سەرەکی » زانست » كه‌شتی نوح » بە رواندنی نەمامێك زەوی لە لەناوچوون دەرباز دەكرێتپەڕە 3

بە رواندنی نەمامێك زەوی لە لەناوچوون دەرباز دەكرێت

كەشتیی نوح

ئەگەر هەموو مرۆڤەكانی سەر زەوی ساڵی نەمامێك بڕوێنن، كەشوهەوای زەوی چی بەسەردێت ؟
بەو پێیەی درەختەكان دووانە ئۆكسیدی كاربۆن هەڵدەمژن كە یەكێكە لە گازە گەرمكەرەكان و هۆكارە بۆ قەتیسبوونی گەرمای گۆی زەوی، درەختەكان و سەرجەم رووەكەكان پێویستیان بە تیشكی خۆر بۆ ڕۆشنە پێكهاتن و لەو پرۆسەیەشدا دووانە ئۆكسیدی كاربۆن و ئاو بەكاردەهێنن بۆ دروستكردنی وزە بۆ خانەی رووەكەكان ئەوە جگە لە ئۆكسجین، بە مشێوەیەش درەخت و رووەكەكان بەشدار دەبن لە كەمكردنەوەی دووانە ئۆكسیدی كاربۆنی ناو بەرگەهەوای زەوی .
ماوەیەكیشە هەندێك كەسی بە ناوبانگ لە بوارە جیاجیاكانی ژیان داوا لە خەڵك دەكەن بەشدار بن لە رواندنی نەمام و تا ئەو نەمامانە زۆرتر بن پرۆسەی دابەزاندنی گەرمای گۆی زەوی و هێوركردنی گۆڕانكارییە خێراكانی ئاووهەوای جیهان و دەربازكردنی هەسارە تاقانەكەمان لە لەناوچوون.
ئێستا لە سەر گۆی زەوی نزیكەی 8 ملیار كەس دەژین، گەر هەركەسێك لای خۆیەوە ساڵانە و بە درێژایی بیست ساڵ دارێك نەمامێك بڕوێنێت ئەمە مانای 160 ملیار درەختی نوێ دەكات.
درەخت و كاربۆن
بۆیە رواندنی نەمام و درەخت گرنگە، چونكە درەخت و رووەكەكان لەرێگەی ڕۆشنە پێكهاتنەوە دووانە ئۆكسیدی كاربۆن هەڵدەمژن و دەیگۆرن بۆ كاربۆهیدرات بۆ گەشەكردنی لق و گەڵا و رەگەكانیان، ئەو بڕە كاربۆنەی درەختێكیش دەیگۆرێت جیاوازیی هەیە و پشتی بەستووە بە جۆری درەختەكە و شوێنی گەشەكردنی و تەمەنی درەختەكە.
بۆ نمونە گەر درەختێكی مامناوەندی ساڵانە (22.68) كیلۆگرام كاربۆن هەڵمژێت و گەر كەسێك بۆ ماوەی بیست ساڵ و ساڵی نەمامێك بچێنێت هەمووشی روان و هیچی لە ناو نەچوو ئەوا ئەو بیست درەختەی ئەو كەسە ساڵانە نزیكەی (453.59) كیلۆگرام دووەم ئۆكسیدی كاربۆن هەڵدەمژێت.
بە گوێرەی ئامارێك هەموو تاكێك لە ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا ساڵانە (15.5) تەن دووانە ئۆكسیدی كاربۆن بەرهەمدێنێت و هەر تاكێكی هیندیش لەو ماوەیەدا (1.9) تەن لە هەمان مادە بەرهەم دێنێت ، ئەمەش مانای ئەوەیە گەر هەر كەسێك لە ئەمریكا ساڵانە تەنها درەختێك بڕوێنێت، ئەوا دەتوانێت لە دوای گەشەكردنی درەختەكانی لە ماوەی بیست ساڵدا قەرەبووی (3%)ی كاربۆنە بەرهەمهاتووەكەی بكات، لە كاتێكدا كەسێكی هیندستان بە رێژەی (26%) قەرەبووی كاربۆنە بەكارهاتووەكەی دەكاتەوە
بە دڵنیاییەوە چاندنی نەمام بەشێكی باش لە گرفتی گۆرانكاری كەشوهەوای زەوی دەكات، بەڵام چەند چارەسەرێكی گرنگتریش هەن.
ئەمرۆ بە نزیكەیی 3 تریلیۆن درەخت لەسەر زەوی هەیە كە نیوەی ئەو درەختانەیە كە لە (12) هەزار ساڵی رابردووی شارستانیەتی مرۆڤدا هەبوون، هەموو ساڵێكیش لانی كەم (15) ملیار درەخت دەبڕدرێنەوە و زۆربەی ئەو درەختانەش لە دارستانە خولگەییەكانن، بەڵام ئەمە تەنها لەو ناوچانە نییە، بەڵكو لەسەرتاسەری جیهاندا هەیە و پاراستنی ئەو دارستانانەی ماون كارێكی لۆژیكییە، چونكە دارستانەكان تەنها سەرچاوەی بەرهەمهێنانی ئۆكسجین و هەڵمژینی دووانە ئۆكسیدی كاربۆن نین، بەڵكو پەناگەی دەیان و سەدان جۆری گیانلەبەریشن و درەختە بێكەڵك و وشكبووەكانیش دەبنە سەرچاوەی داری سوتاندن و بەرەكانیشیان بۆ دابینكردنی خۆراك پێویستن، لە شارەكانیشدا درەخت و رووبەرە سەوزاییەكان سێبەر و شوێنی كات بەسەربردن دابین دەكەن.
هەروەها گرنگترین خاڵیش ئەوەیە دەبێت بزانرێت هەر شوێنێك چ جۆرە درەختێكی بۆ دەبێت، چونكە چاندنی نەمامی نەگونجاو لە شوێنی نەگونجاودا دەبێتە هۆی بە فیرۆدانی كات و توانای مرۆیی و سەرمایەش.
لە كۆتایشدا جگە لە رواندنی نەمام، پێویستە مرۆڤ بۆ هێوركردنەوەی گۆرانكارییەكانی كەشوهەوا و كەمكردنەوەی دەردانی گازی دووانە ئۆكسیدی كاربۆن و گازەكانی دیكە بە خێرایی بەرەو سەرچاوە نوێبووەكان هەنگاو بنێت، وەك وزەی خۆر و با.
هەروەها دەبێت لە هەموو ناوچەیەكی جیهان دەست بكرێت بە هەڵمەتی هۆشیاركردنەوە لە بارەی كەم بەكارهێنانی ئۆتۆمبیل و گەشتكردن بە فڕۆكە و كەمتر گۆشت بخورێت، چونكە گۆشتیش مۆركی كاربۆنی خۆی هەیە كە زۆر زیاترە لەو كالۆرییەی لە رێگەی دانەوێڵە و سەوزەوە بەرهەم دێت.
سەرچاوە: .albayan

 205 جار بینراوە