام و ئه‌نیشخده‌ی‌ و لیواردن چەندین ساڵ خوێندگای‌ فێربوونی‌ زمانی‌ کوردی‌ بۆ منداڵان به‌رده‌وام بووه‌، «میدیــــا»ی‌ ئه‌مستردام دوو گروپی‌ فێربوونی‌ مۆسیقای‌ کردۆتەوە‌ به‌سه‌رپه‌رشتی‌ مامۆستا نامدار قه‌ره‌داخی‌ خاوه‌نی‌ قوتابخانه‌ی‌ نامۆ.
نابێت ئه‌وه‌شمان له‌ بیر بچێت «میدیــــا» ئه‌رشیف و کتێبخانه‌یه‌کی‌ تا ڕاده‌یه‌ک ده‌وڵه‌مه‌ندی‌ خۆی‌ هه‌یه‌ و چه‌ندین خوێندکاری‌ کورد و هۆڵه‌ندی‌ وه‌ک سه‌رچاوه‌ سوودیان بۆ خوێندنه‌که‌یان لێی‌ وه‌رگرتووه‌. تا ئێستا جگه‌ له‌و نامیلکه‌ی‌ زانیاریبه‌خشینانه‌ش. چه‌ند کتێبێکی‌ باشی‌ له‌سه‌ر ئه‌رکی‌ خۆی‌ چاپ و بڵاوکردۆته‌وه‌ وه‌کو چیرۆکی‌ «هه‌ڵه‌بجه‌ نوێژی‌ منه‌» 1992 نوسینی‌ عومه‌ر عینایه‌ت، «جینۆسایدی‌ گه‌لی‌ کورد له‌به‌ر ڕۆشنایی‌ یاسای‌ تازه‌ی‌ نێوده‌وڵه‌تاندا»- 1997 نوسینی‌ د. مارف عومه‌ر گوڵ، «چه‌ند نامه‌یه‌ک له‌ زیندانی‌ فاشییه‌کانه‌وه‌ 1994»، که‌ته‌لۆکی‌ هونه‌رمه‌ند «وه‌هبی‌ ڕه‌سوڵ» و چه‌ند گوتارێک 2003.

 760 جار بینراوە