سەرەکی » وتار » بورهان شێخ ڕەئوف‌ » كۆبوونەوەی سێ‌ قۆڵی لووتكەی ئەنقەرە

دەر و دراوسێ

كۆبوونەوەی سێ‌ قۆڵی لووتكەی ئەنقەرە

ئەگەرچی سەردانەكەی فلادیمێر پوتین سەرۆكی ڕوسیا بۆ توركیا سەرەتا بە كردنەوەی وێستگەیەكی ئەتۆمی بۆ بەرهەم هێنانی وزەی كارەبا دەستیپێكرد بە بڕی 20 ملیار دۆلار لە نزیك شاری مەرسینی توركیا كە بڕیارە ڕوسەكان جێبەجێ‌ ی بكەن , كە 10% كارەبای توركیا بەرهەم دەهێنێت .
تا ئێرە هەواڵەكە ئاساییە، ئەوەی گرنگە ئەو سێ‌ وڵاتە لە ئێستا دا كاراكتەری گرنگ و دیاری سەر گۆڕەپانی ڕووداوەكانی سوریان بە هێز لەوێن و لە هەشت ساڵی ڕابردووی شەڕی سوریادا، بە جۆرێك لە جۆرەكان ئامادەگیان هەبووە و لە ئێستادا كە وا دوا پێگەكانی دەوڵەتی ئیسلامی داعش وردوخاش دەبن، لە سەر دەستی یەكینەكانی پاراستنی گەل و هێزەكانی سوریای دیموكرات، بە هاوكاری هاوپەیمانان و بە سەركردایەتی ئەمریكا، ئەمریكاش لە سەر زاری سەرۆكەكەیەوە ترەمپ باس لە پاشەكشە لە سوریا دەكات لە نزیكترین كاتدا، هەرچەندە من ئەم ئاماژانە بە هەند وەرناگرم و پێموایە زیاتر فشارە بۆ سەر عەرەبستانی سعودیە و وڵاتانی كەنداو بۆ دابینكردنی پارە بۆ تێچووی شەڕەكە .
بەڵێ‌ دەبێت بپرسین دەبێت كۆبوونەوەی لووتكەو سێ‌ كوچكەی ئەنقەرە / تاران مۆسكۆ ئامانجیان چی بێت ؟
سەرەڕای ڕاگەیاندنی بەیانی كۆتایی هەرسێ‌ وڵات كە پێداگری و پابەندی خۆیان، بە یەكپارچەیی خاكی سوریا و چارەسەركردنی كێشەكان دوور لە ڕێگە چارەی سەربازی و جیاكردنەوەی هێزە ئۆپۆزەسیۆنە ڕاستەقینەكان لە تاقم و گروهە تیرۆریستەكان و زەمینە خۆشكردن بۆ گەڕانەوەی هەموو ئاوارەكانی سوریا بۆ سەر خاك وماڵی خۆیان و لەناوبردنی تیرۆرو دۆزینەوەی میكانیزمی گونجاو بۆ چارەسەركردنی هەموو كێشەكانی ئەو وڵاتە لە چوارچێوەی پرۆسەیەكی سیاسیدا .
بێگومان خاڵێكی دی كە دەكرێت جێگەی مشتومڕی ئەو وڵاتانە بێت بە گەرمی كێشەی كوردە كە خاڵی هاوبەش و هەماهەنگی هەمیشەیی نێوان توركیا و ئێران بووە لە ڕابردوو لە ئێستاشدا و ڕوسیاش چۆن 71 ساڵ بەر لە ئێستا كۆماری ساوای مهابادی كرد بە قوربانی بەرژەوەندییەكانی خۆی و سات وسەوادا نێودەوڵەتیەكانی ئەوسای جیهان لە ئێستاشدا عەفرینی لە ڕۆژئاوای كوردستان واتە لە سوریا بە هەمان دەرد برد و هەموو زەمینە سازی و ڕێخۆشكەرییەكی بۆ توركیا كرد تاوەكو داگیری بكات و هەروەكو یەكێك لە بەرپرسە توركەكان وتی: ئەگەر ڕوسیا نەبووایە نەمان دەتوانی عەفرین داگیر بكەین .
بابەتێكی تری ئامادەی سەر مێزی گفتوگۆ و دانو سانەكان بە دڵنییاییەوە مەسەلەی كوردە بووە كە ئەمڕۆ كێشەیەكی گەورەو گڕگرتووی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوینە و پەیوەندی ڕاستەوخۆی بەم وڵاتانەوە هەیە. ئەگەر توركیاو ئێران لە زۆر بابەت و كێشەی ناوچەكەدا ناتەباو دژبەیەك بن، ئەوا لە مەڕ كێشەی كورد هاوڕاو هەماهەنگن و ئامانجیانە و كاری بۆ دەكەن كە كورد نەبێت بە خاوەنی قەوارەی سەربەخۆ و هیچ مافێكی یاسایی دیموكراسی بەدەست بهێنێت بە تایبەتی تر لە لایەن دەوڵەتی توركیاوە، كە بە هەموو هێزو توانایەوە كاری بۆ دەكات و نایشارێتەوە و دەڵێت لە مەریخیش دەوڵەت كوردی دابمەزرێت ئێمە ڕازی نابین و هەڕەشەیە بۆ سەر ئاسایشی ستراتیجی ئێمە .
بابەتێكی تر كە باس و گفتوگۆی لەسەر كراوە پەیوەندییە دوو قۆڵییەكانی نێوانیانە واتە: توركیاو ڕوسیا/ توركیاو ئێران/ ڕوسیاو ئێران. سەرەڕای بارودۆخی نێودەوڵەتی و دۆخی گڕكرتووی سوریا كە لە ئێستادا شەڕی تیرۆر، داعش لە كۆتاییدایە كە هەرسێ‌ وڵات هاوڕاو هەماهەنگ بوون بۆ لەناوبردنیان، بەڵام لە مەودوا ناكۆكی و جیاوازی بیروڕاو دیدو بۆچوون سەرهەڵدەدات لە نێوان ئەم سێ‌ كاراكتەرە گرنگەی سەر ڕووداوەكانی سوریا، لەسەر ئایندەی چارەسەر و بەڕێوەبردنی ئەو وڵاتە و ئەمەش سەرەتاكەی زیاتر دەردەكەوێت دوای كۆبوونەوەكە باسی دەكرێت ئەوەیە، ئێران خوازیار بووە توركیا ناوچەی عەفرین كە داگیری كردووە پاشەكشەی لێبكات و ڕادەستی هێزەكانی حكومەتی سوریای بكات .
بۆیە مۆسكۆ و تاران و ئەنقەرە، هەریەكەیان دیدو بۆچوون و بەرژەوەندی تایبەتی سیاسی و ئابوری خۆی هەیە لەسوریا، دەبێت ئەوەش بزانین كە بەرژەوەندییەكانی هەریەك لەم وڵاتانە هیچ كات هاوتەریب و وەك یەك نییە لە زۆر خاڵدا پێچەوانە و دژ بە یەكن و دەكرێت و دەبێت لەم كۆبوونەوانەدا زەمینەسازی بۆ بكرێت و خاڵە هاوبەشەكان بەهێز بكرێت و خاڵە ناكۆكەكان وەلا بنرێت .
ماوەتەوە هەڵوێستی ڕوسیا ئەگە ر لەڕابردوودا ویستبێتی خۆی لە كێشەو مەسەلەی كورد دووربخاتەوە، ئێستا ناچارە خۆی لە كورد نزیك بكاتەوەو سەرەڕای پەیوەندی بازرگانی و سیاسی لە گەڵ هەرێمی كوردستان و كردنەوەی نووسینگەی پەیوەندی ڕۆژاوای كوردستان لە مۆسكۆ، ڕۆڵی كورد لە شەڕی تیرۆر و بوونی پەیوەندی كورد لەگەڵ ئەمریكاو ئەوروپیەكان ئەوانیش ناچاربوون گرنگی و بایەخ بە كورد بدەن لە ڕۆژهەڵاتی ناوین .

 687 جار بینراوە